युद्धका बेला यात्रुवाहक विमानहरूको उडान व्यवस्थापन कसरी गरिन्छ
तस्बिर स्रोत, Getty Images
पछिल्ला १५ दिनयता इरान र खाडी क्षेत्रका आकाशमा ड्रोनहरू घुमिरहेका छन्, जसले गर्दा एअर ट्राफिक कन्ट्रोलरहरूले युद्ध क्षेत्रका साँघुरा र सुरक्षित आकाश मार्गहरूबाट यात्रुवाहक विमानहरूलाई संघर्षरहित पार गरिरहेका छन्।
फ्लाइट ट्रयाकर नक्सामा हेर्दा इजिप्ट र जोर्जियाको आकाश कति व्यस्त छ भन्ने स्पष्ट देखिन्छ।
एअर ट्राफिक कन्ट्रोलरहरूले नक्साका विभिन्न भागहरू अनुगमन गरेर कुन विमान आफ्नो निर्धारित मार्गमा छ र कुनले त्यसबाट बाहिरिएको छ पहिचान गर्छन्।
सामान्य अवस्थामा एक कन्ट्रोलर एक पटकमा छ वटा विमान व्यवस्थापन गर्न सक्षम हुन्छन्, तर युद्धको समयमा हेरिनुपर्ने विमानहरूको संख्या दोगुना हुन सक्छ।
“हाम्रो मस्तिष्कले २० देखि ३० मिनेटभित्र यस्तो स्तरको केन्द्रित ध्यान दिन सक्छ,” भन्छन् अवकाशप्राप्त एअर ट्राफिक कन्ट्रोलर ब्रेन रोश।
ब्रेन रोशले १८ वर्ष युद्धजन्य क्षेत्रमा बिताएका छन्। उनले रॉयल एअर फोर्समा विभिन्न देशहरूमा काम गरे र त्यसपछि लन्डनमा यात्रुवाहक विमानमा आपतकालीन सहायता इकाईको जिम्मेवारी सम्हाले।
तस्बिर स्रोत, FlightRadar24
भारी उडान भएको समयमा पर्याप्त कन्ट्रोलरहरू खटाइन्छन् र उनीहरूलाई बारम्बार शिफ्टमा राखेर कामको दबाब कम गरिन्छ।
एउटा शिफ्टमा कन्ट्रोलरले ४० देखि ५० मिनेट काम गर्छन् र त्यसपछि २० देखि ३० मिनेट विश्राम हुन्छ, युद्धको समयमा पनि यस्तै गरिन्छ।
“अहिलेसम्म कन्ट्रोलरहरू असाधारण शिफ्टमा काम गरेर अत्यधिक विमानहरू व्यवस्थापन गरिरहेका छन्,” उनले भने।
२०१४ मा पूर्वी युक्रेनमा रुस निर्मित क्षेप्यास्त्रद्वारा मलेशियन एयरलाइन्सको MH17 विमान ध्वस्त हुँदा २९८ यात्रु मारिए। यसले द्वन्द्वले यात्रुवाहक विमानहरूको मार्ग परिवर्तन गर्न बाध्य पार्न सक्छ भन्ने देखाएको छ।
त्यतिबेला युक्रेनमा धेरै ठूलो द्वन्द्व थिएन, तर नयाँ युद्ध विस्तार भइसकेको थियो र पहिलेका महिनाहरूमा सैनिक विमानहरू धेरै थोकमा खसेका थिए। यस्तो अवस्था अरू ठाउँमा दोहोरिन नदिनुपर्छ।
गत हप्ता अमेरिकाको इन्धन भर्ने विमान इराकमा दुर्घटनाग्रस्त हुँदा छ चालक दल सदस्य मारिए।
उक्त विमान इरानमाथि अमेरिकी आक्रमणमा संलग्न थियो र दोस्रो पटक आक्रमणमा परेको विमान थियो। अर्को विमान सुरक्षित अवतरण भयो र सेन्ट्रल कमाण्डले त्यो दुर्घटना आक्रमण नभएको प्रष्ट पारेको छ।
हवाई क्षेत्र बन्द वा सीमित हुनुपर्ने अवस्थामा कन्ट्रोलरहरूले पाइलटलाई विमान गन्तव्यको बारेमा जानकारी सोध्छन् र इन्धन कति छ बुझ्छन्। त्यसपछि उपयुक्त विमानस्थलको विवरण दिइन्छ।
तस्बिर स्रोत, AFP
कन्ट्रोलरहरूले विमानहरूबीच निश्चित दूरी कायम गर्छन् जसले अगाडि पछाडिको साथसाथै माथि तलको दूरी पनि सुनिश्चित गरी सुधार गर्छ। ठूलो यात्रुवाहक विमानले वरपरका अन्य विमानहरूमा टर्ब्युलन्स र हलचल बढाउन सक्छ।
त्यसैले साना जेटहरूलाई ठूलो विमानको बाटोबाट टाढा राखिन्छ।
मध्यपूर्वमा २० वर्ष उडान गरेको अनुभव भएका पाइलट जोन भन्छन् कि अचानक उडान मार्ग बन्द हुनु दुर्लभ घटना हो। उनले आफ्नो वास्तविक नाम सार्वजनिक गर्न चाहँदैनन्।
उनका अनुसार हवाईसेवाहरू सामान्यतया सक्दो निश्चित हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्न चाहँदैनन्, यो कुनै बेला युद्ध या खराब मौसमका कारण हुन सक्छ।
“हामी सबैलाई थाहा थियो कि मध्यपूर्वमा केही चलिरहेको छ,” जोन भन्छन्, “कहिले सुरु भयो भन्ने कुरा मात्र निश्चित थिएन।”
द्वन्द्व क्षेत्रमा उड्दा पाइलटहरूले वैकल्पिक मार्ग रोज्छन् र बढी इन्धन लिएर उड्छन्, ताकि आवश्यक परे फर्कन सकून् या गन्तव्यभन्दा परको विमानस्थलमा सुरक्षित अवतरण गर्न सकून्।
“यो एकदमै सामान्य, व्यवस्थित र प्रशिक्षित प्रक्रिया हो,” जोन भन्छन्। झनको व्यस्त आकाश क्षेत्र छलेर उडानका लागि कन्ट्रोलर र पाइलटहरूले धेरै मेहनत गर्छन्।
जोनका अनुसार चालक दलका अन्य सदस्य तथा यात्रुहरूलाई पनि जोखिम बुँदाबारे जानकारी दिइन्छ।
लामो दूरीको उडान गर्ने अर्का चालक दलका सदस्य हानाले पनि यस विषयमा कुरा गरिन्। उनी आफ्नो वास्तविक नाम प्रयोग नगरेकी छन् कारण उनले काम गर्ने संस्था प्रतिनिधित्व नगर्नु हो।
हानाले भनिन् कि मध्यपूर्वबाट बारम्बार उडान गर्दा उनकी टोलीको भूमिका युद्धबेला विशेष गरी यात्रुहरू चिन्तित हुँदा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।
“हामीलाई केवल यात्रुलाई खानाबारे सोध्ने मात्र काम गर्ने भन्ने धारणा गलत छ,” उनी सम्झाउँछिन्।
“धेरैले हाम्रो भूमिका सुरक्षा र सुरक्षामा पनि समर्पित रहेको सम्झँदैनन्, सामान्य अवस्थामा दिइने सेवा मात्र सम्झिन्छन्।”
हानाले भनिन्, झुकाइएका विमानहरूले पाइलट र चालक दलबीच सन्तुलनमा असर गर्छ।
इरानको हवाई मार्ग बन्द हुँदा एउटाले अर्को विमानस्थलमा अवतरण गरी उडान गर्ने निर्णय गरिसकेको छ।
घन्टीतर्फको जिम्मेवारीलाई उनी आफ्नो जिम्मेवारीको हिस्सा सम्झन्छिन्।
“हामी क्याबिन क्रूका रूपमा एउटै परिवारको सदस्य भएको महसुस गर्छौं,” उनी भन्छिन्, “हाम्रो पखेटाले हामीलाई एउटै ठाउँमा बाँधेको छ।”
जब ठेकी-मदानी दुई बाटोमा परेका हुन्छन्…!
मदानीका अंगहरू जैसे कि तरी, नेती, कोइला, पोराका बारे हालका किशोर–किशोरीहरूलाई जानकारी नै नभए पनि फरक पर्दैन ।
‘प्रिमनसुन’ वर्षा र हिमपातले सडकहरूमा समस्या: ‘आइतबारसम्म सावधानीपूर्वक यात्रा गरौं’
पढ्ने समय: ३ मिनेट
शुक्रवारदेखि देशका धेरैजसो क्षेत्रहरूमा वर्षा हुने मौसमी प्रणालीको कारण विभिन्न मुख्य सडक खण्डहरूमा ठूलो अवरोध भएको छ भन्ने अधिकारीहरूले जानकारी दिएका छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले शनिबार मध्यान्ह दिएको जानकारी अनुसार मध्यपहाडी राजमार्गको रुकुम पूर्व र बागलुङ जोड्ने खण्डमा हिमपातले अवरोध ल्याएको छ भने वर्षाले सडक चिप्लिएर महेन्द्र राजमार्गको दाउन्ने खण्ड दुईतर्फ अवरुद्ध रहेको छ।
प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले शुक्रबार वर्षाले अवरुद्ध पारेको कान्ति लोकपथ र बीपी राजमार्ग खुले पनि वर्षा निरन्तर भइरहेकाले आइतबारसम्म यात्रा गर्न सावधानी अपनाउन र राम्ररी बुझेर मात्र यात्रा गर्न सुझाव दिइन्।
प्रहरी र संवाददाताहरूका अनुसार देशका अन्य ठूला साना सडकहरूमा अवरोधहरू देखिएको र पन्छाउने काम भइरहेकाले कतै पूर्ण र कतै एकतर्फी अवरोधहरू रहेका छन्।
मौसमविद्हरूले शनिबार रातिदेखि जारी पश्चिमी न्यून चापीय र स्थानीय वायु प्रणालीको मिश्रित प्रभाव केही कमजोर हुन थाल्ने भए पनि आइतबारसम्म वर्षा हुने अनुमान गरिएको बताएका छन्।
तर शनिबार पनि लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेशका धेरै स्थान र कर्णाली, बागमती र मधेश प्रदेशका केही क्षेत्रमा वर्षा हुने सम्भावना रहेको जनाइएको छ।
“प्रिमनसुन (मनसुनअघि देखिने मौसम क्रियाकलाप) समयमा छोटो अवधिमा धेरै वर्षा हुने भएकाले थप सतर्क रहन आवश्यक हुन्छ,” जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् सरोज पुडासैनीले बताए।
सडकमा कहाँ-कहाँ अवरोध?
नेपाल प्रहरीले शनिबार बिहान धुलिखेल र बर्दिबास जोड्ने बीपी राजमार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध रहेको जनाइरहेकोमा मध्याह्नसम्म स्थानीय निकायहरू, सुरक्षाकर्मी र सडक अधिकारीहरूको पहलमा उक्त मार्ग खुलाइएको छ।
यो सडक करिब डेढ वर्षअगाडि विनाशकारी वर्षादेखि लगभग १२ किलोमिटर क्षतिग्रस्त भएको थियो। अहिलेको असोज महिनामा पनि वर्षाले त्यहाँ धेरै नोक्सान गरिरहेको छ।
प्रहरीले केआई सिंह राजमार्गको डडेलधुरामा पहिरोका कारण एकतर्फी ट्राफिक सञ्चालन भइरहेको जानकारी दिएका छन्।
त्यसैगरी, सिद्धार्थ राजमार्गको सिद्धबाबा खण्डमा पनि पहिरोले सडक अवरुद्ध गराएको छ।
मध्यपहाडी लोकमार्ग अन्तर्गत रुकुम पूर्वका विभिन्न ठाउँमा हिमपातले सवारी साधन अघि बढ्न नसकेको बताइएको छ।
मौसमी अवस्था
तस्बिर स्रोत, RSS
जल तथा मौसम विज्ञान विभागको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार शनिवार देशभर अधिकांश ठाउँमा बादल छाउने र गण्डकी, लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेशका केही भागमा मेघ गर्जन र चट्याङ्गसहित मध्यम वर्षा तथा हिमपात भइरहेको छ।
विभागले शनिबार कोशी, मधेश र लुम्बिनी प्रदेशका केही स्थानहरूमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेको आफ्नो मौसमी सूचना बुलेटिनमा उल्लेख गरेको छ।
शुक्रबारदेखि सक्रिय बनेको यो प्रणालीका कारण पछिल्लो २४ घण्टामा देशका विभिन्न भागमा भारी वर्षाको रेकर्ड बनेको थियो।
तस्बिर स्रोत, RSS
विभागका अनुसार पाल्पाको बड्याङ्गढीमा ९२.२ मिलिमिटर, रुपन्देहीको तिलोत्तमामा ८१ मिलिमिटर, मोरङमा ६१.६ मिलिमिटर, दाङको अम्बापुरमा ६८ मिलिमिटर र राप्तीको कुशुममा ५८.८ मिलिमिटर पानी परेको छ।
कुनै स्थानमा २४ घण्टाभित्र ५० देखि १०० मिलिमिटर वर्षा भएमा त्यसलाई भारी वर्षा मानिन्छ।
हाल प्रिमनसुन समय भएकाले दिउँसोपछिका समयमा हावाहुरी चल्ने सम्भावना रहेको र विभागले यात्रा तथा हिँडडुलमा सतर्क रहन सुझाव दिएको छ।
तीन दिनको मौसम पूर्वानुमानसहित बुलेटिन जारी गर्दै विभागले सोमबार दिउँसो पहाडी र हिमाली भू-भागमा सामान्यतया बादल लाग्ने र तराई क्षेत्रमा आंशिक बादल रहने जानकारी दिएको छ।
श्वासप्रस्वासको चक्र के हो र राम्रो स्वास्थ्यका लागि यसको हेरचाह कसरी गर्ने
तस्बिर स्रोत, Getty Images
दिनभरि धेरै पटक हामीलाई थाहा नभइ हाम्रो नाकका प्वालहरूले पालैपालो सास तान्ने र छाड्ने काम गरिरहेको हुन्छ।
यसलाई ‘नासिका चक्र’ भनिन्छ र यसले हाम्रो नाकको स्वास्थ्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।
रुघा लाग्दा वा एलर्जी हुँदा नाक बन्द भएर सास फेर्न गाह्रो हुन्छ।
तर यस्तो अवस्था नभए पनि तपाईंले लामो सास तान्दा एकपटकमा नाकको एउटा प्वालबाट मात्र हावा भित्र पसिरहेको हुन्छ।
यो कुनै चिन्ताको विषय होइन, तपाईंले अनुभव गरिरहनुभएको कुरा वास्तवमा शारीरिक रूपमा स्वाभाविक प्रक्रिया हो।
हामी बाँचिरहेका बेला हरेक दुई घण्टामा हाम्रो नाकको प्वालबाट सास भित्रफिर्ता हुने क्रम परिवर्तनमा रहन्छ
विज्ञहरूले बताउँछन्।
तर सुत्दा यस्तो परिवर्तनको दर कम हुन्छ किनभने शरीरभित्र हावाको मात्रा कम हुन्छ।
नासिका चक्र दुई भागमा हुन्छ: एक नाक साँघुरो भएर र अर्को नाक खुल्ने।
सानो नाकबाट हावाको प्रवाह कम हुन्छ भने खुल्ला नाकबाट धेरै हावा प्रवेश हुन्छ।
धेरै हावा भित्र गएको नाकको प्वाल थाक्छ, हावाले त्यसलाई सुक्खा बनाउँछ र यसले कीटाणुलाई बस्न मौका दिन्छ। त्यसैले नाकका प्वालहरूले पालैपालो सास फेर्ने काम गर्छन्।
नाकको यो चक्र स्वचालित छ र मस्तिष्कको हाइपोथालामसले यसलाई नियन्त्रण गर्छ।
तर केही व्यक्तिमा हाइपोथालामसमा समस्या हुँदा यो नासिका चक्र काम गर्दैन।
दायाँ हातप्रधान व्यक्तिमा बायाँ नाकको प्वाल बढी सक्रिय हुने देखिन्छ।
तस्बिर स्रोत, Getty Images
अध्ययनहरूले देखाएका छन्- जब दायाँ नाक सक्रिय हुन्छ शरीर तनाव वा सतर्क अवस्थामा हुन्छ।
जब बायाँ नाक सक्रिय हुन्छ शरीर आराम अवस्थामा हुन्छ।
नासिका चक्रलाई धेरै कारणले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
पहिलो, यसले नाक र श्वासप्रश्वास प्रणालीको माथिल्लो तहलाई सुरक्षित राख्दछ।
हाम्रो नाकबाट दैनिक १२,००० लिटर हावा भित्रबाहिर हुन्छ, जसले कीटाणुबाट जोगाउँछ।
फरक-फरक नाकका प्वालबाट हावा जानाले नाकलाई आराम मिल्छ र क्षति कम हुन्छ।
नाक हावा सिधा पाउँदा सुक्खा हुन्छ र किटाणुहरू बस्न सक्छन्। त्यसैले हावाको प्रवाहलाई बिउँताउन नाकलाई आराम आवश्यक छ।
नाक बन्द हुँदा नाक भित्रको रक्त प्रवाह बढ्छ र प्वालको सतह मर्मतका लागि भिजिरहन्छ। अनि हावा गर्म र भापयुक्त हुन्छ।
नासिका चक्रको कार्य
नाकको नियमित कार्यलाई धेरै कारकले प्रभावित गर्छन्।
रुघा लाग्दा नाकमा सिँगान धेरै हुन्छ, जसले प्वालहरूलाई समान रूपमा काम गर्नबाट रोक्छ।
परागका कण वा धुलोले नाकका कोषहरूमा गम्भीर सुजन गराउँछन् र यसले नासिका चक्रमा बाधा पुर्याउँछ।
केही औषधिहरू, जस्तै उच्च रक्तचापका औषधिले नाकको सतहमा समस्या ल्याउन सक्छ किनभने यी औषधिहरूले शरीरका विभिन्न कोशिकामा प्रभाव पार्छन्।
नाक बन्दमा प्रयोग हुने औषधि पाँच दिनभन्दा बढी प्रयोग गर्दा राइनाइटिस मेडिकामेन्टोसा हुनसक्छ, जुन औषधिको अधिक प्रयोगबाट नाक बन्द हुने अवस्था हो।
नाक भित्र अचानक सुजन आएमा पनि नासिका चक्र प्रभावित हुन्छ।
नाकभित्रको संरचनाले पनि नासिका चक्रलाई असर पार्छ।
नाकका पोलिपहरूले लगभग ४ प्रतिशत मानिसमा समस्या ल्याउँछन् र यसले नासिका चक्रलाई असर गर्छ।
तस्बिर स्रोत, Getty Images
यस्ले गर्दा दुवै नाकबाट हावा जानमा समस्या आउँछ र नाक बन्द हुन सक्छ।
नाकभित्र कुनै भाग असामान्य भएमा पनि नाक सधैं बन्द हुन सक्छ। यस अवस्थामा श्वासप्रश्वास सजिलो र निन्द्रा गुणस्तरीय बनाउन कहिलेकाहीं शल्यक्रिया आवश्यक पर्छ।
सुत्दा वा झुकेर बस्दा नाकमा हावा जानमा समस्या हुन सक्छ। यसले नाकमा रगत जम्मा गराउन र साइनस तर्फ तल जानबाट रोक्न सक्छ। त्यसले नाक बन्द गराउन सक्छ र हावा जान प्रभावित हुन्छ।
नाक बन्द हुनुको मुख्य कारण सामान्यतया रुघा हो। रुघा लागे दुई हप्ता भित्र खुल्ने सम्भावना हुन्छ। पिनास लागे चार हप्तासम्म समस्या रहन्छ।
परागकणले पनि नाकमा समस्या ल्याउन सक्छ र लक्षण हप्तौं रहन सक्छ। त्यसैले एलर्जीको उपचार गर्दा पनि नाक खुला राख्न सहयोग आवश्यक छ।
यदि तपाईंको नाकको प्वाल दुई हप्ता भन्दा बढी बन्द रह्यो भने डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ। खासगरी नाकबाट निस्कने सिँगान सामान्यभन्दा फरक भएमा तुरुन्तै परामर्श लिनु गुणकारी हुन्छ।
* एडम टेलर संयुक्त अधिराज्यस्थित ल्याङ्कास्टर विश्वविद्यालयमा एनाटोमी विषयका प्राध्यापक हुन्
*यो लेख मूल अंग्रेजीमा द कन्भरसेशन पत्रिकामा प्रकाशित भएको हो र यहाँ क्रिएटिभ कमन्स लाइसेन्स अन्तर्गत अनुवाद गरी पुनःप्रकाशन गरिएको छ। मूल अंग्रेजी लेख पढ्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्।
लागुऔषधसहित एक भारतीयसहित पाँचजना पक्राउ परे
७ चैत, काठमाडौं । नेपाल प्रहरीले लागुऔषध नियन्त्रण ब्युरोले खैरो हेरोइन र चरेससहित पाँच जनालाई विभिन्न घटनामा पक्राउ गरेको छ । ब्युरोका अनुसार दुई फरक घटनामा पाँच जनालाई नियन्त्रणमा लिइएको हो ।
ब्युरोका प्रवक्ता दुर्गाराज रेग्मीका अनुसार, पहिलो घटनामा काठमाडौंमा विद्यालय र कलेजमा पढ्ने विद्यार्थीहरूलाई समेत लागुऔषध बिक्री गरिएको सूचना पाएपछि ललितपुरबाट एक महिला पक्राउ परेकी छिन् ।
पक्राउ पर्ने व्यक्तिको नाम कल्पना तामाङ रहेको छ, जो मकवानपुरको थाहा नगरपालिका–११ घर भएकी ३८ वर्षीया महिला हुन् । उनीसँग २ केजी ३०० ग्राम चरेस र डिजिटल तराजु बरामद भएको छ, ब्युरोले जनाएको छ ।
त्यस्तै अर्को घटनामा भारतबाट काठमाडौंमा खैरो हेरोइन ल्याएर बिक्री गरिरहेको भनी सूचना प्राप्त भएपछि खटिएको टोलीले काठमाडौं महानगरपालिका–१५, कारखाना चोकबाट तीन जना पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्ने तीनै जना सिन्धुपाल्चोक सुनकोशी–५ का ३१ वर्षीय विशाल श्रेष्ठ, चौतारा–७ का ३९ वर्षीय अर्जुन थापा र काभ्रे तेमाल–८ का ३० वर्षीय सागर तामाङ रहेका छन् । उनीहरूसँग ३७ ग्राम ४०० मिलिग्राम खैरो हेरोइन र डिजिटल तराजु बरामद भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
त्यसैगरी सोही घटनाको थप अनुसन्धानका क्रममा उनीहरूलाई भारतको बिहारबाट खैरो हेरोइन ल्याइदिने बिहार अररिया फारबिसगन्जका २५ वर्षीय विपुल बर्मालाई पनि ब्युरोले पक्राउ गरेको छ । उनको नियन्त्रणबाट १०० ग्राम खैरो हेरोइन फेला परेको बताइएको छ ।
इरानी आक्रमणका कारण अमेरिकी सैन्य शिविरहरूमा करिब ८० करोड डलरको क्षति : विश्लेषण
तस्बिर स्रोत, Planet labs PBC and Airbus
मध्यपूर्वका अमेरिकी सैन्य शिविरहरूमा इरानी आक्रमणहरूले युद्धको पहिलो दुई हप्तामा करिब ८० करोड डलर (सवा खर्ब रुपैयाँ बराबर) बराबरको क्षति पुर्याएको एक नयाँ विश्लेषणले देखाएको छ।
अत्यधिक क्षति इजरायल र अमेरिकाले हमला गरेपछि सातामा इरानले गरेको प्रतिकारको क्रममा भएको हो, सेन्टर फर स्ट्राटजिक एण्ड इन्टरनेशनल स्टडिज (सीएसआईएस) को प्रतिवेदन र विश्लेषणले देखाएको छ।
त्यस क्षेत्रका अमेरिकी स्थलहरूमा इरानबाट भएको क्षतिको पूर्ण विवरण अहिलेसम्म स्पष्ट छैन।
अहिलेसम्म ठानिएको भन्दा बढी क्षति
अमेरिकी सैन्य संरचनाहरूमा करिब ८० करोड डलरको क्षति अनुमान यसअघि बुझिएकोभन्दा बढी हो र यसले जारी युद्धमा अमेरिकालाई थप महँगो मूल्य चुकाउनु पर्ने संकेत गर्दछ।
“उक्त क्षेत्रका अमेरिकी शिविरहरूमा क्षतिको कम मूल्याङ्कन गरिएको छ,” सीएसआईएसका वरिष्ठ सल्लाहकार तथा अध्ययनका सह-लेखक मार्क कान्किआनले भने।
“क्षति धेरै देखिन्छ, तर यसको वास्तविक संख्या थप सूचना बिना थाहा पाउन सकिँदैन।”
यो विषयमा प्रतिक्रिया माग्दा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले युद्धको नेतृत्व गर्दै आएको यूएस सेन्ट्रल कमाण्डलाई सोध्न भन्यो। सेन्ट्रल कमाण्डका अधिकारीहरूले प्रतिक्रिया दिन अस्वीकार गरे।
इरानी प्रतिकारले अमेरिकी हवाई प्रतिरक्षा र भूउपग्रह सञ्चार प्रणालीहरूलाई लक्ष्य बनाएको थियो।
ती प्रणालीहरू जोर्डन, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) र अन्य मध्यपूर्वी राष्ट्रहरूमा रहेका थिए।
बृहत् क्षतिको ठूलो हिस्सा जोर्डनस्थित एयर बेसमा रहेको THAAD (थाड) क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणालीको रेडारमा लागेको प्रहारबाट भएको छ।
सीएसआईएसले रक्षा मन्त्रालयको बजेट दस्तावेज विश्लेषण गरे अनुसार, उक्त AN/TPY-2 रेडार प्रणालीको लागत करिब ४८ करोड ५० लाख डलर छ।
लामो दूरीका बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र रोक्न यस्ता हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीहरू प्रयोग गरिन्छन्।
संरचनामा समेत वृद्धि भएको क्षति
इरानी हमलाले उक्त क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी शिविर, सैन्य इलाकाका भवनहरू र अन्य संरचनाहरूमा झण्डै ३१ करोड डलर बराबरको थप क्षति गरेका छन्।
भूउपग्रह तस्बिरहरूको विश्लेषण गर्दा कम्तीमा तीन हवाई सैन्य अखडामा इरानले एक भन्दा बढी पटक हमला गरेको देखिएको छ।
पडकाउँदै गरिएको हमला निश्चित रूपमा अमेरिकी शिविरलाई लक्षित गर्ने इरानी प्रयास हो।
यसै क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सेना सम्बन्धी जानकारी रसियाले तेहरानलाई खुफिया रूपमा दिएको बताइएको छ।
भूउपग्रह तस्बिरहरूले कोभेटस्थित अलि अल-सलिम, कतारस्थित अल-उदैद र साउदी अरबस्थित प्रिन्स सुल्तान जस्ता तीनवटा हवाई सैन्य अखडामा विभिन्न क्षति देखाउँछन्।
फेब्रुअरी २८ मा इजरायलले इरानविरुद्ध गरेको आक्रमणलगत्तै राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी सैनिकलाई संलग्न गरेको पश्चात् १३ अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भइसकेको छ।
अमेरिका अवस्थित ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट्स न्यूज एजन्सी (एचआरएएनए)का अनुसार १४ सय गैरसैनिकसहित अहिलेसम्म यो द्वन्द्वमा ३ हजार २०० जनाको मृत्यु भइसकेको छ।
इरानको परमाणु कार्यक्रम नष्ट गर्ने, त्यसको पारंपरिक सैन्य क्षमता नष्ट गर्ने तथा सो क्षेत्रका समर्थित समूहहरूको सहयोग बन्द गर्ने लक्ष्य हासिल गर्न अमेरिकाले अग्रसरता लिएको ट्रम्पले बताएका छन्।
“हामीले इरानमा (आवश्यक अनुसार) धेरै राम्रो काम गरिरहेका छौं,” ह्वाइट हाउसमा आयोजित कार्यक्रममा शुक्रबार ट्रम्पले भने।
तर युद्धले स्ट्रेट अफ होर्मुज जलमार्गमा अवरोध ल्याएको छ, युद्ध कति लामो हुनेछ र ट्रम्पले स्थल सेना परिचालन गर्ने कि नगर्ने भन्ने अनिश्चितताका कारण विश्व अर्थतन्त्रमा अस्थिरता आएको छ।
इरानी आक्रमण कहाँ केन्द्रित छन्?
भूउपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरहरूको विश्लेषणमा अमेरिकी निकायहरूले लगाएका प्रतिबन्धले बाधा पुर्याएको छ।
तर त्यस क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य हितविपरीत इरानी प्रतिकारात्मक गतिविधिहरू द्वारा उनीहरूको निर्दिष्ट प्रवृत्ति पहिचान गर्न सम्भव छ।
बाह्रेनस्थित अमेरिकी नौसैनिक अखडामा पहिलो पटक आक्रमणबाटै रेडार र भूउपग्रह प्रणालीलाई लक्षित गरिएको देखिन्छ।
आधुनिक सैन्य अभियानका लागि ती प्रणालीहरूले दृश्य र ध्वनिक निगरानी गर्छन्।
भूउपग्रह तस्बिरले दुईवटा रेडम – सेन्टिनलहरू, जुन संवेदनशील उपकरणको सुरक्षा कवच हुन् – ध्वस्त भएका देखाउँछन्।
पूरा प्रणाली क्षतिग्रस्त भएको हुन सक्छ तर कति भनी निश्चित भन्न सकिँदैन।
कुवैतस्थित अमेरिकी सेन्टर क्याम्प अरिफ्जान र साउदी अरबस्थित प्रिन्स सुल्तान हवाई सैन्य अखडाका रेडारमा प्रहार भएका छन्।
प्रिन्स सुल्तान हवाई सैन्य शिविर क्षेत्रमा रहेको थाड हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीको रेडारबाट धुवाँ उठेको तस्बिरमा देखिन्छ।
यूएई र जोर्डनस्थित थाड प्रणालीमा पनि थप क्षति देखिएको छ। ती क्षतिको मूल्य अझै स्पष्ट छैन।
यी प्रणालीहरू क्षतिग्रस्त भएपछि अमेरिकाले दक्षिण कोरियामा चलिरहेका थाड प्रणालीका सामग्रीहरू मध्यपूर्वमा सार्नुपरेको जानकारी प्राप्त भएको छ।
तर इरानी हमलाबाट भएको क्षतिको मूल्य अमेरिकाले यस युद्धका लागि गरेको कुल खर्चको सानो अंश हो।
रक्षा मन्त्रालयका अधिकारीहरूले कंग्रेस सदस्यलाई दिएका जानकारी अनुसार, युद्धको पहिलो ६ दिनमै ११.३ अर्ब डलर (झन्डै १७ खर्ब रुपैयाँ) खर्च भइसकेको छ।
पहिलो १२ दिनमा खर्च १६.५ अर्ब डलर (लगभग २५ खर्ब रुपैयाँ) पुगेको सीएसआईएसले जनाएको छ।
पेन्टागनले युद्धका लागि थप २०० अर्ब डलरको बजेट माग गरेको छ भने रक्षा मन्त्री पिट हेग्सेथले त्यो रकममा परिवर्तन हुन सक्ने जनाए।
“दुष्ट मानिसहरूलाई मार्न पैसा चाहिन्छ,” हेग्सेथले भने।
यो समाचार नेपाली युट्युबमा पनि उपलब्ध छ। हाम्रो च्यानललाई सब्स्क्राइब गर्न र अन्य भिडियोहरू हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। साथै हाम्रा सामग्रीहरू फेसबुक, फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ट्विटरमा पनि हेर्न सकिन्छ। साथै, बीबीसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम सोमबारदेखि शुक्रबार बेलुकी पौने नौ बजे रेडियोमा सुन्न सकिन्छ।
प्रतिनिधिसभामा राई, लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व ४.३६ प्रतिशत
समाचार सारांश
- प्रतिनिधि सभामा राई, लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व ४.३६ प्रतिशत रहेको छ।
- प्रत्यक्षतर्फ ८ जना र समानुपातिक तर्फ ४ जना राई, लिम्बू निर्वाचित भएका छन्।
- रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले प्रतिनिधिसभामा राई, लिम्बूको प्रतिनिधित्व नभएकोमा माफी मागेका छन्।
६ चैत, काठमाडौं। प्रतिनिधि सभामा राई र लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व ४.३६ प्रतिशत रहेको छ।
२१ फागुनमा सम्पन्न निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ ८ जना र समानुपातिक तर्फ ४ जना राई, लिम्बू समुदायका उम्मेदवार निर्वाचित भएका छन्। २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा यो अनुपात ४.३६ प्रतिशत हो।
प्रत्यक्षतर्फ नेपाली कांग्रेसबाट नरेन्द्र कुमार केरुङ र निश्कल राई निर्वाचित भएका छन् भने नेकपा एमालेबाट सुहाङ नेम्वाङ, राजेन्द्र कुमार राई र क्षितिज थेबे निर्वाचित भएका छन्।
श्रम संस्कृति पार्टीबाट हर्कराज राई, ध्रुवराज राई र आरोन राई प्रत्यक्षतर्फ निर्वाचित भएका छन्।
समानुपातिक तर्फ कांग्रेसबाट भिष्मराज आङ्देम्बे र गीता कुमारी सेन्दाङ निर्वाचित भएका छन्।
समानुपातिक तर्फ एमालेबाट भूमिका लिम्बु सुब्बा र श्रम संस्कृति पार्टीबाट पूर्णप्रसाद लिम्बु निर्वाचित भएका छन्।
२७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा १६५ जना प्रत्यक्षतर्फ र ११० जना समानुपातिक तर्फबाट निर्वाचित हुन्छन्।
गत २१ फागुनको निर्वाचनबाट ६ वटा राजनीतिक दल राष्ट्रिय दलका रूपमा समावेश भएका छन्। १८२ सिटसहित रास्वपा सबैभन्दा ठूलो दल बनेको छ। कांग्रेस ३८ सिटसहित दोस्रो, एमाले २५ सिटसहित तेस्रो र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी १७ सिटसहित तेश्रो दल भएका छन्।
यसपटकको निर्वाचनबाट उदाएको श्रम संस्कृति पार्टी ७ सिटसहित पाँचौं दल बनेको छ भने राप्रपा ५ सिटसहित छैटौं दलको रूपमा रहेको छ। एक जना स्वतन्त्र उम्मेदवार पनि छन्।
रास्वपाबाट राई र लिम्बूको प्रतिनिधित्व नहुँदा रविले मागे माफी
सबैभन्दा ठूलो दल रास्वपाबाट भने राई र लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व नभएको छ। यस विषयमा रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले माफी मागेका छन्।
पार्टीले नवनिर्वाचित सांसदहरुलाई अभिमुखीकरण कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै सभापति लामिछानेले प्रतिनिधिसभामा आफ्नो पार्टीबाट राई र लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व नभएकोमा माफी मागेका हुन्।
‘म दुःखका साथ क्षमायाचना गर्दै भन्छु, हाम्रो पार्टीभित्र राई, लिम्बू समुदायको प्रतिनिधित्व यसपटक प्रतिनिधिसभामा हुन सकेन,’ लामिछानेले भनेका छन्, ‘म सभापतिको रूपमा क्षमा माग्दै भन्छु, आगामी दिनमा समावेशीताकै यो महत्त्वपूर्ण कडीलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउनेछु।’
नेविसंघले माग्यो कार्यगत स्वायत्तता, कांग्रेस महामन्त्रीको प्रतिक्रिया: अनुशासनभन्दा बाहिरको कदम
समाचार सारांश
संपादकीय समीक्षा पश्चात तयार।
- नेपाली कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेपाल विद्यार्थी संघले कार्यगत स्वायत्तताको माग गर्दै भ्रातृ संगठन नहुने निर्णय गरेको छ।
- कांग्रेस महामन्त्री गुरुराज घिमिरेले यसलाई अनुचित ठानेर पार्टीको अनुमति बिना यस्तो निर्णय गर्न नहुने बताएका छन्।
७ चैत, काठमाडौं । पञ्चायती शासनको समयमा राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित थिए। त्यही कठिन अवस्थाबाट उभिएर नेपाली कांग्रेसले २०२७ सालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई अघि बढाउन नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) को स्थापना गरेको थियो।
राजनीतिक संकटको कठोर समयमा स्थापना भएको र प्रतिकूल परिस्थितिबाट अघि बढेको नेविसंघले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्दै आफ्नो इतिहास निर्माण गरेको छ। स्थापना कालदेखि २०६२/०६३ को जनआन्दोलनसम्म देशभर भएका निर्णायक आन्दोलनहरूमा नेविसंघले अगुवाइ गरेको छ।
कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेविसंघको इतिहास लोकतन्त्र स्थापनाको सङ्घर्ष, विद्यार्थी आन्दोलनको विकास र युवा नेतृत्वको उदयसँग निकट सम्बन्धित छ।
तर करिब साढे पाँच दशक लामो इतिहास बोकेको नेपालको सबैभन्दा पुरानो विद्यार्थी संगठन नेविसंघले शुक्रबार अचानक संगठनको कार्यगत स्वायत्तताको माग गर्दै कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नहुने निर्णय ल्याएको छ।
नेविसंघका प्रवक्ता सुरज सेजुवालले भने, ‘नेविसंघले माग गरेको कार्यगत स्वायत्तता हो। भ्रातृ संगठनको रूपमा रहँदा सबै निर्णय पार्टीको निर्देशनबाट लिनुपर्थ्यो जसले विद्यार्थी आन्दोलन प्रभावकारी हुन सक्दैनथ्यो। यसकारण नेविसंघको सशक्त सिनेट बैठकले यस्तो निर्णय गरेको हो।’
नेविसंघका अध्यक्ष दुजाङ शेर्पाले संगठनको स्वायत्तता नभएको कारण समयमै महाधिवेशन गर्न समेत कठिनाई भएको भन्दै त्यसका लागि यो निर्णय आएको बताए। ‘पार्टीको निर्देशन बिना केही गर्न नसकिने अवस्था छ, बाहिरबाट हेर्दा हामीले अधिवेशन गर्न नचाहेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘सिन्हा अनुरूपको कार्यतालिका बुझाउँदा पारित नगरिदिने, विधान संशोधन नगर्ने स्थिति आएको थियो, त्यसैले स्वायत्तताको माग गरेका छौँ।’
तर कांग्रेसले नेविसंघको यो निर्णयलाई अनुचित भनेको छ। कांग्रेसका महामन्त्री गुरुराज घिमिरेका अनुसार नेविसंघको सिनेट बैठकले यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।
‘यो कुनै पनि दृष्टिले युक्तिसंगत वा उचित छैन,’ उनले भने, ‘संस्था राख्ने या नराख्ने निर्णय नेपाली कांग्रेसको अधिकारमा पर्छ। सिंगो सिनेटले यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।’
महामन्त्री घिमिरेले भ्रातृ र शुभेच्छुक संस्थाहरूको सम्पूर्ण अधिकार कांग्रेसलाई नै रहेको बताउनुभयो। ‘कांग्रेसले कति भ्रातृ संस्था राख्ने र कति नराख्ने निर्णय गर्ने अधिकार राख्छ,’ उनले भने।
भ्रातृ संस्थाको दर्जा दिने पार्टी मात्र नेविसंघलाई भ्रातृ संगठन बनाउने वा नराख्ने निर्णय गर्नसक्ने उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो। ‘भ्रातृ संस्थाको दर्जा दिने पक्षले मात्र त्यो संस्था अलग वा कायम राख्न सक्छ,’ उनले भने, ‘यो स्वतन्त्र रुपमा घोषणा गर्ने विषय होइन। नेविसंघले गर्ने यस्तो निर्णय अनुशासन बाहिरको काम हो।’
नेविसंघका कुनै सदस्यले संगठन छोड्न पाउने भएपनि पुरै संगठनले भ्रातृ संगठन नहुने निर्णय गर्न नसक्ने कुरा उहाँले प्रष्ट पार्नुभयो। ‘संस्थागत रूपमा अनुशासनबाहिर जाने विषय आउँदैन,’ उनले भने।
‘भ्रातृ संस्था भनेको पार्टीको सन्तानजस्तै हो। परिवारको वंशज हुँदा प्राप्त नागरिकता जस्तै नेपाली कांग्रेस पार्टी र नेविसंघको सम्बन्ध हो। त्यसैले नेविसंघलाई यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।’
– महामन्त्री गुरुराज घिमिरे
नेविसंघले कांग्रेसकै मूल्य मान्यतामा आधारित रहेर जननायक बीपी कोइरालाका प्रतिपादित सिद्धान्तलाई मार्गनिर्देशक मान्ने बताएको छ। यसले भ्रातृ संगठन नहुने निर्णयले पार्टी र विश्वास छोडेको होइन भनी प्रवक्ता सेजुवालले बताए।
‘हामी कांग्रेसभन्दा फरक छैनौं र पार्टीकै मूल्य मान्यतामा आत्मसात गर्छौं,’ उनले भने, ‘बीपी कोइरालाको प्रतिपादित सिद्धान्त हाम्रो मार्गदर्शक नै रहन्छ।’
तर महामन्त्री घिमिरेले नेविसंघलाई सन्तानसमेत गरेको उल्लेख गर्दै भने, ‘वंशज हुने आधारमा नागरिकता पाउने मानवलाई आफ्नो पहिचान छोड्ने अधिकार हुँदैन। भ्रातृ संस्था भनेको पार्टीको सन्तान हो र यस्तो निर्णय पार्टीको अधिकारमा पर्छ। यसकारण नेविसंघलाई यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।’
कांग्रेसले नेविसंघको सिनेट बैठकबाट आएको निर्णय केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा छलफल गर्ने भएको छ। यस बैठकले सभापति गगनकुमार थापाको राजीनामा र आगामी निर्वाचनबारे प्रारम्भिक समीक्षा गर्नेछ भने नेविसंघको विषयमा पनि छलफल हुनेछ।
‘भोलिको बैठकमा यो विषय उठ्नेछ। नेविसंघ ऐतिहासिक संस्था हो र पार्टीको मेरुदण्ड हो,’ महामन्त्री घिमिरेले भने, ‘यदि यसलाई अलग पारियो भने पार्टीको इतिहास अधुरो हुने थियो।’
पञ्चायती कालमा विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई संगठन गर्न र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई चयन गर्न नेविसंघ स्थापना भएको उनी स्मरण गरे।
‘पार्टीका नेताहरूको सल्लाहमा तत्कालीन अगुवाहरूले यो संस्था स्थापना गरेका हुन् र यसको ऐतिहासिक भूमिका छ,’ उनले भने, ‘यसलाई कांग्रेसको इतिहासबाट अलग गर्न हुँदैन।’
नेपाल निर्वाचन २०८२: मधेशमा चलिरहेको उठान र त्यसका दुई फरक किसिमका विश्लेषणहरू
तस्बिर स्रोत, RSS
निर्वाचनपछि मधेश र मधेशका मुद्दाहरूलाई लिएर दुई प्रकारका दृष्टिकोणहरू प्रबल भएका छन्।
पहिलो समूहका अनुभाकर्मीहरू भन्छन् कि मधेश-आधारित दलहरू यस चुनावबाट पूर्णतः पराजित भएका छन् र उनीहरूले उठाएका एजेन्डा हराइसकेको अवस्था देखिन्छ।
अर्को समूह भने यो चुनावमा मधेशले राष्ट्रिय संवादमा महत्वपूर्ण स्थान पाएको र नयाँ तथा पुराना शक्तिहरूले मधेशका आधारभूत एजेन्डाहरू स्वीकार गरिसकेको व्याख्या गर्छन्।
रास्वपाको लोकप्रियता
निर्वाचन नतिजामा मधेश प्रदेशका ३२ सिटमध्ये ३० सिट राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले जित्यो। बाँकी दुई मध्ये रौतहट २ बाट नेपाली कांग्रेसका फिरदोस आलमले एक सिट जिते भने धनुषा १ मा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका मातृका यादवले जीत हासिल गरे।
तर रोचक कुरा के छ भने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले जितेका ३० मध्ये २५ सिटमा मधेशी मूलका उम्मेदवारहरू थिए।
मधेश-आधारित राजनीतिक दलहरू भने यस चुनावमा पूर्णतः असफल भएका छन्।
अघिल्लो समयमा मधेश-आधारित दलहरू गठबन्धनमा अन्य ठूलाहरू—नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले वा माओवादीसँग मिलेर चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्दथे र मधेशलाई महत्व दिन्थे।
तस्बिर स्रोत, RSS
यस पटक मधेशमा आधारित दलहरूको पक्षमा चुनावी महौल देखिएको थिएन। ती दलहरूले सरकारका तीन तहमा सहभागी हुँदै जनताको विश्वास गुमाउँदै गएको थियो।
ठूला दलप्रति जस्तै, मधेश-आधारित दलहरूमा पनि जनताको असन्तुष्टि देखियो।
पुराना लोकतान्त्रिक नेता र नारा प्रयोगबाट जनता थाकिसकेका जस्ता देखिए।
पछिल्लो चुनावमा सीके राउतबाट केही नयाँ सुरुवातको अपेक्षा राखिएको थियो तर केहीले उनलाई जल्दी निराशा दिएको गुनासो गरेका छन्।
दुई फरक किसिमका विश्लेषणहरू
पहिलो प्रकारका विश्लेषकहरूका अनुसार यस पटक हिमाल, पहाड वा तराई-मधेश भन्ने जातीय र भौगोलिक आधारका विषयहरू प्राथमिक छैनन्। पुराना राजनीतिक मुद्दा र पहिचानको तुलनामा जेन-जेड आन्दोलनपछि विकसित परिस्थितिमा “नयाँ” भन्ने धारणा निकै बलियो भएको छ र नयाँ दलका उम्मेदवार को हुन् भन्ने चर्चा प्रायः छैन।
बालेन्द्र शाह अर्थात बालेन नयाँको प्रतिनिधित्व गर्दै उदाएका छन् र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको चुनावी चिन्ह घण्टीलाई मतदाताले स्वीकार गरेका छन्।
“यो चुनाव अजेन्डाबिहीन चुनाव हो,” तराई क्षेत्रका पुराना नेता ह्रदयेश त्रिपाठीले भनेअनुसार, चुनावका सबै एजेन्डाहरू अझै पनि जीवित छन्।
एजेन्डाहरू जिउँदै रहेकाले त्यसको पक्षमा काम गर्नेहरूको राजनीति अझै कायम रहने उनको मान्यता छ।
राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र महतोले चुनावी विजयले मात्रै जनसङ्घर्षमा आधारित राजनीतिक पृष्ठभूमिका समूहहरूको भविष्य सुनिश्चित नहुने बताए।
उनले भने, “आजको राष्ट्रिय सफलता, अर्थात् प्रधानमन्त्री मधेशी अनुहार बन्ने अवस्था विगतमा मधेशी राजनीतिले देखाएको सपना र सङ्घर्षको फल हो, त्यसलाई कसरी अस्वीकार गर्ने?”
तर कतिपय मधेशमा आधारित दलका नेताहरूले मधेश आन्दोलनले प्राप्त उपलब्धिहरूको खतरालाई इंगित गर्दै फेरि नयाँ आन्दोलन हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
अघिल्ला दिनहरूमा वर्चस्वशालीहरूको दबाबले प्रदेशलाई संविधानअनुसार अधिकार दिन समेत रोक लगाइरहेका बेला, अहिले काठमाडौंबाट ‘डार्लिङ’ भनेर चिनिने बालेन्द्र शाहले त्यो लडाइँ कत्तिको सामर्थ्यका साथ लड्न सक्छन् भन्ने कुरा मधेशको राजनीतिक भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
‘मधेशी’ राजनीतिको सफलता?
तस्बिर स्रोत, RSS
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले बालेन्द्र शाहलाई प्रधानमन्त्रीको अनुहारको रूपमा प्रस्तुत गरेपछि मधेशलाई चुनावी राजनीतिमा महत्वपूर्ण स्थान दिइएको बुझिन्छ।
सम्पूर्ण मधेश “बालेनमय” भएर ३० सिट जित्न सफल भयो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले जितेका ३० मध्ये २५ सिटमध्ये मधेशी अनुहार रहेका छन्।
यो पनि मधेशी राजनीतिक उपलब्धि मानिन्छ।
बालेन्द्र शाहले आफ्नो जनकपुरस्थित चुनावी सभामा प्रदेशलाई बलियो बनाउने अभिवद्धता देखाएका थिए। यो वास्तवमा क्षेत्रीय शक्तिहरूको ‘राजनीतिक विजय’ हो।
बालेनको मधेशी पहिचान र सङ्घीयताको प्रतिबद्धताका कारण मधेशमा उनलाई बढी समर्थन प्राप्त भएको देखिन्छ।
क्षेत्रीय शक्ति राष्ट्रिय राजनीतिमा दबाब समूहका रूपमा उभिन सक्छन्, तर प्रतिनिधिसभामा बहुमत ल्याउने दलले संविधान संशोधन र मर्मअनुसार सहज कार्यान्वयन गर्न सक्छन्—राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले यस दृष्टिकोणबाट पनि लाभ लिएको छ।
अबको बाटो?
मधेशमा आधारित दलहरू एउटै मोर्चा बनाएर एउटै चुनाव चिन्हबाट चुनाव लडेका भए यस्तो पराजय भोग्नु नपर्ने र तराई-मधेशमा “तेस्रो शक्ति”का रूपमा उनीहरू उदाउने अनुमान धेरैको छ। तर चुनावमा यी दलहरूबीच बलियो गठबन्धन बन्न सकेन।
जब बालेन्द्र शाह प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्तावित भएर मधेशका आधारभूत संरचनाका पक्षमा अडान लिए, तब मधेश-आधारित दलका केही नेताहरूले बालेन्द्रको “मधेशी” हुनुमा आलोचना आरम्भ गरे।
अघिल्लो समयमा रास्वपा मधेशी पहिचान र प्रदेश संरचनाका विषयमा कडा थियो भने यस पटक आफूलाई सुधारेर चुनावी घोषणापत्र सहित चुनाव लडेको देखिन्छ।
तस्बिर स्रोत, EPA
यस पटक पुराना र नयाँ भनिएका नेपाली कांग्रेस र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी दुवैले मधेश प्रदेशको रणनीतिक महत्व बुझेका छन् र आ-आफ्ना प्रधानमन्त्री पदका उम्मेदवारहरू यही क्षेत्रबाट उठाएका छन्। अब मधेश उनीहरूका लागि चुनौती बनेको छ।
मधेश आन्दोलनसँग सम्बन्धित शक्तिहरूलाई आत्ममन्थन गर्ने अवसर दिन र मधेशका मतदातालाई मुख्यधारामा ल्याउन यी दुई दलहरूको जिम्मेवारी बढेको छ।
रास्वपाले मधेशलाई मात्र मत सुम्पनुपर्ने भूगोल मानेर अघि बढे देशव्यापी नयाँ तनाव पैदा हुन सक्छ भन्ने अनुमान पनि गरिन्छ।
प्रभावकारी प्रदेश संरचना र समावेशी राज्य बनाउने विषय दुई महत्वपूर्ण मुद्दा हुन् जसले मधेशलाई अन्य भूगोल र समुदायसँग सहअस्तित्वमा लैजान सहयोग गर्छन्। रास्वपाको आगामी कदमले मधेशको राजनीतिक भविष्य निर्धारण गर्न सक्ने देखिन्छ।
यस आलेखमा व्यक्त सबै विचार लेखककै व्यक्तिगत हुन्।
विस्तृत जानकारीका लागि हाम्रो युट्युब च्यानल पनि हेर्न सक्नुहुन्छ।
गगन थापाको राजीनामा अस्वीकृत गर्ने प्रस्ताव कांग्रेस बैठकको एजेन्डामा राखियो
पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा शुक्रबार धारणा राख्दै अधिकांश केन्द्रीय सदस्यहरूले सभापति गगन थापाको राजीनामाको विरोध गरेका छन्, उपसभापति पुष्पा भुसालले जानकारी दिइन्। उनका अनुसार, सभापतिको राजीनामा त्यागसँगै उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले उक्त राजीनामा अस्वीकृत गर्ने प्रस्ताव पनि बैठकमा पेश गरेका छन्। “भविष्यमा वहन गर्नुपर्ने जिम्मेवारीहरू थाती राखेर उहाँले राजीनामा दिनुहुँदैन भन्ने विचार (शुक्रबार बोल्ने) सबै केन्द्रीय सदस्यहरूले व्यक्त गर्नुभयो,” उनले भनिन्, “पार्टीको भविष्यसँग सम्बन्धित भएर अधिकांशले यसो नगर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।”
दलले हालै सम्पन्न चुनावमा पार्टीले भोगेको हारको समीक्षा र चुनावपछिको सभापति थापाको राजीनामासम्बन्धी विषयमाथि शुक्रबारदेखि छलफल शुरु गरेको छ। प्रतिनिधिसभा चुनावमा सभापति थापा सहित सबै पार्टी पदाधिकारीहरूले पराजय ब्यहोरिसकेपछि उनले राजीनामा दिएका थिए। २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा कांग्रेसले प्रत्यक्ष र समानुपातिक प्रणाली अन्तर्गत गरी कुल ३८ सिट जित्न सफल भएको छ।
कांग्रेस प्रवक्ता चालिसेले सभापतिको राजीनामासम्बन्धी विषय पहिलोवटै छलफल गरिने र त्यसपछिका विषयहरू क्रमशः उठाइने बताए। “बैठक निरन्तर चल्नेछ,” उनी थप्छन्, “पार्टीको आवश्यकतालाई सबैले बुझिसकेका छन्। नेतृत्व कसको आवश्यक छ, आगामी बाटो के होला, महाधिवेशन कसरी आयोजना गर्ने जस्ता विषयमा समितिका सबै सदस्य जिम्मेवार छन्।” बैठक सुरु हुँदा सभापति थापा अनुपस्थित थिए।
चुनावपछिको पहिलो पार्टी बैठक सुरु गरिँदा चुनाव नजिकै गराइएको विशेष महाधिवेशनमाथि असन्तुष्टि जनाउँदै पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षका केही नेताले थापाको राजीनामा समस्याको समाधान नहुने बताएका छन्। “अब संसद सञ्चालनमा रहनेछ र सरकारले १०० दिनको ‘हनिमून’ अवधिसमेत पाउनेछ, त्यही समयमा हामी पार्टी एकताको अवसर लिनुपर्छ,” देउवा खेमाका नेता मीन विश्वकर्माले भने।
चुनाव समीक्षा गर्न पार्टीले मातहतका समितिहरू र उम्मेदवारहरूलाई पराजयका कारणहरू सहित समीक्षा प्रतिवेदन बुझाउन निर्देशन दिएको छ। रास्वपाको पक्षमा आएको जनउभारसँगै कांग्रेसभित्र केहीले यस परिणाममा ‘अन्तर्घात’लाई उत्प्रेरक मानिरहेका छन्। साथै जिल्लास्तरबाट कारबाही सिफारिससम्बन्धी विवरणहरू पनि आएका छन्। पार्टी प्रवक्ता चालिसेले चुनाव अवधिमा पार्टीभित्र कतिपयले “अनुशासनको सीमा नाघेका” संकेत गरेका छन्। देउवा खेमाका नेता विश्वकर्माले भने, “पार्टीभित्र परिवर्तनको भावना भएकाले जे पनि हुनसक्छ।” तर दुवै पक्षले विगतका गल्ती र कमजोरीहरूलाई आत्मसमिक्षा गरी सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
एभरेस्ट बैंकले वि.सं. २०८३ सालको कर्पोरेट क्यालेन्डर सार्वजनिक गर्यो
एभरेस्ट बैंकले वि.सं. २०८३ सालको नयाँ कर्पोरेट क्यालेन्डर सार्वजनिक गरेको छ। क्यालेन्डरको विषयवस्तु “नेपालको विकास यात्राः नवप्रवर्तनका आयाम” रहेको छ। बैंकका सञ्चालक समितिका अध्यक्ष डा. बालगोपाल वैद्यले क्यालेन्डरको अनावरण गरेका छन्।
बैंकले लामो समयदेखि नेपालको धर्म, संस्कृति, पर्यटन र पुरातात्त्विक महत्त्वका विषयवस्तुहरूलाई समेटेर कर्पोरेट क्यालेन्डर प्रकाशन गर्दै आएको छ। यसै परम्परालाई निरन्तरता दिने क्रममा, वि.सं. २०८३ सालको नयाँ क्यालेन्डरमा उन्नाइसौं शताब्दीको मध्यदेखि सुरु भएको र महादेशीय दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण मानिने ‘‘नेपालको विकास यात्राः नवप्रवर्तनका आयाम’’ लाई मुख्य विषयवस्तुका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
एक विशेष समारोहमा, बैंकका सञ्चालक डा. बालगोपाल वैद्यले क्यालेन्डरको अनावरण गरे। उक्त समारोहमा बैंकका सञ्चालकहरू र अन्य उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको उपस्थिति रहेको थियो। बैंकसँग हाल १४ लाखभन्दा बढी ग्राहक छन् र यसले देशभर १३३ शाखा सञ्जाल, ४ एक्स्टेन्सन काउन्टर, ७ प्रादेशिक कार्यालय र १६३ वटा एटीएम सञ्चालन गरिरहेको छ।
किम जङ अन: इरान युद्धपछिका उत्तर कोरियाको भविष्यमा कस्तो प्रभाव पर्नेछ?
अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि किम जङ अनको मनमा निश्चित रूपमा गम्भीर चिन्ताहरू उत्पन्न भएका हुनुपर्छ। उक्त युद्धलाई “औचित्यहीन आक्रमण” को रूपमा घोषणा गर्दै उत्तर कोरियाले तत्काल यसको कडा निन्दा गरेको थियो। यसले पनि देखाउँछ कि इरान र उत्तर कोरियाबीच सन् १९७९ यता “अमेरिकाविरोधी गठबन्धन”को रूपमा सम्बन्ध मजबूत हुँदै आएको छ। ती दुई देश क्षेप्यास्त्र विकासमा पनि सहकार्य गर्दै आएका छन्। उत्तर कोरियाबाट हतियार निर्यातका प्रमुख गन्तव्य मध्ये इरान अग्रपंक्तिमा रहेको पूर्व उत्तर कोरियाली कूटनीतिज्ञले नाम नखुलाउँदै बताएका छन्। तथापि, दुई कारणले गर्दा विश्लेषकहरूले इरानको तुलनामा उत्तर कोरियालाई बढी सुरक्षित र बलियो मान्छन् – ती हुन् परमाणु अस्त्र र चीन।
सन् २००३ को इराक युद्धको समयमा तत्कालीन नेता किम जङ इल करिब ५० दिनसम्म बेपत्ता थिए। दक्षिण कोरियाली खुफिया निकायको अनुसार, उनी त्यो अवधिमा प्रायः प्योङयाङबाट करिब ६०० किलोमिटर टाढा रहेको साम्ज्योन परिसरको बङ्करभित्र बसेका थिए। अहिलेका दिनमा उनका छोरा किम जङ अन भने सार्वजनिक रूपमा कम देखिन थालेका छन् – जसमा इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनेईको आक्रमणमा मृत्यु भए पनि कुनै ठोस सार्वजनिक प्रतिक्रिया नदेखिनु पनि समावेश छ। यस्ता भिन्न प्रतिक्रियाहरू र गतिविधिहरूले उत्तर कोरियामा आफ्नै शक्तिप्रति बढ्दो आत्मविश्वास झल्किएको दक्षिण कोरियाको राष्ट्रिय खुफिया सेवा अन्तर्गतको उत्तर कोरिया विश्लेषण टोलीका पूर्व निर्देशक याङ् योङ्-सोकले बताएका छन्।
वास्तवमा उत्तर कोरिया एक परमाणु शक्ति राष्ट्र हो – सन् २०२५ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पनि यस देशलाई “परमाणु शक्तिसरह” रहेको र त्यहाँ “धेरै परमाणु अस्त्रहरू” रहेको घोषणा गरेका थिए। स्टकहोम इन्टर्नेशनल पिस रिसर्चको सन् २०२५ को प्रतिवेदनअनुसार, उत्तर कोरियाजवन्ने देशसँग ५० वटा परमाणु युद्धमाथिका मुख्य हेडहरू छन् र थप ४० वटा फिसाइल सामग्रीबाट हेड बनाउन सक्ने क्षमता छ। जुलाई २०२४ मा दक्षिण कोरियाले चेतावनी दिएको थियो कि उत्तर कोरिया सामरिक परमाणु अस्त्र निर्माणको “अन्तिम चरण” मा पुगेको छ। ‘ट्याक्टिकल’ भनिने यस्ता परमाणु अस्त्रहरूको क्षमता छोटो दूरीको हुन्छ र यिनीहरू युद्धमैदानमा प्रयोगका लागि तयार गरिन्छन्। गत वर्ष दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति ली जे म्युङले पनि उत्तर कोरियाले अन्तरमहादेशीय बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र निर्माणको चरणमा निकट पुगेको बताएका थिए।
कक्रोच, बले, खुपीका बाउ प्रमुख भूमिकामा – नयाँ श्रृंखला ‘विजोग रमाइलो’
काठमाडौं । टेलिभिजन सिरिजका प्रख्यात कलाकारहरूसँगै नयाँ श्रृंखला ‘विजोग रमाइलो’ निर्माण हुन लागेको छ। श्रृंखलाको छायांकन काभ्रेको पनौती क्षेत्रमा आगामी सोमबारदेखि सुरु हुँदैछ। यो श्रृंखला कमेडी विधामा बन्नेछ र सामाजिक विषयवस्तु समेटिने कलाकार कमलमणीले जानकारी दिए।
हरिश निरौला ‘कक्रोच’, सागर लम्साल ‘बले’, कमलमणी नेपाल ‘खुपीका बाउ’, दीपक आचार्य ‘काकु’ ले पनि यसमा अभिनय गर्दैछन्। कक्रोचले निर्देशन गर्ने यस श्रृंखलाको छायांकन आगामी सोमबारदेखि काभ्रेको पनौती आसपासमा शुरूवात हुनेछ। ‘सक्किगो नि’ श्रृंखलाका धेरै चर्चित कलाकारहरू यसमा देखिने छन्। यद्यपि कुमार कट्टेल ‘जिग्री ब्रो’ र अर्जुन घिमिरे ‘पाँडे’ भने यसमा देखिँदैनन्।
कक्रोचले सामाजिक सञ्जालमार्फत शुक्रबार नयाँ श्रृंखलाको घोषणा गरे। श्रृंखलाको नाम र कलाकारहरूको बारेमा जानकारी दिइएपनि विस्तृत विवरण अझै सार्वजनिक गरिएको छैन। टेलिभिजन र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा प्रसारण हुने वा नहुने विषय खुलाइएको छैन। श्रृंखलामा बबिन राई गल्फने, सुबोध गौतम यधुमे, गोविन्द कोइराला जयन्ते, सुरक्षा इटनी सुरु, भावना आचार्य लुरी, अशोक धिताल बाहुन डन, गजित विष्ट जेठान, रामभजन कामत पनि अभिनय गर्नेछन्।
यस कमेडी श्रृंखलामा समसामयिक सामाजिक कथाहरू समेटिने कलाकार कमलमणीले जानकारी दिएका छन्। प्रारम्भमा दुई एपिसोडको छायांकन तयारी गरिदैंछ। टेलिभिजन र डिजिटल प्लेटफर्म निर्धारण भएपछि प्रसारण मिति तय गरिने उनले बताए।
गगन थापाको राजीनामा अस्वीकृत गर्ने विषयमा विश्वप्रकाश शर्माले प्रस्तुत गरेका ७ तर्कहरू
कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले सभापति गगन थापाको राजीनामा अस्वीकृत गर्ने सात तर्कहरू पार्टी केन्द्रीय कार्य समितिको बैठकमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ। शर्माले पचास दिनको छोटो अवधिमा दिग्विजयको नतिजा खोज्नु युक्तिसंगत नहुने र सभापतिले पदत्याग गर्नु संगठनप्रतिको न्याय नहुने तर्क राख्नुभएको छ। उहाँले पार्टीको विशेष महाधिवेशनले नयाँ रक्तसञ्चार गराएको र पार्टीलाई नयाँ योजनासहित अगाडि बढाउनुपर्ने जनाएको छ। ६ चैत, काठमाडौं। कांग्रेस सभापति गगन थापाको राजीनामा अस्वीकृत गर्न उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले सात तर्कहरू उठाउनुभएको छ। पार्टी केन्द्रीय कार्य समितिको बैठकमा प्रस्तुत गरिएको दस्तावेजमा गगनले दिएको राजीनामा अस्वीकृत गर्न सम्बन्धित शीर्षकमा तर्कहरू समावेश छन्। उनले भनेका छन्– पचास दिनको छोटो अवधिमा दिग्विजयको नतिजा खोज्नु उचित हुँदैन।
विश्वप्रकाश शर्माले राखेका सात तर्कहरू यसप्रकार छन्- राजनीतिमा ‘हनिमुन पिरियड’ भनिन्छ, खासगरी सरकार नेतृत्व गर्न थालेको शुरुवाती सय दिनलाई। यो ‘वार्म अप’ अवधिमा नेतृत्वको कामको सकारात्मक वा नकारात्मक झल्को देखिन सक्छ, तर पूर्ण परीक्षण र समग्र समीक्षा गर्न सकिंदैन। त्यही दृष्टिकोणबाट हेर्दा विशेष महाधिवेशनबाट पार्टीलाई नयाँ नेतृत्व आएको पचास दिनको छोटो अवधिमा दिग्विजयको नतिजा खोज्नु युक्तिसंगत पनि हुँदैन र व्यक्तिप्रति न्यायसमेत हुँदैन। साथै, प्रतिकूल अवस्थालाई चिरेर पार्टीलाई अनुकूलतामा ल्याउनुपर्ने कमान्ड छोडेर सभापतिले पदत्याग गर्नु संगठनप्रति न्याय हुँदैन।
त्यस बाबजुद नैतिक जिम्मेवारी अनुभूत गर्ने सभापतिको भावनालाई उच्च सम्मान दिँदै, यो बैठकले स्थिति सम्हाल्ने गहिरो दायित्व र सबैभन्दा प्रमुख नैतिक दायित्व मान्दै सभापति गगन थापाले दिएको राजीनामा अस्वीकृत गर्ने निर्णय गरेको छ।
सात तर्कमा शर्माले उल्लेख गरेका छन् कि नेपाली कांग्रेस निर्वाचनमा पहिलो दलको रूपमा विजयी हुन सकेन। तर सन्तोष मान्नुपर्छ कि कांग्रेसले अपनाएको मुल नीति विजय भएको छ। कांग्रेसले अंगिकार गरेको राजनीतिक र आर्थिक नीतिका कारण अहिले पुराना र नयाँ सबै दलहरू उभिएका छन्। वर्तमान संविधान, संसदीय प्रणाली, संघीयता र सामाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्र अबको नेपालमा सबैका लागि साझा मूल मार्ग बन्न पुगेको छ।
कांग्रेस-एमाले सरकारले नगर्नुपर्ने काम गर्दा चुनावमा पराजय भोग्नु परेको एमाले उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माको भनाइ
नेपाली कांग्रेसले फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा भएको पराजयको जिम्मेवारी गठबन्धन सरकारलाई दिएको छ। पार्टी उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले ७ बुँदे सम्झौता कार्यान्वयन नहुनु र संघीयतामा ढिलाइ हुनु चुनाव हारको प्रमुख कारण भएको बताएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णयले जेनजी विद्रोहको वातावरण सिर्जना गरेको उल्लेख गरेका छन्। ६ चैत, काठमाडौं।
कांग्रेसले फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा आएको पराजयका कारणहरू मध्ये गठबन्धन सरकारलाई दोषी जनाएको छ। पार्टी उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकमा चुनावी समीक्षा प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै यस्तो बताएका हुन्। उनले भने, “दुई ठूला दल मिलेर सरकार बनाएपछि त्यसले सरकारको गतिमा उच्च अपेक्षा थियो, तर सरकारको प्रस्तुति औसत रह्यो।” जसले नागरिकमा नयाँ विश्वास जगाउन सकेन।
शर्माले कांग्रेस-एमालेको सरकार हुँदा भएको ७ बुँदे सम्झौतामा उल्लेख भएका विषयहरूलाई सम्बोधन गर्न नसक्नु पनि चुनावमा पराजयको महत्वपूर्ण कारण भएको बताए। उनले भने, “संविधानको समयअनुसार संशोधनको विषयमा कार्यदलसम्म गठन भएन। संघीयतामा दशक पुग्दै गर्दा पनि प्रदेशलाई दिनुपर्ने अधिकार दिन ढिलाइ भइरहेको छ।”
सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णयलाई पनि चुनावमा पराजित हुनुको अर्को कारणको रूपमा उल्लेख गर्दै उनले भने, “सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णयले गठबन्धनको सहमति बिना आयोगलाई काम गर्न बाधा पुऱ्यायो। यसले जेनजी विद्रोहका लागि उपयुक्त वातावरण तयार गरायो र पराजयको स्थिति सिर्जना गर्यो।”