लेखक: space4knews

सम्पादकीय समिक्षा। सुडानमा युद्धले विद्युत् प्रणालीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि सर्वसाधारणहरू लामो समयको बिजुली अभावबाट बच्न सौर्य ऊर्जातर्फ आकर्षित भएका छन्। सन् २०२३ अप्रिलदेखि सुरु भएको सुडानी सेना र आरएसएफबीचको द्वन्द्वमा कम्तीमा ५९ हजार जनाको मृत्यु र करिब एक करोड ३० लाख विस्थापित भएको अनुमान छ। संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को अनुसार युद्धले सुडानको विद्युत् प्रणालीलाई करिब ८८३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति पुर्‍याएको छ भने उत्पादन क्षमता ४,४०० मेगावाटबाट घटेर १,१०० मेगावाटमा सीमित भएको छ। ओम्दुरमानकी रान्दा अल–मन्सुरले सौर्य प्रणाली प्रयोग गर्दा पनि उच्च लागतका कारण धेरै परिवारले पहुँच पाउन नसक्ने बताइन्। स्वास्थ्य क्षेत्रमा विद्युत कटौतीले इन्सुलिन बिग्रिने र अस्पतालमा उपचाररत मिर्गौलाका बिरामीहरू जोखिममा पर्ने चेतावनीसमेत दिइएको छ। २१ भदौ, ओम्दुरमान (रासस/एपी) – युद्धका कारण सुडानको विद्युत् प्रणाली कमजोर हुँदै गएपछि लामो समयसम्म हुने बिजुली कटौतीबाट जोगिन सर्वसाधारणहरू सौर्य ऊर्जातर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। तर, सौर्य प्यानल, ब्याट्री र इन्भर्टर जडान गर्नुपर्ने उच्च लागतका कारण धेरै परिवारका लागि यो विकल्प अझै सजिलै उपलब्ध छैन। राजधानी खार्तुम नजिकैको ओम्दुरमानमा तीन छोराछोरीसहित बस्ने ३१ वर्षीया गृहिणी रान्दा अल–मन्सुरले करिब एक वर्षदेखि घरको छतमा जडित सौर्य प्रणाली प्रयोग गर्दै आएकी छिन्। “हामी धेरै कष्ट गरिरहेका छौँ,” उनी भन्छिन्, “बिहान विद्यालय पुग्दा बिजुली नहुँदा बालबालिका विद्यालय जान सक्दैनन् र फर्किइन्छ। घरमा पनि बिजुली हुँदैन। यति उच्च तापक्रममा उनीहरूलाई पढ्न निकै गाह्रो हुन्छ।” सुडानी सेना र अर्धसैनिक बल र्यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) बीच सन् २०२३ अप्रिलदेखि जारी द्वन्द्वले देशको कमजोर विद्युत् पूर्वाधारमा थप क्षति पुर्‍याएको छ। यसै द्वन्द्वमा कम्तीमा ५९ हजार मानिसको मृत्यु भइसकेको र करिब एक करोड ३० लाख मानिस विस्थापित भएका छन्। सहायता संस्थाहरूले वास्तविक मृतक संख्या अझ बढी हुन सक्ने जानकारी दिएका छन्। विद्युत् उत्पादनमा ठूलो गिरावट संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को अनुसार युद्धले सुडानको विद्युत् प्रणालीलाई करिब ८८३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति पुर्‍याएको छ। विद्युत् विभागका अधिकारीहरूले युद्धअघि करीब ४,४०० मेगावाट रहेको विद्युत् उत्पादन अब करिब १,१०० मेगावाटमा सीमित भएको बताएका छन्। धेरै विद्युत् केन्द्रहरूले आरएसएफको ड्रोन आक्रमण भोगेका छन्। युद्धका कारण विद्युत् क्षेत्रका दक्ष जनशक्तिको कमी पनि देखिएको छ। अधिकारीहरूका अनुसार करिब आधा दक्ष विद्यार्थी र प्राविधिकहरूले २०२३ यता देश छाडिसकेका छन्। फलस्वरूप, केही क्षेत्रमा दैनिक १६ घण्टासम्म विद्युत् कटौती भइरहेको छ। सौर्य ऊर्जाको माग बढ्दै र विद्युत् संकट गहिरिँदै गएपछि राजधानीका सडकहरूमा सौर्य प्यानल, ब्याट्री र इन्भर्टर बेच्ने कम्पनीहरूको विज्ञापन र होर्डिङ बोर्डहरू बढेका छन्। खार्तुममा सौर्य ऊर्जा स्थापना गर्ने मोहे एडिन अबु–बर्कका अनुसार कम आम्दानी भएका परिवारका लागि सौर्य प्रणाली जडान गर्न ठूलो आर्थिक भार पर्ने भए पनि धेरैका लागि यो आवश्यक विकल्प बनिसकेको छ। उनले भने, सामान्य घरका लागि करिब १० किलोवाट क्षमताको सौर्य प्रणाली जडान गर्न करिब पाँच हजार अमेरिकी डलर खर्च लाग्न सक्छ। “कम आम्दानी भएका परिवारका लागि यो ठूलो बलिदान हो,” अबु–बर्कले बताए, “तर यो अपरिहार्य विकल्प पनि बनेको छ।” तर सबै परिवारहरूले यो रकम जुटाउन सक्दैनन्। साउदी अरबमा काम गर्ने श्रीमान्ले पठाउने पैसाबाट घरको खर्च चलाउने रान्दा अल–मन्सुरले भनिन् कि उनीहरूले सौर्य ऊर्जा छनोट गरे पनि सबै सुडानी परिवारले यस्तो प्रणाली जडान गर्न सक्दैनन्। विद्युत् संकटको प्रभाव घरायसी जीवनमात्र होइन, स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत गम्भीर देखिएको छ। ४३ वर्षीया सरकारी कर्मचारी तथा मधुमेह रोगी मनहेल मदनीलाई इन्सुलिन सुरक्षित राख्न निरन्तर विद्युत् आवश्यक पर्छ। तर बारम्बारको विद्युत् कटौतीले औषधि बिग्रिएको कारण उनलाई पटक–पटक फाल्नुपरेको छ। “हरेक तीन–चार दिनमा गर्मी र विद्युत् कटौतीले बिग्रिएको इन्सुलिनको सम्पूर्ण स्टक फाल्न बाध्य हुन्छु,” उनी भन्छिन्। ओम्दुरमानमा आमा र बहिनीहरूसँग दुई शयनकक्ष भएको घरमा बस्ने मदनीलाई गर्मीबाट जोगिन चुनौती छ। विद्युत् नहुँदा उनीहरू घरभित्रको अत्यधिक गर्मीबाट बच्न आँगनमा सुत्न बाध्य छन्। उनी भन्छिन्, धेरै फार्मेसीले औषधि भण्डारणका लागि आवश्यक सौर्य प्रणाली जडान गर्न सक्दैनन्, जसले अत्यावश्यक औषधिको उपलब्धतामा समेत असर पारेको छ। सुडान डाक्टरहरूको नेटवर्कले पनि लगातार विद्युत् कटौतीका कारण अस्पतालमा उपचाररत बिरामीहरू प्रभावित हुने चेतावनी दिएको छ। विशेष गरी निरन्तर उपचार र उपकरण आवश्यक पर्ने मिर्गौलाका बिरामीहरू जोखिममा छन्। विश्व बैंकका अनुसार सुडानको कम्तीमा ३० प्रतिशत जनसंख्यालाई विद्युत् पहुँच छैन, जसले सबैभन्दा बढी ग्रामीण क्षेत्रलाई प्रभावित बनाएको छ। संयुक्त राष्ट्रका अनुसार सुडानमा सालभर चार हजार घण्टाभन्दा बढी घाम लाग्ने भएकाले सौर्य ऊर्जा उत्पादनको ठूलो सम्भावना छ। तर आयातित सौर्य प्रणालीको उच्च प्रारम्भिक लागत र स्थानीय मुद्राको निरन्तर अवमूल्यनले सर्वसाधारणका लागि सौर्य ऊर्जामा संक्रमणलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।

२१ भदौ, काठमाडौं। इन्डोनेसियाको अनाक क्राकाटाउ ज्वालामुखी विस्फोटबाट निस्किएको खरानीले गर्दा जकार्टाको सोएकार्नो–हट्टा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उडानहरू प्रभावित भएका छन्। उडानहरू स्थगित हुँदा अन्तर्राष्ट्रियसहित कुल २०९ उडानहरू प्रभावित भएको इन्डोनेसियाको यातायात मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ।

शुक्रबार रातिदेखि सुरु भएको ज्वालामुखी विस्फोटको खरानी सुमात्राको लाम्पुङ र जाभा प्रान्तको बान्टेन क्षेत्रमा पनि फैलिँदा जनजीवनमा नकारात्मक प्रभाव परेको छ। खरानीको प्रभावका कारण केही विद्यालयहरू बन्द गरिएको छ भने माछा मार्ने काम पनि रोकिएको छ। विपद् न्यूनीकरण निकायले हाल सुनामीको जोखिम नभएको जनाएको छ।

युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासका क्रममा अमेरिकी वार्ताकार स्टिभ विटकफ र जारेड कुशनरले शनिबार मस्कोमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग वार्ता गरेका छन्। पुटिनले अमेरिकी प्रतिनिधिसँगको सम्पर्कलाई उपयोगी ठहर गर्दै ट्रम्पको शान्ति प्रयासका लागि धन्यवाद दिएका छन्। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले अमेरिकी प्रतिनिधिहरूसँग संवाद भएको जानकारी दिँदै वार्तामा सहभागी शहरहरूमा हवाई आक्रमण रोक्न युक्रेन तयार रहेको बताएका छन्। २१ भदौ, काठमाडौं।

युक्रेनमा जारी द्वन्द्व अन्त्यका लागि अमेरिकाले कूटनीतिक प्रयासलाई पुनः तीव्र बनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका मुख्य वार्ताकार स्टिभ विटकफ र जारेड कुशनरले शनिबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग मस्कोमा भेटवार्ता गरेका छन्। क्रेमलिनले जारी गरेको भिडियो फुटेजमा उनीहरूले पुटिनसँग अभिवादन गर्दै भेट भएको देखिएको छ। यस वार्तामा पुटिनले युद्धको वर्तमान अवस्था “त्यति सहज नभएको” बताएका छन्।

पुटिनले भनेका छन् कि रूसले परिस्थितिलाई कसरी हेर्ने भन्ने व्याख्या गर्नेछ। विटकफले युक्रेनसँग तीन दिनका लागि एकअर्काको राजधानीमा हवाई आक्रमण रोक्ने सहमति भएकोमा पुटिनलाई धन्यवाद दिएका छन्। अमेरिकी वार्ताकारहरूले आइतबार थप छलफलका लागि युक्रेनको राजधानी किएभ जाने कार्यक्रम बनाएका छन्। शनिबार क्रेमलिनमा सम्पन्न भेटका क्रममा पुटिनले अमेरिकी प्रतिनिधिसँगको सम्पर्कलाई उपयोगी भनेका थिए र ट्रम्पको शान्ति प्रयासका लागि धन्यवाद ज्ञापन गर्दै अमेरिकी वार्ताकारसँग काम गर्न आफू सहज रहेको बताए।

रुसी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार पुटिनको आधिकारिक निवासमा बन्द कोठाभित्र भएको वार्ता करीब तीन घण्टा लामो थियो। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले शनिबार सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत आफूले अमेरिकी राष्ट्रपतिका प्रतिनिधिसँग संवाद गरेको जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार अमेरिकी प्रतिनिधिहरूले शनिबारदेखि नै रुसी पक्षसँग वार्ता सुरु गरेका छन्। जेलेन्स्कीले वार्तामा सहभागी शहरहरूमा हवाई हमला रोक्न युक्रेन तयार रहेको समेत बताएका छन्। अहिले रूस र युक्रेनबीचको युद्ध अन्त्य गर्न अमेरिकी मध्यस्थतामा कूटनीतिक गतिविधि तीव्र भएका छन्। तथापि, युद्धविराम, क्षेत्रीय विवाद र दुवै पक्षका सुरक्षा चासोहरूको समाधानमा अझ चुनौतीहरू रहेका छन्।

लाइबेरियाको ‘सेकेन्ड चान्स चिम्पान्जी रिफ्युज’मा रहेका ‘हेपाटाइटिस बी’ खोप परीक्षणमा प्रयोग गरिएका चिम्पान्जीहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको छ। परीक्षणमा तिनीहरूको दाँत, मुटु, फोक्सो, स्नायु प्रणाली र रगतको जाँच गरी बुस्टर खोप लगाइएको र नङ काटिएको छ। ‘ह्युमेन वल्र्ड फर एनिमल्स’का अनुसार सन् २०१५ मा अनुसन्धान कार्यक्रम सकिएपछि बाँकी रहेका ६० चिम्पान्जीहरूको स्थायी हेरचाह संस्थाले आफ्नो जिम्मा लिएको हो। २० भदौ, अबुजा (रासस/एपी)।

मध्य लाइबेरियास्थित ‘सेकेन्ड चान्स चिम्पान्जी रिफ्युज’मा रहेका चिम्पान्जीहरूको दाँत सफा गर्ने, एक्स–रे गर्ने, नङ काट्ने लगायतका स्वास्थ्य परीक्षण सम्पन्न भएको छ, संस्थाकी निर्देशक लिलियाना पाचेको रिकोटेले जानकारी दिइन्। उनका अनुसार सन् १९७० को दशकदेखि २००० को दशकको शुरुमासम्म अमेरिकी अनुसन्धानकर्ताहरूले लाइबेरियामा हेपाटाइटिस बी खोप परीक्षणका लागि ४०० भन्दा बढी चिम्पान्जीहरू प्रयोग गरेका थिए। तीमध्ये धेरैलाई सानै उमेरमा जंगलबाट समातिएको थियो।

पश्चिम अफ्रिकाको गिनीपछि सबैभन्दा धेरै चिम्पान्जी लाइबेरियामा पाइन्छ। सङ्ख्यामा आएको तीव्र गिरावटका कारण पश्चिम अफ्रिकी चिम्पान्जीलाई अत्यन्त संकटापन्न प्रजातिको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। रिकोटेका अनुसार, ती चिम्पान्जीहरू शरीरमा हस्तक्षेप गर्ने किसिमका अनुसन्धानमा प्रयोग भएका थिए र तिनीहरूले लामो समयसम्म विभिन्न परीक्षण र पीडा सहनुपरेको थियो। ‘ह्युमेन वल्र्ड फर एनिमल्स’का अनुसार सन् २०१५ मा अनुसन्धान कार्यक्रम समाप्त हुँदै गर्दा बाँकी रहेका ६० चिम्पान्जीहरूको स्थायी हेरचाहको जिम्मेवारी संस्थाले लिएको थियो।

अहिले ती चिम्पान्जीहरू म्यान्ग्रोभ वनले ढाकिएका टापुहरूको समूहभित्र रहेको संरक्षण केन्द्रमा बस्दै आएका छन्। एनेस्थेसिया दिएर गरिएका स्वास्थ्य परीक्षणमा चिम्पान्जीहरूको टाउकोदेखि खुट्टासम्मका अंगहरूको जाँच गरिएको थियो। संस्थाका अनुसार परीक्षणको उद्देश्य दीर्घकालीन स्वास्थ्य अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्नु, रोगका प्रारम्भिक लक्षणहरू पत्ता लगाउनु र उमेर बढ्दै जाँदा हरेक चिम्पान्जीको लागि आवश्यक हेरचाह योजना तयार गर्नु हो। परीक्षणमा दाँत, मुटु, फोक्सो, स्नायु प्रणाली र रगतको जाँच गरी उनीहरूलाई बुस्टर खोप लगाइएको र नङ काटिएको छ। बाँकी रहेका चिम्पान्जीहरूको पनि स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने योजना बनाइएको छ।

संरक्षण केन्द्रकी पशु चिकित्सक बेलेन पेरेज हर्नान्डोले लामो समयसम्म पीडा र कठिनाइ भोगेका चिम्पान्जीहरूको स्वास्थ्य जाँच उनीहरूको हेरचाहमा महत्वपूर्ण भाग भएको बताइन्। हाल ती चिम्पान्जीहरूको औसत उमेर ३० देखि ३५ वर्षको बीचमा छ। विगतका अनुसन्धानहरूले उनीहरूको स्वास्थ्यमा परेको दीर्घकालीन प्रभावबारे विस्तृत नतिजा आउन अझ बाँकी रहेको जानकारी दिइएको छ। रिकोटेले भने, अनुसन्धानका क्रममा भोगिएको पीडाको प्रभाव अझै देख्न सकिन्छ र ती चिम्पान्जीहरूलाई सम्मानजनक जीवन बिताउने दोस्रो मौका पाउँदा आफू खुशी लागेको व्यक्त गरिन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका दुई दूत रुसको मस्को शहर पुगेका छन्। रुसी–युक्रेनी युद्ध रोक्ने उद्देश्यले आयोजना गर्न लागिएको वार्ताअघि ट्रम्पका दूत स्टिभ विटकफ र जेरेड कुसनर शनिबार मस्कोमा उपस्थित भएका हुन्। रुसमा उनीहरूले केही शीर्ष रूसी नेतासँग बैठक गर्नेछन् र त्यसपछि युक्रेनको राजधानी किभ तर्फ यात्रा गर्ने योजना रहेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले त्यसपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्सीचसहित अलग-अलग भेटवार्ता गर्ने विभिन्न समाचार स्रोतहरूले जनाएका छन्। ट्रम्पका दूतहरू मस्को पुगेको बेला भनुकोभो विमानस्थलमा रुसी अधिकारी किरिल दिमित्रियेवले तिनीहरूको स्वागत गरेका थिए।

खाना पकाउने ग्यास, विद्युत् र मलको अभावविरुद्ध शनिबार बङ्गलादेशका हजारौँ विपक्षी समर्थकले सरकारविरुद्ध ठूलो विरोध र्‍याली आयोजना गरेका छन्। प्रधानमन्त्री तारिक रहमानको नेतृत्वमा छ महिनाअघि गठन गरिएको सरकारले यसलाई सामना गरेको पहिलो ठूलो विरोध कार्यक्रम मानिएको छ। विपक्षी नेता शफिकुर रहमानले भनेका छन्, “यो आन्दोलन खाना पकाउने ग्यासको नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न र प्रत्येक घरमा विद्युत् सेवा पुर्‍याउन केन्द्रित छ।”

२० भदौ, ढाका (रासस/एएफपी) – खाना पकाउने ग्यास, विद्युत् र मलको अभावलाई लिएर बङ्गलादेशमा शनिबार हजारौँ विपक्षी समर्थकले सरकारविरुद्ध ठूलो विरोध र्‍याली निकालेका छन्। प्रधानमन्त्री तारिक रहमानको नेतृत्वमा गठन भएको सरकारलाई छ महिनापछि यो विरोध प्रदर्शन पहिलो ठूलो चुनौतीको रूपमा हेरिएको छ। विपक्षी समर्थकहरू ब्यानर र प्लेकार्डसहित ढाकामा एक सार्वजनिक स्थलमा भेला भएका थिए। उनीहरूले बन्दरगाह सहर चट्टोग्रामतर्फ पदयात्रा सुरु गरेका छन् र यात्राका क्रममा विभिन्न स्थानमा थप र्‍याली आयोजना गरिने जानकारी दिइएको छ।

विपक्षी नेता शफिकुर रहमानले यस आन्दोलनलाई खाना पकाउने ग्यासको नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न र सबै घरमा विद्युत् सेवा पुर्‍याउने उद्देश्यले गरिएको बताएका छन्। “यो आन्दोलन खाना पकाउने ग्यासको आपूर्ति सुनिश्चित गर्न र हरेक घरमा बिजुली पुर्‍याउन केन्द्रित छ,” उनले समर्थकहरूलाई सम्बोधन गर्दै भने।

मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण बङ्गलादेशमा इन्धन तथा अन्य आवश्यक वस्तुको अभाव बढेको छ। यसले संकट व्यवस्थापनमा सरकारको भूमिकामा आलोचना बढाएको छ। उच्च विद्युत् महसुलप्रति असन्तुष्ट हुँदै वरिष्ठ सरकारी अधिकारीलाई अपमान गरेको आरोपमा एक कलेज विद्यार्थी पक्राउ परेपछि विपक्षीहरूले भोलिपल्ट प्रदर्शन गरेका थिए। आलोचकहरूले उक्त पक्राउलाई सरकारप्रति बढ्दो असहिष्णुता र आलोचना दबाउने संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

विपक्षी नेसनल सिटिजन पार्टीका नेता अख्तर हुसेनले सरकारलाई ग्यास, विद्युत् र मलको आपूर्ति व्यवस्थापनमा असफल भएको आरोप लगाउँदै भने, “तपाईंहरूले ग्यास, बिजुली र मल आपूर्ति गर्न असफल हुनुभयो र मानिसहरूलाई आफ्ना आवाज व्यक्त गर्न समेत दिनुभएको छैन।” उनले सरकारलाई आफ्ना नीतिका कारण गम्भीर परिणामहरू भोग्नुपर्ने चेतावनी पनि दिएका छन्।

२० भदौ, किन्शासा(कङ्गो) (रासस/सिन्ह्वा)। लोकतान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो र यसको साझेदारहरूले इबोला प्रकोपविरुद्धका प्रयासहरूलाई तीव्र बनाउँदै १८० दिनसम्म चल्ने बहुक्षेत्रीय इबोला नियन्त्रण तथा प्रतिक्रिया योजना सुरु गरेको जानकारी दिइएको छ। यसका लागि विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) ले एक अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलरको आर्थिक कोष आवश्यक पर्ने अनुमान प्रस्तुत गरेको छ। डब्ल्यूएचओ, अफ्रिका सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन र अन्य साझेदारहरूको सहयोगमा संचालन हुने यस योजनाले आगामी छ महिनासम्म इबोला नियन्त्रण प्रतिक्रियाका परिचालन मार्गदर्शनको रूपमा काम गर्ने लक्ष्य राखेको जनाइएको छ।

अफ्रिकाका लागि डब्ल्यूएचओको क्षेत्रीय कार्यालयका अनुसार, बुन्डिबुग्यो भाइरसबाट फैलिएको इबोलाबाट सेप्टेम्बर २ सम्ममा ६,३४२ जना सङ्क्रमित भइसकेका छन् भने तीमध्ये ३,०७२ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। यो प्रकोप कङ्गोका ६ प्रान्तका ६० वटा स्वास्थ्य क्षेत्रमा फैलिएको छ। स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित रहेका समुदायहरूमा मृत्युको अनुपात बढी भएकाले स्वास्थ्य अधिकारीहरूले चिन्ता ज्ञापन गरेका छन्। कङ्गोमा डब्ल्यूएचओका कार्यवाहक प्रतिनिधि एनी एन्सियाले सङ्क्रमण पत्ता लगाउन ढिलाइ हुँदा सुरुवाती चरणमै आवश्यक स्रोतहरू परिचालित गर्न नसकेकोले ज्यान गुमाउनेहरूको संख्या बढी भएको उल्लेख गर्दै सम्बन्धित निकायलाई द्रुत र समन्वित कारबाहीका लागि आह्वान गरे।

कङ्गोका स्वास्थ्य मन्त्री रोजर कम्बाले प्रकोप नियन्त्रणका लागि समुदाय, सरकारी निकाय, साझेदार र दाताहरूको साथै स्वास्थ्य क्षेत्रभन्दा बाहिरका प्रयासहरू पनि आवश्यक रहेको बताएका छन्। सरकारले प्रत्येक कङ्गोवासीको सुरक्षाका लागि पूर्ण रूपमा परिचालन भएको जानकारी पनि दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्र सङ्घका आवासीय संयोजक डेमियन मामाले कङ्गोमा इबोला नियन्त्रण प्रतिक्रियालाई व्यापक मानवीय प्रयाससहित एकीकृत गर्न पर्याप्त, उद्धार र पूर्वानुमानयोग्य कोषलगायत आवश्यक समर्थन आवश्यक रहेको बताएका छन्। अफ्रिका सिडिसिले पनि इबोला नियन्त्रण प्रयासमा स्रोत परिचालन, साझेदारहरूसँग आवश्यक समन्वय र समुदायको उच्चतम संलग्नतासहित राष्ट्रिय प्रतिक्रिया प्रयासहरूको लागि निरन्तर समर्थन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। कङ्गोमा गत मे महिनामा आधिकारिक रूपमा घोषणा गरिएको इबोला प्रकोप अहिलेसम्म रेकर्ड गरिएको सबैभन्दा ठूलो र छिटो फैलिएको इबोला प्रकोप मानिएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले स्टिभ विट्कफ र जेरेड कुशनरलाई शनिबार मस्को र आइतबार कीभ पठाउने घोषणा गरेका छन्। ट्रम्पका अनुसार, दुवै वार्ताकारहरूले रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने शान्ति सम्झौताको सम्भावना खोज्ने र प्रस्ताव लिएर जानेछन्। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले अमेरिकी दूतहरूको भ्रमण अवधिभर अस्थायी युद्धविराम प्रस्ताव गर्दै दुवै पक्षले हवाई आक्रमण रोक्नुपर्ने बताएका छन्। २० भदौ, वाशिङ्टन (रासस/एएफपी) – ट्रम्पले चार वर्षभन्दा लामो समयदेखि जारी युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासस्वरूप आफ्ना विशेषदूतलाई पठाउने निर्णय गरेका हुन्। उनीहरूले शनिबार मस्कोमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र आइतबार कीभमा जेलेन्स्कीसँग भेटवार्ता गर्नेछन्। युक्रेनका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार विट्कफ र कुशनर आइतबार कीभ पुग्ने कार्यक्रम छ। तर, क्रेमलिनले उनीहरूको भ्रमणबारे हालसम्म कुनै टिप्पणी गरेको छैन।

ट्रम्पले पठाएका दुवै वार्ताकारले यसअघि गाजा र इरानसम्बन्धी युद्धविराम वार्तामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। उनले शान्ति स्थापनाका लागि आफ्नो प्रशासनसँग स्पष्ट योजना रहेको दाबी गरेका छन्। यद्यपि, प्रस्तावमा युक्रेनले आफ्नो भूभागको केही हिस्सा रुसलाई छोड्नुपर्ने विषय समावेश छ कि छैन भन्नेबारे ट्रम्पले स्पष्ट पार्न असमर्थ रहे।

अमेरिकी कूटनीतिक प्रयास भइरहेका बेला रुस र युक्रेनबीच लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण तीव्र भएका छन्। पछिल्ला आक्रमणले सर्वसाधारणको मृत्यु र घाइते हुने क्रम बढेको छ। ट्रम्पको घोषणा हुनु केही घण्टाअघि, रुसी ड्रोनले युक्रेनको राजधानी कीभस्थित सुरक्षा सेवाको मुख्यालयमा आक्रमण गरेको युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले बताएका छन्। उनले भने, आक्रमण सुरक्षा निकायका कार्यवाहक प्रमुखको कार्यालयलाई लक्षित गरिएको थियो। युद्ध सुरु भएयता सुरक्षा सेवा मुख्यालयमाथि भएको यो पहिलो आक्रमण हो। आक्रमणपछि जेलेन्स्कीले अमेरिकी दूतहरूको भ्रमण अवधिभर अस्थायी युद्धविराम प्रस्ताव गरेका छन्। उनले दुवै पक्षले उक्त अवधिमा हवाई आक्रमण नगर्नुपर्ने बताए। रुसले उक्त प्रस्तावबारे हालसम्म कुनै प्रतिक्रिया जनाएको छैन।

यसअघि जेलेन्स्कीले रुसले युद्ध जारी राखे युक्रेनी ड्रोनका कारण रुसी हवाई क्षेत्र सुरक्षित नरहने चेतावनी दिइसकेको छ। विट्कफ र कुशनरको भ्रमण ट्रम्प दोस्रो पटक अमेरिकी राष्ट्रपति बनेपछि उनीहरूको युद्धग्रस्त कीभ भ्रमणको पहिलो अवसर हुनेछ। दुवै जना यसअघि रुससँगको कूटनीतिक प्रयासका क्रममा पटक–पटक मस्को पुगेका थिए।

यो भ्रमण अमेरिकी गुप्तचर निकायका प्रमुख जोन र्याटक्लिफको हालैको मस्को भ्रमणपछि हुन लागेको हो। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार र्याटक्लिफले रुसलाई उत्तर अटलान्टिक सन्धि संगठनका सदस्य राष्ट्रमाथि आक्रमण नगर्न चेतावनी दिएका थिए। यस्तै, यसै साता अमेरिकाले उत्तर क्यारोलिनामा भएको बीस राष्ट्र समूहको बैठकमा रुसी अर्थमन्त्रीको सहभागितालाई स्वागत गरेको थियो।

ट्रम्प प्रशासनको पछिल्लो पहलले रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न कूटनीतिक बाटो पुनः खोल्ने प्रयासलाई तीव्र बनाएको छ। तर, युद्धविराम र सम्भावित शान्ति सम्झौताका मुख्य सर्तहरूमा मस्को र कीभबीच अझै गहिरो मतभेद कायम छन्।

२० भदौ, काठमाडौं । अमेरिकाको न्युयोर्क सहरका सरकारी विद्यालयहरूमा १४ वर्षमुनिका विद्यार्थीहरूले जनरेटिभ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रयोग गर्न अस्थायी रूपमा रोक लगाइएको छ । न्युयोर्कका मेयर जोहरान ममदानीले आगामी शैक्षिक सत्रदेखि प्राथमिक र मिडल स्कुलका विद्यार्थीलाई एआई प्रयोग गर्न नदिइने घोषणा गरेका छन् । यस निर्णयले करिब ६ लाख विद्यार्थीहरूलाई प्रभाव पार्ने छ । मेयर ममदानीले बालबालिकाको सिकाइ र विकासका लागि शिक्षक तथा मानवीय सम्बन्ध अत्यन्त महत्वपूर्ण भएको उल्लेख गर्दै यो घोषणा गरेका हुन्।

विद्यार्थीहरूले साथीहरूसँग सहकार्य गर्दै सीप विकास गर्ने, शिक्षकसँग सम्बन्ध स्थापना गर्ने र जटिल समस्याहरू आफैं समाधान गर्ने अवसर पाउनुपर्छ, उनी भन्छन्। जनरेटिभ एआई भनेको च्याटजीपीटीजस्ता प्रयोगकर्ताले दिएको निर्देशन वा ‘प्रम्प्ट’को आधारमा विभिन्न सामग्री तयार गर्ने प्रविधि हो । ममदानीले विद्यालयमा विद्यार्थीहरूको स्क्रिन समयसम्बन्धी नयाँ मापदण्डहरू पनि लागू गरिने जानकारी दिएका छन् । तीनदेखि पाँच कक्षासम्मका विद्यार्थीहरूको स्क्रिन समय दैनिक ३० मिनेटमा र ६ देखि ८ कक्षासम्मका विद्यार्थीका लागि ४५ मिनेटमा सीमित गर्ने सिफारिस गरिएको छ।

विद्यार्थीहरूलाई ‘कम्पेनियन च्याटबट’ प्रयोग गर्ने विषयमा पनि रोक लगाइएको छ। माध्यामिक तहका विद्यार्थीलाई वर्षमा दुई पटक एआईसम्बन्धी शिक्षा दिइनेछ भने वर्षभरि एआई शिक्षासम्बन्धी कार्यक्रमहरूको समीक्षा गरिनेछ। मेयर ममदानीले यो नीति अस्थायी रहेको बताएका छन्। नीति कार्यान्वयनको प्रभावकारिता एक वर्षसम्म निगरानी गरिनेछ र आवश्यक परेमा परिवर्तन गर्न सकिने बताएका छन्।