लेखक: space4knews

धार्चे गाउँपालिका–३ दोभान नजिकैको कालाभिरमा चट्टानसहितको पहिरो खसेपछि बेनिघाट-आरुघाट-लार्के सडक मंगलबार बिहानदेखि अवरुद्ध भएको छ। नेपाली सेनाले स्थलगत अध्ययनका लागि सडक निर्माण कार्यदलका प्राविधिकहरूलाई पठाएको छ र प्रतिवेदनपछि सडकको अवस्था निश्चित हुने बताइएको छ। सडक अवरुद्ध हुँदा सवारी आवागमन र सामान ढुवानीमा समस्या देखिएको छ भने पालिकाले पदमार्ग प्रयोग गर्न अनुरोध गरेको छ। २४ चैत, गोरखा।

चट्टानसहितको पहिरोले बेनिघाट-आरुघाट-लार्के सडकलाई अवरुद्ध बनाएको हो। धार्चे गाउँपालिका–३ दोभान नजिकैको कालाभिरमा माथिबाट ठूलो चट्टानसहित सुख्खा पहिरो खसेपछि मंगलबार बिहानदेखि सडक अवरुद्ध भएको हो। पालिका अध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङले भने, ‘हिजो पनि माथिबाट ढुंगा खसेर केहीबेर सडक रोकिएको थियो, डोजर लगाएर हटायौं। तर आज बिहान सडक बेस नै जानेगरी माथिबाट ठूलो चट्टानसहितको पहिरो खसेछ।’

नेपाली सेनाले स्थलगत अध्ययनका लागि सडक निर्माण कार्यदलका प्राविधिकलाई पठाएको छ। रुद्रध्वज गणका गणपति विरोध रिजालले भने, ‘निर्माण कार्यदलका प्राविधिकहरू पठाएका छौं, उहाँहरू पुगेर प्रतिवेदन दिएपछि सडकको अवस्थाबारे निश्चित हुनेछ।’ सडक अवरुद्ध भएपछि सो क्षेत्रमा सवारी आवागमन पूर्ण रूपमा ठप्प छ। सामान ढुवानीमा पनि समस्या देखिएको स्थानीयहरूले बताएका छन्।

मनास्लु क्षेत्रतर्फ जाने पर्यटकहरूको चाप रहेको उक्त सडक निर्माणको काम विगत सात वर्षदेखि जारी छ। बेनिघाटदेखि चीनको सीमा लार्के भन्ज्याङसम्मको कुल १५४ किलोमिटरमध्ये ९७ किलोमिटर खण्डमा सडक ट्रयाक खुल्न पुगेको छ र सवारी चलेको छ। हावाडाँडादेखि चुमनुव्री गाउँपालिकाको पाङसिङसम्म पनि सवारी गुड्न थालेको छ।

सडक निर्माणको काम २०५२ सालमा सुरु भएको थियो र आर्थिक वर्ष २०६३-६४ मा बेनिघाट-आरुघाट-लार्के भञ्ज्याङ सडक नामाकरण गरी सडक विभागलाई निर्माण जिम्मेवारी दिइएको थियो। तर, हावाडाँडादेखि करिब १ किलोमिटर क्षेत्र कडा चट्टानयुक्त भिर भएकाले करिब पाँच वर्षसम्म ट्रयाक खोल्ने काम अगाडि बढ्न सकेको थिएन।

साउदर्न क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय (यूएससी) का इन्जिनियरहरूले अत्यधिक तापक्रममा समेत काम गर्नसक्ने नयाँ ‘मेमरिस्टर चिप’ विकास गरेका छन्। २६ मार्च २०२६ मा ‘साइन्स’ जर्नलमा प्रकाशित यस अनुसन्धान अनुसार, यो सानो उपकरणले ७०० डिग्री सेल्सियससम्मको तापक्रममा पनि डेटा भण्डारण गर्न र जटिल गणना गर्न सक्छ। सामान्यतया हालका स्मार्टफोन वा उपग्रहमा प्रयोग हुने सिलिकन चिपहरू २०० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको तापक्रममा बिग्रन थाल्छन्, तर यो नयाँ चिपले पग्लिएको लवण्यभन्दा पनि बढी तापक्रममा बिना कुनै समस्या काम गर्दै नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ।

प्रोफेसर जोसुवा याङको नेतृत्वमा रहेको टोलीले यो अद्भुत चिप बनाउन टंगस्टन, हाफ्नियम अक्साइड र ग्राफिन जस्ता विशेष सामग्रीहरूको प्रयोग गरेको छ। परम्परागत चिपहरूमा अत्यधिक तापले धातुका परमाणुहरू सर्ने गरी सर्ट सर्किट हुन्छ र डेटा हराउने समस्या देखा पर्छ, तर ग्राफिनको बलियो तहले ती परमाणुहरूलाई सर्नबाट पूर्ण रूपमा रोक्छ। प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणले देखाएको छ कि यो चिपले ७०० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा १ अर्ब पटकसम्म ‘स्विच’ गर्न सक्छ र ५० घण्टाभन्दा बढी समयसम्म डेटा सुरक्षित राख्ने क्षमतासमेत प्रदर्शन गरेको छ।

यो प्रविधि विशेष गरी शुक्र ग्रह जस्ता अत्यन्त तातो सतह भएका स्थानहरूमा पठाइने अन्तरिक्ष यान तथा जमिनमुनि जहाँ चट्टानहरू रातो र तातो हुन्छन्, त्यस्ता सेन्सरहरूमा नयाँ क्रान्ति ल्याउने आशा गरिएको छ। यो चिप केवल डेटा भण्डारणको लागि मात्र नभई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रका लागि पनि ठूलो उपकारक सावित भएको छ। च्याटजीपीटी जस्ता एआई प्रणालीहरूले गर्ने अधिकांश काम ‘म्याट्रिक्स मल्टिप्लिकेसन’ जस्ता जटिल गणितीय हिसाबमा आधारित हुन्छ, जसमा अहिलेका कम्प्युटरहरूले धेरै ऊर्जा खपत गर्छन्। तर, यो नयाँ मेमरिस्टर चिपले विद्युत प्रवाह सुरु हुने बित्तिकै यस्ता हिसाबहरु तुरुन्त गर्न सक्छ, जसले गर्दा एआई गणनाहरू धेरै गुणा छिटो र कम बिजुली खर्चमा सम्पन्न हुन्छन्। यद्यपि, यो प्रविधि हाल प्रयोगशालाको चरणमा रहेको र यसलाई व्यावसायिक रूपमा बजारमा ल्याउन केही समय लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर, यसमा प्रयोग भएका सामग्रीहरू उद्योगमा पहिले नै प्रयोगमा रहेका हुनाले भविष्यमा यसको ठूलो मात्रामा उत्पादन सहज हुने विश्वास गरिएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले संविधान संशोधन सम्बन्धी बहसपत्र तयार गर्ने कार्यदलमा सांसद तथा अधिवक्ता मोहनलाल आचार्यलाई प्रतिनिधित्वका लागि पठाएको छ। सरकारले प्रधानमन्त्रीका मुख्य राजनीतिक सल्लाहकार असिम शाहको संयोजकत्वमा उक्त कार्यदल गठन गरेको छ। आचार्य संवैधानिक कानुन, मानव अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका विज्ञ तथा अधिवक्ता हुन्। २४ चैत, काठमाडौं। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले संविधान संशोधन बहसपत्र तयार गर्ने कार्यदलमा सांसद तथा अधिवक्ता मोहनलाल आचार्यलाई प्रतिनिधित्व गर्न चयन गरेको छ। सो कार्यदल प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार असिम शाहको संयोजकत्वमा गठन गरिएको थियो। उक्त कार्यदलमा रास्वपाले कपिलवस्तु–१ क्षेत्रबाट निर्वाचित सांसद आचार्यलाई प्रतिनिधित्वका लागि पठाएको हो। आचार्य संवैधानिक कानुन, मानव अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका विज्ञ तथा अधिवक्ताका रूपमा परिचित छन्। उनी विभिन्न संवैधानिक तथा कानुनी अध्ययन र अनुसन्धानपरक कार्यहरूमा समेत सक्रिय छन्।

वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले काठमाडौं उपत्यकामा तीन व्यावसायिक फर्महरुलाई उपभोक्ता ठगी गरेको आरोपमा ४५ हजार रुपैयाँ जरिवाना तिराएको छ। शंकर खाद्य किराना स्टोर र एसडीआर स्टोरलाई समान २०–२० हजार रुपैयाँ र गुप्ता गुँदपाक भण्डारलाई ५ हजार रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ। अनुगमनमा अन्य ३६ फर्महरुलाई उपभोक्ता अधिकारबारे सचेत गराउँदै सामान्य निर्देशन दिइएको छ।

२४ चैत, काठमाडौं। वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले बजार अनुगमनका क्रममा उपभोक्ता ठगी गरेको तीन व्यावसायिक फर्महरुलाई जरिवाना तिराएको हो। विभागले मंगलबार काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा गरेको अनुगमनमा दोषी फेला परेपछि ती तीन पसलहरुलाई ४५ हजार रुपैयाँ जरिवाना गरेको हो। काठमाडौं महानगरपालिका–१४, कुलेश्वरमा सञ्चालित शंकर खाद्य किराना स्टोर र एसडीआर स्टोरलाई समान २०–२० हजार रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ।

त्यसैगरी काठमाडौं–२६, गोंगबुस्थित गुप्ता गुँदपाक भण्डारलाई ५ हजार रुपैयाँ जरिवाना तिराइएको छ। अनुगमन क्रममा अन्य ३६ फर्महरुलाई भने उपभोक्ता अधिकारबारे सचेत गराउँदै सामान्य निर्देशन दिइएको छ। काठमाडौंका नयाँ बसपार्क, चाबहिल, टोखा तथा ललितपुर चापागाउँ क्षेत्रमा सञ्चालित किराना पसल, फेन्सी स्टोर, मोबाइल पसल, कस्मेटिक पसल, खाद्य स्टोर लगायतका व्यवसायहरुलाई उपभोक्ता अधिकारबारे सचेत गराउँदै सामान्य निर्देशन प्रदान गरिएको छ।

२४ चैत, मुस्ताङ । हिमाली जिल्ला मुस्ताङमा पर्वतीय ‘हाई अल्टिच्युड’ का कारण लेक लागेर चार विदेशी नागरिकसहित सात जनाको मृत्यु भएको छ । चालु आर्थिक वर्षको गत भदौ २२ देखि यही चैत २० गतेसम्म यहाँ भ्रमणमा आएका पर्यटकमध्ये छ पुरुषसहित एक महिला पर्यटकको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालयका सूचना अधिकारी प्रहरी निरीक्षक ईश्वर महतका अनुसार मृत्यु हुनेमा भारतका तीन पुरुष र मेक्सिकोका एक गरी चार पर्यटक रहेका छन् । यसरी मृत्यु हुनेमा ४१ वर्षदेखि ७५ वर्ष उमेर समूहका रहेका छन्।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार चालु आवको २२ भदौमा मुक्तिनाथमा लेक लागेर वेलगार्व, उदारखुर्द, कर्नाटक भारतका ७१ वर्षीय आन्नद माधवराव देशपाण्डेको मृत्यु भएको थियो । गत असोज २४ गते महालक्ष्मी नगरपालिका–४ इमाडोल ललितपुरका ७५ वर्षीय माधवप्रसाद शर्मा उप्रेतीको घरपझोङ–४ जोमसोममा लेक लागेर मृत्यु भएको थियो । यसैगरी कात्तिक ९ गते सिन्धुपाल्चोकको बलेफी गाउँपालिका–८ घर भएका ५० वर्षीय जगतबहादुर तिमिल्सिनाको घरपझोङ–२ मार्फामा लेक लागेर मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ।

यस्तै, कात्तिक २२ गते ६१ वर्षीय भारतीय पर्यटकको घरपझोङ–३ स्थित एक होटलमा, पुस १२ गते ७४ वर्षीय भारतीय पर्यटक चन्द्रकान्त श्रपत तम्बोकरको मुक्तिनाथ रानीपौवामा लेक लागेर मृत्यु भएको थियो । यसैगरी, यही चैत १७ गते मेक्सिकोका ६७ वर्षीय फेडेरिको लोपेज क्याम्बाको थासाङ गाउँपालिका–१ टुकुचेश्थित पक्की पुल नजिक लेक लागेर मृत्यु भएको थियो भने चैत २० गते ठोरी गाउँपालिका–४ पर्साकी ४१ वर्षीय सरिता बुढाथोकीको मुक्तिनाथ मन्दिरमा लेक लागेर मृत्यु भएको प्रहरी तथ्याङ्कमा उल्लेख गरिएको छ।

रौतहटका बाबुनन चौधरी कलवारलाई नक्कली नागरिकतासम्बन्धी अपराधमा काठमाडौंको कलङ्कीबाट पक्राउ गरिएको छ। काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले उनलाई पक्राउ गरी रौतहट जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पठाएको छ। उनीविरुद्ध गत भदौ २ गते रौतहट जिल्ला अदालतले पक्राउ पुर्जी जारी गरेको थियो। २४ चैत, काठमाडौं। नागरिक सम्बन्धी अपराधमा एक जनालाई पक्राउ गरिएको छ। नक्कली नागरिकताको आरोपमा रौतहटका बाबुनन चौधरी कलवारलाई काठमाडौंको कलङ्कीबाट पक्राउ गरिएको हो। उनीलाई काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले पक्राउ गरी थप कानुनी कारबाहीका लागि रौतहट जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पठाइएको छ। उनीविरुद्ध गत भदौ २ गते रौतहट जिल्ला अदालतले पक्राउ पुर्जी जारी गरेको थियो। फरार रहेका उनलाई मंगलबार पक्राउ गरिएको हो।

सरकारले किरण पण्डितलाई नेपाल राष्ट्र बैंकको डेपुटी गभर्नरको पदमा नियुक्त गरेको छ। पण्डित हाल विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागको कार्यकारी निर्देशक हुन् र राष्ट्र बैंकमा दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि सेवा गर्दै आएका छन्। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका छन् र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय कोर्सहरू पनि पूरा गरिसकेका छन्। २४ चैत, काठमाडौं।

सरकारले नेपाल राष्ट्र बैंकको डेपुटी गभर्नर पदमा नियुक्त गरेको किरण पण्डित हाल विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागको कार्यकारी निर्देशकको रूपमा कार्यरत छन्। राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशकहरूमध्ये सातौं स्थानमा रहेका पण्डितलाई मंगलबार डेपुटी गभर्नरको पदमा नियुक्त गरिएको हो। दुई डेपुटी गभर्नर पद खाली रहेका थिए, तर एक मात्र व्यक्तिलाई नियुक्त गरिएको विषयमा सामान्य प्रशासन मन्त्री प्रतिभा रावलले जानकारी गराइन्।

गभर्नर डा. विश्वनाथ पौडेलले चार जना कार्यकारी निर्देशकको नाम डेपुटी गभर्नरको लागि सिफारिस गरेका थिए, तर त्यसभित्र केवल किरण पण्डितको मात्रै नियुक्ति भएको छ। अर्को डेपुटी गभर्नर किन नियुक्त नगरेको बारेमा सरकारले कुनै जानकारी दिएको छैन। नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को दफा १६ अनुसार, डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति गभर्नरको सिफारिसमा नेपाल सरकारले मन्त्रिपरिषद्को निर्णयबाट गर्ने व्यवस्था छ।