लेखक: space4knews

रारा ताल मुगु जिल्लाको रारा राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र २,९७२ मिटर उचाइमा १०.८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। मेलुङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष हिराकुमार तामाङसहितको टोलीले रारा तालको भ्रमण गरेको छ। रारा ताल क्षेत्रमा सहज बाटोघाटो, पर्यटकमैत्री संरचना र व्यवस्थित पर्यटकीय पूर्वाधारको अभाव देखिएको छ। मैले स्कुल पढ्दादेखि नै रारा तालको बारेमा सुन्दै आएको थिएँ। नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल मुगु जिल्लामा पर्छ भन्ने तथ्य पाठ्यपुस्तकमा पढेको थिएँ। हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा पनि पटक–पटक सोधिने प्रश्नमध्ये यो एउटा हुन्थ्यो, र मैले आत्मविश्वासका साथ उत्तर दिने गर्थेँ- ‘नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल रारा ताल हो, जुन मुगु जिल्लामा अवस्थित छ।’ वर्षौँसम्म किताबका पानामा, नक्सामा र तस्बिरहरूमा मात्र देखेको रारा ताललाई यसपटक आफ्नै आँखाले हेर्ने अवसर मिल्यो। चार दिनको लामो र थकाइपूर्ण यात्रापछि जब पहिलोपटक रारा ताल मेरो आँखाअगाडि खुल्यो, त्यो क्षण शब्दमा बयान गर्न गाह्रो थियो। समुद्री सतहबाट २,९७२ मिटर उचाइमा रहेको र करिब ५.२ किलोमिटर लम्बाइमा फैलिएको रारा साँच्चै राजा महेन्द्रले भनेझैँ ‘स्वर्गकी अप्सरा’ जस्तै लाग्यो। नयाँ ठाउँमा पुग्दा मेरो पहिलो काम फोटो खिच्ने हुन्छ। तर राराको किनारमा पुगेपछि क्यामेराभन्दा आँखाले हेर्न मन लाग्यो। म लामो समयसम्म ताललाई टुलुटुलु नियालिरहेँ। नीलो आकाशको प्रतिबिम्ब बोकेर शान्त रूपमा फैलिएको विशाल जलराशि, वरिपरि हरिया वन, टाढासम्म देखिने पहाडका घेराहरू- सबैले मनलाई एकाएक शान्त बनाइदिए। म तालको किनारसम्म पुगेँ। पानी छोएँ। चिसो पानीको स्पर्शले बेग्लै अनुभूति दिलायो। त्यसले मात्र मन मानेन। दुवै हातको अञ्जुलीमा पानी उठाएँ, श्रद्धापूर्वक ढोगेँ र मनमनै भनेँ- ‘साँच्चै, तिमी स्वर्गकी अप्सरा रहेछौ।’ राराको यात्रामा हामी चार जना थियौँ- मेलुङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष हिराकुमार तामाङ, ध्रुव आचार्य, बलराम थापा र म। हामी सबै घुमफिरका पारखी थियौँ। हाम्रो एउटै लक्ष्य थियो- रारा पुग्ने र त्यसको सौन्दर्यलाई नजिकबाट महसुस गर्ने। टोलीका सदस्यहरूलाई राराबारे केही न केही जानकारी थियो, तर वास्तविक राराले हाम्रो कल्पनाभन्दा धेरै फरक अनुभूति दियो। यद्यपि, राराको अनुपम सौन्दर्य हेर्दा अर्को प्रश्न पनि मनमा उठिरह्यो- के हामीले प्रकृतिले दिएको यो अमूल्य उपहारलाई पर्याप्त रूपमा उपयोग गर्न सकेका छौँ? यति प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्य भए पनि पूर्वाधारका दृष्टिले धेरै पक्षहरू अझै कमजोर देखिए। बाटोघाटोको सहजता, पर्यटकमैत्री संरचना, ताल अवलोकनका व्यवस्थित स्थल, फोटो तथा भिडियो खिच्न मिल्ने आकर्षक स्थान, सूचना केन्द्र तथा अन्य सुविधाहरू अपेक्षाकृत कम देखिए। राराको किनारमा पुगेर घोडा चढ्ने र केही तस्बिर खिच्नेबाहेक पर्यटकलाई लामो समय आकर्षित गर्ने थप गतिविधि कमै देखिए। त्यसैले मनमा एउटा खिन्नता पनि रह्यो। यस्तो अद्भुत प्राकृतिक सम्पदालाई विश्वसामु अझ व्यापक रूपमा चिनाउन सकेको भए बर्सेनि लाखौँ पर्यटक भित्र्याउन सकिने सम्भावना थियो। तर व्यवस्थापन र पूर्वाधार विकासको कमीका कारण राराले आफ्नो पूर्ण सम्भावना अझै प्राप्त गर्न नसकेको जस्तो लाग्यो। मेरो लागि दैलेख, कालिकोट, जुम्ला र मुगु सबै नयाँ जिल्ला थिए। ती जिल्लाका भौगोलिक कठिनाइ, त्यहाँका जनजीवन र प्राकृतिक सौन्दर्य आफैँमा रोचक अनुभव बने। तर ती सबै अनुभवमध्ये राराको पहिलो दर्शन सबैभन्दा स्मरणीय रह्यो। रारा ताल केवल नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल मात्र होइन, यो नेपालको प्राकृतिक सम्पदाको अनुपम नमुना पनि हो। करिब १०.८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो ताल ‘रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज’ भित्र अवस्थित छ। यहाँ पाइने स्वच्छ वातावरण, दुर्लभ वन्यजन्तु, चराचुरुङ्गी र हिमाली वनस्पतिले यस क्षेत्रलाई जैविक विविधताको महत्त्वपूर्ण केन्द्र बनाएको छ। मौसमअनुसार तालको पानीले बदल्ने रङ, बिहानको सुनौलो प्रकाश र साँझको शान्त दृश्यले जो–कोहीलाई मोहित बनाउँछ। राराबाट फर्किँदा मेरो क्यामेरामा सयौँ तस्बिर थिए, तर मनमा कैद भएको राराको सौन्दर्य ती तस्बिरभन्दा धेरै विशाल थियो। त्यसैले आज पनि आँखाअगाडि राराको नीलो जलराशि उस्तै स्पष्ट देखिन्छ र मनले फेरि एकपटक त्यही कुरा दोहोर्‍याउँछ, ‘रारा, तिमी साँच्चै स्वर्गकी अप्सरा रहेछौ।’

२५ जेठ, धनकुटा । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) धनकुटाले आफ्नो प्रथम जिल्ला अधिवेशनमा भुवन थापाको नेतृत्वमा नयाँ जिल्ला कार्यसमिति सर्वसम्मत रुपमा चयन गरेको छ । धनकुटा नगरपालिका-५ मा अवस्थित कर्नर जोन होटलको सभाहलमा आइतबार सम्पन्न अधिवेशनले थापालाई अध्यक्ष बनाउँदा उपसभापति नारद कटुवाल, सचिव आशिष तामाङ र सहसचिव सिराज जोशी चयन गरेका छन् । कार्यसमितिका सदस्यहरुमा फडिन्द्र थापा, प्रेमबहादुर कार्की, विमला गहतराज, मनोज खड्का र पुनम गिरी राणा रहेका छन् ।

अधिवेशनले पार्टी संगठनलाई जिल्लाभर अझ सक्रिय र सुदृढ बनाउन नयाँ नेतृत्व चयन गरेको उल्लेख गरेको छ । नवनिर्वाचित सभापति थापाले पार्टीको संगठन विस्तार गर्ने, जनसरोकारका मुद्दाहरु उठाउने र सुशासन तथा विकासका क्षेत्रमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।

सभापति पदका लागि निवर्तमान सहसचिव भुवन थापा, निवर्तमान उपसभापति प्रजना राई, गत निर्वाचनमा उम्मेदवार रहेका दिनेश भण्डारी, शम्भु पाण्डे र मणि भुजेलले आकांक्षा व्यक्त गरेका थिए। तर उनीहरुबीच सहमति गरि सर्वसम्मत रुपमा नेतृत्व चयन भएको निवर्तमान सभापति बालानन्द दाहालले जानकारी दिएका छन् ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले रास्वपा नेतृत्वको नयाँ सरकारप्रति भारतमा उत्साह देखिएको बताएका छन्। स्थिर सरकारको माध्यमबाट नेपाल र भारतबीचका विभिन्न सहयोग परियोजनाहरूमा आत्मविश्वासका साथ काम गर्न सकिने उनले बताए। खनालले भने, ‘नयाँ सरकारप्रति उत्साह छ र नेपालले स्थिर सरकार पाएको छ।’ २४ जेठ, काठमाडौं।

मन्त्री खनालले आइतबार भारत भ्रमण सकेर फर्कने क्रममा स्थिर सरकारको माध्यमबाट नेपाल–भारतबीचका विभिन्न सहयोग परियोजना र कार्यहरू ढुक्क भएर अघि बढाउन सकिने बताएका छन्। उनले थपे, ‘त्यस स्थिर सरकारमार्फत नेपाल–भारतबीचका सहयोग परियोजना लगायत विषयमा ढुक्क भएर काम गर्न सकिन्छ।’

उनले रास्वपा सरकारले भारतलाई विश्वास दिलाएको र धेरै पटक सरकार परिवर्तन हुँदा सुरू भएका परियोजना र संवादलाई टुंगो लगाउन मुश्किल भएको उल्लेख गरे। खनालले भने, ‘तर अहिलेको स्थिर सरकारले भारतलाई आत्मविश्वास दिएको मैले महसुस गरेँ।’

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपतिका लागि सिफारिस समितिले ५० मध्ये १० जना आवेदकको अल्पसूची सार्वजनिक गरेको छ। यस अल्पसूचिमा विभिन्न विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति र अमेरिकाको लुसियाना विश्वविद्यालयका प्राध्यकसमेत रहेका छन्। उम्मेदवारका सम्बन्धमा २५ जेठ २०८३ सम्म गुगल लिंकमार्फत रायसुझाव दिन सकिने समिति द्वारा जानकारी दिइएको छ।

अल्पसूचिमा प्रा.डा. अमरप्रसाद यादव, जो राजर्षिज्ञानक विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति हुन्, समावेश छन्। प्रा.डा. कविप्रसाद पोखरेल, जो शिक्षाशास्त्र केन्द्रिय विभागका पूर्वप्रमुख हुन्, र प्रा.डा. कृष्णराज आचार्य, अर्थशास्त्र केन्द्रिय विभागका प्राध्यापक पनि यसमा छन्। प्रा.डा. गोविन्द सुवेदी, त्रिवि क्याम्पस कीर्तिपुरका पूर्वप्रिन्सिपल, र प्रा.डा. टंकनाथ धमला, केन्द्रीय गणित विभागका पूर्वप्रमुख, पनि अल्पसूचिमा छन्।

सिफारिस समितिले उपकुलपतिको लागि तीन जनालाई सिफारिस गर्दा प्रा.डा. धमला पनि एक थिए। तर अन्ततः प्रा.डा. केशरजंग बराल उपकुलपति नियुक्त भए। यसपटक विदेशी विश्वविद्यालयमा कार्यरत प्राध्यकहरूले पनि त्रिवि उपकुलपति पदका लागि आवेदन दिएका छन्। सिफारिस समितिले विज्ञताको आधारमा नामहरू छानेको हो।

उम्मेदवारको सार्वजनिक राय–सुझाव अब उम्मेदवारहरूमाथि सार्वजनिक राय–सुझाव दिइन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। समितिले भोलि सोमबारसम्म राय–सुझाव पेश गर्न आग्रह गरेको छ। उम्मेदवारले प्रस्तुतीकरण र अन्तर्वार्ता दिनेछन्। मूल्याङ्कन एकभन्दा बढी विज्ञबाट गरिनेछ। शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेल सहित समितिका सदस्यहरू मूल्याङ्कन प्रक्रियामा सहभागी हुने छैनन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस जयशंकरको निमन्त्रणामा गरिएको तीनदिने भारत भ्रमण सकाएर स्वदेश फर्किएका छन्। भ्रमणका क्रममा नेपाल र भारतबीच व्यापार, कनेक्टिभिटी, ऊर्जा साझेदारी तथा अन्तदेशीय डिजिटल भुक्तानी सञ्चालन गर्ने विषयमा समझदारी र छलफल भएको छ। नेपाल र भारतबीच डिजिटल माध्यमबाट रेमिट्यान्स आदानप्रदान गर्न अन्तदेशीय भुक्तानी सञ्चालन गर्ने र भाषा अनुवाद प्लेटफर्म सहनिर्माण गर्ने समझदारी भएको छ। २४ जेठ, काठमाडौं।

भारत भ्रमणका क्रममा परराष्ट्रमन्त्री खनालले भारतीय विदेश मन्त्रालयको प्रतिनिधिमण्डलसँग भेटघाट गरेका थिए। उक्त भेटघाटका क्रममा भएका छलफलका विषयहरूबारे उनले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीहरूलाई ब्रिफिङ गरेका छन्। उनले भने, “दुवै देशका प्रतिनिधिमण्डलबीच नेपाल र भारत दुईपक्षीय सम्बन्धका सम्पूर्ण पक्षमा व्यापक तथा उपलब्धिमूलक छलफल भयो।”

खनालले वार्तामा व्यापार तथा आर्थिक सहकार्य, कनेक्टिभिटी, ऊर्जा साझेदारी, जलस्रोत व्यवस्थापन, खेलकुद लगायतका विषयमा ठोस छलफल भएको जानकारी दिए। उनले दुवै पक्षले दुईपक्षीय सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको उल्लेख गरे। यसका साथै, क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा समेत विचारविमर्श गरिएको छ।

खनालले बैठकका क्रममा तीनवटा संयुक्त घोषणा गरिएको जानकारी दिए। यसमा २०३० मा हस्ताक्षर गरिएको एनसीएचएल र एनपीसीआईबीिचको समझदारीपत्र अन्तर्गत अन्तदेशीय भुक्तानी (पीटूपी) सञ्चालनको सहमति भएको छ। यसमार्फत नेपाल र भारतमा सहज ढंगले डिजिटल माध्यमबाट रेमिट्यान्स आदानप्रदान गर्न सकिनेछ। उनले भारतको विकास सहयोगमा नेपालमा भूकम्पपछि पुनर्निर्माण गरिएका परियोजनाहरूको भर्चुअल हस्तान्तरण गरिएको र भाषा अनुवाद प्लेटफर्मको राष्ट्रिय डिजिटल पूर्वाधारको सहनिर्माणका लागि काठमाडौं विश्वविद्यालय स्कूल अफ इन्जिनियरिङ, डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर एन्ड आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स सेन्टर र डिजिटल इन्डियाबीच भाषिक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरिएको पनि बताए।

रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले संसद्को गतिरोध अन्त्य गर्न सोमबार बिहानका लागि सर्वदलीय बैठक बोलाएका छन्। सिंहदरबारमा बस्ने बैठकमा संघीय संसद्‌मा प्रतिनिधित्व गर्ने सबै राजनीतिक दलका प्रमुख र प्रतिनिधिलाई आमन्त्रण गरिएको छ। विपक्षी दलहरूले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति र सभामुखको भूमिकाप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै निरन्तर संसद् बैठक अवरुद्ध गर्दै आएका छन्।

संसद्‌मा विपक्षी दलहरूले प्रधानमन्त्री र सभामुखका भूमिकामाथि प्रश्न उठाइरहेका छन्, जसका कारण रास्वपाका सभापति लामिछानेले सोमबार बिहानका लागि सर्वदलीय बैठकको आह्वान गरेका हुन्। समसामयिक राजनीतिक विषयहरूमा छलफल गर्न यो बैठक आह्वान गरिएको हो। रास्वपाका महामन्त्री कविन्द्र बुर्लाकोटीद्वारा जारी सूचनाअनुसार, यो बैठक संसद् सचिवालयस्थित सार्वजनिक लेखा समितिको हल, सिंहदरबार, काठमाडौंमा हुने छ।

बैठकमा प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रिय सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने सबै राजनीतिक दलका पार्टी अध्यक्ष वा सभापतिसहित दुई जना प्रतिनिधिलाई सहभागी हुन निमन्त्रणा गरिएको छ। रास्वपाले सर्वदलीय बैठकको सूचना र औपचारिक निमन्त्रणा प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रिय सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने सबै राजनीतिक दलहरूलाई पठाइसकेको जनाएको छ। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले “नेपालले पनि भारतको भूमि मिचेको छ” भन्ने अभिव्यक्ति दिएपछि विपक्षीहरूले संसद्‌मा निरन्तर प्रश्न उठाइरहेका छन्।

यसैगरी, प्रतिनिधि सभा नियमावली पारित गर्ने लगायतका विषयमा सभामुखले खेलेको भूमिकामाथि पनि विपक्षीहरूले प्रश्न उठाइरहेका छन्। यस कारणले संसद् बैठकहरू सहज रूपमा सञ्चालन हुन सकेका छैनन्। पाँच दिनपछि सोमबार प्रतिनिधिसभाको बैठक बोलाइएको छ। उक्त बैठक सुरु हुनुअघि नै सहमति खोज्न संसदको ठूलो दलको हैसियतमा सभापति लामिछानेले यो बैठक राखेका हुन्।

काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा विज्ञहरूले नेपाली भाषामा एकरुपता ल्याउन सर्वमान्य शब्दकोशको आवश्यकता औंल्याएका छन्। लेखक भिक्टर प्रधानले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशको दशौं संस्करणमा पनि पहिलो संस्करणकै त्रुटि दोहोरिएको बताएका छन्। कार्यक्रममा भिम नारायण रेग्मीले प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशलाई मानक बनाउने दृष्टिले गम्भीर सम्पादन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

२४ जेठ, काठमाडौं। नेपाली भाषाको प्रयोगमा एकरुपता ल्याउन सर्वमान्य शब्दकोशको आवश्यकता रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। काठमाडौंमा सम्पन्न ‘मानक नेपाली शब्दकोश किन र कस्तो’ शिर्षकको कार्यक्रममा सहभागीहरूले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान लगायतका संस्थाले प्रकाशित गरेका शब्दकोशहरू पनि मानक बन्न सकेको नभएको बताएका छन्। हिमाल एसोसियसनद्वारा आयोजित कार्यक्रममा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै लेखक भिक्टर प्रधानले प्रज्ञा प्रतिष्ठानले प्रकाशित गरेको शब्दकोशको दशौं संस्करणमा पनि पहिलो संस्करणकै गल्ती दोहोरिएको बताएका छन्।

‘कुनै पनि शब्दकोश आफै राम्रो हुँदैन। क्रमिक सुधार हुनु आवश्यक हुन्छ,’ प्रधानले भने, ‘हरेक पाँच वर्षमा नेतृत्व परिवर्तन हुँदा शब्दकोशका सम्पादकहरू फेरिएका कारण क्रमिक सुधार हुन सकेन।’ अर्काे कार्यपत्र प्रस्तुतकर्ता भिम नारायण रेग्मीले प्रज्ञा नेपाली शब्दकोशको आकार बढ्नु सकारात्मक भए पनि त्यसका लागि जे पाइयो त्यही अनुसार शब्द थप्नु नचाहिनेमा जोड दिए। ‘प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोशले मानक शब्दकोशको दर्जा पाउन गम्भीर सम्पादन आवश्यक छ,’ रेग्मीले भने।

हिमाल एसोसियसनका अध्यक्ष वसन्त थापाले नेपाली भाषा संवर्धनका लागि यस्तो कार्यक्रम आयोजना गरिएको बताए। थापाले भने, ‘एउटा छलफलबाट सबै समस्या समाधान हुने छैन तर समाधानतर्फको यसो कदम उठाइएको आशा हामीले गरेका छौं।’