काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले मोबाइल फोन लुटेर बैंक खाताबाट रकम झिक्ने तीन जनालाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेमा काठमाडौं बूढानीलकण्ठका १९ वर्षीय वीरबहादुर तामाङ, दोलखाको मेलुङ गाउँपालिका–५ का १८ वर्षीय जनम तामाङ र खोटाङका १८ वर्षीय प्रज्वल राई रहेका छन्।
उनीहरूले एक व्यक्तिको मोबाइल लुटेर डिजिटल वालेटमा अनधिकृत पहुँच गरी वालेट रिसेट गरी बैंक खाताबाट १ लाख २७ हजार ६ सय रुपैयाँ झिकेको एसपी मनोहर भट्टले बताएका छन्। पक्राउ परेका तीनै जनालाई कारबाहीका लागि जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौं पठाइएको छ।
‘क्वीन मेरी युनिभर्सिटी अफ लन्डन’ का अनुसन्धानकर्ताहरूले वर्षमा दुई पटक मात्र सुई लगाएर उच्च रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सकिने नयाँ औषधि ‘जिल्बेसिरन’ को परीक्षण गरेका छन्। ‘कार्डिया-२’ अध्ययनमा ६६३ जना वयस्क सहभागी थिए र यस औषधिले सामान्य औषधिसँगै रक्तचापमा उल्लेख्य गिरावट ल्याएको पाइएको छ। यो औषधिले शरीरमा ‘एन्जियोटेन्सिनोजेन’ प्रोटिनको उत्पादन रोक्छ र ६ महिनामा एकपटक मात्र भ्याक्सिन लगाउँदा दीर्घकालीन प्रभाव देखिन्छ। दोस्रो चरणको परीक्षण हाल जारी छ। ३० चैत, काठमाडौं।
उच्च रक्तचापका बिरामीहरूले दैनिक औषधि सेवनको झन्झटबाट मुक्त हुनसक्ने सम्भावना देखिएको छ। ‘क्वीन मेरी युनिभर्सिटी अफ लन्डन’ का अनुसन्धानकर्ताहरूको नेतृत्वमा गरिएको विश्वव्यापी परीक्षणले वर्षमा दुई पटक मात्र सुई लगाएर रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सकिने नयाँ तथ्य सार्वजनिक गरेको छ। ‘जिल्बेसिरन’ नामको यो प्रयोगात्मक औषधिले ती बिरामीहरूमा सकारात्मक नतिजा देखाएको छ, जसको रक्तचाप सामान्य औषधिले नियन्त्रण हुन सकिरहेको थिएन।
यो औषधिले कलेजोमा उत्पादन हुने विशेष प्रोटिनलाई रोक्ने काम गर्दछ, जसले रक्तनलीहरू विस्तार गरेर रक्तचाप कम गर्छ। सामान्य औषधिसँगै यसको सुई लगाउँदा रक्तचापमा उल्लेख्य गिरावट आएको पाइएको छ। यसको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यसको दीर्घकालीन प्रभाव हो। ६ महिनामा एकपटक मात्र भ्याक्सिन लगाउने भएकाले बिरामीहरूले दैनिक औषधि खान भुल्ने समस्याबाट मुक्त हुन्छन्।
हाल यसको दोस्रो चरणको परीक्षण जारी छ र यसले हृदयघात तथा स्ट्रोकको जोखिम कति कम गर्छ भन्ने विषयमा थप अध्ययन यसै वर्षबाट सुरु गरिनेछ। अध्ययनका वरिष्ठ लेखक तथा रक्तचाप विशेषज्ञ डा. मनिष सक्सेनाले यस नयाँ उपचार पद्धतिलाई ‘गेम-चेन्जर’ भनेका छन्। उनी भन्छन्, “उच्च रक्तचाप विश्वव्यापी स्वास्थ्य समस्या हो र यसको राम्रो नियन्त्रण गर्न कम मात्र प्रतिशत मानिस सफल छन्। यो नयाँ उपचारले विश्वका लाखौँ मानिसलाई आफ्नो स्वास्थ्य प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।”
इरान युद्धले मध्यपूर्वमा द्वन्द्व लम्बिंदा त्यहाँ कार्यरत नेपालीहरूको रोजगारी र उनीहरूले पठन गर्ने रेमिटन्ससहितका विभिन्न क्षेत्रमा पर्न सक्ने नकारात्मक प्रभावहरूबारे नेपाली अधिकारीहरूले विश्लेषण गरिरहेको बताएका छन्। अमेरिका र इरानबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा यस सप्ताहन्तमा भएको शान्तिवाताव विफल भएपछि चिन्ता बढेको छ। यद्यपि हालसम्म जारी द्वन्द्वको कारण वैदेशिक रोजगारी तथा विप्रेषणमा ठूलो नकारात्मक असर नदेखिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
खाडी मुलुकहरूमा दक्ष र अदक्ष गरी करिब २० लाख नेपाली कार्यरत रहेको बताइन्छ। त्यस्तै नेपाल भित्र्याउने रेमिटन्समध्ये झन्डै ४० प्रतिशत खाडी क्षेत्रबाट आउँछ। अधिकारीहरूका अनुसार युद्ध लम्बिदै गए खाडी क्षेत्रको रोजगारी प्रभावित भएपछि रेमिटन्समा पनि नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने सम्भावना छ। अर्थ मन्त्रालयको आर्थिक नीति तथा विश्लेषण महाशाखाका प्रमुख महेश भट्टराईले भने, “फागुन महिनामा त्यो हिस्सा अलिकति घटेको देखिएको छ, यद्यपि एक महिनाको तथ्यांक मात्र भएर कुनै निष्कर्ष दिन सकिदैन। तर यो अवस्था लम्बिँदा रोजगारी अवसरहरू घट्नेमा कुनै शंका छैन।”
परिस्थितिको गम्भीर विश्लेषणका लागि अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले पदभार सम्हालेपछि मन्त्रालयले महाशाखा प्रमुख भट्टराईको नेतृत्वमा विशेष कार्यदल बनाएर अध्ययन गरिरहेको छ। श्रममन्त्रीकी विज्ञ मीना पौडेलले भने अहिलेसम्म श्रमिकहरूको रोजगारीमा प्रत्यक्ष प्रभाव नपरे पनि यो अवस्था दीर्घकालीन रूपमा कायम नरहन सक्ने चेतावनी दिएकी छन्। उनले भनिन्, “खाडीमा कार्यरत कतिपय श्रमिकहरू बीचमा रोजगारदाता तर्फबाट ‘कतिपल्ट घर जानुस्’ भन्ने चिन्ता वा सन्देश आएको बुझिएको छ।”
गुगलले जिमेलमा ‘जेमिनाई’ एआई एकीकृत गर्दै २ अर्बभन्दा बढी प्रयोगकर्ताका लागि महत्वपूर्ण अपडेट ल्याएको छ। गुगलले स्पष्ट पारेको छ कि ‘जेमिनाई’ले प्रयोगकर्ताका निजी जानकारीहरू सिक्ने छैन र कार्य सम्पन्न भएपछि सबै डेटा ‘इभापोरेट’ हुन्छ। यद्यपि, विशेषज्ञहरूले क्लाउड-आधारित एआईलाई निजी डाटामा पहुँच दिएपछि सुरक्षा जोखिमहरू बढ्ने सम्भावना रहेको चेतावनी दिएका छन्। गुगलले आफ्ना २ अर्ब जिमेल प्रयोगकर्ताका लागि सबैभन्दा ठूलो अपडेट सार्वजनिक गरेपछि सञ्जाल सुरक्षा र सुविधा बीचको बहस पुनः सतहमा आएको छ।
जिमेलका उत्पादन उपाध्यक्ष ब्लेक बार्न्सका अनुसार, अब ‘जेमिनाई’ एआई यति नजिकबाट जिमेलमा एकीकृत गरिएको छ कि यसले प्रयोगकर्ताका इमेलहरू पढ्न, जवाफ लेख्न र सारांश तयार गर्न सक्षम हुनेछ। गुगलले जेमिनाईलाई एक ‘विश्वासनीय पाहुनाको’ रूपमा वर्णन गर्दै यसले प्रयोगकर्ताका गोप्य कुराहरू सिक्ने छैन र काम सकिएपछि सबै जानकारी ‘इभापोरेट’ हुने दाबी गरेको छ। तथापि, क्लाउड-आधारित एआईलाई निजी इनबक्समा पहुँच दिनाले सम्भावित गोपनीयता जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने विषयमा विशेषज्ञहरूले सचेत गराएका छन्।
यस नयाँ फिचरका मुख्य पक्ष र चुनौतीहरू तल उल्लेखित छन्: एआई र गोपनीयताको सन्तुलन: गुगलले एआईलाई व्यक्तिगत सहायकको रूपमा प्रस्तुत गर्दा पनि प्रयोगकर्ताका संवेदनशील डेटा प्रतिको पहुँचले सुरक्षा जोखिमलाई बढाउन सक्छ। गुगलले प्रयोगकर्ताका इमेलबाट एआईलाई प्रशिक्षण नदिन स्पष्ट पारेको छ, तर धेरैजसो जेमिनाई फिचरहरू अनिवार्य रूपमा डिफल्ट रूपमा सक्रिय हुनसक्छन्।
इन्क्रिप्सन र एआईबीचको द्वन्द्व: गुगलले एन्ड्रोइड र आईओएस प्रयोगकर्ताका लागि ‘क्लाइन्ट-साइड इन्क्रिप्सन’ विस्तार गर्ने घोषणा गरेको छ। तथापि, यदि प्रयोगकर्ताले पूर्ण सुरक्षाका लागि इन्क्रिप्शन सक्षम गरे भने गुगलका धेरै एआई उपकरणहरूले काम गर्न सक्दैनन्, किनभने एआईले इन्क्रिप्टेड डेटा पढ्न सक्दैन।
प्राविधिक समस्याहरू: नयाँ एआई अपडेट सार्वजनिक भएपछि केहि घण्टाभित्रै जिमेलमा इमेल पठाउन र प्राप्त गर्नमा ढिलाइ देखिएको थियो। गुगलले ‘नोइजी नेबर’ प्रभावका कारण यो समस्या आएको र अप्रिल ८ भित्र समाधान गरिएको जानकारी दिएको छ।
प्रयोगकर्ताको जिम्मेवारी: विशेषज्ञहरूले अब प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो इनबक्समा कति मात्रामा एआईको विश्लेषण अनुमति दिने निर्णय आफैंले गर्नुपर्ने बताएका छन्। एकपटक एआईले व्यक्तिगत जीवन भित्र प्रवेश गरेपछि त्यसलाई हटाउन कठिन हुने भएकाले सचेत हुन आग्रह गरिएको छ। जिमेलले सदैव सुविधा र सहजतालाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ, तर जेमिनाईको आगमनले २ अर्बभन्दा बढी प्रयोगकर्तालाई व्यक्तिगत डाटाको सुरक्षा र एआई सुविधाबीच जटिल छनोटको सामना गराएको छ। गुगलले जेमिनाईलाई पाहुनाको रूपमा प्रस्तुत गरे पनि आफ्ना निजी इमेलहरू कसरी व्यवस्थापन गर्ने नियम प्रयोगकर्ताले आफैं निर्धारण गर्नुपर्ने देखिन्छ।
बस सेवाले नयाँ वर्षलाई लक्षित गर्दै २९ चैतदेखि १५ वैशाखसम्म अनलाइन टिकट बुकिङ अभियान सुरु गरेको छ। यस अभियानमा टिकट किन्नेलाई माउन्टेन फ्लाइट, बन्जी जम्प, निःशुल्क बस टिकट र क्यास ब्याकको अवसर प्रदान गरिनेछ। बस सेवाले ७० भन्दा बढी जिल्लामा अनलाइनमार्फत बस र हवाइ टिकट उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
३० चैत, काठमाडौं। बस तथा हवाइ उडान सेवाको अनलाइन टिकट बुकिङ प्लेटफर्म बस सेवाले नयाँ वर्ष लक्षित गरेर अभियान सार्वजनिक गरेको छ। यस अभियानअन्तर्गत बस सेवा अनलाइनबाट टिकट किन्नेलाई माउन्टेन फ्लाइट, बन्जी जम्प, निःशुल्क बस टिकट र क्यास ब्याकसहितका सुविधाहरू उपलब्ध गराउने कम्पनीले जनाएको छ। यो अभियान २९ चैतबाट सुरु भएर १५ वैशाखसम्म लागु हुनेछ।
यस अवधिमा बस सेवा अनलाइन प्लेटफर्ममार्फत बस तथा हवाइ उडानको टिकट काट्ने यात्रुमध्ये एकजनाले ‘माउन्टेन फ्लाइट’ अनुभव पाउनेछन्। बस सेवाले यति एयरलाइन्ससँगको सहकार्यमा आफ्नो ग्राहकलाई यो अवसर प्रदान गरेको बताइएको छ। अभियानअन्तर्गत दुई जनाले पोखरामा बन्जी जम्प गर्ने र दुई जनाले प्याराग्लाइडिङ गर्ने मौका पाउनेछन्। साथै, पोखरा जाने र आउने बस टिकटहरू नि:शुल्क उपलब्ध गराइनेछन्।
यस अभियानमा ट्रिप टर्बोले बस सेवासँग सहकार्य गरेको छ भनेर बस सेवाका व्यापार प्रमुख डेनिसजंग थापाले जानकारी दिए। उनले भने, ‘बस सेवामार्फत अनलाइन टिकट बुकिङ गर्ने यात्रुलाई वर्षभरि निःशुल्क टिकट, क्यास ब्याक र विभिन्न छुटहरूको सुविधा उपलब्ध गराउने योजना छ।’ हाल बस सेवाले ७० भन्दा बढी जिल्लामा अनलाइन प्लेटफर्मबाट बस तथा हवाइ टिकट उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
सिंहदरबारस्थित नयाँ संसद भवनको निर्माणमा ९४ प्रतिशत प्रगति हासिल भएको छ। सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले निर्माण कार्य छिटो सक्न निर्देशन दिएका छन्। २०७६ साल असोज १८ गते तुन्डी शेख जेभीसँग ७ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँमा संसद भवन निर्माण सम्झौता भएको थियो। भवनको इन्टेरियरका लागि २ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँमा केसी श्यामसुन्दर बाँनिया जेभीले ठेक्का पाएको छ भने छाना निर्माणका लागि चेनलिंक इन्जिनियरिङलाई ३ करोड ८० लाख रुपैयाँमा ठेक्का दिइएको छ।
सभामुख अर्यालले सोमबार शहरी विकास मन्त्रालयका कर्मचारी र निर्माण कम्पनीका प्रतिनिधिहरूसँग छलफल गर्दै तोकिएको समयमा भवन निर्माण पूरा गर्न निर्देशन दिएका छन्। छलफलमा राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहाल, प्रतिनिधि सभा उपसभामुख रुबीकुमारी श्रेष्ठ र राष्ट्रिय सभा उपाध्यक्ष लिलाकुमारी भण्डारी पनि उपस्थित थिए। सुरुमा तीन वर्षमा निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो, तर अहिलेसम्म छ पटक समय थप भइसकेको छ। पछिल्लो सम्झौताअनुसार आगामी जेठ ९ गतेभित्र निर्माण पूरा गर्न भनिएको छ।
निर्वाचनमा पराजयपछि उठेको नेतृत्व परिवर्तनको आवाज नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली प्रहरी नियन्त्रणमै रहँदा झन् बढेको देखिन्छ। संसदीय दलको नेताको निर्वाचन र निर्वाचित रामबहादुर थापाको अभिव्यक्तिले यसलाई थप बलियो बनाएको छ र असन्तुष्टि सार्वजनिक रूपमा व्यक्त हुन थाल्यो। तर प्रहरी नियन्त्रणमा रहेका बेला पार्टीभित्रैबाट नेतृत्वमाथि आक्रमण भएको भन्दै ओलीसँग निकट नेताहरूले त्यसको रक्षा गर्ने प्रयास गरेका छन्। प्रहरी नियन्त्रणमुक्त भएपछि पनि अस्पतालमै रहेका ओलीको सोमवार कलेजोको शल्यक्रिया गरिएको छ। नेतृत्व परिवर्तनका समर्थक एमाले नेताहरू र कार्यकर्ताहरूले ओली तङ्ग्रिएपछि यो विषयलाई फेरि जोडदार रूपमा उठाउने तयारीमा रहेको बताइएको छ। “गल्तीहरुलाई सुधार्दै एक गतिशील पार्टीको रूपमा विकास गर्नु छ भने अबका नेतृत्वहरूले ठाउँ खाली गर्नु आवश्यक छ। यसको कुनै विकल्प छैन,” एमाले नेता टङ्क कार्कीले भने। “पार्टीको सम्पूर्ण तहमा आत्ममूल्यांकन गर्न आवश्यक ठानिएको छ। त्यसको ठोस अभिव्यक्तिका रूपमा आफ्नो अभ्यासलाई तीव्र बनाउनु पर्छ।” अहिलेको अवस्थालाई आधार मानेर अघि बढ्दा प्रगतिशील र प्रभावशाली पार्टी बन्न नसकिने ठहर गर्दै उनले नेतृत्वको विकल्प खोज्नु अनिवार्य रहेको बताए।
केहि महिना अघि मात्रै एमालेको महाधिवेशनबाट उच्च मत प्राप्त गरेर ओली पार्टी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। पदाधिकारीदेखि केन्द्रीय कमिटीसम्म अधिकांश उनका निकटस्थ नेताहरू नै विजयी बनेका छन्। उनीहरूमध्ये धेरैले ओलीको नेतृत्वमा अघि बढ्न नसकिने, नेतृत्वमा पुनर्गठन आवश्यक भएको महसुस गरे भने ओलीमाथि नेतृत्व हस्तान्तरणको दबाव बढ्ने लेखक तथा टिप्पणीकार झलक सुवेदीले देखाएका छन्। “अरू नेताहरूलाई पनि पार्टी कमजोर भएको छ भने आफ्नो सुरक्षाका लागि कदम चाल्नुपर्ने हुन्छ भन्ने देखिएको छ, त्यस्तो अवस्थामा ओलीले आफैं छोड्ने लागेको छैन,” सुवेदीको विश्लेषण छ, “पार्टीलाई शक्तिशाली बनाउन ठूलो संख्यामा नेताहरू हट्नु पर्ने हुन्छ, तर जबसम्म ओली हट्दैनन् अरूलाई हटाउन सकिंदैन।” नेतृत्व परिवर्तन समर्थकहरूले ओलीले स्वैच्छिक रूपमा नेतृत्व छोड्न नसकेमा विशेष महाधिवेशनका लागि हस्ताक्षर अभियान पनि चलाउने घोषणा गरेका छन्। नेता टङ्क कार्कीले पनि ओलीले स्वैच्छिक रूपमा बाटो खुला गरिदिए त्यो सबैभन्दा सहज उपाय हुने ठानेका छन्। “नत्र त विशेष महाधिवेशन बाहेक कुनै विकल्प छैन,” उनले भने।
तर ओली निकटस्थहरू यसलाई “स्वैच्छिक भए पनि बाध्यतापूर्ण बहिर्गमन” मान्दछन्। राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण पोखरेलको विश्लेषण अनुसार ओलीले सजिलै पदबाट राजीनामा गर्ने सम्भावना कम देखिन्छ। तर एमालेभित्र पुस्तान्तरण र विशेष महाधिवेशनको माग बढ्ने देखिन्छ। यसमा पूर्वराष्ट्रपति विद्या भण्डारीको पनि समर्थन रहने प्राध्यापकको अनुमान छ। “तर एमालेलाई आजको अवस्थामा डिल गरेर लगिएको छ कि निकट भविष्यमा विशेष महाधिवेशनले नेतृत्व परिवर्तन गर्न सक्ला जस्तो देखिँदैन। केहि समयसम्म झमेलामा फसेर बस्ने देखिन्छ,” प्राध्यापक पोखरेलले भने। जेन जी आन्दोलनमा युवाहरूको मृत्युको आरोपमा पक्राउ परेका ओली प्रहरीले नियन्त्रणबाट बाहिर आए पनि सरकार उनको विरुद्ध अन्य मुद्दाहरू लगाउन सक्ने आशंका एमालेकै कतिपय नेताहरूले गरेका छन्। सरकारले गिरीबन्धु टी इस्टेट, कोभिड महामारीमा स्वास्थ्य सामग्री खरिद, नक्कली भुटानी शरणार्थी लगायतका मुद्दामा अनुसन्धान बढाउने सम्भावना हेर्दै उनीहरूले यस्तो अनुमान गरेका हुन्।
विश्लेषक झलक सुवेदीका अनुसार ती अवस्थामा प्रहरीले पहिले पक्राउ परेका बेलामा पार्टीले गरेको सशक्त प्रतिरोध जस्तै आगामी मुद्दाहरुलाई पनि ओलीको बचाउ गर्ने अस्त्रको रूपमा प्रयोग गर्न खोज्न सक्छ। तर राजनीतिशास्त्री पोखरेलले आउँदा दिनहरूमा ओलीका बिरुद्ध थप प्रतिकूलता आउने भविष्यमान गरेका छन्। “यस अवस्थामा उहाँको राजनीतिक भविष्य लगभग समाप्त छ, उहाँले सम्मानजनक रूपमा आफ्नो विकल्प आफैंले चुन्नु हुनेछ,” उनले भने, “विभिन्न मुद्दामा उल्टाइदा बदला खोजेको भन्लान् तर सभ्य जनताले त्यसलाई स्वीकार गर्ने छैनन् र कार्यकर्ताहरूले पनि त्यसलाई लिएर कहिलेसम्म अघि बढ्ने हुन्?” एमाले नेता टङ्क कार्की भन्छन् निर्वाचनमा पराजयपछि ओलीले स्वैच्छिक रूपमा बाटो खुला गर्ने सम्भावना कम देखिन्छ। नेतृत्वले सजिलै मार्ग प्रशस्त नगरेपछि तल्लो कमिटीबाट हस्तक्षेपको बाटो खुलाउनु पर्ने उनी बताउँछन्। त्यसको विकल्प के हो? “अहिलेको व्यक्ति केन्द्रित ढाँचामा होइन, पार्टीको प्रस्तावना र सामाजिक यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गरी आजका चुनौतीहरूको सामूहिक अवधारणासँग पार्टीलाई पुनर्गठन गर्नुपर्छ,” उनले थपे। फागुनमा सम्पन्न चुनावमा एमालेसँगै नेकपा लगायतका वामपन्थी दलहरूको शक्ति धेरै कमजोर भएको छ। जेन जी आन्दोलनसँगै उठेको नेतृत्व परिवर्तनको आवाज चुनावी परिणामपछि झनै तेज भएको छ। पार्टीभित्रबाटै हटाउने प्रयास र विभिन्न मुद्दाहरूको जोखिमबीच वाम एकता प्रचण्ड र ओलीले फेरि उठाउन सक्छन् भन्ने अनुमान पनि कतिपयले गरेका छन्। लेखक र टिप्पणीकार सुवेदी पनि यो सम्भावनालाई अस्वीकृत गर्दैनन्। “माधव नेपाल र प्रचण्डले पार्टी एकता गरेर अहिलेसम्म आफूहरूको नेतृत्वमाथिको चुनौतीलाई निभाएर आएका छन्,” प्रचण्ड र ओलीले आफ्नो अस्तित्वको रक्षा गर्न सक्ने सम्भावित चालबाजीबारे सुवेदी भन्छन्, “दुवैले एकता महाधिवेशनसम्म नेतृत्व कायम राख्ने बताउँदा तलका नेताहरूलाई ‘हुँदैन’ भन्न गाह्रो हुने हुन्छ भने यो अवस्थामा अचम्म मान्नु पर्दैन।” नेकपा माओवादी केन्द्रमा नेतृत्व परिवर्तनको आवाज उठ्नासाथ माधव नेपालसँग भएको एकता पुनः सक्रिय भएको देखिन्छ। दुवै नेताले पार्टी नेतृत्व जारी राखेका छन्। राजनीतिशास्त्री पोखरेलले पनि बढ्दो चुनौतीहरूका कारण ओलीले वामपन्थी एकताको बाटो खोज्न सक्ने ठानेका छन्। “यदि जोखिम टाउकोभन्दा माथि पुग्यो भने वामध्रुवीकरण तथा एकीकरण गरेर आफूलाई टिकाउने बाटो खोज्नेछन्,” उनले भने, “तर यसले नेताहरूलाई निलम्ण गर्ने सम्भावना देखिँदैन। आखिर उनीहरू अब आकर्षक राजनीतिक पात्र होइनन्।
सन्तोष शाहले नवनिर्वाचित सांसदहरूलाई जनताको विश्वास र ठूलो जिम्मेवारी बोकेको उल्लेख गर्दै इमानदारी र निष्ठाका साथ काम गर्न विनम्र अनुरोध गरेका छन्। नवनिर्वाचित सांसदज्यूहरूका लागि खुला पत्र, माननीय सांसदज्यूहरू, हार्दिक नमस्कार। भदौ २३ र २४ गतेको जनआन्दोलनपछि मुलुकमा ठूलो परिवर्तन आएको छ। वर्तमान सरकार त्यो आन्दोलनको प्रतिफल हो। नेपाली जनताले आशा र विश्वासका साथ तपाईंहरूलाई जिताएर संसदमा पठाएका छन्। सांसद हुनु केवल पद र शक्ति मात्र होइन, त्यो ठूलो जिम्मेवारी र सम्मान पनि हो। तपाईंहरूप्रति जनताको गहिरो विश्वास छ।
हाम्रो देशले जनआन्दोलन, माओवादी आन्दोलन, मधेश आन्दोलनदेखि युवा आन्दोलनसम्म विभिन्न ऐतिहासिक चरणहरू पार गरेको छ। यी सबै त्याग र बलिदानलाई सधैं सम्झन आवश्यक छ। तपाईंहरूका समक्ष मैले केही अपेक्षाहरू विनम्रतापूर्वक राख्न चाहन्छु: सांसदको कर्तव्य भनेको देश र जनताको प्रतिबिम्ब हुनु हो। जनताका समस्या, पीडा र पीडालाई सरकारसमक्ष निर्धक्क प्रस्तुत गर्नु हो। संसदमा जनताको आवाज बनेर सरकारलाई चुनौती दिनु हो। साथै, समस्याको समाधानका लागि जनमुखी नीतिनिर्माण गर्नु पनि हो। तपाईंहरूले आफ्नो भूमिकालाई हल्का रूपमा नलिनु हुन विनम्र अनुरोध गर्दछु।
सस्तो लोकप्रियताका लागि मिडियामा प्रदर्शन वा व्यक्तिगत प्रचारमा लिप्त नहुनुहोला। नेतृत्व भनेको शक्ति प्रदर्शन होइन, सेवा र विनम्रता हो। शक्तिको आडमा जनतासँग दूरी नबढाउनुहोस्। सधैं सरल, विनम्र र भुइँमान्छे भएर बाँचे रहनुहोला। मलाई जनताले काम गर्नका लागि जिताएर पठाएको हो, मैले जनताको हितमा काम गर्नुपर्छ भन्ने कुरा सदैव स्मरण गर्नुहोला। पद र शक्ति भगवानको उपहार जस्तै हो, त्यसैले इमानदारी र निष्ठासाथ जिम्मेवारी पूरा गर्नुहोस्।
अहिले संसदमा युवा पुस्ताको प्रभुत्व छ। यसले अघिल्लो पुस्ताका नेताहरूको कुनै महत्व छैन भन्ने नसोच्नुहोला। देश निर्माणको मार्गमा आफ्नो अघि बढिसकेका अग्रजहरूको मार्गदर्शन आवश्यक पर्ने कुरा बुझ्नुपर्छ। साथै लामो समयसम्म नेपाली राजनीतिमा नेतृत्व गर्दै आएका अग्रहजहरूले पनि अब युवा पुस्तालाई जिम्मेवारी सुम्पिनुपर्ने समय आएको बुझ्नुहोला। तपाईंहरूले देशको सेवा गर्ने मौका पाउनुभएको छ। अब युवा पुस्तालाई देश विकासको अवसर दिनुहोस्।
जनताले विदेशी मुलुक जस्तो नेपालको सपना देखेका छैनन्। नेपालीले नेपाललाई नेपालको जस्तै रक्षा गर्न चाहन्छन्। सबै नेपालीहरूको चाहना लगभग उस्तै छ। धारा बाट शुद्ध पानी झरिरहोस्, मेहनतअनुसार फल पाइयोस्, रोजगारी र व्यवसाय गर्ने सहज वातावरण होस्। आफ्नै देशमा उत्पादन भएका अन्न, तरकारी, फलफूल खान पाइयोस्। स्वच्छ हावामा सास फेर्न पाइयोस्। कृषकहरूले उचित मूल्य पाउनुपर्नेछ। कर्णाली, सुदूरपश्चिमजस्ता विकट ठाउँमा पनि बिजुली र सडक पुगीसको सपना पुरा होस्। सुत्केरी महिलाले बाटोमै मृत्यु नहोस्। सजिलो उपचार सुविधा उपलब्ध होस्।
पढाइ र उपचारका लागि घरजग्गा बेच्न नपरोस्। नेपालमा अवसर नपाएर कोही खाडी मुलुक जान नपरोस्। आर्थिक अभावका कारण कोही बच्चा पढाइबाट बञ्चित नहोस्। सडकमा हिंड्दा सुरक्षित महसुस होस्। कोही बच्चा आर्थिक अभावले पढ्न नपरोस्। सरकारी काममा जाँदा धेरै झन्झट नहोस्। सजिलै सेवा सुविधा पाइयोस्। योग्य व्यक्तिलाई अवसर दिइयोस्। नातावाद र कृपावाद नहोस्। भ्रष्टाचारको अन्त्य होस् र सुशासन कायम रहोस्। नेपाली जनता यसरी भए धेरै खुसी हुनेछ। त्यसैले जनताको सुख-शान्तिलाई प्राथमिकता दिन विनम्र अनुरोध गर्दछु। आशा र सम्मानका साथ, सन्तोष शाह, तपाईंहरूको माया पाएको एक साधारण भात पकाउने मान्छे, ‘हाम्रो विकसित नेपाल कस्तो होस्?’
२०८२ सालको अन्तिम कारोबार दिन सेयर बजार ४.१८ अंकले घटेर २८३३ अंकमा झरेको छ। आज १०५ कम्पनीको मूल्य बढ्दा १५३ को घटेको र १२ कम्पनीको मूल्य स्थिर रहेको छ। ६ कम्पनीको मूल्य १० प्रतिशतले बढेकोमा सुपर खुदी हाइड्रोपावर र सूर्यकुन्ड हाइड्रो इलेक्ट्रिक समावेश छन्। ३० चैत, काठमाडौं।
सेयर बजारको कारोबार रकम पनि केही घटेको छ। अघिल्लो दिन ८ अर्ब ९९ करोडको कारोबार भएकोमा आज ८ अर्ब ६६ करोडको कारोबार भएको छ। होटल तथा पर्यटन समूह सबैभन्दा धेरै १.०२ प्रतिशतले बढेको छ। त्यस्तै हाइड्रोपावर ०.६६, लगानी ०.१३, उत्पादन तथा प्रशोधन ०.४० र निर्जीवन बीमा ०.४६ प्रतिशतले बढेका छन्।
बैंकिङ ०.४७, विकास बैंक ०.५५, फाइनान्स ०.२९, जीवन बीमा ०.४६, माइक्रोफाइनान्स ०.४२, अन्य १.६२ तथा व्यापार ०.२१ प्रतिशतले घटेको छ। ६ कम्पनीको मूल्य १० प्रतिशतले बढेको छ। १० प्रतिशतले बढेका कम्पनीमा सुपर खुदी हाइड्रोपावर, सूर्यकुन्ड हाइड्रो इलेक्ट्रिक, होटल फरेस्ट इन, पाल्पा सिमेन्ट, रिजलाइन इनर्जी र शिखर पावर रहेका छन्।
मेन्छियाम हाइड्रोपावरको मूल्य ९.०१, उपकार लघुवित्तको ७.१७ तथा नेसनल हाइड्रोपावरको मूल्य ६.६७ प्रतिशतले बढेको छ। युनिक नेपाल लघुवित्तको ३.६०, अभियान लघुवित्तको २.९७ तथा सान्भी इनर्जीको २.९६ प्रतिशतले मूल्य घटेको छ। आज धेरै कारोबार भएका कम्पनीमा नेसनल हाइड्रोपावर, रिडी पावर, रिलायन्स स्पिनिङ मिल्स, आँखुखोला जलविद्युत् कम्पनी र एसवाई प्यानल रहेका छन्।
औरही खोलामा स्थानीय सरकार र क्रसर माफियाको मिलेमतोका कारण विनियोजनविना उत्खनन जारी छ, जसले पर्यावरण अभियन्ता दिलिपको सहादतलाई बेवास्ता गरिरहेको छ। मिथिला नगरपालिकाले २०८२/०८३ मा ६ वटा खोला उत्खननका लागि नेरिसा कन्ट्रक्सन कम्पनीलाई १ लाख २१ हजार ८३० घनमिटर उत्खननको ठेक्का दिएको छ, तर ठेकेदारले उत्खनन सुरु नभएको दाबी गरेका छन्। प्रहरी र स्थानीय सरकारबीच असहयोगका कारण अवैध उत्खनन नियन्त्रणमा उचित कदम चालिएको छैन र अनुगमन समितिले मात्र सचेत गराएको छ। ३० चैत, जनकपुरधाम।
औरही खोलामा ट्याक्टरहरू लामबद्ध छन्। केही व्यक्तिहरू गिट्टी–बालुवा उत्खनन गरिरहेका छन् भने केही ट्याक्टरमा लोड गर्दैछन्। खोलामा भइरहेको जथाभावी उत्खननले पर्यावरण अभियन्ता ओमप्रकाश महतो दिलिपको सहादतलाई अपमान गरिरहेको अनुभूति हुन्छ। उत्खननविरुद्ध आवाज उठाउँदै २५ पुस २०७६ मा मिथिला नगरपालिका–५, श्रीपुरका २४ वर्षीय दिलिपको औरही नदीमा निर्मम हत्या भएको थियो। तर उनको हत्यापछि पनि औरही नदीमा स्थानीय सरकार र क्रसर माफियाको सहकार्य जथाभावी दोहन रोकिएको छैन। ‘दिलिपको सहादत प्राप्त औरही नदीमा अझै पनि जथाभावी दोहन रोकिएको छैन, यो दुःखद पक्ष हो,’ दिलिपका साथी सुनिलकुमार सिंहले आक्रोश व्यक्त गरे।
नदीमा मापदण्ड विपरीत तीन किलोमिटर तलसम्म उत्खनन गरिएको छ, जुन पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत पर्ने औरही पुलदेखि तलबाट प्रष्ट देखिन्छ। चार लेन औरही पुल निर्माणमा संलग्न एक कर्मचारीले दिउँसो र कहिलेकाहीं राति पनि मनमाफिक उत्खनन भइरहेको बताए। ‘दिनभरि ट्याक्टर, टिपर, बकेट प्रयोग गरी उत्खनन हुन्छ। कहिलेकाहीं त राति पनि खोला कोर्छन्। तर कसैले बोल्दैनन्,’ ती कर्मचारीले बताए।
औरही नदी यस वर्ष पनि मिथिला नगरपालिकाले ठेक्कामा लगाएको छ। औरही जस्तै नगरपालिकाले ठेक्का लगाएका बसही, जलाद, जगधर, वडहरे र रातु नदिको अवस्था पनि उस्तै छ। यी नदीबाट खानीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि हालको आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा नगरपालिकाले भ्याटसहित ३ करोड ५ लाख ६२ हजार २७३ रुपैयाँ ८० पैसामा नेरिसा कन्ट्रक्सन कम्पनी प्रालि, काठमाडौं–६ लाई ठेक्का दिएको छ। फागुन १४ मा भएको ठेक्का सम्झौताअनुसार आगामी जेठ मसान्तसम्म तोकिएको स्थानबाट यी ६ वटा खोलामा उक्त कम्पनी १ लाख २१ हजार ८३० घनमिटर ग्राभेल, ढुंगा र बालुवा उत्खनन गर्न पाउनेछ।
३० चैत, काठमाडौं । इरान र अमेरिकाबीचको विवाद पुनः तीव्र रूपमा बढेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज स्ट्रेटमार्फत इरानी ढुवानीलाई रोक्नुपर्ने चेतावनी दिएपछि इरानी सेनाले कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी जारी गरेको छ। इरानी सञ्चारमाध्यम आईआरआईबी मार्फत सार्वजनिक गरिएको आधिकारिक विज्ञप्तिमा अमेरिकाको यो धम्कीलाई ‘गैरकानुनी’ र ‘समुद्री डकैती’ समान व्यवहार रहेको बताइएको छ।
इरानले आफ्ना बन्दरगाहहरूमा कुनै नाकाबन्दी वा आक्रमण भए त्यसको असर मात्र अमेरिका नभई सम्पूर्ण खाडी क्षेत्रले व्यहोर्नुपर्ने बताएका छन्। इरानी सेनाले छिमेकी खाडी राष्ट्रहरूलाई लक्षित गर्दै यस क्षेत्रका सबै बन्दरगाहहरूको सुरक्षा सबैका लागि सुनिश्चित हुने वा कुनैका लागि मात्र हुने छैन भनी स्पष्ट पारेको छ।
यदि अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहलाई निशाना बनायो भने फारसको खाडी र ओमान सागरका कुनै पनि बन्दरगाहहरू सुरक्षित रहने छैनन्, इरानले चेतावनी दिएको छ। त्यस्तै, इरानले युद्धका बाबजुद पनि होर्मुज स्ट्रेटमा आफ्नो पूर्ण नियन्त्रण कायम राख्ने र आफ्नो दुश्मनहरूसँग सम्बन्धित जहाजलाई इरानी समुद्री सीमाभित्र प्रवेश गर्न नदिने घोषणा गरेको छ। इरानको यो कडा अडानले विश्वको प्रमुख तेल आपूर्तिमार्गमा सैन्य संलग्नताको जोखिम अझ बढाएको छ।
समाज कल्याण परिषद् अन्तर्गत भृकुटीमण्डपमा वर्षौंदेखि भाडा नतिरेका २० वटा सटलमा तालाबन्दी गरिएको छ। ५६ वटा भाडा नतिरेका सटलमध्ये २० सटलमा समाज कल्याण परिषद्का कर्मचारीले सुरक्षाकर्मीको सहयोगमा तालाबन्दी गरेका छन्। तालाबन्दी गरिएका सटलमा रिपोर्टस क्लब र अन्य विभिन्न संस्थाका कार्यालयहरू समावेश छन्। ३० चैत, काठमाडौं। समाज कल्याण परिषद् अन्तर्गत रहेको भृकुटीमण्डपमा भाडामा भए पनि वर्षौंदेखि भाडा नतिरेका २० वटा सटलमा तालाबन्दी गरिएको छ। वर्षौंदेखि भाडा नतिरेका व्यक्तिहरूका पसल वा संस्थाका कार्यालयहरूमा ताला लगाइएको छ। भाडा नतिरेका ५६ सटलमध्ये आज समाज कल्याण परिषद्का कर्मचारीले सुरक्षाकर्मीहरूको सहयोगमा २० सटलमा तालाबन्दी गरेका छन्। यसमा रिपोर्टस क्लबदेखि अन्य विभिन्न संस्थाका कार्यालयहरू पनि छन्।
३० चैत, काठमाडौं । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले महिला आरक्षण विधेयकको सन्दर्भमा भारतको संसद् नयाँ इतिहास रच्न लागेको बताएका छन् । सोमबार दिल्लीस्थित विज्ञान भवनमा आयोजित ‘नारी शक्ति बन्दन सम्मेलन’मा सम्बोधन गर्दै उनले राज्यका विधानसभादेखि राष्ट्रिय संसदसम्म महिला प्रतिनिधित्वका लागि दशकौँको पर्खाइ अब समाप्त हुन लागेको बताउनुभयो । प्रधानमन्त्री मोदीले आगामी अप्रिल १६, १७ र १८ लाई यस प्रतीक्षाको अन्त्य हुने महत्वपूर्ण क्षणका रूपमा वर्णन गर्नुभयो ।
सन् २०२३ मा नयाँ संसद भवनमा ‘नारी शक्ति बन्दन अधिनियम’ को रूपमा पहिलो कदम चालिएको सम्झाउँदै उनले समयमै यसलाई लागु गर्न र लोकतन्त्रमा महिलाको सहभागिता सुनिश्चित गर्न अप्रिल १६ देखि संसद्को बजेट अधिवेशनमा विशेष बैठक आयोजना गरिने जानकारी दिनुभयो । उहाँले यस निर्णयलाई २१ औं शताब्दीका महत्वपूर्ण निर्णयमध्ये एक भएको दाबी गर्दै अब महिलाहरूका लागि संसदसम्म पुग्ने बाटो अझ सहज बन्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । पछिल्ला सरकारी योजनाले महिलालाई आर्थिक रुपमा पनि सशक्त बनाएको र हालको समयमा उनीहरूको भूमिकालाई अझै नजरअन्दाज गरिनुहुँदैन भन्ने उहाँको धारणा थियो ।
३० चैत, काठमाडौं । गृहमन्त्री सुधन गुरुङले सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना सम्पत्ति विवरणसम्बन्धी दिएको टिप्पणी हटाएका छन् । मन्त्रीहरूको सम्पत्ति कल्पनाभन्दा धेरै भएको भन्दै व्यापक आलोचना भएपछि उनले जवाफमा सरकारमा आउनुअघि अधिग्रहीत सम्पत्ति कुनै ‘पाप’ नभएको बताएका थिए । तर, उक्त अभिव्यक्तिमा बढेको आलोचनापछि गुरुङले सम्बद्ध पोस्ट सामाजिक सञ्जालबाट हटाएका छन् ।
आइतबार प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन)सहित सबै मन्त्रीहरूको सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गरिएको थियो । त्यस विवरणमा सुन, चाँदी र विभिन्न गरगहनाहरूमा विशेष ध्यान दिइएको थियो र सामाजिक सञ्जालमा ती सामग्रीमा तीव्र आलोचना भएको छ । आलोचनाको वृद्धि भएपछि गुरुङले आफ्नो आधिकारिक इन्स्टाग्राम खाता मार्फत प्रतिक्रिया दिएका थिए ।
गुरुङले भने, कुनै पनि व्यक्ति गरिब भएर जन्मनु गल्ती नभएको तर मृत्यु हुँदा गरिब हुनु गल्ती हुने बताएका थिए । ‘तिमी जन्मँदा गरिब हुनु तिम्रो गल्ती होइन, तर तिमी मर्दा गरिब हुनु तिम्रो गल्ती हो,’ उनले इन्स्टाग्राम स्टोरीमा लेखेका थिए, ‘सरकारमा आउनुअघि अधिग्रहीत सम्पत्ति भ्रष्टाचारविहीन हो भने त्यो कुनै पाप होइन, तर सरकारमा आएर भ्रष्टाचार गरेर कमाउनु पाप हो ।’ उनले ह्यासट्याग सहित ‘चेतना भया’ लेखेर पनि आफ्नो सन्देश प्रवाहित गरेका थिए ।
नेपालले २०८२ सालमा सीमित मात्रामा अन्तर्राष्ट्रिय भलिबल प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको थियो। नेपाल पुलिस क्लबले काभा महिला क्लब भलिबलमा तेस्रो स्थान हासिल गरेको थियो भने हेल्प नेपालले काभा पुरुष क्लब भलिबलमा कांस्य पदक जितेको थियो। ३० चैत, काठमाडौं। भलिबल नेपालको राष्ट्रिय खेल हो। धेरैलाई यो कुरा थाहा छ भने केहीलाई थाहा छैन पनि। राष्ट्रिय खेलको रूपमा घोषणा भएको झण्डै एक दशकसम्म पुगेको भए पनि भलिबलले आफ्नो राष्ट्रिय खेलको पहिचानलाई गर्विलो बनाउन खास प्रगति गर्न सकेको छैन। त्यसैले २०८२ सालमा पनि भलिबलका लागि विशेष गरी ‘वाउ’ गर्ने जस्तो केही भएन, तर कोर्टमा भने भलिबल सक्रिय रह्यो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सीमित सहभागिता र प्रतियोगितामा मात्रै खेल हुँदा पनि घरेलु प्रतिस्पर्धा भने लगातार भइरहे। नेपाल भलिबल संघले आयोजना गर्ने नवौं एनभीए भलिबल च्याम्पियनसिप, फ्रेञ्चाइज महिला भलिबल लिग (इडब्लुभीएल) पोखरामा हुने चर्चित भलिबल प्रतियोगिता टाइगर कप लगायतका राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिताहरू सम्पन्न भए। नवौं एनभीए च्याम्पियनसिपबाट छनोट भएका उत्कृष्ट ८ पुरुष र ६ महिला टोलीले प्रतिस्पर्धा गर्ने पीएम कप एनभीए लिग चैत २०८२ मा गर्ने भनिए पनि प्राविधिक कारणवश यो प्रतियोगिता वैशाख २०८३ मा सरेको छ।
२०८२ मा नेपालले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा भाग लिन सकेन। नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता मुख्यतया सेन्ट्रल एसियन भलिबल एसोसिएसन (काभा) द्वारा आयोजना गरिएका प्रतियोगितामा सीमित रह्यो। यस वर्ष असोजमा नेपालको पुरुष टोलीले बंगलादेशको ढाकामा भएको काभा पुरुष भलिबल कप प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको थियो। अक्टोबर २२ देखि २८ सम्म चल्ने उक्त प्रतियोगितामा नेपाल ६ टोलीमध्ये पाँचौं स्थानमा टुंगियो। नयाँ खेलाडी समावेश गरी बनाइएको टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय खेल अनुभवमा कमजोरी देखायो। यस्तै, माघमा नेपाल पुलिस क्लबले माल्दिभ्समा भएको काभा महिला क्लब भलिबलमा सहभागिता जनायो। साविक विजेता भएको नेपाल पुलिस क्लब यस पटक फाइनल पुग्न सकेन। सेमिफाइनलमा पराजित भएपछि तेस्रो स्थानको खेलमा श्रीलंकन क्लबलाई हराउँदै नेपाल पुलिस क्लब तेस्रो भयो। साउनमा माल्दिभ्समै भएको काभा पुरुष क्लब भलिबलमा नेपालको हेल्प नेपालले पनि तेस्रो स्थान हासिल गर्दै कांस्य पदक जितेको थियो। ६ क्लब सहभागी उक्त प्रतियोगितामा हेल्प नेपालले ४ खेल जित्यो र १ खेलमा हार्यो। तर सेट रेसियोमा पछि परेपछि फाइनल पुग्न सकेन। नेपाल भलिबल संघका अध्यक्ष जितेन्द्र बहादुर चन्दले विदेशी भूमिमा नेपालको कुनै पनि भलिबल टोलीले जितेको यो दोस्रो पदक भएको जानकारी दिए। पूर्वमा सन् २०१७ मा नेपालको पुरुष राष्ट्रिय टोलीले माल्दिभ्समा भएको काभा सेन्ट्रल जोन प्रतियोगितामा कांस्य पदक हात पारेको थियो।
