परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले इरानमा पक्राउ परेका नेपाली युवा अमृत झा रिहा भएको जानकारी दिएका भए पनि परिवारले उनी अझै जेलमै रहेको बताएका छन्। अमृत झाकी दिदी पूजाले सोमबार दिउँसो मात्रै आफ्ना भाइले आफू अहिले पनि जेलमा रहेको जानकारी दिएको बताइन। “मेरो भाइले भर्खरै फोन गरेको थियो,” उनले भनिन्। “उसले मलाई ‘नेपालबाट रिहाइका लागि के भइरहेको छ?’ भने। मैले भनेँ, ‘यहाँबाट रिहा भइसकेको कुरा आएको छ।'” अमृतसँगको संवाद सुनाउँदै पूजाले भनिन्, “तर त्यस्तो केही छैन। आज बिहान मात्रै अदालतबाट पत्र आएको छ र हाम्रो मुद्दा अनुसन्धानको क्रममा रहेको भनेर त्यही कारण हामीलाई यहाँ राखिएको हो।”
परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले झाको रिहाइ प्रक्रिया सुरु भएको र यसबारे बताएका छन्। युएईमा केन्द्रित ब्ल्याक सी मरीन एलएलसी नामक कम्पनीको स्वामित्वमा रहेको पानीजहाजको चालक दलमा रहेका अमृत झा दुबईबाट तेल लिन इरान जाँदै गर्दा पक्राउ परेका थिए। उनले इरानमा रिहा भइसकेको र कतारस्थित नेपाली राजदूतावाससँग सम्पर्कमा रहेको बताएका थिए। अधिकारीहरूले झा केश्म टापुमा रहेको बताएका छन्। तर दिदी पूजाका अनुसार अमृतले आफू अझै बन्दर अब्बास जेलमै रहेको जानकारी दिएका छन्। उक्त जेल होर्मोज्गान प्रान्तमा रहेको छ र इरानमा मानवअधिकारकर्मीहरूले प्रश्न उठाउने हिरासत केन्द्रको रूपमा चिनिन्छ।
“भर्खरै फोन आएर म स्तब्ध भएँ,” पूजाले भनिन्। “हामी भाइ रिहा भएको खबर सुनेर खुसी भयौं, तर भोलिपल्ट भाइ अझै जेलमै रहेको समाचार सुनेर मनमा द्विविधा भयो।” परराष्ट्रमन्त्री खनालले बुधबार अपराह्न रिहा भएको जानकारी प्राप्त भएको बताइसकेका थिए। सोमबार भने बीबीसीले सम्पर्क गर्दा खनाल सँग सम्पर्क हुन सकेन। परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले झाको रिहाइका लागि पहल सुरु भइसकेको तर केही समय लाग्न सक्ने बताए। “रिहाइ प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ, अदालतको प्रक्रिया पूरा हुन केही समय लाग्न सक्छ,” उनले भने। “उनलाई सुरक्षित नेपाल ल्याउन लाग्ने खर्च महावाणिज्य दूतावासले उपलब्ध गराएको छ र मन्त्रालय पहलमा छ।”
अमृत झाको उद्धारका लागि पहल गर्न आफूले परराष्ट्र मन्त्रालय र कन्सुलर सेवा विभागमा पत्र लेखे पनि कुनै जवाफ नआएको उदयपुरको त्रियुगा नगरपालिकाका प्रमुख वसन्तकुमार बस्नेतले बताएका छन्। “मन्त्रीसँग भेट गर्ने प्रयास गरेँ तर भेट भएन। पत्र लेखेँ तर जवाफ पाइनँ। परिवारलाई मात्र रिहा भएको भनियो, त्यसपछि के भयो थाहा छैन,” बस्नेतले भने। झाकी आमाले आफ्ना छोरा करिव एक दशकदेखि पानीजहाज कम्पनीमा काम गर्दै आएको बताएकी छन्।
इरानमा रहेका अन्य नेपालीका विवरण परराष्ट्र मन्त्रालयले अझै सार्वजनिक गरेको छैन। मन्त्रालयले झासहित इरानमा अलपत्र परेका ११ नेपालीलाई स्वदेश फर्काउन कूटनीतिक पहल सुरु गरेको जनाएको छ। अमेरिका र इजरायलले इरानमा आक्रमण गरेपछि त्यहाँका नेपालीहरु व्यावसायिक उडान नभएको कारण फिर्ता हुन सकिरहेका छैनन्। परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार, तेहरानमा १० र झासहित कुल ११ नेपाली छन्। छिमेकी भारतले आफ्ना नागरिकसहित तीन देशका नागरिक उद्धार गरी ल्याएपछि नेपाली उद्धारमा चासो बढेको छ। भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले शुक्रबार भने, “इरानको द्वन्द्व सुरु भएयता २,३६१ जनालाई उद्धार गरी स्वदेश फर्काइएको छ, जसमा २,०६० जनाले आर्मेनियाको बाटो हुँदै र ३०१ जनाले अजर्बैजानको बाटो हुँदै फर्केका छन्।”
नेपालीहरूको उद्धारका विषयमा, नेपालबाट पनि रोजगारीका लागि मानिसहरू इरान पुगेका छन्। गत वर्ष जुनमा इजरायलले इरानमा आक्रमण गरेपछि भारतले ११ नेपाली उद्धारमा सहायता गरेको थियो। त्यतिखेर कूटनीतिक अधिकारीहरूले त्यहाँ रहेका नेपालीहरूलाई सम्पर्कमा आउन आग्रह गर्दा १७ नेपाली इरानमा रहेको खुलेको थियो। तीमध्ये पाँच जना अध्यागमन नियम उल्लङ्घन गरेको आरोपमा जेलमा थिए। यसपटक पनि अमेरिका र इजरायलको आक्रमण अघि नै इरानमा एक नेपाली पक्राउ परेको खबर सार्वजनिक भएको थियो।
सरकारको तयारी के छ? अमेरिका-इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वको केन्द्रस्थल होर्मुज जलसङ्घर्ष नजिकै अवस्थित केश्म टापुमा रहेका झालाई इरानबाहिर ल्याउने प्रयास भइरहेको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले बताए। लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले झा र अन्य १० नेपालीको उद्धारका लागि पहल भइरहेको बताए। “११ जनालाई समेटेर विभिन्न विकल्पमार्फत उद्धार प्रयास गरिरहेका छौँ,” उनले भने। “तेहरानमा रहेका नेपालीहरू फर्कन इच्छुक छन्। हामी कूटनीतिक पहल गरेर कसरी उनीहरूलाई सुरक्षित तरिकाले फर्काउने भन्नेमा लागेका छौँ।” हाल युद्धविराम भएको भए पनि व्यावसायिक उडान नभएको र होर्मुज जलमार्ग खुल्न नपाएकोले जल तथा हवाई मार्गबाट उद्धार सजिलो छैन। नेपालले भारतसँग अनुरोध गरेर इरानबाट नेपालीलाई उद्धार गर्दा त्यहाँ रहेका अन्य नेपालीहरूलाई पनि ल्याउन आग्रह गरेको छ।
इरानबाट नेपालीहरू प्रायः शेफ वा कुकको रूपमा काम गर्न जाने गरेको जानकारी नेपाली अधिकारीहरूले दिएका छन्।
