लेखक: space4knews

लेख सम्बन्धी जानकारीतपाईंलाई तुरुन्तै ५० हजार अमेरिकी डलर पाउने वा आधा संभावना सहित १० लाख डलर जित्नु पर्ने विकल्प दिइयो भने कुन रोज्नुहुन्छ? यो प्रश्नलाई अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान तथा तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने एक संस्थाले हालै ब्रिटेनका ४,६०० जना वयस्कलाई सोध्यो। नतिजा कस्तो आयो होला? निकट तीन-चौथाइ अर्थात् ७३ प्रतिशतले तत्काल ५०,००० डलर पाउने विकल्प रोजे। ५ मध्ये लगभग २१ प्रतिशतले आधा संभावना लिएर १० लाख डलर जित्न खोजे। बाँकी ६ प्रतिशतले अन्य निर्णय गर्न सकेनन्।

सर्वेक्षणमा महिलाहरूमा जोखिम नलिनु बढी देखियो, जहाँ ८२ प्रतिशत महिलाले ५० हजार डलर रोजे भने ६३ प्रतिशत पुरुषहरू थिए। यो सर्वेक्षण सुरुवातमा मात्र यूकेमा गरिएको थियो र नतिजाले सामाजिक सञ्जालमा लामो बहस जन्मायो। “ब्रिटेन संसारकै सबैभन्द बढी जोखिम नलिन चाहने समाज हुन सक्छ,” एक टिप्पणी थियो। अर्काले भने, “यूकेको समस्या नै यही हो!” तर के उनीहरूको यो बुझाइ सहि हो? के ब्रिटिशहरू र जसले पहिलो विकल्प रोज्छन्, जोखिमबाट डराउने मानिस हुन्?

सकिसकेको कुराको मोहको विषयमा बीबीसीका अर्थशास्त्र सम्पादक, फैसल इस्लामले पनि यो प्रश्नलाई केवल सम्भावनाको हिसाबले हेर्न हुन नसक्ने बताउँदै अर्थशास्त्रमा व्यावहारिक सिद्धान्तको चर्चा गर्नुभएको छ। “टस रोज्नेहरू आफूलाई चतुर ठान्छन्, तर ५० हजार डलर छोड्ने व्यवहार अर्थशास्त्रको आधारभूत नियम हो जसलाई अविचारवादी निर्णय सिद्धान्त भन्छौं।” उनले बताएका छन् कि हाम्रो दिमागले केवल सम्भावना र नतिजाको अपेक्षित मूल्य मात्र गणना गर्दैन, हामी भावनागत र व्यक्तिगत मूल्यमा आधारित निर्णय गर्छौं।

‘वेलनेश’ शब्द हालकाल लोकप्रिय भइसकेको छ र यो प्रायः ठूलो खर्चसँग जोडिएको हुन्छ। महँगो ‘स्पा’, पाँचतारे होटलमा आयोजना हुने ‘फ्लोटिङ साउन्ड ब्याथ’ वा ‘रिट्रिट’जस्ता महँगो गतिविधिहरु रमाइलो हुन सक्छन् यदि खर्च धान्न सकिन्छ भने। तर त्यस्तो खर्च धान्न नसक्नेहरूको लागि स्वास्थ्य विशेषज्ञ, उद्यमी तथा प्रभावशाली व्यक्तिहरूले सुझाएका, बिना खर्च वा कम खर्चमा शरीर र मनलाई स्वस्थ राख्न सकिने केही सरल उपायहरू यहाँ प्रस्तुत छन्।

स्वस्थ जीवनशैलीमा आधारित कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुनुहोस्। ‘फिटनेस’ कक्षाहरूको सदस्यता महँगो हुन सक्ने भएकाले अहिले धेरैले निःशुल्क वा कम खर्चमा यस्ता सेसनहरू आयोजना गर्न थालेका छन्। यस्ता कार्यक्रमहरू प्रायः सामाजिक सञ्जालका स्थानीय समूहहरूमार्फत वा ‘मीटअप’ जस्ता प्लेटफर्ममा भेट्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, योग प्रशिक्षक अनास्तासिया मिरस्लाव्स्काले लन्डनमा ‘सन्डे रिसेट’ नामक ‘मीटअप’ कार्यक्रम आयोजना गर्छिन् जसमा हरेक महिना फरक-फरक सहरका पार्कहरूमा भेटेर योग र ध्यान गरिन्छ। उनीहरू ‘जूम’मार्फत पनि यसका ध्यान र योग सत्रमा सहभागी हुन्छन्। केही सत्रमा दुई हजार रुपैयाँ जति शुल्क लाग्छ भने केही निःशुल्क हुन्छन्। “म यो चाहन्थें कि मानिसहरूले सरल र सहज तरिकाले योग र ध्यानको अनुभव लिन सकुन्,” उनले भनिन्।

मोडल एरिका कोरियाले लिभरपुलमा ‘सफ्टी सन्डे’ नामक नियमित भेटघाट कार्यक्रम सुरु गरेकी छन्, जसमा सहभागीहरूले विशेष रुपमा तयार गरिएको स्वास्थ्यवर्द्धक कार्यक्रम अनुभव गर्छन्। पछिल्लो सत्रमा ‘पिलाटेस’ कक्षा र सौन्दर्यसम्बन्धी कार्यक्रम पनि समावेश थियो। ‘पिलाटेस’मा शरीरको पोज र श्वासप्रश्वासका हलुका अभ्यास गरिन्छ। “‘सफ्टी सन्डे’मा खर्च भन्दा उद्देश्यलाई प्राथमिकता दिइन्छ,” उनले भनिन्। “स्वस्थ जीवनशैली भन्नाले जीवनका निर्णय र आफ्नो समयको सुरक्षा कसरी गर्ने भन्ने कुरामा बढी जोड दिन्छ।” यी कार्यक्रमहरू हाल निम्तो प्राप्त व्यक्तिहरूका लागि मात्र खुल्ला छन् तर कोरियाले चाँडै थप मानिसहरूका लागि खुला हुने आशा राख्नु भएको छ।

बगैँचा (गार्डेनिङ) सुरु गर्नुहोस् – बगैँचा नभए पनि बगैँचामा काम गर्नुले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा लाभ पुर्‍याउँछ। यसका लागि हजारौँ रुपैयाँ खर्च गर्नु आवश्यक छैन। ‘रायल हर्टिकल्चरल सोसाइटी (RHS)’ को अनुसन्धानले दैनिक बगैँचामा काम गर्नेहरूमा उच्च मानसिक सन्तुष्टि र कम तनाव देखाएको छ। यदि आफ्नो बगैँचा छैन भने सामुदायिक बगैँचाको विकल्प खोज्न सकिन्छ। धेरै सामुदायिक बगैँचा स्वयंसेवकहरूसँग निःशुल्क सेवा लिन्छन् र उपकरणहरू पनि उपलब्ध गराउँछन्। यसले नयाँ मानिसहरूसँग भेटघाट र नयाँ सीप सिक्न पनि मद्दत गर्छ।

परोपकारी संस्था ‘थ्राइभ’ का अनुसार सामुदायिक बगैँचा केवल बोटबिरुवा उमार्नको मात्र ठाउँ होइन। यसले “बगैँचामा काम गर्न र मित्रतापूर्ण सामाजिक समूहसँग जोडिन” अवसर प्रदान गर्दछ, संस्थाका ‘प्रशिक्षण, शिक्षा तथा परामर्श’ व्यवस्थापक डेमिन न्युम्यानले बताए। “यो शारीरिक, संज्ञानात्मक, सामाजिक, मनोवैज्ञानिक र भावनात्मक सबै आयाममा हाम्रो स्वास्थ्यलाई सकारात्मक प्रभाव पार्छ,” उनले भने।

सरकारले विपद्पछिको खोज तथा उद्धार, दङ्गा नियन्त्रण लगायतका जिम्मेवारीहरू प्रदान गरी नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बललाई थप मानवरहित हवाई उपकरण ‘ड्रोन’ उपलब्ध गराउने र यस सम्बन्धी थप तालिमप्राप्त जनशक्ति तयार गर्न कार्य गरिरहेको जनाएको छ। गृह मन्त्रालयको चालु आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा सीमा नाकाहरूमा अवैध गतिविधि नियन्त्रणका लागि ‘ड्रोन’ र ‘नाइटभिजन क्यामरा’हरू प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।

मन्त्रालयले प्रकाशन गरेको बजेट सम्वन्धी पुस्तिकामा ड्रोन र ड्रोनप्रतिरोधी उपकरणका लागि रकम छुट्याइएको छ। त्यसमा देशभर सीसीटीभी ग्रिड विस्तार गर्ने र आर्टिफिशियल इन्टेलिजेन्स (एआई) विश्लेषण क्षमतालाई सुदृढ पार्ने शीर्षकमा पनि रकम विनियोजन गरिएको छ। गृह मन्त्रालयका प्रवक्ताले सुरक्षा निकायका मूलभूत जिम्मेवारीहरूमा प्रविधिको अधिकतम प्रयोग र आवश्यकता अनुसार विशिष्ट संरचना तयार गर्ने छलफल अगाडि बढेको बताए।

नेपाल प्रहरीका प्रवक्ताले केन्द्र र प्रदेश गरी प्रहरी संगठनमा ड्रोन सञ्चालन गर्न सक्ने ८८ जना रहेको र भविष्यमा केन्द्र, प्रदेश, जिल्ला तथा इलाकास्तरसम्म हवाई सुरक्षा र सहयोग इकाइ स्थापना गर्ने लक्ष्य रहेको बताएका छन्। बजेटमा ‘पुलिस पट्रोलिङ’ ड्रोनका लागि २ करोड रुपैयाँ, ‘हेभी लिफ्टिङ’ ड्रोनका लागि १ करोड ९० लाख रुपैयाँ, ‘सर्च एन्ड रेस्क्यू’ ड्रोनका लागि २ करोड ५० लाख रुपैयाँ र ‘एन्टीड्रोन’ उपकरणका लागि ४ करोड ५० लाख रुपैयाँ छुट्याइएको छ।

युक्रेनमा भएको पछिल्लो रुसी हमलामा कम्तीमा दुई जनाको मृत्यु भएको स्थानीय अधिकारीहरूले शनिबार बिहान बताएका छन्। अधिकारीहरूका अनुसार, किएभमा बलिस्टिक क्षेप्यास्त्रको चेतावनी जारी भएसँगै एउटा गोदाममा आगलागी हुँदा एक जनाको ज्यान गएको छ। त्यस्तै, जापोरिजा सहरमा भएको ड्रोन हमलामा अर्का एक जनाको मृत्यु भएको बताइएको छ।

यसअघि शुक्रवार क्रिभी री सहरस्थित एउटा व्यस्त शपिङ सेन्टरमा ‘डबल-ट्याप’ ड्रोन हमलाले १६ जनाको ज्यान लिएको थियो। उक्त घटनामा अझै नौ जना हराइरहेका छन्। सामान्यतया, प्रारम्भिक ड्रोन हमलाको केही मिनेटपछि समानै स्थानमा लक्षित गरी दोस्रो पटक गरिएको योजनाबद्ध ड्रोन हमलालाई ‘डबल-ट्याप’ ड्रोन आक्रमण भनिन्छ। शहरकै सबैभन्दा ठूलो शपिङ मलमा भएको उक्त हमलामा २३ जना बालबालिकासहित १३० जना घाइते भएका थिए।

राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले आफ्नो गृहनगरमा “पूर्णतः निन्दनीय र घृणित” आक्रमण “दुई चरणमा” भएको बताएका छन्। उनका अनुसार दोस्रो आक्रमणमा घटनास्थलमा उद्धार तथा आकस्मिक सेवाका कर्मचारीहरूलाई निशाना बनाइएको थियो। बीबीसीले पुष्टि गरेको भिडियो फुटेजमा डिनिप्रोपेत्रोभ्स्क क्षेत्रमा पहिले नै आगलागी भइरहेको उक्त शपिङ सेन्टरमा दोश्रो ड्रोनले प्रहार गरेको देखिन्छ। रुसी सेनाले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।

उक्त क्षेत्रका प्रमुख ओलेक्स्यान्डर हान्साले शुक्रबार साँझ घटनामा १५ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि गरेका थिए। मृत्यु हुनेमा अस्पतालमा उपचारको क्रममा ज्यान गुमाएका दुई जना पनि छन्। खोजी तथा उद्धारकार्य जारी रहेकै समयमा उनले आकस्मिक सेवाका कर्मचारीहरूले भग्नावशेषबाट एक जनाको शव निकालेको जानकारी दिएका छन्। उनले टेलिग्राममार्फत् जानकारी दिँदै बताएअनुसार क्रिभी री शपिङ सेन्टरमा अझै नौ जना हराइरहेका छन् र तीमध्ये दुई जना बालबालिका पनि छन्। घाइतेमध्ये १३० जनामध्ये २९ जनाको अवस्था गम्भीर रहेको बताइएको छ। मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने आशंका गरिएको छ।

सफ्टवेयर इन्जिनियर इअन गुडफेलोले लेखेको कम्प्युटर कोडलाई ‘डीपफेक’ प्रविधिको प्रारम्भिक बिन्दु मानिन्छ। उनले यस प्रविधि कसरी धमिला तस्बिरहरूबाट वास्तविक देखिने भिडियो सिर्जना गर्न सक्षम बनाउँछ भन्ने बारेमा जानकारी प्रदान गरेका छन्।

एआईको युगमा, गुडफेलोले सबैलाई विवेक र तर्कसंगत सोचका साथ अघि बढ्न सल्लाह दिएका छन्, जसले हामीलाई कसलाई विश्वास गर्ने र कुन कुरामा भरोसा गर्ने भन्नेमा सचेत बनाउँछ।