लेखक: space4knews

यसै हप्ता ट्रम्पले बेइजिङ भ्रमण सम्पन्न गरेका छन्। ट्रम्प ग्रेट हल अफ द पिपुलमा रेड कार्पेटमा पुगेका थिए। सयौँ बालबालिकाहरूले झन्डा फहराइरहेका थिए। एउटा सैन्य ब्यान्डले अमेरिकी राष्ट्रिय धुन ‘स्टार–स्प्याङ्गल्ड ब्यानर’ बजाइरहेको थियो।

२ जेठ, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसले संविधान संशोधनका लागि जेनजी अगुवाहरूबाट रायसुझाव लिन लागेको छ। छलफलका लागि कांग्रेसले आइतबार दिउँसो २ बजे केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा जेनजी अगुवाहरूलाई बोलाएको छ। कांग्रेसको संविधान संशोधन अध्ययन तथा सुझाव पेस गर्ने समितिले जेनजी अगुवाहरूबाट रायसुझाव संकलन गर्ने उद्देश्यले बोलाएको हो। यसका लागि १८ जना जेनजी अगुवालाई पत्र पठाएको कांग्रेसले जनायो। जेनजी अगुवासँगको छलफलमा सभापति गगन थापा, संविधानविद् तेजमान श्रेष्ठ, प्रा. कृष्ण खनाल लगायतका सहभागी हुने जनाइएको छ।

वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका छन् कि संसारका प्रत्येक पाँचमध्ये एक व्यक्तिमा मष्तिष्कघात र मुटुसम्बन्धी रोगबाट हुने मृत्युको जोखिम वृद्धिमा एउटा वंशानुगत र लुकेको कोलेस्ट्रोलको खतरा हुन्छ। साधारण रगत परीक्षणमा कोलेस्ट्रोलको मात्रा सामान्य देखिए पनि यस विशेष प्रकारको तत्वले मुटुको स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम निम्त्याउन सक्छ भन्ने नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, रगतमा पाइने यो लुकेको कोलेस्ट्रोल कणलाई ‘लिपोप्रोटिन ए’ अर्थात् Lp(a) भनिन्छ। यो खराब कोलेस्ट्रोल जस्तै देखिन्छ, तर यसमा एउटा अतिरिक्त प्रोटिन हुन्छ जसले यसलाई मुटु र रक्तनलीका लागि अझ हानिकारक बनाउँछ। यो समस्या पूर्ण रूपमा वंशानुगत हुन्छ र यसको कुनै बाहिरी लक्षण देखिँदैन। त्यसैले विश्वका करिब २० प्रतिशत मानिसहरू यो जोखिम बोकेर बाँचिरहेका छन्, तर उनीहरूलाई यसबारे कुनै जानकारी नै छैन।

क्यानडाको मोन्ट्रियलमा आयोजित ‘सोसाइटी फर कार्डियोभास्कुलर एन्जियोग्राफी एन्ड इन्टरभेन्सन’ २०२६ को वैज्ञानिक सम्मेलनमा यो प्रतिवेदन प्रस्तुत गरिएको छ। अमेरिकाको राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्थानले सञ्चालन गरेको तीनवटा ठूला अध्ययनमा सहभागी ४० वर्षभन्दा माथिका २० हजार ७० जना वयस्कहरूका रगतका नमूनाहरू परीक्षण गरी यो निष्कर्ष निकालिएको हो। करिब ४ वर्षसम्म गरिएको अनुगमनका क्रममा Lp(a) को मात्रा १७५ nmo/L वा सोभन्दा बढी भएका व्यक्तिहरूमा मुटुसम्बन्धी गम्भीर समस्या देखिएका छन्। यस्ता बिरामीहरूमा मुटुको रोगबाट हुने मृत्युको सम्भावना ४९ प्रतिशत र मष्तिष्कघातको जोखिम ६४ प्रतिशत बढी हुने अध्ययनले देखाएको छ। विशेषगरी पहिले नै मुटुको रोग भएका व्यक्तिहरूमा यो मात्रा उच्च हुँदा जोखिम अझ बढी रहेको पाइएको छ।

वरिष्ठ इन्टरभेन्सनल कार्डियोलोजिस्ट डा. सुभाष बनर्जीका अनुसार, यो अनुसन्धानले पहिलो पटक Lp(a) को कुन स्तरले बिरामीलाई मृत्यु र स्ट्रोकको जोखिममा पार्छ भन्ने स्पष्ट रूपमा निर्धारण गरेको छ। उनले भनेका छन् कि उमेर जतिसुकै भए पनि मानिसहरूले एक पटक साधारण र सस्तो रगत परीक्षण गरेर आफ्नो शरीरमा यो वंशानुगत जोखिम छ कि छैन पत्ता लगाउन सक्छन्। यदि रगतमा यसको मात्रा उच्च देखिन्छ भने चिकित्सकको सल्लाहमा अन्य जोखिमहरू जस्तै एलडीएल कोलेस्ट्रोललाई नियन्त्रणमा राख्ने र मुटुलाई स्वस्थ राख्ने उपायहरू कडाइका साथ अपनाउनुपर्छ। भविष्यमा यसलाई लक्षित गरी उपचार गर्ने नयाँ विधिहरू विकास भइरहेका छन्, जसले गर्दा यो जानकारी बिरामीहरूका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण रहने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ।

२८ वैशाख, डोटी । बझाङको थलारा गाउँपालिका–१ का विवेक निरौला लक्ष्मीपुर माध्यमिक विद्यालय, मोतिपुरमा कक्षा ९ मा अध्ययनरत छन् । उनी अहिले पढाइलाई लिएर चिन्तित देखिन्छन् । सरकारले साता दुई दिन (शनिबार र आइतबार) बिदा दिने निर्णय गरेपछि उनी चिन्ता व्यक्त गर्छन् । ‘सरकारको यो निर्णय राम्रो लागेको छैन । हामीकहाँ पहिले नै बिदा भइरहन्छ, जसले कोर्ष कहिल्यै पूरा हुँदैन,’ निरौला भन्छन्, ‘अब साता दुई दिन बिदा दिने निर्णय भएपछि यो वर्ष के होला ?’ उनी प्रधानमन्त्री बालेन शाहलाई राम्रो मान्छे भनी सुनेका छन्, तर यिनै बालेनले गरेको दुई दिन विद्यालय बन्द गर्ने निर्णय उनलाई मन परेको छैन ।

अछामको साँफेबगर नगरपालिका–१० मा रहेको बेतालमाण्डौ माध्यमिक विद्यालयको कक्षा ८ की छात्रा कृतिका भट्ट आइतबार विद्यालय बन्द हुन लागेकोमा असन्तुष्ट छिन् । ‘हाम्रो पढाइ डिस्टर्ब हुने भयो । शिक्षकले पूर्ण पाठ्यक्रम पढाउन नसकिने बताउनुभयो । अब घरमै आफैं पढ्नुपर्ने होला,’ उनले भनिन् । उनका अनुसार शुक्रबार विद्यालयमा अतिरिक्त क्रियाकलाप हुने हुँदा पठनपाठन हुँदैन । ‘त्यसैले अब हप्तामा ४ दिन मात्रै पढाइ हुनेछ,’ उनले सुनाइन् ।

डोटीको पद्म पब्लिक माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत छात्रा दिया कटुवालले आइतबार बिदा हुँदा नकारात्मक असर परेको बताउँछिन् । ‘धेरै बिदा हुँदा पठनपाठन कम हुन्छ । घरमा पनि कम पढिन्छ । कक्षा अनियमित हुँदा विद्यार्थी लापरवाह हुन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘बिदाको दिन घरका काम पनि गर्नुपर्ने भएकाले पढाइ कम हुन्छ । कम सिकाइ हुने डर छ ।’ केही विद्यार्थी घरमा बस्दा मोबाइल, टेलिभिजन वा खेलकुदमा धेरै समय बिताउने भएकाले अध्ययनमा ध्यान कम जाने चिन्ता पनि छ । ‘परीक्षा नजिकिँदा पाठ दोहोर्याउन र तयारी गर्न समस्या हुन सक्छ,’ कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका–४ को समैजी माध्यमिक विद्यालयका कक्षा १० का विद्यार्थी प्रल्हाद राजी भन्छन्, ‘पाठ्यपुस्तक त्यसअनुसार हुनु आवश्यक छ, नत्र कोर्ष पूरा हुने छैन ।’ यस वर्ष माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसइई) को तयारी गर्नुपर्ने भएकाले उनको पढाइमा असर पर्नेमा चिन्ता छ ।

चुरे गाउँपालिका–६ कैलालीको भगवती माध्यमिक विद्यालयकी छात्रा प्रतिक्षा अर्खाली मगर भन्छिन्, साता दुई दिन बिदा हुँदा सबैभन्दा बढी नोक्सानी विद्यार्थीले भोग्नुपर्ने हुन्छ । ‘शिक्षकलाई त फाइदा होला, धेरै दिन बिदा बस्न पाइला । हामीले पढ्नु र सिक्नुपर्ने बेला हो । अहिले पढ्न नपाए कहिले पढ्ने ?’ उनले चिन्ता व्यक्त गर्दै भनिन्, ‘सरकारले यो निर्णय ठीक गरेन ।’

नेपालका आठ जना थिएटर कलाकारहरू आर्थिक संकटको बाबजुद जर्मनी, डेनमार्क र स्विडेनमा थिएटर टुर सम्पन्न गरे। टुरका क्रममा उनीहरूले स्थानीय सहयोग र क्राउडफन्डिङबाट छ हजार युरोभन्दा बढी रकम जुटाए। थिएटरमार्फत सामाजिक चेतना जगाउने उद्देश्यले नाटक मञ्चन र कार्यशाला सञ्चालन गरियो। थिएटरले तपाईंलाई असम्भवलाई चुनौती दिन सिकाउँछ। सायद यो हरेक प्रकारको लगाव र लक्ष्यमा लागू हुन्छ। कुनै कुरा त्यतिबेलासम्म असम्भव हुन्छ, जतिबेलासम्म हामी त्यसलाई सम्भावनाको रूपमा सोच्दैनौँ।

हामीले सोच्यौं — जमीनमुनि लाइभ रेडियो नाटक प्रस्तुत गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन? करिब ९० प्रतिशत आर्द्रता भएको तामाको खानीभित्र। हामीले यो पनि सोच्यौं — सिनेमा हलमा रेडियो नाटक देखाउन सकिन्छ कि सकिँदैन? जहाँ सिनेमा हल ६० मिनेटसम्म पूरै अँध्यारो रहनेछ। तर, त्रि–आयामिक ध्वनि (स्टेरियो साउन्ड) को संसार भने जीवित रहनेछ। यी दुवै कुरा सम्भव भए पनि चुनौतीपूर्ण थिए। तर यस वर्षका अन्य कामले यो योजनालाई स्थगित गरिदियो। यो सबै काम चार हजार युरो ऋण गरेर सुरु भयो। हामीले सोच्यौं — नेपालका आठ जना थिएटर कलाकारलाई युरोप निम्त्याउन सम्भव छ। मेरो सबै आशा गोएथे–इन्स्टिच्युटको ठूलो अनुदान कार्यक्रममा टिकेको थियो। तर नेपाली कलाकारहरूको थिएटर टुर सुरु हुन ठीक एक महिनाअघि गोएथे–इन्स्टिच्युटले हाम्रो प्रस्ताव अस्वीकृत भएको सूचना दियो।

यात्रा तय भइसकेको थियो। जर्मनी, डेनमार्क र स्विडेनका कार्यक्रम स्थलहरू बुक भइसकेका थिए। भिसासमेत स्वीकृत भइसकेको थियो। हामीसँग पैसा मात्रै थिएन। म र शिल्पी थिएटरका निर्देशक घिमिरे युवराज (युव) बीच आपत्कालीन फोन कल भयो। मैले सबै हिसाबकिताब गरेको थिएँ। न्यूनतम खर्चमा पनि यो टुर आर्थिक रूपमा संकटमा पर्ने निश्चित थियो। तर युवले यसलाई फरक दृष्टिले हेरे। उनले भने, ‘हामीलाई यस्तो मौका जीवनमा धेरै कम मात्र भेटिन्छ। हामी कुनै न कुनै उपाय पत्ता लगाउँछौँ। प्लेनको टिकट त पहिल्यै किन्न सकियो। केही पैसा यु नेपालले दिएको छ। बाँकी खर्चको कुरा हो।’

विश्वभरिका प्रमुख वैज्ञानिकहरूको समूहले सन् २०२६ को विश्वकपमा खेलाडीहरूलाई गर्मीबाट सुरक्षित राख्न फिफाले अपनाएका उपायहरू अपर्याप्त भएको र यसले खेलाडीहरूको स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम उत्पन्न गर्न सक्छ भन्ने चेतावनी दिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य विज्ञहरूले फुटबल नियामक निकायले तयार पारेको निर्देशिका वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट कम प्रमाणित र “औचित्य पुष्टि नहुने” भएको बताएका छन्। उनीहरूले खेलाडीहरूको राम्रो सुरक्षा सुनिश्चित गर्न, लामो अवधिको ‘कूलिङ ब्रेक’ र चरम तापमानमा खेललाई पछि सार्ने स्पष्ट मापदण्ड बनाउन अनुरोध गरेका छन्।

यो विश्वकप अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोमा आयोजना गरिने छ र त्यस क्रममा गर्मी प्रमुख चुनौती हुने विश्वास गरिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले १६ मध्ये १४ रंगशाला निकै उच्च तापक्रमका कारण जोखिमपूर्ण हुने चेतावनी दिएका छन्। दक्षिण अमेरिका र उत्तरी मेक्सिकोका केही क्षेत्रमा दिउँसोको तापक्रम ३५ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्छ भने गर्मी अवधिमा यो ४० डिग्रीसम्म पुग्न सक्छ। तापक्रम, आर्द्रता, हावाको गति र तेज घामका कारण खेलाडीहरूलाई अत्याधिक गर्मी र ‘फिजिकल हीट स्ट्रेस’ हुने सम्भावना उच्च हुन्छ।

फिफाले खेलाडी, रेफ्री, समर्थक, स्वयंसेवक र कर्मचारीहरूको स्वास्थ्य र सुरक्षामा कटिबद्ध रहेको जनाएको छ। फिफाले जलवायु सम्बन्धी जोखिमहरू प्रतियोगिताको योजना बनाउँदा समावेश गरिएको बताएको छ। फिफाले “खेलाडीहरूको हितमा प्रतिबद्धता” का आधारमा जुनसुकै मौसममा पनि दुई हाफबीच तीन मिनेटको ‘कूलिङ ब्रेक’ लिनुपर्ने नीति लागू गरेको छ। सबै खुला आकाशमा हुने खेलहरूमा प्राविधिक कर्मचारी र वैकल्पिक खेलाडीहरूलाई ‘जलवायु-नियन्त्रित’ कक्षहरू उपलब्ध गराइएको छ।

वैज्ञानिकहरूले फिफालाई पठाएको पत्रमा २८ सेल्सियस डब्ल्यूबीजीटीभन्दा बढी गर्मी भए खेल स्थगन वा पछि सार्न, कम्तीमा ६ मिनेट लामो ‘कूलिङ ब्रेक’ राख्न, खेलाडीहरूका लागि सुविधा सम्पन्न र सहज शीतल संरचनाहरू उपलब्ध गराउन तथा वैज्ञानिक प्रमाणका आधारमा मापदण्डको नियमित अपडेट गर्न आग्रह गरेका छन्। फिफाले आगामी प्रतियोगितामा “गर्मी रोकथामका तहगत मोडल” प्रयोग गरिने र तत्कालीन अवस्थाको आधारमा आवश्यक कदम चालिने जानकारी दिएको छ।

२ जेठ, काठमाडौं । इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगका प्रमुख इब्राहिम अजीजीले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि नयाँ व्यावसायिक प्रणाली तयार गरिएको बताएका छन् । उनले भनेका छन् कि इरानको राष्ट्रिय सम्प्रभुता र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सुरक्षाका लागि होर्मुजमा नयाँ मार्ग र ट्राफिक व्यवस्थापन प्रणाली विकास गरिएको छ । उक्त प्रणाली छिट्टै सार्वजनिक गरिने उनको भनाइ छ ।

‘यो प्रणाली विप्रेषणमा व्यावसायिक जहाज र इरानका सहयोगीहरूलाई मात्र फाइदा पुर्‍याउनेछ,’ उनले एक्स प्लेटफर्ममा उल्लेख गरेका छन्, ‘यस प्रणालीअन्तर्गत प्रदान गरिने सेवामा आवश्यक शुल्क लिइने छ ।’ अमेरिकालाई लक्षित गर्दै उनले भने कि उक्त मार्ग ‘तथाकथित स्वतन्त्रता अभियानका संचालकहरूका लागि बन्द रहनेछ ।’ अमेरिकाले होर्मुज स्ट्रेटबाट तेल आपूर्ति सामान्य पार्न र विश्व अर्थतन्त्रलाई स्थिर पार्ने उद्देश्यले ‘प्रोजेक्ट फ्रिडम’ सुरु गरेको थियो । यसअन्तर्गत, होर्मुजमा फसेका जहाजहरूलाई खाडीबाट सुरक्षित बाहिर निकाल्ने अमेरिकी दाबी गरिएको छ ।

“विवाह पछि र छोराछोरी पाएपछि पनि हामी फुटबल खेल्न सक्छौँ” प्रकाशित ३८ मिनेट पहिले। फुटबल खेलमा आफ्नो करिअर बनाउने वा यसै क्षेत्रमा लाग्ने सोच निशा सुनारले कहिल्यै गरेकी थिइनन्। सुदूरपश्चिमको निम्न वर्गीय परिवारमा जन्मिएकी उनी अहिले थुप्रै पुरस्कार जितेर सफल खेलाडी बनेकी छिन्। केही समय सशस्त्र माओवादी द्वन्द्वकालमा जनमुक्ति सेनामा काम गरेकी उनले पछि त्यो छोडेर खेलतर्फ लागेकी बताउँछिन्।

“मेरो भाग्यले तानेर यहाँसम्म ल्याएको छ। मेरो शरीर र मेरो गति (स्पीड)ले साथ दियो,” नेपाल प्रहरी महिला फुटबल टोलीकी ‘फरवार्ड’ खेलाडी सुनारले भनिन्। हालै सम्पन्न ‘पोखरा वुमन्स गोल्ड कप २०८३’ मा उनी सम्पूर्ण टुर्नामेन्टको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भइन्। यो पुरस्कार उनको लागि विशेष थियो किनभने यो आमा बनिसकेपछि खेलमा उनको पहिलो ‘कम ब्याक’ थियो।

निशा सुनारको वास्तविक नाम निर्मला बिक हो र उनी महिला फुटबलमा परिचित छिन्। वि.सं. २०७० मा नेपाल प्रहरीले समावेश गरेकी उनी अनेकौं ‘बेस्ट प्लेयर’ उपाधि जितिसकेकी छिन्। विवाह र आमा भएपछि पनि श्रीमानको साथले खेल क्षेत्रमा यहाँसम्म ल्याएको सुनार बताउँछिन्। उनकी छोरी हाल १५ महिनाकी छन्। “छोरी जन्मेको तीन महिनापछि म फेरि तालिममा फर्किएँ र लगातार मेहनत गरेर खेल मैदानमा सफल भएँ,” सुनारले भनिन्।

उनले फुटबलमा ‘कम ब्याक’ गर्दा आएका चुनौतीहरू कसरी सामना गरिन् र पहिलो खेलमै कसरी सर्वोत्कृष्ट खेलाडी बनिन्? सृजना श्रेष्ठले तयार पारेको यो भिडिओ हेर्नुहोस्।

२ जेठ, कैलाली। धनगढीमा ‘सुदूरपश्चिम कचहरी, २०८३’ कार्यक्रम प्रारम्भ भएको छ। सुदूरपश्चिम विकास फाउन्डेसनको आयोजनामा र प्रदेश नीति तथा योजना आयोगको समन्वयमा दुई दिनसम्म चल्ने गरी सुरु गरिएको उक्त कार्यक्रमको उद्घाटन सुदूरपश्चिम प्रदेशका मुख्यमन्त्री कमलबहादुर शाहले गर्नुभएको छ। मुख्यमन्त्री शाहले समृद्ध सुदूरपश्चिम निर्माणका लागि युवालाई रोजगारी र आयआर्जनमा जोड दिन आवश्यक रहेको बताएका छन्। उहाँले प्रदेशका उपलब्ध सम्भावनालाई उपयोग गर्नुपर्ने र सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद जनताको आवश्यकताहरू सम्बोधन गर्न स्पष्ट र कार्यान्वयनयोग्य योजना आवश्यक रहेको उल्लेख गर्नुभएको छ।

उहाँले प्रदेशमा गरिबी, बेरोजगारी, कमजोर पूर्वाधार, शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवामा असमान पहुँच, युवा पलायन र नीति कार्यान्वयनका चुनौतीहरू अझै कायम रहेको जानकारी गराउनुभयो। ‘‘छलफल र त्यसको निष्कर्षले सरकारलाई नीतिगत सुधारका सुझाव प्रदान गर्ने विश्वास छ’’, मुख्यमन्त्री शाहले बताउनुभयो। कार्यक्रममा प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री राजेन्द्रसिंह रावलले सुदूरपश्चिममा पर्याप्त सम्भावना हुँदाहुँदै प्रदेश समृद्धितर्फ अघि बढ्न नसकेको उल्लेख गर्नुभयो। उहाँले उक्त कार्यक्रमले प्रदेशको सम्भावनालाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवद्र्धन गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास पनि व्यक्त गर्नुभयो।

पूर्व मन्त्री नरेश शाहीले कार्यक्रमको उद्देश्य सुदूरपश्चिमको स्वाभिमान, ऐतिहासिक विरासत र पहिचानलाई उजागर गर्नु रहेको जानकारी दिनुभयो। उहाँको अनुसार शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन, कृषि, रोजगारी, पूर्वाधार, सुरक्षित आप्रवासन र सुशासनसम्बन्धी नीतिगत बहस गरी साझा विकास दृष्टिकोण तयार गरिनेछ। कार्यक्रमबाट प्राप्त सुझावहरू आगामी आर्थिक वर्षको बजेट र नीति निर्माण प्रक्रियामा समावेश गरी केन्द्र सरकारले कार्यान्वयनमा ल्याउनु पर्नेछ भन्ने जानकारी पनि उहाँले साझा गर्नुभयो। भारतको कुमाउँ विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. रितेश शाहले सुदूरपश्चिमका सम्भावनाको प्रचारप्रसारमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धतासमेत व्यक्त गर्नुभयो।

सुदूरपश्चिम विकास फाउन्डेसनका अध्यक्ष शेरबहादुर शाहीले बहस र छलफललाई नीतिगत सुधारसँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिनुहुँदै संवाद मार्फत समस्याको समाधान खोज्न आवश्यक रहेको भन्नुभयो। उहाँले विकासका लागि स्पष्ट दृष्टि, इमान्दारिता र साझा उत्तरदायित्व आवश्यक रहेको धारणा राख्नुभयो। कार्यक्रममा प्रदेश नीति तथा योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा. जीवन रानाले दोस्रो पञ्चवर्षीय योजनाबारे जानकारी गराउनुभयो। उद्घाटन सत्रपछि सुदूरपश्चिमको सम्भावना, समृद्धि, सङ्घीयता अभ्यास, चुनौती र सुधारका विषयमा विभिन्न सत्रमा बहस सुरू भएको छ। कार्यक्रममा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहका सरकार, निजी क्षेत्र, बैंक तथा वित्तीय संस्था, नागरिक समाज, सञ्चारकर्मी तथा विज्ञहरूको सहभागी रहेको छ।