विश्वकपबाट बाहिरिएको केही दिनमै उनले जारी गरेको विज्ञप्तिमार्फत पदबाट राजीनामा दिएको घोषणा गरेका छन्। १९ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ मा जर्मनीको खराब प्रदर्शनपछि प्रशिक्षक जुलियन नागेल्सम्यानले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएका छन्। विश्वकपबाट बाहिरिएको केहीबेरपछि उनले एउटा विज्ञप्ति जारी गर्दै पद छाडेको बताएका छन्। जर्मनीले पाराग्वेसँग राउन्ड अफ ३२ को पेनाल्टी सुटआउटमा हार खे¥यो र प्रतियोगिताबाट बाहिरियो। समूह चरणमा, जर्मनीले कुरासाओलाई ७–१ र आइभरी कोष्टलाई २–१ ले पराजित गरेको थियो, तर इक्वेडरसँग २–१ ले पराजित भएर पछि हट्नु परेको थियो।
उनीले विज्ञप्तिमा भनेका छन्, ‘प्रतियोगिताबाट बाहिरिएका दिनहरूमा मैले धेरै सोचविचार गरेँ र व्यक्तिगत तथा महासंघभित्रका विश्वसनीय व्यक्तिहरूसँग परामर्श गरें। यो निर्णय मेरो लागि कतै पनि सजिलो थिएन। मेरो मुख्य प्राथमिकता सधैं टोलीको सफलता नै रह्यो। यस्तो निराशाजनक परिस्थितिपछि उनीहरू (खेलाडीहरू) नयाँ सुरुवातको अवसर पाउन योग्य छन्।’ विश्वकपबाट बाहिरिएपछि राजीनामा दिने उनी छैटौं प्रशिक्षक हुन्। नागेल्सम्यान सेप्टेम्बर २०२३ मा हान्सी फ्लिकको उत्तराधिकारीका रूपमा जर्मनीको प्रशिक्षक नियुक्त भएका थिए। उनले जर्मनीलाई आफ्नो देशमा भएको यूईएफए युरो २०२४ को क्वाटरफाइनल र २०२५ को यूईएफए नेशन्स लिगको सेमिफाइनलसम्म पुर्याएका थिए। नागेल्सम्यानसँगै उनका सहायक प्रशिक्षक बेन्जामिन ग्लक र बेन्जामिन ह्युब्नरले पनि टोली छाड्ने निर्णय गरेका छन्।
तराई, मधेश, पहाड र हिमाल। विश्वकै शिखर सगरमाथा हिमाल। सयौं जातजातिले बनेको यो नेपाल। सबै नेपालीको छाती विशाल छ। म हुँ नेपाली, मेरो राष्ट्र नेपाल। प्राणभन्दा प्यारो राष्ट्र नेपाल।। गढीमाई, दन्तकाली र छिन्नमस्ताको शिर। मठ, मन्दिर, गुम्बा र मस्जिदको तस्वीर। अरनिको, बुद्ध, भृकुटी र सीताको झ्याल। नदीनाला, झरना, खोला, पोखरी र ताल। म हुँ नेपाली, मेरो राष्ट्र नेपाल। प्राणभन्दा प्यारो राष्ट्र नेपाल।। जितिया, गौरा, इद र ल्होसार। कृषि, महर्षिको अनुपम भण्डार। काँडेभ्याकुर, डाँफे र मुनाल। दशरथ, भक्ति र गंगालाल। म हुँ नेपाली, मेरो राष्ट्र नेपाल। प्राणभन्दा प्यारो राष्ट्र नेपाल।। दोचा, दौरा, धोती, कुर्ता र सुरुवाल। इन्द्रेणीझैं भाषाभाषीको पर्खाल। मादल, नगर, डम्फू र करताल। सूर्य, चन्द्र अंकित झण्डा कमाल। म हुँ नेपाली, मेरो राष्ट्र नेपाल। प्राणभन्दा प्यारो राष्ट्र नेपाल।।
अमेरिकाको कान्सास सिटी स्टेडियममा हुने उक्त खेल शनिबार बिहान सवा ७ बजेबाट सुरु हुनेछ। १९ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत ‘राउन्ड अफ ३२’ को अन्तिम खेलमा कोलम्बिया र घाना खेल्दैछन्। समूह चरणमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै ७ अंकका साथ समूह ‘के’ को विजेता बनेको कोलम्बिया उच्च मनोबलका साथ मैदान उत्रनेछ। अर्कोतर्फ, समूह ‘एल’मा तेस्रो स्थानमा रहँदै नकआउट चरणमा स्थान बनाएको घाना रक्षात्मक रणनीतिका साथ अप्रत्याशित नतिजा निकाल्ने दाउमा छ।
प्रशिक्षक नेस्टर लोरेन्जोको नेतृत्वमा कोलम्बियाले यो विश्वकपमा परिपक्व खेल देखाएको छ। समूह चरणमा उज्वेकिस्तान र डीआर कङ्गोलाई पराजित गरेको कोलम्बियाले पोर्चुगलसँग गोलरहित बराबरी खेलेको थियो। कप्तान जेम्स रोड्रिगेजको रचनात्मकता र लुइस डियाजको विङ्ग्सबाट हुने आक्रमण घानाका लागि प्रमुख चुनौती बन्न सक्छन्। रक्षापङ्क्तिमा डेभिन्सन सान्चेज र जेहोन लुकुमीको जोडी मजबुत देखिएको छ।
कार्लाेस क्विरोजको प्रशिक्षणमा रहेको घाना खेललाई ढिलो गतिमा लैजाँदै काउन्टर–अट्याकमा अवसर सिर्जना गर्न खप्पिस छ। घानाले समूह चरणमा बलियो इंग्ल्याण्डलाई गोलरहित बराबरीमा रोकेर आफ्नो रक्षात्मक क्षमता प्रमाणित गरिसकेको छ। घानाका लागि म्यानचेस्टर सिटीका विङ्गर एन्टोइन सेमेन्योको चोट चिन्ताको विषय बनेको छ। सेमेन्यो पूर्ण फिट नभएको भए जोर्डन आयुमाथि आक्रमणको थप जिम्मेवारी रहनेछ।
मध्यभागमा थोमस पार्टी र रिचार्ड रियोसबीचको भिडन्तले खेलको गति तय गर्नेछ। विश्वकपको मञ्चमा कोलम्बिया र घानाबीच यो पहिलो भेट हो। खेलअघि कोलम्बियाका प्रशिक्षक नेस्टर लोरेन्जोले अगाडि बढ्ने आशासहित मैदानमा उत्रिने बताए। उनले भने, ‘घाना एक सङ्गठित टोली हो। तर जब उनीहरू दबाब दिन्छन् र जब उनीहरू आक्रमण गर्छन्। तब उनीहरू निकै आक्रामक बन्छन्।’ घानाका प्रशिक्षक कार्लाेस क्विरोजले सजग र सावधानी अपनाएर खेल्ने विश्वास व्यक्त गरे। ‘कोलम्बिया निकै राम्रो टोली हो। तर संसारमा कुनै पनि टोली पूर्ण हुँदैनन्। उनीहरूका केही कमजोरी र केही सबल पक्षहरू छन्। त्यसैले हामीले पूरा मिनेटसम्म सतर्क रहनुपर्छ, सजग हुनुपर्छ र निकै सावधानी अपनाउनुपर्छ,’ उनले भने। यो खेलको विजेताले क्वार्टरफाइनल प्रवेशका लागि ७ जुलाईमा बीसी प्लेस भ्यानकुभरमा स्विट्जरल्याण्डसँग खेल्नेछ।
१९ असार, पोखरा । सरकारले सार्वजनिक गरेको वार्षिक विकास कार्यक्रममा ‘भुसाल चोक, सुरेन्द्र भुसालको घर संरक्षण बिहादी-४ पर्वत’ का लागि ५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको उल्लेख गरिएको छ । अघिल्लो वर्ष वस्ती संरक्षणका लागि आएको रकम यसपटक व्यक्तिको घर संरक्षणको नाममा विनियोजन गरिएको हो । भू तथा जलाधार व्यवस्थापन कार्यालय, पर्वतले कार्यान्वयन गर्ने गरी व्यक्तिको घर संरक्षणका लागि बजेट राखिएको छ । तर कार्यालय प्रमुख शम्भुप्रसाद मिश्रले भने, आफूले देखे तापनि व्यक्तिको नाममा बजेट आउँदा कार्यान्वयनमा प्रश्न उठ्न सक्ने बताए। ‘अघिल्लो वर्ष भुसाल चोक संरक्षणका लागि बजेट आएको थियो, यो पटक भने व्यक्तिको घर तोकेर आएको छ,’ मिश्र भन्छन्, ‘भीरको छेउमा लच्किसकेको घर छ, यस्तो घरमा व्यक्तिको नाममा विनियोजन गरिएको बजेट कसरी खर्च हुनेछ थाहा छैन।’
वार्षिक विकास कार्यक्रममा उल्लिखित सुरेन्द्र सोही वडाका वडाध्यक्ष विष्णुप्रसाद भुसालका छोरा हुन् । उनी नेपाली कांग्रेसका बिहादी सभापतिसमेत हुन् । गण्डकी प्रदेशले सार्वजनिक गरेको वार्षिक विकास कार्यक्रममा व्यक्तिको घर संरक्षणसहित मन्दिर, सामुदायिक भवनमा छरपस्ट देखिएको छ । एकतर्फ वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधि र गण्डकी विश्वविद्यालयजस्ता प्राज्ञिक संस्थाको अनुसन्धान कोष खाली छ भने अर्कोतर्फ सरकारले ‘विश्वविद्यालय’ नाम जोडिएका गैर–प्राज्ञिक आध्यात्मिक संस्था (ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालय) का भवन निर्माणमा बजेट विनियोजन गरेको छ । गण्डकी प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि ल्याएको वार्षिक विकास कार्यक्रममा प्रादेशिक अर्थतन्त्र वृद्धि गर्नेभन्दा वितरणमुखी योजना ल्याएको छ ।
‘समृद्ध गण्डकी, आत्मनिर्भर प्रदेश’को नारा दिने सरकारले अनुत्पादक, वितरणमुखी र खुद्रे योजनाहरूमा ठूलो हिस्सा बजेट छरपस्ट गरेको छ । प्रदेश सरकारले ज्ञान, विज्ञान, प्रविधि र रणनीतिक पर्यटन पूर्वाधारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने भएतापनि स्थानीय स्तरमा भोट बैंक बलियो बनाउने खुद्रे मन्दिर, गुम्बा र आमा समूहका भवन निर्माणमा करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरेको छ । गण्डकी प्रदेशले मन्दिर, सामुदायिक भवनलगायतमा करिब २८ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । मन्दिरका नाममा दुई मन्त्रालयबाट बजेट विनियोजन भएको छ।
नेपालले १६औं दक्षिण एसियाली शारीरिक सुगठन तथा फिजिक स्पोर्ट्स च्याम्पियनसिपमा १ स्वर्ण, १ रजत र १ कांस्य गरी जम्मा ३ पदक जितेको छ। भुटानको थिम्पुमा जारी प्रतियोगितामा नेपाल शारीरिक सुगठन तथा फिट्नेस महासंघका सचिव दिनेशकुमार राजभण्डारीले यस जानकारी दिएका छन्।
पुरुष स्पोर्ट्स फिजिक १७० सेन्टीमिटरमुनि वर्गमा आकाश श्रेष्ठले स्वर्ण पदक जितेका छन्। महिला एथलेटिक फिजिकमा सीता खत्रीले रजत पदक आफ्नो नाम गरिन् भने पुरुष स्पोर्ट्स फिजिक १७० सेन्टीमिटरमाथि वर्गमा पुकार शाक्यले कांस्य पदक हासिल गरे। यी तीनै खेलाडीका लागि यो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा ‘डब्यु’ हो।
यससँगै, दक्षिण एसियाली शारीरिक सुगठनमा नेपालको कुल पदक संख्या १३ स्वर्ण, १७ रजत र २० कांस्य पुगेको छ। नेपाल पहिलो संस्करणदेखि लगातार सहभागी हुँदै आएको छ भने यसअघिका तीन संस्करण नेपालमै आयोजना गरिएको थियो।
१९ असार, काठमाडौं । राष्ट्रिय सभामा नेपाली कांग्रेसकी सांसद दुर्गा गुरुङले विद्युत् व्यवसायमा सरकारले उपयुक्त र प्रभावकारी कदम चाल्न आवश्यक रहेको जनाएकी छिन् । शुक्रबारको राष्ट्रिय सभा बैठकमा ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयको विनियोजन विषयक छलफल तथा विचार-विमर्शको क्रममा उनले यस्तो धारणा राखेकी हुन् ।
सांसद गुरुङले उत्पादन भएको विद्युत् पर्याप्त प्रशारण लाइन र संग्रहणको उपयुक्त व्यवस्थाको अभावका कारण पूर्णरूपले उपयोग हुन नसकेको भन्दै सरकारले यसका लागि आवश्यक पहल गर्नुपर्नेमा जोड दिइन् । ‘आज पनि धेरै जलविद्युत आयोजना निर्धारित समयमा सम्पन्न भएका छैनन् । कतै प्रशारण लाइन निर्माणमा ढिलाइ भइरहेको छ भने कतै जग्गा अधिग्रहण सम्बन्धी समस्या देखिएको छ । कतै वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रक्रियामा अवरोध आएको छ,’ उनले स्पष्ट पारिन्, ‘परिणामस्वरूप उत्पादन भएको विद्युत् पूर्णरूपले सदुपयोग हुन सकेको छैन । यसलाई केवल प्रशासनिक कमजोरी मात्र ठान्न मिल्दैन, राष्ट्रिय स्रोतको उपयोगमा पनि गम्भीर कमजोरी देखिन्छ । ऊर्जा व्यवसायमा सरकारले उपयुक्त र सूझबूझपूर्ण कदम चाल्नु आवश्यक छ ।’ सांसद गुरुङले विद्युत् खपत क्षमताको वृद्धिका लागि पनि सरकारको विशेष ध्यान आवश्यक भएको कुरा औंल्याइन् ।
फ्रान्समा जुन महिनाको अन्तिम हप्तामा देखा परेको अभूतपूर्व गर्मीका कारण मृत्यु हुने व्यक्तिको संख्या करिब ३० प्रतिशतले वृद्धि भएको प्रारम्भिक तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ। सार्वजनिक स्वास्थ्य निकायले यो वृद्धि अझै पूर्ण विवरण नआँउँदासम्म वास्तविक संख्या यसभन्दा बढी हुन सक्ने जनाएको छ। पब्लिक हेल्थ फ्रान्सका अनुसार जुन २२ देखि सुरु भएको हप्तामा अघिल्लो हप्ताको तुलनामा दुई हजार २५ जना बढीले मृत्यु भएको छ। यो २९.१ प्रतिशतको वृद्धि हो। संस्थाले बताए अनुसार हाल उपलब्ध तथ्याङ्क अपूर्ण भएकाले वास्तविक प्रभाव अझ गम्भीर हुन सक्नेछ। सबैभन्दा बढी प्रभाव पेरिस क्षेत्रमा परेको देखिएको छ। पेरिसमा सोही अवधिमा मृत्यु ६२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। पेस डे ला लोयर क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
गत जुन महिनामा फ्रान्सले लगभग ११ दिनसम्म चल्ने इतिहासकै तीव्र गर्मीको लहर सामना गरेको थियो। देशका धेरै स्थानमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको थियो। यस घटनापछि जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न सरकारले प्रभावकारी तयारी नगरेको भन्दै केही राजनीतिक दलले आलोचना गरेका छन्। हरित दलले यस विषयमा सरकारविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव समेत दर्ता गरेको छ। स्वास्थ्यमन्त्री स्टेफनी रिस्टले यसपटकको अवस्था सन् २००३ को विनाशकारी गर्मीको लहरसँग सिधा तुलना गर्न नमिल्ने बताउनुभएको छ। सन् २००३ को गर्मीले फ्रान्समा करिब १५ हजार जनाको मृत्यु गरेको थियो, जसमा अधिकांश वृद्धवृद्धा थिए। पेरिस सार्वजनिक अस्पताल प्रणालीका महानिर्देशक निकोलस रेभेलले यस वर्षको गर्मीका कारण हुने कुल मृत्यु सन् २००३ भन्दा कम हुने अपेक्षा गरिएको भए पनि गत वर्षकै गर्मीको घटनाको तुलनामा बढी हुन सक्ने ब्याख्या गर्नुभयो।
एन्डोस्कोपी र कोलोनोस्कोपी पाचन प्रणालीको परीक्षणका लागि गरिने दुई फरक तर महत्वपूर्ण प्रक्रिया हुन्। यी दुवै परीक्षणहरूले पाचन प्रणालीको भित्र प्रत्यक्ष अवलोकन गर्न, समस्या पहिचान गर्न र आवश्यक परे उपचार गर्न सहयोग पुर्याउँछन्। यी दुई एउटै होइनन् र शरीरका फरक–फरक भागको परीक्षण गरिन्छ। लक्षणका आधारमा कुन परीक्षण कहिले गर्ने? एन्डोस्कोपी प्रायः बारम्बार एसिडिटी, छाती पोल्ने, खाना निल्न कठिनाइ हुने समस्यामा गरिन्छ। साथै बारम्बार बान्ता वा वाकवाकी, माथिल्लो पेट दुख्ने, मलमा कालो रगत देखिने वा मलको रङ परिवर्तन हुने, अकस्मात तौल घट्ने, रगतसहितको बान्ता जस्ता लक्षणहरूमा पनि यो सिफारिस गरिन्छ।
कोलोनोस्कोपी मुख्यतः तल्लो पाचन तन्त्रको समस्या देखिएमा, रेक्टल रक्तस्राव अर्थात् मलमा रगत देखियो भने, दीर्घकालीन झाडापखाला वा कब्जियत, पेटको तल्लो भाग दुखाइ, कोलन क्यान्सरको पारिवारिक इतिहास र ४५–५० वर्ष उमेरपछि नियमित स्क्रिनिङका लागि गरिन्छ।
कुन अंगको परीक्षण कसरी हुन्छ? एन्डोस्कोपी मुखबाट पातलो, लचिलो ट्युब ‘एन्डोस्कोप’ छिराएर भोजन नली, पेट र सानो आन्द्राको सुरुवाती भागको परीक्षण गरिन्छ। कोलोनोस्कोपी गुद्वारबाट कोलोनोस्कोप छिराएर ठूलो आन्द्रा, रेक्टम र सिग्मोइड कोलनको पूरै परीक्षण गरिन्छ। यसमा पोलिप फेला परे तुरुन्तै हटाउन सकिन्छ, जसले क्यान्सर हुनबाट बचाउँछ।
परीक्षणको तयारी र प्रक्रिया कसरी हुन्छ? एन्डोस्कोपी र कोलोनोस्कोपी परीक्षण गर्नुअघि ६ देखि ८ घण्टा खाली पेट बस्नुपर्छ। केही औषधि रोक्नुपर्ने हुन सक्छ, जस्तै रगत पातलो बनाउने औषधि। लिखित सहमति पनि लिनुपर्छ। एन्डोस्कोपी सामान्यतया ५–१० मिनेट लग्छ। हल्का निद्रा लाग्ने औषधि दिइन सक्दछ। मुखबाट ट्युब छिराइन्छ। कोलोनोस्कोपी २०–४५ मिनेट लाग्न सक्छ। पूरै आन्द्रा सफा गर्न अघिल्लो दिन विशेष ‘लेक्सेटिभ’ झोल पिउनुपर्छ। सेडेसन दिन सकिन्छ, र बिरामीले सामान्यतया केही अनुभव गर्दैनन्।
यी परीक्षणबाट के–के पत्ता लाग्छ? एन्डोस्कोपीबाट –अल्सर, ग्यास्ट्राइटिस, हायटस हर्निया, ट्युमर, गाँठो, ‘जीईआरडी’ ग्यास्ट्रोइसोफेजियल रिफ्लक्स रोग, ‘ब्यारेट्स इसोफेगस’ जुन अन्ननलीको कोशिकामा हुने परिवर्तन हो, ‘सिलिएक रोग’ ग्लुटेनका कारण हुने आन्द्राको रोग, बायोप्सी लिएर क्यान्सरको परीक्षण गर्न सकिन्छ। कोलोनोस्कोपीबाट –ठूलो आन्द्रा वा मलाशयको क्यान्सरको प्रारम्भिक पहिचान, पोलिप हटाउने ‘पोलिपेक्टोमी’, इन्फ्लेमेटरी बाउल डिजिज अर्थात् आन्द्राको दीर्घकालीन सुन्निने समस्या, जस्तै अल्सरेटिभ कोलाइटिस, ‘डाइभर्टिकुलोसिस’ जुन ठूलो आन्द्रामा साना थैलीजस्ता संरचना बन्ने अवस्था हो, रक्तस्रावको स्रोत पत्ता लगाउने।
जोखिम र साइड इफेक्ट एन्डोस्कोपी दुर्लभ : आन्द्रा छेदिने, रक्तस्राव, संक्रमण सामान्य : घाँटी खसखसाउने, हल्का पेट दुखाइ। कोलोनोस्कोपी दुर्लभ : आन्द्रा छेदिने, रक्तस्राव सामान्य : पेट फुलेको महसुस हुनु, ग्यास पास हुनु, हल्का पेट दुखाइ। यी परीक्षणहरू अनुभवी पाचन तथा कलेजो रोग विशेषज्ञ ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्टद्वारा गरिएमा अत्यन्त सुरक्षित मानिन्छन्।
कसलाई र कहिले परीक्षण गर्नुपर्छ? ४५ वर्षभन्दा माथिका सबैलाई ठूलो आन्द्राको क्यान्सर प्रारम्भिक पहिचानका लागि कोलोनोस्कोपी गराउन सिफारिस गरिन्छ। परिवारमा ठूलो आन्द्राको क्यान्सरको इतिहास भए ४० वर्षअघि नै परीक्षण सुरु गर्न सकिन्छ। बारम्बार पाचनसम्बन्धी समस्या देखिएमा एन्डोस्कोपी आवश्यक पर्न सक्छ।
सुकुम्बासीहरूबाट विस्थापित गरिएका धेरै मानिसहरू सत्तारूढ दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का मतदातासमेत हुन्। यिनैमध्ये ७७ वर्षीय तारादेवी सुवेदी गुरुङ पनि हुन्। उनी काठमाडौंको सिनामंगल नजिकै गैरीगाउँ क्षेत्रमा ३० वर्षदेखि बस्दै आएकी थिइन्। त्यहीँको सुकुम्बासी बस्तीमा उनले गत वर्ष मात्रै घर बनाएकी थिइन्। “नौ महिना पनि राम्ररी बस्न नपाएको घरमा भत्काइदिनुभयो, लगानी खेर गयो,” उनले अढाई वर्षअघि घरबासविहीन हुँदा भएको क्षण सम्झिइन्, “शुक्रवार राति आएर तपाईँहरू हट्नुहोस् भनेर भन्नुभयो, पछि राम्रो हुन्छ।” आफ्ना महत्वपूर्ण कागजात, भाँडाकुँडा र लत्ताकपडासहित उनको परिवारले डोजर लगाएर घर छोड्न बाध्य भयो। उनका परिवारलाई नयाँबसपार्कस्थित गेस्ट हाउसहरूमा राखियो। त्यहाँ १६ दिन बिताएपछि उनीहरूलाई अपार्टमेन्टमा सारियो। त्यहीँ भेटिए कञ्चनपुर बेलौरी-३ का गोपाल सुनार। उनले रास्वपा सभापति रवि लामिछानेलाई आफ्नो समस्याको समाधान गर्ने ‘नायक’ ठानेका थिए। त्यसैले उनीप्रति आशा र भरोसा झैं छ। किनभने सुनारका अनुसार, उनकी आमा २२ वर्षदेखि राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र सानो टहरा बनाएर बस्दै आएकी छिन्। “रवि सर आफैंले म तपाईँहरूको बारेमा हेर्छु भनी आरक्षपीडितहरूको विवरण लिएर काठमाडौं आएका हुन्,” त्यो पुरानो सम्झना सम्झिंदै उनले भने, “अहिले भर्खर पनि उहाँ र निकुञ्जका बासिन्दाहरूबीच भेट भयो। गर्नुपर्छ भने पछि केही न केही गर्नुपर्छ।” रवि लामिछानेलाई प्रश्न: जिम्मेवारी लिने भनेको के हो? गोपाल सुनारका अनुसार उनका बुवा आमा कसैको नाममा देशको कुनै ठाउँमा एक विटा पनि जग्गा छैन। उनी आफ्नो परिवारलाई “राजाको पालादेखिको पीडित” ठान्छन्। “गणतन्त्र आएको पनि यतिका वर्ष बितिसक्यो। नेताहरू आएर सुकुम्बासीको व्यवस्था गर्छु, गर्छु भनिरहे; सबैले दिन्छु, दिन्छु भने। तर कसैले व्यवस्था गरेनन्,” उनी भन्छन्। काठमाडौंका नदी र खोलाको किनारका सुकुम्बासी बस्ती भत्काएर सरकारले दुई महिनादेखि उनीहरूलाई विभिन्न सात स्थानमा होल्डिङ सेन्टरमा राखेको थियो। प्रक्रिया लम्बिदै जाँदा सरकारले उनीहरूको लागि “राहत रकम” घोषणा गर्यो जसअन्तर्गत पहिले एकमुष्ट २५,००० रुपैयाँ र तीन महिनासम्म परिवारप्रति १५,००० रुपैयाँ खर्च दिने घोषणा गरिएको छ।
१९ असार, काठमाडौं । दिल्ली उच्च अदालतले शुक्रबार केन्द्र सरकारको शिकायत अपीलीय कमिटी (जीएसी) लाई यूट्युबर ध्रुव राठीको एउटा भिडियो मेटाउने विषयमा १५ दिनभित्र निर्णय लिन निर्देशन दिएको छ। उक्त भिडियोमा भगवान राम, सीता र भगवान कृष्णले मासु र मदिरा सेवन गर्ने कथित दाबी गरिएको छ। शिकायत अपीलीय कमिटी (जीएसी) केन्द्र सरकारद्वारा गठन गरिएको निकाय हो, जसले सोसल मिडिया प्लेटफर्म र अन्य अनलाइन मध्यस्थकर्ताबाट आएका अनलाइन सामग्री वा खाताहरूमाथि गरिएको उजुरीहरूमा निर्णयविरुद्ध आएका अपिलहरूको सुनुवाई गर्दछ।
कानुनी मामिलाका समाचार तथा विश्लेषण गर्ने वेबसाइट ‘बार एन्ड बेन्च’का अनुसार, न्यायाधीश स्वर्णकान्ता शर्माले जीएसीलाई १५ दिनभित्र आफ्नो निर्णय गरी अदालतलाई जानकारी दिन आदेश दिएकी छन्। उनले भनिन्, “यदि यस आदेशको अवज्ञा गरियो भने अदालतले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनेछ।” यो आदेश अधिवक्ता अमिता सचदेवाका तर्फबाट दायर गरिएको रिट निवेदनमा सुनुवाई गर्दै अदालतले दिएको हो। सचदेवाले ध्रुव राठीद्वारा २१ मार्च २०२६ मा यूट्युबमा अपलोड गरिएको ‘क्यान हिन्दुज ईट बीफ: केरला स्टोरी २ एक्सपोज्ड’ शीर्षकको भिडियोमाथि आपत्ति जनाउँदै याचिका दायर गरेकी थिइन्। उक्त भिडियोमा ध्रुव राठीले भगवान राम, माता सीता र भगवान कृष्णजस्ता पूजनीय पात्रहरूका बारेमा मासु र मदिरा सेवन गरेको गलत दाबी गरेको आरोप याचिकामा लगाइएको छ। निवेदन अनुसार यस कार्यले हिन्दू आस्थामा अपमान गरेको र करोडौं श्रद्धालुहरूको धार्मिक भावनामा चोट पुर्याएको जनाइएको छ।
रवि लामिछाने सांसद निर्वाचित भएपछि ३ वर्षअघि चितवनमा सञ्चालन गरिएको ब्लु बसबारे चर्चा भइरहेका बेला, १९ असार, काठमाडौंमा महिलाका लागि सञ्चालन गर्न लागिएको ‘ब्लु बस’ सेवामा यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक (ट्रान्सजेन्डर) यात्रुले चढ्न पाउने कि नपाउने भन्ने प्रश्न उठेको छ। यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक अधिकारकर्मी सुनिलबाबु पन्तले यस विषयलाई औँल्याएका हुन्। उनले प्रश्न गरेका छन् कि महिलाका लागि छुट्याइएको ब्लु बसमा जन्मको आधारमा पुरुष भए पनि आफूलाई महिला भनेर चिन्ने ट्रान्सवुमन तथा जन्मको आधारमा महिला भए पनि आफूलाई पुरुष भनेर चिन्ने ट्रान्सम्यानले यात्रा गर्न पाउने कि नपाउने?
फेसबुकमा आफ्नो धारणा प्रस्तुत गर्दै सुनिलबाबुले सरकारले यसका लागि स्पष्ट मापदण्ड तर्जुमा गर्नुपर्ने आवश्यकताको चर्चा गरेका छन्। उनका प्रश्नले साझा यातायातका कार्यकारी निर्देशक भूपेन्द्र अर्यालको ध्यानाकर्षण भएको उनले बताए। अर्यालले यो मुद्दा गम्भीरतापूर्वक लिइएको र सेवा सञ्चालन अघि यसका लागि तयार गरिने कार्यविधिमा स्पष्ट व्यवस्था राखिने जानकारी दिए। उनले बताएअनुसार ब्लु बस सञ्चालन गर्ने निर्णय साझा यातायातकै एकल निर्णय नभई नेपाल सरकारको १०० दिने कार्ययोजनाअन्तर्गत अघि बढाइएको कार्यक्रम हो।
सरकारले बजेट र नीतिगत व्यवस्था गर्नेछ भने साझा यातायातले आफ्नै बसमार्फत सेवा सञ्चालन गर्ने प्रक्रिया अघि बढिरहेको अर्यालले जानकारी दिए। उनले भने कि अहिले सञ्चालन मोडालिटी तयार गर्ने काम भइरहेको छ। बजेटको औपचारिक स्वीकृति र नेपाल सरकार तथा साझा यातायातबीच समझदारी (एमओयू) भएपछि मात्र सेवा सञ्चालन हुनेछ। ‘साउन १ गतेदेखि सेवा सुरु हुने चर्चा भए पनि प्राविधिक प्रक्रिया अझै पूरा भएको छैन,’ अर्यालले भने, ‘बजेटको औपचारिक सुनिश्चितता र कार्यविधि तयार भएपछि मात्र सेवा सञ्चालन हुनेछ। साउनभित्रै सेवा सुरु हुने सम्भावना प्रबल छ।’
अर्यालले ट्रान्सजेन्डर यात्रुको विषय मात्र नभई महिलासँग आउने अन्य यात्रुहरूको अवस्थाबारे पनि स्पष्ट व्यवस्था आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनले भने, ‘यदि कुनै महिला आफ्ना श्रीमानसँग यात्रा गरिरहेकी छ भने के गर्ने? कुनै महिला पाँच–सात वर्षको छोरा लिएर चढेकी छ भने के गर्ने? कुनै वृद्ध महिला सहाराको लागि आफ्ना छोरा साथमा ल्याएकी छ भने के गर्ने? यस्ता व्यवहारिक प्रश्नहरू पनि उठेका छन्।’ अर्यालका अनुसार यस्ता सबै अवस्थालाई समेटेर व्यवहारिक कार्यविधि तयार गरिनेछ। ट्रान्सजेन्डर यात्रुहरुको हकमा कानुनी पहिचानलाई आधार बनाइनेछ। ‘यदि सम्बन्धित व्यक्तिसँग कानुनी रूपमा प्रमाणित परिचयपत्र वा सम्बन्धित कागजात छन् भने त्यसलाई आधार बनाइनेछ,’ उनले भने, ‘यो विषय समयमै उठेको भएकाले कार्यविधिमा समेटेर समाधान खोज्ने प्रयास गरिनेछ।’
कार्यविधि निर्माण प्रक्रियामा यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक समुदायसहित सरोकारवाला पक्षबाट आएका सुझावहरूलाई पनि समेटिने अर्यालले बताए। ‘प्रश्न उठेपछि यसको समाधान गर्नु आवश्यक छ। अहिले आएका सबै गुनासा र सुझावलाई समेटेर व्यवहारिक र समावेशी कार्यविधि बनाउनेतर्फ हामी अघि बढिरहेका छौं,’ उनले थपे। साझा यातायातका अनुसार सरकारले आवश्यक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि अन्तिम कार्यविधि सार्वजनिक गरिनेछ र त्यसपछि मात्र ब्लु बस सेवा सञ्चालनमा ल्याउने तयारी हुनेछ।
मेलम्ची खानेपानी संरचना रहेको क्षेत्रमा बिहीबार खोलाको पानीमा बढेको धुमिलोपना र पानीले त्यहाँको अस्थायी संरचनामा पारेको क्षतिको कारण “केही समयमा” सुरुङबाट काठमाडौंमा पानी आपूर्ति गर्ने काम बन्द गरिएको मेलम्ची खानेपानी विकास समितिले जनाएको छ। विसं २०७८ असार १ र साउन १६ मा मेलम्चीमा आयो भीषण बाढी र गेग्रान बहावले उक्त खानेपानी परियोजनाको सुरुङमा पानी प्रवाह गर्ने संरचना वा मुख्य ‘हेडवर्क्स’ मा व्यापक क्षति पुर्याएका थिए। यसरी प्रत्येक वर्ष बर्खामा मेलम्ची बन्द हुने क्रम देखिएको छ। काठमाडौं उपत्यकाका लाखौँ मानिसहरूको दैनिक जीवनसँग जोडिएको यो महत्त्वपूर्ण योजना अस्थायी रुपमा बन्द हुँदा पनि खानेपानीको वैकल्पिक व्यवस्था गरी अप्ठ्यारा कम गरिने काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल)ले जनाएको छ।
तर विगतमा गरेको वाचा पूरा नहुँदा पानीको अभावले उपभोक्ताहरूलाई धेरै पीडा सहनु परेको छ। बिहीबार मेलम्ची खोलाको पानीमा धुमिलोपनासमेत बढेको र त्यहाँको अस्थायी बाँधमा क्षति पुगेको छ। त्यसैले तत्कालका लागि पानी आपूर्ति रोक्नुपरेको छ,” मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मीप्रसाद उपाध्यायले जानकारी दिए। हालसम्म समितिले बन्द रहने समयसीमा तोकेको छैन। यस वर्ष पनि बर्खा अवस्था हेरेर सुरुङमार्फत पानी प्रसारण रोक्ने योजना थियो। गत वर्ष नजिकको रिवर्मा खोलाको पानी प्रयोग गरी वैकल्पिक व्यवस्था गरिएको तर यस वर्ष भने यस्तै व्यवस्था नगर्ने उपाध्यायले बताए। “सुरुङको भित्री सरसफाई तथा जरूरी जाँच कार्य गर्न बाँकी छन्। यस वर्ष सुरुङ बन्द हुँदा ती कार्य सुरु गर्ने योजना छ,” उनले भने।
समितिको योजना माथिल्लो निकायले स्वीकृत गरेपछि सुरुङ सरसफाई र जाँचका काम हुने अधिकारीहरूले बताए। वैकल्पिक व्यवस्थादैनिक १७ करोड लिटर पानी काठमाडौंलाई आपूर्ति गर्दै आएको मेलम्ची अकस्मात बन्द हुँदा उपभोक्तामा असर पर्ने देखिन्छ। खानेपानी आपूर्तिकार केयूकेएलले आन्तरिक स्रोतबाट सकेसम्म वैकल्पिक व्यवस्था मिलाइने जनाएको छ। “पहिले मेलम्चीबाट दैनिक १७ करोड लिटर पानी र आन्तरिक स्रोतबाट ७-८ करोड लिटर पानी आपूर्ति गरिन्छथ्यो। बर्खामा आन्तरिक स्रोतबाट २२-२३ करोड लिटर उपलब्ध गराउन सकिन्छ, त्यसैले धेरै असर पर्न नदिने प्रयास हुन्छ,” केयूकेएलका प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईले भने।
मेलम्चीको दैनिक १७ करोड लिटर पानीमा छेउका याङ्ग्री र लार्के खोलाबाट थप १७/१७ करोड लिटर पानी जम्मा गरी लामो समयसम्म काठमाडौंको जल अभाव हल गर्ने वाचा धेरै सरकारहरूले गरिरहेका छन्। तर २०७८ सालको विनाशकारी बाढीले अहिले मेलम्चीको १७ करोड लिटर पानी पनि १२ महिनाभर उपलब्ध गराउन सकेको छैन। “पहिले क्षतिग्रस्त हेडवर्क्सको सट्टा त्यहाँबाट करिब ९०० मिटर टाढा अर्को ठाउँमा नयाँ हेडवर्क्स बनाउने अध्ययन र डिजाइन कार्य चलिरहेको छ,” उपाध्यायले बताए। मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका सूचना अधिकारी मधु तिमिल्सिनाले भने त्यस्तो डिजाइन सेप्टेम्बर महिनामा सकिने र त्यसपछि निर्माणका काम सुरु हुने अपेक्षा छ।
रुसले भूकम्पबाट प्रभावित भेनेजुएलाका लागि खाद्यान्न र औषधिसहित मानवीय सहायता सामग्री पठाएको छ, रूसी परराष्ट्र मन्त्रालयको ल्याटिन अमेरिकी विभागका निर्देशक अलेक्ज्यान्डर श्चेटिनिनले जानकारी दिएका छन्। भेनेजुएलाको स्वतन्त्रता घोषणाको २१५औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा साइमन बोलिभरको स्मारकमा पुष्पगुच्छा अर्पण गर्ने समारोहमा उनले उक्त जानकारी सार्वजनिक गरेका थिए।
उनका अनुसार विस्थापित मानिसहरूलाई अस्थायी रूपमा राख्नका लागि पाल, खाद्यान्न, आवश्यक औषधि र अन्य अत्यावश्यक सामग्रीहरू काराकासतर्फ पठाइएको छ। यसका साथै, रुसले स्यानिटरी एन्ड एपिडेमियोलोजिकल कन्ट्रोलका विशेषज्ञ टोली पनि भेनेजुएलामा पठाउन लागेको उनले बताए।
यस प्राकृतिक विपत्तिको परिणामसँग जुध्न र त्यसबाट बाहिर निस्कन रुस भेनेजुएलालाई सहयोगको हात सधैं बढाउन तयार रहेको कुरा श्चेटिनिनले जोड दिए। आधिकारिक तथ्यांकका अनुसार, गत जुन २४ मा भेनेजुएलामा आएका ७.२ र ७.५ म्याग्निच्यूडका दुईवटा शक्तिशाली भूकम्पका कारण २ हजार २ सय ९५ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने ११ हजार २ सय ६७ जना घाइते भएका छन्। यस विपत्तिबाट समग्रमा २६ हजारभन्दा बढी मानिस प्रभावित छन्।
अर्जेन्टिना र केप भर्डेबीच अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा यो पहिलो पटक आमनेसामने हुँदैछ। १९ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ को ‘राउन्ड अफ ३२’ अन्तर्गत शनिबार बिहान साविक विजेता अर्जेन्टिना र नवप्रवेशी केप भर्डे एकअर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्। अमेरिकाको मियामी स्टेडियममा हुने उक्त खेल बिहान साढे २ बजेबाट सुरु हुनेछ। केप भर्डेको लागि यो पहिलो फिफा विश्वकप अनुभव हो। पहिले विश्वकपमा टेलिभिजनमा ब्राजिल र अर्जेन्टिनाका स्टार खेलाडीहरूलाई हेर्दै रमाउने यो सानो टापु राष्ट्रका नागरिकहरू अहिले आफ्नै देशले विश्वकपको नकआउट चरण खेलिरहेको देखेर इतिहास रचिरहेका छन्। करिब पाँच लाख मात्र जनसंख्या भएको केप भर्डे विश्वकप नकआउट चरणमा पुग्ने सबैभन्दा सानो राष्ट्र बनेको छ। यस विश्वकपमा सहभागी चार नवप्रवेशी टोलीमध्ये केप भर्डे मात्र अन्तिम ३२ मा प्रवेश गर्न सफल भएको छ।
अर्जेन्टिना र केप भर्डे दुवै टोली यस प्रतियोगितामा अहिलेसम्म अपराजित छन्। अर्जेन्टिनाले समूह ‘जे’ मा अल्जेरिया विरुद्ध ३–०, अस्ट्रिया विरुद्ध २–० र जोर्डन विरुद्ध ३–१ ले विजयी हुँदै शतप्रतिशत रेकर्डसहित नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको छ। केप भर्डेले समूह ‘एच’ मा दुई पूर्व विश्वकप विजेता स्पेन र उरुग्वेसँग बराबरी गर्दै उपविजेताको रूपमा नयाँ इतिहास बनाएको छ। अर्जेन्टिनाका ३९ वर्षीय कप्तान लियोनल मेसी यस विश्वकपमा आफ्नो करियरको उत्कृष्ट फर्ममा छन्। समूह चरणका तीन खेलमा ६ गोल गरिसकेका मेसी गोल्डेन बुटको दौडमा शीर्ष स्थानमा छन्। मेसीको यो लय र उनको साथमा रहेका जुलियन अल्भारेज, रोड्रिगो डे पल र एलेक्सिस म्याक एलिस्टारजस्ता विश्वस्तरीय खेलाडीहरू केप भर्डेको लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती हुनेछन्।
केप भर्डेको सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको रक्षा पंक्ति हो। समूह चरणमा स्पेन र साउदी अरेबियासँग ०–० को बराबरी खेल्दै टोलीले दुई क्लिन सिट कायम गर्यो। केप भर्डेका ४० वर्षीय अनुभवी गोलकिपर भोजिन्हा विश्वकपमा दुई भन्दा बढी क्लिन सिट राख्ने इतिहासका तेस्रो बढी उमेरका गोलकिपर बनेका छन्। अर्जेन्टिनाका प्रशिक्षक लियोनेल स्कालोनीले केप भर्डेलाई सजिलो प्रतिद्वन्द्वी नठानेर उनीहरूको सफलता भाग्यले नभई आफ्नै क्षमताको परिणाम हो भन्दै सम्मानसहित खेल मैदानमा उत्रिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। ‘केप भर्ड सहज प्रतिद्वन्द्वी होइनन्। उनीहरू भाग्यले होइन, एक उत्कृष्ट टोलीको रूपमा यहाँ आएका हुन्। हामीले उनीहरूलाई सम्मान गर्नुपर्छ र सम्मानसहित मैदानमा उत्रनेछौं,’ उनले भने। केप भर्डेका मुख्य प्रशिक्षक बुबिस्ताले आफ्नो स्वाभाविक र निडर खेललाई अर्जेन्टिनाविरुद्ध पनि निरन्तरता दिने बताएका छन्। ‘हामीले सुरुबाटै आफ्नो काम र क्षमतामा विश्वास राखेका छौं। अरूले हाम्रो सम्मान गरेनन् भने त्यो उनीहरूको समस्या हो। हामी अर्जेन्टिनाविरुद्ध पनि आफ्नो स्वाभाविक र निडर खेल जारी राख्नेछौं,’ उनले बताए।
केप भर्डे विश्वकपमा डेब्यु गर्दै नकआउट चरणमा विश्व विजेतासँग भिड्ने इतिहासका तेस्रो टोली बनेको छ। यसअघि १९३८ मा नर्वेले इटालीसँग र २००६ मा घानाले ब्राजिलसँग यस्तो खेल खेलेका थिए। अर्जेन्टिना र केप भर्डेबीच यो अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल इतिहासमा पहिलो प्रत्यक्ष भिडन्त पनि हो। यस खेलको विजेताले क्वार्टरफाइनल प्रवेशका लागि अष्ट्रेलिया र इजिप्टबीचको विजेतासँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ।
१९ असार, काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलको आक्रमणमा मारिएका इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अलि खामेनी र उनका परिवारका शव अन्तिम श्रद्धाञ्जलीका लागि तेहरानस्थित एक मस्जिदमा राखिएका छन्। तेहरानको उक्त मस्जिदमा उनको शव राखिएको खबर आएको छ। केही विदेशी पाहुनाहरु अन्तिम श्रद्धाञ्जलीका लागि तेहरान पुगेका छन् र प्रार्थनासभामा सहभागी भएर श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेका छन्।
त्यसमा पाकिस्तानका गृहमन्त्री मोहसिन नकवी, अफगानिस्तानको तालिबान सरकारका विदेशमन्त्री अमिन खान मुत्तकी, साथै चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका उपप्रमुख पनि तेहरानमा उपस्थित रहेका छन्। यस्तै भारत, चीन र ताजकिस्तानका केही अधिकारीहरु पनि श्रद्धाञ्जलीसभामा सहभागी हुन पुगेको समाचार आएको छ।
गत फेब्रुअरी २८ मा इरानका सर्वोच्च नेता खामेनीलाई लक्षित गर्दै अमेरिकाले र इजरायलले संयुक्त रुपमा हमला गर्दा उनी मारिएका थिए। सो घटनामा उनका एक छोरी, ज्वाइँ र बुहारी (हालका सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनीकी पत्नी) सहित परिवारका केही सदस्यहरु पनि मृत्यु भएका थिए। उनको अन्त्येष्टि आगामी बुधबार गरिने बताइएको छ।
