६ वैशाख, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेलले आफूहरू इतिहास मेटाउन नभई डिजिटल रूपमा सुरक्षित गर्न खोजिरहेको बताएका छन् । आइतबार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै उनले सदस्यता अद्यावधिक गर्ने कार्यलाई बैंकको ‘केवाईसी’ भर्ने प्रक्रियासँग तुलना गरेका छन् । पार्टीका सदस्यहरूलाई जिम्मेवार बनाउँदै सपथ गराएर थप प्रतिबद्ध बनाइने उनको भनाइ छ ।
‘हामी इतिहास मेटाउन होइन, बरु आगोले नपोल्ने र पानीले नबगाउने रूपमा डिजिटल रूपमा सुरक्षित गर्न खोज्दैछौं,’ उनले भने, ‘कसैले कहिले सदस्यता लियो, कति जेल बसे, र पार्टीमा के योगदान दियो भन्ने कुरा अब झोलामा नभई डिजिटल प्रणालीमा फोटोसहित सुरक्षित रहनेछ ।’
पार्टीभित्रको आन्तरिक कलह र विशेष महाधिवेशनको विवाद अदालत र निर्वाचन आयोगबाट समाधान भइसकेको भन्दै उनले अब ‘जित र हार’ को अहंकार परित्याग गर्न आग्रह गरे । आगामी असोज १६ देखि १९ सम्म तोकिएको १५ औँ महाधिवेशनलाई लक्षित गर्दै उनले भने, ‘हाम्रो अर्जुन दृष्टि अब १५औँ महाधिवेशन हो । हामी अधिकतम लचकता अपनाएर सबैलाई समेट्नेछौं ।’
समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा गरिएको। आजको युवा पुस्ताले जीवन यापन गर्दै आएको संसार पुराना पुस्तासँग धेरै फरक छ। जीविकोपार्जनका लागि विश्वका विभिन्न ठाउँमा फैलिएको र मोबाइल फोनमार्फत जडित यो पुस्ताले परम्परागत समाजसँगको अपनत्व घटाउँदै लगिरहेको छ। यस अपनत्वबिहीनता र सामाजिक सञ्जालको अनियन्त्रित प्रयोगले वर्तमान राजनीतिक अराजकता र विद्रोहलाई पूर्वाधार प्रदान गरेको छ। जेनजी आन्दोलनको विश्व परिवेशसँगै नेपालको सन्दर्भमा समाजशास्त्री मिश्रले प्रस्तुत गरेको यो विस्तृत लेख तीन भागमा प्रकाशित हुँदैछ। प्राध्यापक मिश्र समाजशास्त्रको औपचारिक अध्यापन गर्ने नेपाली पहिलो पुस्ताका प्राज्ञ हुन्। उनका प्रकाशित पुस्तकहरूमा ‘पुँजीवाद र नेपाल’, ‘बदलिंदो नेपाली समाज’, ‘एसेज अन् द सोसियोलोजी अफ् नेपाल’, ‘लोकतन्त्र र आजको मार्क्सवाद’ आदि छन्। बदलिंदो नेपाली समाजलाई वैज्ञानिक दृष्टिले अध्ययन गर्दै उनले युवा पुस्ताद्वारा प्रविधिको माध्यमबाट गरिएका विद्रोह र त्यसले निम्त्याएका विविध परिणामहरूलाई वृहत्तर रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। छोटो अवधिमा सामाजिक पुस्तान्तरणको तीव्र यात्राले जीवगत पुस्तकदेखि सामाजिक-ऐतिहासिक पुस्तातर्फको रूपान्तरणमा गहिरा प्रभावहरू पार्नेछ। सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक परिवर्तन तीव्र गतिमा भइरहेको र आउँदो दशकहरूमा अझ तीव्र हुँदै जाने देखिन्छ। यस्ता परिवर्तनहरूले व्यापक द्वन्द्व, झडप र पुस्तागत दरारहरू निम्त्याउनेछन्। सबै प्रक्रिया मिलेर नयाँ पुस्ताहरूलाई छोटो अवधिमा जन्म दिनेछन्। डिजिटल प्रविधि र आर्टिफिसियल इंटेलिजेन्स (एआई) को विकासले सूचना र ज्ञानको बृहत्तर विस्तार गरेको छ, जसले नक्कली समाचार र झूठा दृश्यहरूको बाढी ल्याउने सम्भावना बोकेको छ। यसले राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा ठूलो असर पार्ने सम्भावना छ। एआई र रोबोटिक्सको प्रगतिको कारण बेरोजगारी वृद्धि हुने अनुमान गरिएको छ, विशेष गरी पुनरावृत्त हुने कामहरू र तल्लो तहका डिजिटल तथा कागजी कार्यहरूमा। साथै, महामारी र युद्धले मानवताको ठूलो भाग नष्ट गर्न सक्ने खतरा छ। जलवायु संकटले विभिन्न क्षेत्रमा जीविकोपार्जनमा हानि पुर्याउने र अनियमित वर्षा, स्रोत संकट तथा जनसंख्या घटाउने खतरा थप्नेछ। सामाजिक अस्थिरता, द्वन्द्व र विस्थापन सामान्य दैनिक अवस्था हुनसक्नेछन्, जसले सीमान्तकृत समुदायहरू सिर्जना गर्नेछन्। पूँजीवादी विश्व अर्थतन्त्रमा नयाँ अस्थिरता देखिएकाले वैश्विक राजनीति-सैन्य पुनर्गठनको सम्भावना बढेको छ। दक्षिणपन्थी, जातीय, राष्ट्रवादी शक्तिहरूले विश्वव्यापी रूपमा प्रभाव बढाउन सक्छन्। गैर-ग्रामीणकरण तीव्र हुनसक्ने भएकाले ग्रामीण क्षेत्रहरू शहरको सानो छायाँमा परिणत भइरहेका छन्। यस प्रक्रियाले स्थानीय अस्तित्व र स्रोतहरूको अभाव बढावा दिनेछ। यस्ता अवस्थाहरूले सामाजिक पुस्तागत द्वन्द्वलाई तीव्र बनाउनेछन्। पुराना राजनीतिक गठबन्धनहरूले आफूलाई विहीन बनाएका छन् र नयाँ सामाजिक संरचनाले नयाँ व्यक्तित्वहरू जन्माउनेछ। सामाजिक परिवर्तनसँगै व्यक्तिमा ठूलो परिवर्तन हुने भएकाले पुस्ता-आधारित सम्बन्धमा पुनःपरिभाषा आवश्यक छ। नेपालमा विशेषगरी युवा पुस्ताले प्रविधिको माध्यमबाट भिन्नता र विद्रोह देखाइरहेका छन्। सेप्टेम्बर ८-९ का घटनाहरूले सबै नेपाली जेनजी प्रतिनिधित्व नगर्ने कुरा अझ स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ। कतिपय घटनामा राजनीतिक हिंसामा अन्य गुटहरूको पनि संलग्नता देखिन्छ। नेपालमा युवा पुस्ताको सामाजिक, आर्थिक तथा सांस्कृतिक जीवनमा पछिल्लो दशकहरूमा ठूलो परिवर्तन आएको छ जसले गाउँदेखि शहरतर्फको बसाइँसराइ र व्यवसायिक अवस्था झनै अस्थिर बनाएको छ। कृषिमा हुने योगदान कम हुँदै गएपछि उत्पादन प्रक्रिया, सामाजिक संरचना र कृषक जीवनशैलीमा अभूतपूर्व समस्या देखिएका छन्। जनसाँख्यिकीय रुपमा जन्मदरमा ठूलो गिरावट आएको छ र घरपरिवारको आकार घट्दै गएको छ। पहाडी र हिमाली क्षेत्रबाट मधेश र शहरी क्षेत्रमा संक्रमण तीव्र भइरहेको छ। सन् १९७१ देखि २०२१ सम्म मधेश क्षेत्रको जनसंख्या अनुपातमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ। शहरीकरण तीव्र भए तापनि त्यहाँको रोजगारी अवस्था अस्थायी तथा कम पारिश्रमिक भएको देखिन्छ। वैदेशिक रोजगार र रेमिट्यान्समा बढ्दो निर्भरता देशको आर्थिक संरचनामा ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जमिन बाँझो हुँदै गएको र परम्परागत कृषक जीवनशैली प्रभावित भएको छ। बाँझो जमिन, बिर्सिएको गाउँघर, वृद्ध जनसंख्या र पशु द्वारा विनाशित खेतबारी जस्ता दृश्यहरूले यी अवस्थाहरू उत्सर्जन गर्दछन्। जीविकोपार्जनका स्रोतहरू शहरी तथा अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रतर्फ प्लस हुँदै गएका छन् जसले स्थानीय ग्रामीण समुदायहरूभित्रका सम्बन्ध र परस्पर सहयोगलाई कमजोर बनाएको छ। शहर र गाउँको परम्परागत सीमाबद्धतामा आधारित परिभाषाले वास्तविकतालाई समेट्न नसकेको कारण नयाँ सांस्कृतिक र राजनीतिक परिभाषा आवश्यक देखिन्छ। शहरी जीवनशैली र संस्कृतिले ग्रामीण क्षेत्रलाई प्रभावकारी ढंगले रूपान्तरण गरिरहेका छन्। त्यसैले, आजको जेनजीको उत्पत्ति र अनुभव स्थानीय अन्तरदृष्टि र विश्वव्यापी प्रवृत्तिलाई बुझेर मात्रै चिन्न सकिन्छ। सेप्टेम्बर ८-९ का हिंसात्मक घटनामा जेनजी सबै जिम्मेवारी लिएर पूर्ण रूपमा सक्रिय छैनन्। अपनत्वमा आएको रूपान्तरण अर्थतन्त्र, संस्कृति र काम गर्ने तरिकामा आएको दीर्घकालीन परिवर्तनसँगै मानिसहरूको सामाजिक सम्बन्ध र अपनत्वमा गम्भीर परिवर्तन देखियो। मानिसहरू पारम्परिक परिवार र समुदायबाट टाढा हुँदै, छोटो अवधिका र सतही व्यक्तिगत सम्बन्धतर्फ आकर्षित भएका छन्। यो प्रक्रिया धेरै अवस्थामा अस्थिरता र अनिश्चितता बढाउँछ, विशेष गरी गरिबी र सीमान्तकृत समूहहरूका लागि नकारात्मक असर गर्ने सम्भावना धेरै छ। अर्कोतर्फ, केही समूहले नयाँ स्वतन्त्रता र पहुँच पाएका छन्, जस्तै ग्रामीण मधेशी महिला, दलित र कृषि मजदूरहरू, तर उनीहरू अझै पूर्ण रूपमा सक्षम हुन सकेका छैनन्। ग्रामीण उत्पादनसम्बन्धी स्रोतहरूको अभावले स्थानीय समुदायमा अपनत्व कमजोर बनाउँदै जीवनशैली अनिश्चित बनाएको छ। यसैले, आगामी समयमा ठूलो स्तरमा पुनर्संरचनाको आवश्यकता छ, नत्र युवा पुस्ताको एक महत्वपूर्ण भाग सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा अस्थिर बनेर समस्यामा पर्नेछ। युवा शक्ति गतिविधि र शक्ति परिवर्तनसँगै युवाहरूको सामाजिक एवं राजनीतिक भूमिकामा वृद्धि भएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा थोरै मात्रामा बचत हुँदै आएको भए पनि शहरी क्षेत्रमा रोजगारी र आम्दानीका अवसरहरू भएका कारण युवाहरू शहरी जीवनशैलीप्रति आकर्षित छन्। शहरहरूले युवाहरूलाई आधुनिक शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र विश्व प्रवृत्तिहरूसँग परिचित गराउने मुख्य स्थलका रूपमा काम गरिरहेका छन्। विदेशमा रहेका नेपाली युवा पनि स्वदेशी युवासँग सूचना र अनुभव साटासाट गरी सामाजिक तथा राजनीतिक चेतना फैलाउने काम गरिरहेका छन्। नेपालमा शहरी युवाहरूले राजनीति र सामाजिक गतिबिधिहरूमा नेतृत्व दिइरहेका छन् र राजनीतिक चेतनाको केन्द्र बनेका छन्। त्यसैले, पार्टी र दलहरूको निर्वाचन परिणाममा शहरी युवाको मतले ग्रामीण क्षेत्रमा समेत ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ। मोबाइल फोन र सामाजिक सञ्जालले नेपाली युवाहरूलाई आपसी सम्बन्ध, सूचना आदानप्रदान र विश्वसँग जोड्ने अभूतपूर्व माध्यम बनेका छन्। यिनीहरूले भौगोलिक दूरीलाई बेवास्ता गर्दै ज्ञान र विचारको आदान–प्रदान सहज बनाएका छन्। तर, सामाजिक सञ्जालले पनि गम्भीर नकारात्मक प्रभाव देखाएको छ। इको-चेम्बरिङ, झूटा खबरहरूको बाढी, गुमनाम नागरिकताका कारण अनुचित व्यवहार र हानिकारक प्रवृत्तिहरू फैलिरहेको छ। सामाजिक सञ्जालबाट फैलिएका ‘फेक पोस्टिङ’ र नक्कली समाचारले राजनीतिक विवाद र हिंसालाई बढावा दिने महत्त्वपूर्ण कारण बनेका छन्। लेखको बाँकी तेस्रो भाग सोमबार प्रकाशित हुनेछ।
वीरगञ्जको मुख्य बजार क्षेत्रमा सडक विस्तार गर्दा आज बिहान ५ बजेदेखि दिउँसो ४:३० बजेसम्म विद्युत् र इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध भएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरण वीरगञ्ज वितरण केन्द्रका प्रमुख विजय महतोले वैशाख ८ गतेसम्म विद्युत् आपूर्ति अनियमित हुन सक्ने जानकारी दिएका छन्। स्थानीय व्यापारी परशुराम कलवारले सडक विस्तारका क्रममा तयारी नहुँदा विद्युत् र इन्टरनेट सेवा प्रभावित भई जनजीवनमा समस्या आएको बताएका छन्।
सडक विभाग हेटौँडाले आज बिहानदेखि वीरगञ्जको मुख्य सडकमा अतिक्रमण गरेर निर्माण गरिएका घरहरूलाई डोजर र एक्साभेटर प्रयोग गरी भत्काउन थालेपछि यहाँको विद्युत् र इन्टरनेट सेवा प्रभावित भएको हो। विद्युत् र इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध हुँदा दैनिक कामकाजमा समस्या हुनुका साथै जनजीवन प्रभावित भएको छ। वीरगञ्जको गण्डकचोकबाट मितेरीपुलसम्मको क्षेत्रमा बिहान ५:०० बजेदेखि दिउँसो ४:३० बजेसम्म विद्युत् तथा इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध रहेको छ।
वीरगञ्ज महानगर-६ का स्थानीय व्यापारी परशुराम कलवारले सडक विस्तारको क्रममा विद्युत् र इन्टरनेट सेवा प्रभावित भएको बताएका छन्। उनले भने, ‘आज बिहानदेखि नै विद्युत् र इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध हुँदा जनजीवन प्रभावित भएको छ। स्थानीय प्रशासनले आवश्यक तयारी नगरी सडक विस्तार गर्दा गर्मीयाममा सर्वसाधारणका लागि समस्या आएको छ। बिजुली नहुँदा मोटर पनि चल्दैन, बोरिङबाट पानी निकाल्न सकिँदैन, जसका कारण शौचालय चलाउन आवश्यक पानीको समस्या देखिएको छ।’
नेपाल विद्युत् प्राधिकरण वीरगञ्ज वितरण केन्द्रका प्रमुख विजय महतोले मितेरीपुलदेखि गण्डक नहर सडक विस्तार गरिने क्रममा विद्युत् आपूर्ति नियमित रूपमा हुन नसक्ने जानकारी दिएका छन्। उनले भने, ‘आजदेखि वैशाख ८ गतेसम्म विद्युत् आपूर्ति अनियमित हुन सक्ने अनुमान छ। काबुल बाहिरका मर्मत सुधार कार्यहरू लामो समय लाग्ने देखिएपछि बिहानैदेखि मर्मत कार्य जारी छ।’ उनले विद्युत् सेवा प्रभावित हुने भएकाले आवश्यक धैर्यता अपनाउन आम जनता र सम्बन्धित पक्षहरूलाई आग्रह गरेका छन्।
समाचार सारांश: सर्वोच्च अदालतले गगन थापाको नेतृत्वलाई वैधानिकता प्रदान गरेपछि कांग्रेसको देउवा पक्षले केही दिनसम्म ‘पर्ख र हेर’ रणनीति अपनाउने निर्णय गरेको छ। देउवा पक्षले पूर्व केन्द्रीय सदस्यहरूको बैठक गरी अदालतको आदेश स्वीकार्ने तर राजनीतिक संघर्ष जारी राख्ने निर्णय गरेको छ। कांग्रेसभित्र दुई पक्षबीच छलफल जारी छ र आगामी रणनीति निर्माणका लागि केही दिनको समय दिइने निर्णय गरिनेछ। ६ वैशाख, काठमाडौं। सर्वोच्च अदालतले गगन थापाको नेतृत्वलाई वैधानिकता दिएपछि कांग्रेसको शेरबहादुर देउवा पक्ष रक्षात्मक बनेको छ र केही दिन लामो ‘पर्ख र हेर’ रणनीति अपनाएको छ। शनिबार र आइतबार दुई दिनसम्म समूहभित्रको छलफल पछि कांग्रेस नेतृत्वले चयन गर्ने भूमिका नियालेर थप रणनीति तय गर्ने निष्कर्षमा पुगेको छ। संस्थापन पक्षले देउवा समूहसँग सम्मानजनक व्यवहार नगरे विकल्प खोज्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने विषय समीक्षा गरिएको छ।
शुक्रबार अदालतको आदेशपछि निरन्तर छलफलमा रहेको देउवा पक्षले आज पूर्व केन्द्रीय सदस्यहरूको बैठक आयोजना गरेको थियो। पूर्वकार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काको नेतृत्वमा शनिबार देउवा समूहका शीर्ष नेताहरूको बैठक बसेको थियो भने आजको बैठकमा पूर्व केन्द्रीय सदस्यहरूले आफ्ना विचार राख्न भेला भएका थिए। विशेष महाधिवेशनको विरोधमा कडा प्रतिवाद गरेका चार नेताहरू खड्का, विमलेन्द्र निधि, कृष्णप्रसाद सिटौला र प्रकाशमान सिंहलाई अघि राख्दै पूर्व केन्द्रीय सदस्यहरूले विचार प्रकट गरेका थिए।
देउवा पक्षको छलफलमा नेता डा. शेखर कोइराला पक्षका केही नेताहरू सहभागी भएनन्। पूर्व महामन्त्री डा. शशांक कोइरालाले पनि आजको छलफलमा उपस्थिती जनाएनन्। छलफलमा करीव तीन दर्जन पूर्व केन्द्रीय सदस्यहरू सहभागी थिए भने शेखर पक्षले आइतबार बिहान छुट्टै बैठक गरेको थियो। शेखर पक्षको बैठकले अदालतको आदेश स्वीकार्ने निर्णय दिएको छ जसले विगतमा मध्यस्थताको भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। कांग्रेस भित्र बृहत्तर हित, एकता र सुदृढ संगठन निर्माण गर्नु सबैको साझा दायित्व रहेको विश्लेषण गर्दै कोइराला निकट नेता जीवन परियारले भने, ‘पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति र सभापतिको अझ बढी जिम्मेवारी रहन्छ। कठिन परिस्थितिमा पार्टीका सबै सदस्यले आफ्नो ठाउँबाट जिम्मेवार र प्रतिबद्ध हुन आवश्यक छ।’
देउवा पक्षका नेताहरूका अनुसार यो समूहको बैठक श्रृङ्खलाबद्ध रूपमा चल्नेछ। शनिबारदेखि सुरु भएको समूहको बैठकक्रमिक रूपमा बसेर सामूहिक निर्णयमा पुग्ने पूर्व केन्द्रीय सदस्य गुरु बरालले जानकारी दिएका छन्। तर अर्को बैठकको मिति अहिलेसम्म तोकिएको छैन। शनिबार र आइतबारको छलफलमा सहभागी नेताहरूले अदालतको आदेश स्वीकारे पनि त्यसको व्याख्या प्रति आपत्ति राखेका थिए। शुक्रबार अदालतले विशेष महाधिवेशनबाट चयन भएको नेतृत्वलाई मान्यता दिएको थियो।
अदालतको आदेशपछि समूहको रणनीति बनाउन पूर्व कार्यवाहक सभापति खड्काले हिजो र आज समूहको बैठक डाकेका थिए। आइतबारको बैठकमा सहभागी पूर्व केन्द्रीय सदस्य बरालले भने, ‘अदालतको निर्णय मान्छौं तर राजनीतिक लडाईं जारी रहनेछ।’ देउवा पक्षको छलफलमा तत्काल नयाँ दल गठनको विकल्प सीमित भए पनि त्यसका लागि तयार हुनुपर्ने सुझावहरू राखिएका छन्। सभापति गगन थापा पक्षले दबाबमा नआउने योजना अपनाएमा वैकल्पिक अवस्थाका लागि तयार हुनुपर्ने विचार सहभागी नेताहरूले व्यक्त गरेका छन्।
सुदूरपश्चिमका सभापति वीरबहादुर बलायरले भने, ‘एकता हुन्छ कि हुँदैन, त्यो हाम्रै हातमा छैन। सबैलाई समेटेर अघि बढ्ने जिम्मेवारी अब अदालतले मान्यता दिएको नेतृत्वको हो। जीवनभर संघर्ष गरेका नेताहरू हुनुहुन्छ, यस पक्षलाई कस्तो व्यवहार गर्ने जिम्मेवारी अदालतबाट मान्यता प्राप्त नेतृत्वको हो।’
६ वैशाख, काठमाडौं । काठमाडौंको चाबहिलस्थित हाजीपुर चिया क्याफेमा आइतबार अपरान्ह आगलागी भएको छ । आगलागीले क्याफेको पुरै संरचना जलेर नष्ट भएको छ । आगलागीको खबर पाउनासाथ काठमाडौं महानगरपालिकाको दमकल टोली तत्काल घटनास्थलमा पुगेर आगो नियन्त्रणमा लिन सफल भएको थियो । साथै, आगोले नजिकैका अन्य संरचनामा समेत क्षति पुर्याएको छ । प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार ग्यास चुहावटका कारण आगो लागेको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । आगलागीबाट मानवीय क्षति त भएन तर लाखौँ रुपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
६ वैशाख, काठमाडौं । सरकारले राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरूलाई १५/१५ दिनमा तलब भत्ता उपलब्ध गराउने योजना बनाएको छ। अर्थ मन्त्रालयले गत शुक्रबार मन्त्रीस्तरीय निर्णय गर्दै महालेखा नियन्त्रक कार्यालयलाई आवश्यक व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिएको छ। महालेखा नियन्त्रक शोभाकान्त पौडेलले मन्त्रालयबाट प्राप्त परिपत्रको जानकारी दिँदै अब उक्त निर्णय चाँडै कार्यान्वयनमा आउने बताए। ‘अर्थ मन्त्रालयबाट परिपत्र आइसकेको छ। यो छिट्टै कार्यान्वयन हुनेछ,’ उनले भने।
मन्त्रालयका अनुसार, समयमा कर्मचारीको खातामा रकम पुगे र अर्थतन्त्र सुचारु रहोस् भन्ने उद्देश्यले यस्तो निर्णय गरिएको हो। निर्णय कार्यान्वयनका लागि ऐनमा संशोधन आवश्यक छ। हाल सरकारी कर्मचारीहरूले मासिक आधारमा तलब भत्ता पाउँदै आएका छन्। हरेक महिनाको अन्तिम सातामा सम्बन्धित कर्मचारीको बैंक खातामा तलब भत्ता पठाउने व्यवस्था छ। तर अब १५ दिनमै तलब भुक्तानी दिने निर्णय कार्यान्वयन गर्न संघीय निजामती सेवा ऐनमा संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ। ‘पुरानो ऐनअनुसार निजामती कर्मचारीले प्रत्येक महिना भुक्तानीपछि मात्र तलब र भत्ता पाउने व्यवस्था छ,’ अर्थ मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘अतः १५ दिनमा तलब/भत्ता दिने व्यवस्था अघि सार्न ऐनमा संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ।’ वर्तमान सरकारले संघीय निजामती सेवा ऐन जारी गर्ने तयारी गरिरहेको छ जसमा १५ दिनमा तलब भुक्तानी व्यवस्था राख्ने योजना छ। ‘संघीय निजामती सेवा ऐन पास भएपछि जब चाहिँ निर्णय कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ। त्यसका लागि आवश्यक तयारी भइरहेको छ,’ अर्थ मन्त्रालयका स्रोतले बताए।
नेपाली कांग्रेसले भारतीय सीमावर्ती क्षेत्रमा सय रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य भएका सामानहरूमा भन्सार शुल्क लगाउनुलाई लिएर गम्भीर ध्यानाकर्षण व्यक्त गरेको छ। कांग्रेसका प्रवक्ता देवराज चालिसेले यो निर्णयलाई जनविरोधी, अव्यवहारिक तथा असंवेदनशील भएको बताएका छन्। उनले भने, “यस्ता घटनाहरू वा सरकारी व्यवहारहरू मात्र जनविरोधी र अव्यवहारिक नभई, वर्तमान आर्थिक संकटका बीच जनतामाथि थप भार पर्ने अर्को समस्या हुन्।”
कांग्रेसले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धिमा थप शुल्कले गरिबीलाई संस्थागत गर्ने भएकाले सरकारसँग पाँचवटा मागसमेत राखेको छ। चालिसेले खुला सीमाको स्थिति भएकाले सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकहरूले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू भारतबाट सस्तो मूल्यमा ल्याएर जीवन यापन गर्दै आएको बताए। विशेषगरी मधेश प्रदेशका लाखौं सर्वसाधारण, ज्याला मजदुर, साना किसान र कम आय भएका परिवारहरू यस निर्णयबाट प्रत्यक्ष प्रभावित हुन पुगेका छन्।
पेट्रोलियम पदार्थहरूको मूल्य उच्च रहेको अवस्थामा दुईदेखि तीन सय रुपैयाँसम्मको खरिदमा अतिरिक्त शुल्क लगाउनु जनताको क्रयशक्तिमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने मात्र होइन, गरिबीलाई संस्थागत गर्ने नीतिगत कदम भन्दै कांग्रेसले यस निर्णयको विरोध गरेको छ। कांग्रेसले सरकारले तत्काल यी पाँचवटा माग पूरा गर्नुपर्ने जोड दिएको छ।
म्यान्चेस्टर युनाइटेडले चेल्सीलाई १-० को अन्तरले पराजित गरी युरोपियन च्याम्पियन्स लिग छनोटको सम्भावना बलियो बनाएको छ। म्याथुस कुन्हाले ४३औं मिनेटमा गरेको गोल नै युनाइटेडको जितमा निर्णायक सावित भयो। प्रिमियर लिगका शीर्ष ५ क्लबले च्याम्पियन्स लिगमा स्वतः छनोट पाउनेछन् भने युरोपा लिग सेमिफाइनल पनि छनोटमा प्रभाव पार्नेछ।
६ वैशाख, काठमाडौं। इंग्लिश प्रिमियर लिग फुटबल अन्तर्गत गएरातीको खेलमा म्यान्चेस्टर युनाइटेडले चेल्सीलाई हराउँदै युरोपियन च्याम्पियन्स लिग प्रवेशको सम्भावना थप मजबुत पारेको छ। चेल्सीको घरेलु मैदान स्टामफोर्ड ब्रिजमा भएको खेलमा युनाइटेडले १-० को जित हात पारेको छ। यस जितसँगै युनाइटेडले ३३ खेलमा ५८ अंक जोड्दै तेस्रो स्थानमा कायम रह्यो भने पराजित चेल्सी ४८ अंकसहित छैटौं स्थानमा छ।
प्रिमियर लिगका शीर्ष ५ क्लबले स्वतः च्याम्पियन्स लिग प्रवेश पाउने छन्। शीर्ष ५ बाहिरका क्लबहरूले युरोपा लिग वा च्याम्पियन्स लिग जितेमा छैटौं वा सातौं स्थानमा रहे पनि छनोट हुने सम्भावना रहन्छ। यो सिजनमा ६ क्लबसम्म च्याम्पियनस लिग प्रवेश पाउँने अवस्था छ। युरोपा लिगको सेमिफाइनलमा एस्टन भिल्ला र नटिङघ्याम फरेस्ट भिड्नेछन्, जस्मध्ये विजेता टोलीले फाइनलमा पुगेर उपाधि जित्दा च्याम्पियन्स लिग प्रवेश पाउन सक्नेछ।
प्रिमियर लिगकै गएरातिका अन्य खेलहरूमा टोटनहम र ब्राइटनबीच २-२ गोलको बराबरी रहयो, लिड्सले वुल्भ्सलाई ३-० ले हरायो भने बर्नमाउथले न्यूकासललाई २-१ ले पराजित गर्यो। ब्रेन्टफोर्ड र फुलहमको भिडन्त गोलरहित बराबरीमा समाप्त भयो।
इंग्लिस प्रिमियर लिगमा म्यान्चेस्टर सिटीले आर्सनललाई २–१ ले हराउँदै अंकअन्तरलाई घटाएको छ। सिटीका लागि रियान चेर्की र एर्लिङ हालान्डले गोल गरे भने आर्सनलका लागि काई हाभर्ट्जले गोल फर्काए। सिटीले बर्नलीविरुद्धको खेल दुई गोलको अन्तरले जितेमा शीर्ष स्थानमा उठ्न सक्छ। ६ वैशाख, काठमाडौं । इंग्लिस प्रिमियर लिगको उपाधि प्रतिस्पर्धा थप रोमाञ्चक बनेको छ। आइतबार राति भएको खेलमा दोस्रो स्थानमा रहेको म्यान्चेस्टर सिटीले शीर्ष स्थानको आर्सनललाई २–१ ले पराजित गर्दै अंकअन्तरलाई कम गरेको छ। घरेलु मैदानमा सिटीका लागि रियान चेर्कीले १६औं मिनेटमा गोल गरी अग्रता दिलाएका थिए। त्यसको दुई मिनेटपछि काई हाभर्ट्जले आर्सनलका लागि बराबरी गोल फर्काउँदै पहिलो हाफ १–१ को बराबरीमा सकिएको थियो। दोस्रो हाफमा एर्लिङ हालान्डले ६५औं मिनेटमा निर्णायक गोल गरे। त्यसपछि कुनै गोल नभएपछि आर्सनलले अंकअन्तर बढाउने मौका गुमाएको छ। आर्सनलले जित्ने हो भने ९ अंकको अग्रता बनाउन सक्ने स्थिति थियो। अहिले सिटीको ३२ खेलमा ६७ अंक छ भने आर्सनलको ३३ खेलमा ७० अंक छ। डबल गेमविकमा रहेको सिटीले अब बर्नलीविरुद्धको खेल दोहोरो गोल अन्तरले जितेमा शीर्ष स्थानमा उक्लन सक्छ।
उद्योग विभागले हाइलाइफ र सिक्सभिल्ला ट्रेडमार्क विवादमा चिउरामा ‘कुरुम कुरुम’ ब्रान्ड लेख्ने अधिकार हाइलाइफलाई दिएको छ। सिक्सभिल्ला प्रालिको दर्ता रद्द गर्दै विभागले हाइलाइफको ब्रान्ड मौलिक र बजारमा स्थापित भएको ठहर गरेको छ। यो निर्णयले बौद्धिक सम्पत्ति संरक्षण र उपभोक्ता हितको सुरक्षा कति महत्वपूर्ण छ भन्ने सन्देश समेत दिएको छ। ६ वैशाख, काठमाडौं।
चिउरामा ‘कुरुम कुरुम’ ब्रान्ड लेख्ने अधिकार हाइलाइफले पाएको छ। उद्योग विभागले हाइलाइफ र सिक्सभिल्ला बीचको ट्रेडमार्क विवादमा कुरुम कुरुम ब्रान्डको अधिकार हाइलाइफकै भएको फैसला गरेको हो। हाइलाइफ उत्पादन गर्ने नेपाल एभरेस्ट फुड एन्ड स्न्याक्स प्रालि र सिक्सभिल्ला प्रालिबीच लामो समयदेखि चलेको व्यापारिक चिन्ह सम्बन्धित विवादमा विभागले अन्तिम निर्णय सुनाउँदै सिक्सभिल्ला प्रालिको दर्ता रद्द गरेको हो।
विभागले दुवै पक्षका प्रमाण, तर्क र सर्वोच्च अदालतका उदाहरणहरू अध्ययन गरी यस्तो फैसला गरेको हो कि चिउरामा ‘कुरुम कुरुम’ ब्रान्ड अधिकार हाइलाइफकै हो। विवादको केन्द्रमा छलफल भएको विषय नेपाल एभरेस्ट फुड एन्ड स्न्याक्स प्रालिले प्रयोग गर्दै आएको ‘हाइलाइफ’ नामक व्यापारिक चिन्ह, त्यससँग सम्बन्धित लेबल, डिजाइन, रङ संयोजन र समग्र प्रस्तुति थियो। उजुरीकर्ताले सिक्सभिल्ला प्रालिले सोही चिन्हको रूप, बनावट र प्रस्तुति हालेको आरोप लगाएको थियो।
उद्योग विभागले दुवै पक्षको दाबी, पेश भएका कागजात र दृश्य प्रमाणहरू अध्ययन गर्दा सिक्सभिल्लाले दर्ता गरेको ट्रेडमार्क हाइलाइफसँग अत्यधिक मिल्दोजुल्दो रहेको निष्कर्ष निकालेको छ। विशेष गरी लेबलको बनावट, रङ संयोजन, अक्षर शैली, वस्तुको प्रस्तुति र समग्र बाहिरी स्वरूपमा उल्लेखनीय समानता विभागले देखाएको छ। ‘व्यापारिक चिन्हको मुख्य विशेषता फरक पहिचान हुनु हो, यदि कुनै चिन्हले बजारमा अलग पहिचान बनाउन सक्दैन वा पहिले नै स्थापित चिन्हसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ भने त्यसलाई वैध मान्न सकिँदैन,’ उद्योग विभागको फैसलामा भनिएको छ।
६ वैशाख, काठमाडौं। राष्ट्रियसभा अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहाल र अष्ट्रेलियालाइ प्रतिनिधि सभा सभामुख मिल्टन डिकबीच शिष्टाचार भेटवार्ता भएको छ। टर्कीको इस्तानबुलमा जारी अन्तर व्यवस्थापिका संघको १५२औँ महासभामा सहभागी हुन पुगेका दुवै नेताबीच उक्त भेटवार्ता भएको हो। भेटमा, अध्यक्ष दाहालको सचिवालयले जनाएअनुसार, नेपाल र अष्ट्रेलियाबीचको द्विपक्षीय सम्बन्ध, आपसी हित तथा संसदीय सहकार्यका विषयमा विस्तृत छलफल गरिएको थियो।
अष्ट्रेलियाले नेपालका विकास र समृद्धिका लागि विगतदेखि निरन्तर सहयोग गर्दै आएको उल्लेख गर्दै अध्यक्ष दाहालले आगामी दिनमा थप सहयोग र सहकार्यको अपेक्षा व्यक्त गरे। यस क्रममा, अष्ट्रेलियाका सभामुख मिल्टनले अष्ट्रेलिया र नेपालको सम्बन्ध विगतदेखि अत्यन्तै सौहार्दपूर्ण रहेको र संसदीय सहकार्यले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ र मजबुत बनाउने विश्वास व्यक्त गरे। उक्त भेटमा नेपाली संसदीय प्रतिनिधिमण्डलबाट राष्ट्रियसभाका सदस्यहरू कृष्णबहादुर रोकाया, डा. अञ्जान शाक्य र राष्ट्रियसभा सचिव तुलबहादुर कँडेल लगायत सहभागी थिए।
लामो समयको पर्खाइपछि नेपाली क्रिकेट टोली अन्ततः घरेलु मैदानमा अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्न लागेको छ, जहाँ घरेलु दर्शकहरूको हुटिङले पुनः कीर्तिपुर गुञ्जिनेछ। नेपालले ७ वैशाखमा कीर्तिपुर त्रिवि क्रिकेट मैदानमा यूएईसँग टी-२० अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्दैछ, जुन पहिलोपटक रातको समयमा फ्लडलाइटमा आयोजना हुनेछ। नेपाली टोलीको कप्तान दीपेन्द्रसिंह ऐरी छन्, भने नियमित खेलाडीहरू रोहित पौडेल, सोमपाल कामी, करण केसी र आसिफ शेख टोलीमा छैनन्। नेपाल र यूएईबीच अहिलेसम्म ११ पटक टी-२०आई खेल भइसकेका छन्, जसमा नेपालले ६ र यूएईले ५ जीत हात पारेका छन्। कीर्तिपुरमा भएको एकमात्र खेल यूएईले जितेको थियो। (६ वैशाख, काठमाडौं)
दुई वर्षअघिको ५ मार्च २०२४ मा त्रिवि क्रिकेट मैदानमा नेपाल, नेदरल्यान्ड र नामिबियाबीच भएको लिग २ शृंखलाको टी-२०आई फाइनल खेल आयोजना गरिएको थियो। त्यो खेल अन्तिम ओभरसम्म संघर्षपूर्ण रहँदा नेपालले नेदरल्यान्डलाई १८५ रनको लक्ष्य दिएको थियो। नेपाली समर्थकहरू त्यस खेलमा निराश भएका थिए, तर तिनीहरूले थाहा पाउदैनथे कि यस्तो लामो पर्खाइ हुनेछ। त्यसयता पृथ्वीले सूर्यलाई दुईचोटी परिक्रमा गरिसकेको छ र त्रिवि क्रिकेट मैदानको स्थिति नै बदलिएको छ।
अब दुई वर्षपछि घरेलु मैदानमा अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेर नेपालका लागि यो ऐतिहासिक मौका हुनेछ। यसअघि दिनको समयमा मात्र खेल हुने गरेकोमा, नेपाली क्रिकेट इतिहासमा पहिलो पटक रातको समयमा फ्लडलाइटमा अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना हुँदैछ। चिरपरिचित प्रतिद्वन्द्वी नेपाल र यूएई साढे दुई वर्षपछि कीर्तिपुरमा आमनेसामने छन्। यस शृंखलामा सहभागी हुने नियमित र वरिष्ठ खेलाडीहरू देखिदैनन् र कप्तान पनि परिवर्तन भएको छ। कप्तान दीपेन्द्रसिंह ऐरीको नेतृत्वमा नयाँ नेपाली टोलीले टी-२०आई क्रिकेटमा नयाँ शुरुवात गर्नेछ।
पन्जाब किङ्सले आईपीएल २०२६ मा लखनउ सुपर जायन्ट्समाथि ५४ रनले जित निकाल्दै आफ्नो अपराजित यात्रा निरन्तर बनाएको छ। पन्जाबले तोकेको २५४ रनको लक्ष्य लखनउले पछ्याउँदा २० ओभरमा सबै विकेट गुमाएर २०० रनमा समेटियो। ६ खेलबाट ११ अंक जोड्दै पन्जाब तालिकामा शीर्ष स्थानमा छ भने लखनउ ४ अंकसहित आठौं स्थानमा छ।
६ वैशाख, काठमाडौं। पन्जाब किङ्सले भारतीय प्रिमियर लिग (आईपीएल) २०२६ मा आफ्नो अपराजित यात्रालाई निरन्तरता दिएको छ। आइतबार रातिको खेलमा लखनउ सुपर जायन्ट्समाथि ५४ रनको शानदार जित निकाल्दै पन्जाब शीर्ष स्थानमा कायम छ। मुल्लानपुरमा आयोजित खेलमा पन्जाबले दिएको २५५ रनको चुनौती लखनउले पुरा गर्न सकेन, २० ओभरमा ५ विकेट गुमाएर २०० रनमात्र बनाउन सक्यो।
लखनउका कप्तान ऋषभ पन्तले सर्वाधिक ४३ रन बनाए भने एइडेन मार्क्रमले ४२ रन जोडिरहेका थिए। पन्जाबका लागि मार्को जानसेनले २ विकेट लिए भने अर्शदीप सिंह, विजयकुमार वाइशाक र युजवेंद्र चहलले एक-एक विकेट हात पारे। टस हारेर पहिले ब्याटिङ गरेको पन्जाबले प्रियांश आर्य र कूपर कोनोलीको आक्रामक ब्याटिङबाट २० ओभरमा ७ विकेट गुमाएर २५४ रन बनाएको थियो।
आर्यले ३७ बलमा ९३ रनको उत्कृष्ट पार्टी खेल्दै ४ चौका र ९ छक्का प्रहार गरे भने कोनोलीले ४६ बलमा ८ चौका र ७ छक्का सहित ८७ रन जोड्दा प्रथम विकेट ३ रनमै गुमाएपछि उनीहरूले दोस्रो विकेटका लागि १८२ रन साझेदारी गरे। दुवै ब्याट्सम्यान शतक नजिक पुगे पनि पूर्ण गर्न सकेनन्। मार्कस स्टोइनिसले २९ रन र शशांक सिंहले १७ रन बनाएका थिए। लखनउका प्रिन्स यादव र मनिमरन सिद्धार्थले २-२ विकेट लिए भने मोहम्मद शामी र मोहसिन खानले एक-एक विकेट लिए। यो जितसँगै पन्जाबले ६ खेलमा पाँचौं जीत हात पारी ११ अंकसहित शीर्ष स्थानमा रहेको छ। हार ब्यहोरेको लखनउ ६ खेलमा ४ अंक जोड्दै आठौं स्थानमा छ।
कोरोना महामारी र आर्थिक मन्दीका कारण लघुवित्त क्षेत्रको कर्जा असुली समस्या थप जटिल बनेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको दोस्रो त्रैमाससम्म लघुवित्त क्षेत्रको खराब कर्जा दर ९.९९ प्रतिशत पुगेको छ। २१ वटा लघुवित्त संस्थाको खराब कर्जा दर १० प्रतिशतभन्दा बढी छ, जसमा सञ्जिवनी लघुवित्तको १०० प्रतिशत कर्जा खराव छ। ६ वैशाख, काठमाडौं।
लघुवित्त क्षेत्रको कर्जा असुलीमा समस्या अझ थपिएको छ। कोरोना महामारी र आर्थिक मन्दीले जन्माएको बिग्रिएको आर्थिक चक्रका कारण लघुवित्त क्षेत्रको अवस्था जटिल देखिएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको स्रोत प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा घरजग्गामा केन्द्रित भएका कारण समग्र अर्थतन्त्र प्रभावित भएको छ। घरजग्गामा बढ्दो लगानीले सिर्जना गरेको ‘बबल’मा सरकारले नियन्त्रण लगाउँदा अर्थतन्त्र मन्दीमा पुगेको छ।
आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा २८ देखि ३० प्रतिशतसम्मले वृद्धि हुँदा पनि आर्थिक वृद्धिदर करिब ४ प्रतिशतमै सीमित रह्यो। त्यसअघिको आर्थिक वर्षमा त आर्थिक वृद्धिदर नकारात्मक रहेको थियो। त्यसपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय क्षेत्रको लगानीमा कडाइ गरेको थियो। जसको प्रभाव घरजग्गा कारोबारमा देखिएपछि आर्थिक मन्दीको अवस्था सिर्जना भयो। घरजग्गा कारोबारमा सुधार नआएपछि समेत आर्थिक गतिविधि पूर्ववत् अवस्थामा फर्कन नसकेको अर्थशास्त्रीहरूले बताएका छन्।
लघुवित्त क्षेत्रमा कर्जा दुरुपयोग, बहु कर्जा तथा ऋण नतिर्नेको संख्या बढेपछि परिस्थिति अझ जटिल बनेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले समस्या समाधानका लागि अध्ययन गराएको थियो। त्यसअनुसार बैंकले लघुवित्तका समस्या समाधान गरी अघि बढ्ने योजना सहित विभिन्न नीतिगत व्यवस्थाहरू गरेको थियो। ती नीतिहरूमा कर्जा पुनर्तालिकीकरण तथा पुनर्संरचना सुविधा, ब्याजदर, सेवा शुल्क, कर्जा सीमा लगायतका विषयमा कडाइ गरिएको छ। केन्द्रीय बैंकको नीतिगत सुधारले लघुवित्त क्षेत्रको समस्या कम हुनुपर्ने थियो, तर समस्या झनै बढेको देखिएको छ।
६ वैशाख, काठमाडौं । नेकपा एमालेका सांसद ऐन महरले विद्यार्थी आन्दोलनलाई दबाउने वा प्रतिबन्ध लगाउने सरकारका कुनै पनि प्रयास सफल हुन नदिने बताएका छन्। आइतवार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा सांसद महरले विद्यार्थी आन्दोलन लोकतन्त्रको रक्षाकर्ता भएको बताएका छन्। उनले विद्यार्थी संगठनहरू खारेज गर्ने कुरा ‘बेतुका’ भएको टिप्पणी समेत गरे।
हालको सरकारको नेपालप्रति राष्ट्रियता र स्वाधीनताका लागि कुनै माया नभएको उनले आरोप लगाए। सरकारले ल्याएको शासकीय सुधारको बुँदा नम्बर ८६ मा विद्यार्थी संगठन खारेज गर्ने आशय रहेको भन्दै, त्यसको भोलिपल्टै देश ठप्प पार्नुपर्ने अवस्थामा विद्यार्थी नेतृत्व किन अझै मौन बसेको प्रश्न समेत उनले उठाए।
‘यो सरकार अलोकतान्त्रिक, अराष्ट्रिय र आयातित छ। यसलाई नेपालको राष्ट्रियता र स्वाधीनताप्रति कुनै माया छैन,’ उनले भने, ‘तपाईंहरू सडक तताउनुस्, हामी सबै मोर्चाबाट साथ दिन्छौँ। आवश्यक पर्यो भने म सांसदको लोगो फुकालेर तपाईंहरूसँगै सडकमा आउन तयार छु।’ गणतन्त्र ल्याउन राजनीतिक दलहरूभन्दा पनि विद्यार्थीहरूले अगाडि हिंडेर रगत बगाएको स्मरण गराउँदै, अहिलेको व्यवस्था अन्तर्गत विद्यार्थी आन्दोलनलाई कमजोर बनाउन खोज्नु स्वीकार्य नभएको उनको धारणा छ। संविधानको धारा ३१ मा उल्लेखित शिक्षा सम्बन्धी मौलिक हक कार्यान्वयनलाई मुख्य आन्दोलनको एजेण्डा बनाउन उनले विद्यार्थीहरूलाई सुझाव दिएका छन्।
