लेखक: space4knews

मच्छिन्द्र क्लब, काठमाडौंले मलेसियाको एन पेनाङ एफसीलाई टाइब्रेकरमा ३–२ ले पराजित गर्दै तेस्रो एनआरएनए इलाम गोल्डकपको सेमिफाइनलमा स्थान सुरक्षित गरेको छ। खेलको निर्धारित समय गोलरहित बराबरीमा सकिएपछि टाइब्रेकरमा मच्छिन्द्रका सनिस श्रेष्ठ, मिलन चाम्लिङ राई र कप्तान देवेन्द्र तामाङले गोल गरे। मच्छिन्द्रका गोलरक्षक प्रदीप भण्डारीलाई उत्कृष्ट प्रदर्शनका लागि ‘म्यान अफ द म्याच’ घोषित गरिएको छ। ७ वैशाख, इलाम।

तेस्रो एनआरएनए इलाम गोल्डकपअन्तर्गत सम्पन्न क्वाटरफाइनल खेलमा मच्छिन्द्र क्लब, काठमाडौंले मलेसियाको एन पेनाङ एफसीलाई टाइब्रेकरमा ३–२ ले पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा स्थान सुरक्षित गरेको हो। अत्यन्त प्रतिस्पर्धात्मक बनेको खेलको निर्धारित समय गोलरहित बराबरीमा सकिएपछि नतिजा टाइब्रेकरमार्फत टुंगिएको छ। टाइब्रेकरमा मच्छिन्द्रका सनिस श्रेष्ठ, मिलन चाम्लिङ राई र कप्तान देवेन्द्र तामाङले गोल गरे।

यता, दीपेश गुरुङको प्रहार मलेसियाका गोलरक्षक प्रिसोले बचाउँदा दिवाकर चौधरीको प्रहार पोस्ट बाहिरिएको थियो। मलेसियाका तर्फबाट डेभिड र पाउल फेमीले मात्र गोल गर्न सफल भए। लाहाङ सुब्बा र निशान लिम्बुको प्रहार भने मच्छिन्द्रका गोलरक्षक प्रदीप भण्डारीले उत्कृष्ट बचाउ गरे। मलेसियाका गोलरक्षक प्रिसोले प्रहार गरेको पेनाल्टी पोस्ट बाहिरिएपछि टोली दबाबमा परेको थियो। उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका मच्छिन्द्रका गोलरक्षक प्रदीप भण्डारी ‘म्यान अफ द म्याच’ घोषित भए। प्रतियोगिता अन्तर्गत भोलि अन्तिम क्वाटरफाइनल खेलमा न्युरोड टिम (एनआरटी), काठमाडौं र चित्लाङ फुटबल क्लबबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ।

कुमार गजुरेलको निर्देशनमा कथानक चलचित्र ‘सारथी’ निर्माण भइरहेको छ, जसको शुभसाइत पूजा भद्रकाली मन्दिरमा सम्पन्न भएको छ। यो चलचित्रको छायांकन म्याग्दी जिल्लाको गुर्जा खानी गाउँमा करिब ४० दिनसम्म सञ्चालन गरिनेछ। अभिनेता उत्तम प्रधान वैशाख १५ गतेदेखि छायांकनमा सहभागी हुनेछन्। दृश्य सम्पादक तारा थापाले ‘किम्भे’ निर्माण संस्थाको माध्यमबाट यो चलचित्र निर्माण गर्दैछन्, जसमा निरुता सिंह र उत्तम प्रधानको जोडी बलिउडमा दुई दशकपछि पुनः देखिने छ।

सोमबार सम्पन्न शुभसाइत पूजापछि चलचित्र टोली म्याग्दी जिल्लाको गुर्जा खानी गाउँ तर्फ प्रस्थान गरेको छ। धौलागिरी हिमालको काखमा अवस्थित उक्त गाउँमा छायांकन गरिनेछ। तारा थापाले उत्कृष्ट कथा प्रस्तुत गर्ने उद्धेश्यले यो चलचित्रमा काम गरिरहेको जनाएका छन्। किम्भे प्रोडक्सन र धीरज इन्फिनिटी फिल्म्सको सहकार्यमा निर्माण भइरहेका यस चलचित्रले निरुता सिंह र उत्तम प्रधानको जोडीलाई पुनः स्क्रीनमा देखाउनेछ।

अभिनेत्री निरुता सिंह शुभमुहूर्त कार्यक्रममा सहभागी थिइन् भने उत्तम प्रधान भारतबाट नेपाल आएर छायांकनमा सहभागी हुने तयारीमा छन्। शुभमुहूर्त कार्यक्रममा फिल्मकर्मी लक्ष्मीनाथ शर्मा, प्रकाश सायमी, मञ्जुनाथ श्रेष्ठ र छन्त्याल संघका सल्लाहकार दीपबहादुर छन्त्याल अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए। चलचित्रमा मुकुन्द श्रेष्ठ, सम्रान्त थापा, गिरी विश्वकर्मा, गायत्री जोशी, मदन थापा, मिलन खड्का, रश्मी गुरुङ, तुलसी राई, आशा विश्वकर्मा लगायतका कलाकारहरूले अभिनय गर्ने छन्। सौर्यल थापा निर्माता हुन् भने कार्यकारी निर्माता रदीप श्रेष्ठ र प्रदीप रायमाझी रहेका छन्।

७ वैशाख, काठमाडौं। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले विश्वविद्यालय र स्वास्थ्यसम्बन्धी शैक्षिक संस्थाहरूमा रहेका दलीय विद्यार्थी तथा कर्मचारी संगठनका संरचनाहरू तत्काल हटाउन कुनै पनि अवस्थामा कार्यान्वयन गराउन उपकुलपतिहरूलाई निर्देशन दिएका छन्। सोमबार प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा नेपालभरका विश्वविद्यालय र प्रतिष्ठानका उपकुलपतिहरूसँग करिब साढे ३ घण्टा लामो छलफलका क्रममा उनले यस्तो निर्देशन दिएका हुन्। प्रधानमन्त्री शाहले शैक्षिक संस्थाहरूमा कुनै पनि बहानामा राजनीति गर्न नहुने स्पष्ट पारेका छन् र दलीय संगठनका संरचना हटाउन कुनै पनि ऐन बाधक नहुने बताएका छन्।

अस्पताल, क्याम्पस र विद्यालयजस्ता पवित्र स्थानहरूमा कुनै पनि दलको झण्डा, प्रभाव वा संगठन राख्न नदिने बताउँदै यदि राजनीति नै गर्ने हो भने पेशागत जिम्मेवारीबाट अलग भएर पूर्ण रूपमा राजनीतिमा लाग्न सुझाव दिएका छन्। छलफलमा नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. धनेश्वर नेपालले विद्यार्थी संगठनहरू हटाउन खोज्दा उल्टै धम्की र आक्रमण भोग्नु परेको गुनासो गरे। जवाफमा प्रधानमन्त्री शाहले राजनीतिक संगठनका संरचना हटाउँदा सुरक्षाको कुनै समस्या आएमा सम्बन्धित मन्त्रालय वा आफ्नो सचिवालयलाई तुरुन्त खबर गर्न निर्देशन दिए।

प्रधानमन्त्री शाहले सुरक्षा संयन्त्रसहित आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन सरकार प्रतिबद्ध रहेको र प्रहरी प्रशासनले आफ्नो कर्तव्य पूर्ण रूपमा निर्वाह गर्ने बताए। साथै, ढुक्क भएर जिम्मेवारी पूरा गर्न उपकुलपतिहरूलाई आग्रह समेत गरे। उनीहरूले शैक्षिक क्यालेन्डरको पूर्ण पालना गर्न र परीक्षाका नतिजा एक महिनाभित्रै प्रकाशन गर्न कडा निर्देशन दिएका छन्। यसैगरी शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री सस्मित पोखरेलले पनि राजनीतिक दलसँग आबद्ध संगठनहरू खारेज गर्न मन्त्रालयले निर्देशन दिइसकेको र ऐनले यसलाई रोक्ने होइन भन्ने उल्लेख गरे।

छलफलमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. दीपक अर्यालले जेएनयू आन्दोलन र निर्वाचनपछि विद्यार्थी तथा कर्मचारी संगठनहरू क्रमशः निष्क्रिय हुँदै गएको जानकारी गराए। मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. ध्रुवकुमार गौतम, पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. विजुकुमार थपलिया र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. हेमराज पन्तले केही आंगिक क्याम्पसहरूमा अझै पनि विद्यार्थी राजनीतिमा तनाव कायमै रहेको बताएका छन्। अन्य विश्वविद्यालय र प्रतिष्ठानका उपकुलपतिहरूले भने आफ्नो संस्थामा राजनीतिक गतिविधि न्यून रहेको र प्रशासन कडा भए शैक्षिक क्षेत्रमा राजनीति अन्त्य हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङले सार्वजनिक गरेका सम्पत्तिमा सयौँ रोपनी जग्गा र ८९ तोला सुन देखाइए पनि स्रोत पारदर्शी छैन। उनले दुई माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीमा ५० लाख रुपैयाँ बराबरको संस्थापक सेयर उल्लेख नगरेका छन्, जसले कानुनी प्रश्न उठाएको छ। उनले सेयर किन्ने स्रोत ऋण भएको दाबी गरेका छन्, तर ती सेयर आईपीओ नभएपछि धितोपत्र बजारमा कारोबार हुँदैन।

७ वैशाख, काठमाडौं। गृहमन्त्री सुधन गुरुङले सार्वजनिक गरेका सम्पत्ति विवादमा परेको छ। उनले आफ्नो सम्पत्तिमा सयौँ रोपनी जग्गा देखाएका छन्, जुन कानुनी हदबन्दीभन्दा बढी छ। यस्तो अवस्थामा सरकारले त्यो जग्गा किन अधिग्रहण नगरेको भन्ने प्रश्न उठेको छ। उनले देखाएको ८९ तोला सुन, ६ किलो चाँदी र विभिन्न कम्पनीहरूमा रहेको करोडौं रुपैयाँ बराबरको सेयर खरिदको स्रोत स्पष्ट उल्लेख गरेका छैनन्। गुरुङले त्यति धेरै सम्पत्ति व्यवसाय, पैत्रिक सम्पत्ति र लगानीबाट प्राप्त गरेको तर ‘लम्पसम’ (एकमुष्ट) भन्दै स्रोत खुलाउन असफल भएका छन्।

अझ उनले दुई माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीमा ५० लाख रुपैयाँ बराबरको ५० हजार कित्ता संस्थापक सेयर खरिद गरेको पनि लुकाएका छन्। गृहमन्त्रीले लिबर्टी माइक्रोलाइफ इन्स्योरेन्समा २५ हजार र स्टार माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीमा २५ हजार कित्ता सेयर आफ्नो सम्पत्ति विवरणमा समावेश नगरेपछि उनको आचारसंहिता र कानुनी विषयमा प्रश्न उठेको छ। उनले आफ्नो सम्पत्ति विवरणमा २ करोड ७४ लाख रुपैयाँ बराबरको धितोपत्र बजारमा कारोबार हुने सेयर रहेको भने पनि ती सेयर कुन कम्पनीका हुन् भन्ने खुलाएका छैनन्।

स्वामित्व रहेका सेयरहरू सार्वजनिक नगर्नुले मन्त्रालय र सरकारको पक्षबाट कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया प्राप्त नभएको छ। सरकारका प्रवक्ता सस्मित पोखरेल, रास्वपाका महामन्त्री कविन्द्र बुर्लाकोटी र प्रवक्ता मनिष झाले यस विषयमा कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन्। साथै, आफ्नो श्रीमतीलाई स्वास्थ्य बीमा बोर्ड सदस्य नियुक्त गराएको विषयमा मुद्दा उठेपछि तत्कालीन श्रममन्त्री दीपक साहलाई हटाएका प्रधानमन्त्री बालेन शाहले गुरुङको सेयर कारोबार मामिलालाई कसरी लिन्छन् भन्ने चर्चा भइरहेको छ।

कुनै पनि व्यक्तिले सेयर खरीद, स्वामित्व वा बिक्री गर्नु गैरकानूनी होइन। तर कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी स्रोत पारदर्शी हुनुपर्ने हो। सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिले कानुन बमोजिम सम्पत्ति विवरणमा सम्पूर्ण कुरा उल्लेख गर्नुपर्छ। गुरुङले गृहमन्त्री बनेपछि दर्ता गराएको सम्पत्ति विवरणमा यी माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीहरूको सेयर उल्लेख छैन। उनले लगुम प्रिमियम अपार्टमेन्ट्समा ५७ हजार, होप होल्डिङ्समा ३० हजार र एड्भेन्चर भिल्ला प्रालिमा ७० हजार संस्थापक सेयर देखाएका छन्। तर लिबर्टी माइक्रोलाइफ र स्टार माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीका संस्थापक सेयर विवरण भने लुकाएका छन्।

कम्पनी रजिस्ट्रारको विवरणअनुसार उनको नाममा हरेक कम्पनीमा २५ हजार-२५ हजार संस्थापक सेयर रहेका छन्। सेयरको अंकित मूल्य १०० रुपैयाँ रहेको समेत देखिन्छ। तर उनले आफ्नो सम्पत्ति विवरणमा कम्पनीहरूको नाम उल्लेख गरेका छैनन्।

गुरुङले २०८२ भदौ २३ र २४ गतेको जनअभियोग आन्दोलनबाट राजनीतिक रूपमा आफ्नो यात्रा सुरु गरेका हुन्। उनी ‘हामी नेपाल’ का संस्थापक तथा गोरखा क्षेत्र नं. १ बाट रास्वपाबाट निर्वाचित भई गृहमन्त्री बनेका थिए।

स्पष्टीकरणमा पनि गृहमन्त्रीले गलत जानकारी दिएका छन्

माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीहरूमा गरेको लगानीबारे आएका प्रश्नपछि गुरुङले सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया दिँदै आफूले ऋण लिएर सेयर किनेको दाबी गरेका छन्। उनले २ करोडभन्दा बढीको सेयर लगानी रहेको विवरणमा उल्लेख गरेको र दुई माइक्रोफाइनान्सका सेयर पनि त्यसैमा पर्ने बताइरहे पनि विवरण र स्पष्टीकरणबीच फरक देखिएको छ।

सम्पत्ति विवरणमा उनले २ करोड ७४ लाख ५६ हजार २०० रुपैयाँ बराबरको धितोपत्र बजारमा कारोबार हुने सेयर रहेको देखाएका छन्, त्यो रकम व्यवसाय, पैत्रिक सम्पत्ति र लगानीबाट आएको दाबी गरिएको छ। तर सामाजिक सञ्जालमा भने उनले उक्त सेयर किन्ने स्रोत ऋण (कर्जा) रहेको र लिखित तमसुक २०८०-०५-२९ मिति रहेको बताएका छन्। तमसुक शुल्क बैंकिङ च्यानलमार्फत आएको र त्यही रकम लगानीमा प्रयोग भएको बताए।

फेरि पनि, धितोपत्र बजारमा कारोबार हुने सेयरमा दुई माइक्रोइन्स्योरेन्स कम्पनीहरूको सेयर समावेश रहेको उनको दाबी सत्य छैन। यी कम्पनीहरू अहिलेसम्म आईपीओमा जान सकेका छैनन्, जसले गर्दा बजारमा ती सेयर कारोबार हुँदैनन्। गुरुङले दोस्रो पटक झुट बोलेको प्रष्ट देखिन्छ कि, आईपीओमा नजाने सेयर धितोपत्र बजारमा कारोबार हुने सेयर जस्तो देखाउन खोजिएको हो।

यसैबीच, केही सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले माइक्रोइन्स्योरेन्समा गरिएको लगानीसँग सम्बन्धित प्रश्न उठाएका छन्। रेमी क्यापफिन प्रालिले लिबर्टी माइक्रोलाइफ र स्टार माइक्रोइन्स्योरेन्समा ३ लाख ३५ हजार कित्ताका दरले संस्थापक सेयरमा लगानी गरेको छ। रेमीलाई दुवै कम्पनीमा ६.१९ प्रतिशत सेयर प्राप्त छ।

कम्पनीका कार्यकारी निर्देशक सुरेश भुसालले बताए अनुसार, वैध आम्दानीबाट कर तिरेर रहेको नाफाको हिस्सा कम्पनीले लगानी गरेको हो, जसमा कुनै अवैध लगानी छैन। कम्पनी रजिस्ट्रारको अभिलेख अनुसार अनलाइनखबरसँग सम्बन्धित रेमी क्यापफिनले गरेको लगानीमा हाल सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धानमा रहेका दीपक भट्टको लगानी देखिँदैन।

२० वर्षका बलर हेमन्त धामीले त्रिवि क्रिकेट मैदानमा यूएईविरुद्ध टी-२०आई क्रिकेटमा डेब्यु गरेका छन्। हेमन्तले भर्खरै सम्पन्न प्रधानमन्त्री कप एकदिवसीय क्रिकेटमा उत्कृष्ट बलरका रुपमा सम्मानित भएका थिए। ७ वैशाख, काठमाडौं। तीव्र गतिका बलर हेमन्त धामीले टी-२०आई क्रिकेटमा डेब्यु गरेका हुन्। उनले त्रिवि क्रिकेट मैदानमा यूएईविरुद्ध आफ्नो प्रारम्भिक खेल खेल्न लागेका छन्। हेमन्तले हालै सम्पन्न प्रधानमन्त्री (पीएम) कप एकदिवसीय क्रिकेटमा असाधारण प्रदर्शन गर्दै उत्कृष्ट बलरको उपाधि जितेका थिए।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले इरानमा पक्राउ परेका नेपाली युवा अमृत झा रिहा भएको जानकारी दिएका भए पनि परिवारले उनी अझै जेलमै रहेको बताएका छन्। अमृत झाकी दिदी पूजाले सोमबार दिउँसो मात्रै आफ्ना भाइले आफू अहिले पनि जेलमा रहेको जानकारी दिएको बताइन। “मेरो भाइले भर्खरै फोन गरेको थियो,” उनले भनिन्। “उसले मलाई ‘नेपालबाट रिहाइका लागि के भइरहेको छ?’ भने। मैले भनेँ, ‘यहाँबाट रिहा भइसकेको कुरा आएको छ।'” अमृतसँगको संवाद सुनाउँदै पूजाले भनिन्, “तर त्यस्तो केही छैन। आज बिहान मात्रै अदालतबाट पत्र आएको छ र हाम्रो मुद्दा अनुसन्धानको क्रममा रहेको भनेर त्यही कारण हामीलाई यहाँ राखिएको हो।”

परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले झाको रिहाइ प्रक्रिया सुरु भएको र यसबारे बताएका छन्। युएईमा केन्द्रित ब्ल्याक सी मरीन एलएलसी नामक कम्पनीको स्वामित्वमा रहेको पानीजहाजको चालक दलमा रहेका अमृत झा दुबईबाट तेल लिन इरान जाँदै गर्दा पक्राउ परेका थिए। उनले इरानमा रिहा भइसकेको र कतारस्थित नेपाली राजदूतावाससँग सम्पर्कमा रहेको बताएका थिए। अधिकारीहरूले झा केश्म टापुमा रहेको बताएका छन्। तर दिदी पूजाका अनुसार अमृतले आफू अझै बन्दर अब्बास जेलमै रहेको जानकारी दिएका छन्। उक्त जेल होर्मोज्गान प्रान्तमा रहेको छ र इरानमा मानवअधिकारकर्मीहरूले प्रश्न उठाउने हिरासत केन्द्रको रूपमा चिनिन्छ।

“भर्खरै फोन आएर म स्तब्ध भएँ,” पूजाले भनिन्। “हामी भाइ रिहा भएको खबर सुनेर खुसी भयौं, तर भोलिपल्ट भाइ अझै जेलमै रहेको समाचार सुनेर मनमा द्विविधा भयो।” परराष्ट्रमन्त्री खनालले बुधबार अपराह्न रिहा भएको जानकारी प्राप्त भएको बताइसकेका थिए। सोमबार भने बीबीसीले सम्पर्क गर्दा खनाल सँग सम्पर्क हुन सकेन। परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले झाको रिहाइका लागि पहल सुरु भइसकेको तर केही समय लाग्न सक्ने बताए। “रिहाइ प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ, अदालतको प्रक्रिया पूरा हुन केही समय लाग्न सक्छ,” उनले भने। “उनलाई सुरक्षित नेपाल ल्याउन लाग्ने खर्च महावाणिज्य दूतावासले उपलब्ध गराएको छ र मन्त्रालय पहलमा छ।”

अमृत झाको उद्धारका लागि पहल गर्न आफूले परराष्ट्र मन्त्रालय र कन्सुलर सेवा विभागमा पत्र लेखे पनि कुनै जवाफ नआएको उदयपुरको त्रियुगा नगरपालिकाका प्रमुख वसन्तकुमार बस्नेतले बताएका छन्। “मन्त्रीसँग भेट गर्ने प्रयास गरेँ तर भेट भएन। पत्र लेखेँ तर जवाफ पाइनँ। परिवारलाई मात्र रिहा भएको भनियो, त्यसपछि के भयो थाहा छैन,” बस्नेतले भने। झाकी आमाले आफ्ना छोरा करिव एक दशकदेखि पानीजहाज कम्पनीमा काम गर्दै आएको बताएकी छन्।

इरानमा रहेका अन्य नेपालीका विवरण परराष्ट्र मन्त्रालयले अझै सार्वजनिक गरेको छैन। मन्त्रालयले झासहित इरानमा अलपत्र परेका ११ नेपालीलाई स्वदेश फर्काउन कूटनीतिक पहल सुरु गरेको जनाएको छ। अमेरिका र इजरायलले इरानमा आक्रमण गरेपछि त्यहाँका नेपालीहरु व्यावसायिक उडान नभएको कारण फिर्ता हुन सकिरहेका छैनन्। परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार, तेहरानमा १० र झासहित कुल ११ नेपाली छन्। छिमेकी भारतले आफ्ना नागरिकसहित तीन देशका नागरिक उद्धार गरी ल्याएपछि नेपाली उद्धारमा चासो बढेको छ। भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले शुक्रबार भने, “इरानको द्वन्द्व सुरु भएयता २,३६१ जनालाई उद्धार गरी स्वदेश फर्काइएको छ, जसमा २,०६० जनाले आर्मेनियाको बाटो हुँदै र ३०१ जनाले अजर्बैजानको बाटो हुँदै फर्केका छन्।”

नेपालीहरूको उद्धारका विषयमा, नेपालबाट पनि रोजगारीका लागि मानिसहरू इरान पुगेका छन्। गत वर्ष जुनमा इजरायलले इरानमा आक्रमण गरेपछि भारतले ११ नेपाली उद्धारमा सहायता गरेको थियो। त्यतिखेर कूटनीतिक अधिकारीहरूले त्यहाँ रहेका नेपालीहरूलाई सम्पर्कमा आउन आग्रह गर्दा १७ नेपाली इरानमा रहेको खुलेको थियो। तीमध्ये पाँच जना अध्यागमन नियम उल्लङ्घन गरेको आरोपमा जेलमा थिए। यसपटक पनि अमेरिका र इजरायलको आक्रमण अघि नै इरानमा एक नेपाली पक्राउ परेको खबर सार्वजनिक भएको थियो।

सरकारको तयारी के छ? अमेरिका-इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वको केन्द्रस्थल होर्मुज जलसङ्घर्ष नजिकै अवस्थित केश्म टापुमा रहेका झालाई इरानबाहिर ल्याउने प्रयास भइरहेको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले बताए। लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले झा र अन्य १० नेपालीको उद्धारका लागि पहल भइरहेको बताए। “११ जनालाई समेटेर विभिन्न विकल्पमार्फत उद्धार प्रयास गरिरहेका छौँ,” उनले भने। “तेहरानमा रहेका नेपालीहरू फर्कन इच्छुक छन्। हामी कूटनीतिक पहल गरेर कसरी उनीहरूलाई सुरक्षित तरिकाले फर्काउने भन्नेमा लागेका छौँ।” हाल युद्धविराम भएको भए पनि व्यावसायिक उडान नभएको र होर्मुज जलमार्ग खुल्न नपाएकोले जल तथा हवाई मार्गबाट उद्धार सजिलो छैन। नेपालले भारतसँग अनुरोध गरेर इरानबाट नेपालीलाई उद्धार गर्दा त्यहाँ रहेका अन्य नेपालीहरूलाई पनि ल्याउन आग्रह गरेको छ।

इरानबाट नेपालीहरू प्रायः शेफ वा कुकको रूपमा काम गर्न जाने गरेको जानकारी नेपाली अधिकारीहरूले दिएका छन्।

७ वैशाख, काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले संघीय नेतृत्व मञ्चमा ६ जना सदस्यहरूको मनोनीत गरेका छन् । सोमवार पार्टी केन्द्रीय कार्यालय बनस्थलीमा बसेको केन्द्रीय समिति बैठकले ६ सदस्यहरूलाई मनोनित गर्ने निर्णय गरेको प्रवक्ता मनीष झाले जानकारी दिएका छन् । प्रवक्ता मनीष झाकाअनुसार तुलसी प्रसाद चौधरी, राम सिह थारू, जीवन धामी, प्रेमा चौधरी, नवराज राना र एकराज चौधरी मञ्चमा मनोनीत भएका छन् । यसअघि उज्यालो पार्टीबाट आएका र पछि फेरि कुलमान घिसिले पार्टी छाडेपछि रास्वपामा रहेकाहरूलाई पनि यो मञ्चमा समावेश गरिएको छ ।

समाचार सारांश समीक्षा गरिएको सामग्री। देशका धेरै भागमा तापक्रम बढ्दा अत्यधिक गर्मी भएको छ र तराईका जिल्लाहरुमा तातो हावा (लु) चल्ने सम्भावना रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। सुदूरपश्चिमको दिपायलमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियस पुग्दा राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण प्राधिकरणले लुको प्रभाव कम गर्ने कार्यविधि तयार पारेको छ। जनस्वास्थ्यविद् डा समीर अधिकारीका अनुसार लु लाग्दा हृदय गति तीव्र हुने, श्वासप्रश्वास र रक्तचाप घट्ने जस्ता स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छन्। ७ वैशाख, काठमाडौं । पछिल्ला केही दिनयता देशका अधिकांश भागमा तापक्रम बढेपछि अत्यधिक गर्मी बढेको छ। यसैसँगै तराईका जिल्लामा तातो हावा (लु) चल्ने सम्भावना रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। विभागले आज दिउँसो सार्वजनिक गरेका तथ्याङ्क अनुसार कपिलवस्तुमा ४१ डिग्री सेल्सियस र बाँकेमा ३९ डिग्री सेल्सियस तापक्रम पुगेको छ। मधेस प्रदेश, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई क्षेत्र, उपत्यका र खोँचहरूमा दिनमा तातोपन बढेको छ भने सुदूरपश्चिम र लुम्बिनी प्रदेशका पश्चिमी तराईमा ‘लु’ चल्ने सम्भावना रहेको विभागले जनाएको छ। विभागले पछिल्लो सूचनामा अपडेट रहन र आवश्यक सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ। विभागका मौसमविद् सञ्जिव अधिकारीले खासगरी तराईका जिल्लामा बुधबारसम्म अत्यधिक गर्मी रहने जानकारी दिए। उनले भने, “आजदेखि पर्सि बुधबारसम्म विशेष गरेर तराई, उपत्यका र खोँच क्षेत्रहरूमा तातो हावाको लहर चल्ने सम्भावना छ। कोशी प्रदेशमा भने बादल भएका कारण तत्काल लुको सम्भावना कम छ।” विशेष गरी लुम्बिनी प्रदेशको पश्चिम, धनगढी र सुदूरपश्चिमका अन्य तराई जिल्ला लगायत नेपालगञ्जमा ‘लु’ चल्ने जोखिम बढी रहेको उनले बताए। सुदूरपश्चिमको दिपायलमा आज दिउँसो करिब ४० डिग्री सेल्सियस तापक्रम पुगेको उल्लेख गर्दै उनले त्यहाँको तापक्रम असामान्य रहेको बताए। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका वरिष्ठ हाइड्रोलोजिस्ट राजेन्द्र शर्माले जलवायु परिवर्तनसँगै ‘लु’ का घटनाहरू बढ्ने भएकाले समयमै तयारी र सचेतना आवश्यक भएको बताए। “लुको प्रभाव न्यूनीकरणका लागि हामीले कार्यविधि बनाएर सम्बन्धित अन्तरसरकारी निकायमा पठाइसक्यौं र प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि छलफल पनि गरिरहेका छौं,” उनले भने। “समयमै चिसो वातावरण कायम गर्ने, सफा तथा स्वच्छ खानेपानी सुनिश्चित गर्ने, बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला र बिरामीहरूको विशेष हेरचाह गर्ने उपायहरू अपनाउनु पर्छ,” उनले थपे, “अत्यावश्यक पूर्वसावधानी अस्पताल, विद्यालय तथा सार्वजनिक स्थानहरूमा समेत मिलाउन आवश्यक छ।“ स्वास्थ्यमा के असर पर्छ? जनस्वास्थ्यविद् डा समीर अधिकारीले ‘लु’ लाग्दा हृदय गति तीव्र हुने, श्वासप्रश्वास र रक्तचाप घट्ने, टाउको अत्यधिक दुख्ने, आँखा पोल्ने, चक्कर लाग्ने र अचेत हुने समस्या देखिन सक्ने बताए। “लुले दीर्घकालीन असर पनि पुर्‍याउन सक्छ, मस्तिष्क र रक्त प्रणालीमा समस्या ल्याउन सक्छ,” उनले भने, “बालबालिका र वृद्ध उमेर समूह सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन सक्छ। पर्याप्त पानी पिउने, छायाँमा बस्ने, मदिरा र धुम्रपान नगर्नुपर्छ।” यसैगरी, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले शरीरको तापक्रम १०४ डिग्री फरेनहाइटभन्दा माथि पुगे, छाला सुक्खा, रातो र तातो हुने लक्षण देखिनसक्ने बताएको छ। बालरोग विशेषज्ञ डा रामहरि चापागाईंले पनि लु चल्दा बालबालिकामा स्वास्थ्य असर पर्न सक्ने भएकाले उच्च सतर्कता अपनाउन सुझाएका छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनको अध्ययन अनुसार नेपालको गर्मी हावाको लहर र यसबाट हुने स्वास्थ्य जोखिम जलवायु परिवर्तनको कारण बढेका छन्। जलवायु परिवर्तन, तीव्र सहरीकरण र वायु प्रदूषणले तापक्रम बढ्न दुर्लभ छैनन् र यसले मानव स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पुर्‍याइरहेको छ। देशभर ३३ मौसम स्टेशनबाट सन् १९८७ देखि २०१६ सम्मका तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा गर्मी दिनहरू बढेको छ। विशेष गरी दक्षिणी भू भाग, प्रि–मनसुन र मनसुन अवधिमा वर्षा ढाँचामा परिवर्तन आएको विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ। यसले तापक्रम बढ्दो अवस्थासँग जुध्न जनचेतना अभिवृद्धि, स्वास्थ्य संरक्षण र स्थानीय तहमा अनुकूलन रणनीति आवश्यक देखाएको छ। कृषिमा असर र उत्पादन घट्ने जोखिम अत्यधिक गर्मी र लुले कृषि र पशुपालन क्षेत्रमा पनि असर पुर्‍याउने जनाइएको छ। कृषि विज्ञ डिल्लीराम शर्माले बताए, अत्यधिक गर्मी तथा लुका कारण बाली सुक्ने, फूल झर्ने र फलफूल राम्रो नलाग्ने समस्याले किसानहरू आर्थिक नोक्सानीमा पर्ने खतरा छ। “तरकारीमा फूल वा फल लागेको बेला लु लागेमा वृद्धि रोकिन्छ र उत्पादन घट्छ। अहिले कतिपय ठाउँमा मकैमा दाना लागेको छ तर पोटिलो नहुने भएकाले उत्पादनमा कमी आउनेछ,” उनले भने। प्लास्टिक टनेल (पोलिहाउस) भित्र खेती गर्दा जोखिम कम गर्न मद्दत पुग्ने उनले सुझाव दिएका छन्। जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित जोखिम न्यूनीकरणका लागि दीर्घकालीन योजना आवश्यक भएको विज्ञहरूले औँल्याएका छन्। गर्मीमा सिँचाइ सुधार, छायाँ र पानीको उचित व्यवस्था, पशु स्वास्थ्य र जलवायु अनुकूल कृषि अभ्यास अपनाउन सुझाव दिइएको छ। कसरी जोगिन वा बच्ने? प्राधिकरणले लुबाट बच्न दिउँसो सकेसम्म घर बाहिर नजानु, प्रशस्त पानी र फलफूलको रस पिउन, धेरै पसिना आएमा ‘जीवनजल’ सेवन गर्न सुझाएको छ। बाहिर निस्कनु परे टाउको छोप्ने, छाता प्रयोग गर्ने, चिसो पानीले नुहाउने र खेतबारीमा बिहान वा बेलुका मात्रै काम गर्न सल्लाह दिएको छ। मदिरा सेवन नगर्न, क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ (चिया, कफी, सोडा) कम पिउन र चिनी बढी भएको पानीजस्तो पदार्थ नपिउन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले अनुरोध गरेको छ। के हो लु? अत्यधिक गर्मी वा तातो हावाको लहरलाई तातो हावाको लहर (लु) भनिन्छ जुन तापक्रमको आधारमा चैतदेखि भदौसम्मको अवधिमा पर्छ। नेपालको संघीय र प्रदेश विपद् व्यवस्थापन ऐनमा यसलाई ‘तातो हावाको लहर’ भनिएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार विगत ३० वर्षको ९० प्रतिशतभन्दा माथि तापक्रम पुगेको दिनलाई तातो दिन भनिन्छ। लगातार तीन वा बढी दिन तातो दिन भएमा हल्का तातो लहर, धेरै दिन तातो भयो भने मध्यम लहर र अत्यधिक गर्मी भए अत्यधिक तातो लहर मानिन्छ।

सडक विस्तार तथा अतिक्रमित संरचना हटाउने अभियानअन्तर्गत वीरगन्जको मुख्य सडक वरपर आइतवार बिहानैदेखि डोजर परिचालन गरी घर तथा पसल भत्काउने कार्य सुरु भएपछि स्थानीयवासी प्रभावित भएका छन्। त्रिभुवन राजपथअन्तर्गत पर्ने गण्डक चोकदेखि मितेरी पुलसम्मको सडक २५/२५ मिटर मापदण्डअनुसार विस्तार गर्ने कार्य प्रशासन तथा सम्बन्धित निकायले अघि बढाएपछि त्यसप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया व्यक्त भइरहेको छ। केही स्थानीयवासीले वीरगन्जको विकासका लागि यस्तो कदम आवश्यक रहेको बताएका छन् भने कतिपयले पर्याप्त समय नदिई रातारात खाली गराउने प्रयत्न गरिएको गुनासो गरेका छन्。

आदर्श नगरमा घर भत्काइएकी स्थानीयवासी नूतन सरावगीले अदालतको निर्णयअनुसार सडक विस्तार हुनु विकासको आवश्यक कदम भएको बताउँदै आफूहरू विकासका विरोधी नभएको स्पष्ट पारिन्। तर विकासको प्रक्रियामा अपनाइएको तरिका भने अत्यन्तै पीडादायी र अस्वीकार्य भएको उनको भनाइ छ। उनले भनिन्, “यदि यो सबै सहरको भविष्यका लागि थियो भने कम्तीमा १०–१५ दिनको समय दिएर व्यवस्थित रूपमा योजना बनाउन सकिन्थ्यो। हामीले पसल कहाँ सार्ने, घरबाट कहाँ सर्ने, बिरामी र वृद्धलाई कसरी सुरक्षित स्थानमा लैजाने तयारी गर्न पाउने अधिकार हुन्छ नि त्यो हनन भयो।” उनका अनुसार अहिले पानी, बिजुली, छानो र व्यापार गर्ने ठाउँसमेत नभएको अवस्था छ।

सडक भत्काउनु गलत नभए पनि सामान व्यवस्थापनको समय नदिनुमा असन्तुष्टि रहेको व्यवसायी सुशील शर्माले बताए। उक्त सडक विस्तारको काम वर्षौँदेखि अदालतमा विचाराधीन मुद्दाका कारण रोकिएको थियो। तर सर्वोच्च अदालतले सरकारको पक्षमा फैसला गर्दै रिट खारेज गरेपछि विस्तारको बाटो खुलेको थियो। स्थानीयवासीका अनुसार बिहानैदेखि तोडफोड सुरु हुँदा घर तथा पसलभित्रका सामानसमेत निकाल्न नपाई धेरै सामग्री नष्ट भएको छ र ठूलो क्षति व्यहोर्नुपरेको छ।

वीरगन्ज महानगरपालिकाका मेयर राजेशमान सिंहका प्रेस सल्लाहकार नवराज फुयाँलका अनुसार सोमवार यो समाचार तयार पारुन्जेल करिब १ हजार २ सय अतिक्रमित संरचना भत्काइएको छ। महानगरपालिकाका अनुसार सडक विस्तार क्षेत्रभित्र सरकारी कार्यालयका २९ वटा भवन र निजी स्वामित्वका करिब १ हजार २ सय घर परेका छन्। वीरगन्जमा वर्षौँदेखि रोकिएको सडक विस्तार सुरु भएसँगै विकासको आशा पलाए पनि प्रभावित नागरिकको पीडा र पुनर्स्थापनाको प्रश्न गम्भीर रूपमा उठेको बताइएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय समिति बैठक ७ वैशाख, काठमाडौंमा सुरु भएको छ। बैठकमा ९ वटा एजेन्डा तय गरिएको छ। पार्टीका गतिविधि ब्रिफिङ, केन्द्रीय सदस्यहरूको रिपोर्टिङ र महाधिवेशन कार्यविधि मस्यौदाबारे छलफल भइरहेको छ। प्रवासमा रहेका नेपालीलाई मताधिकार प्रवासमै दिनुपर्ने, सचिवालय निर्णय अनुमोदन र विधान संशोधनबारे पनि छलफल भइरहेको छ।

पार्टी प्रवक्ता मनिष ज्ञाले जानकारी दिँदै भनेका छन् कि आजको बैठकका लागि ९ एजेन्डा निर्धारित गरिएको छ। बैठकमा पार्टीका गतिविधि ब्रिफिङ, केन्द्रीय सदस्यहरूको रिपोर्टिङ हुनेछ। यसका लागि २० जनालाई दुई मिनेटका दरले बोलाउने व्यवस्था गरिएको छ। महाधिवेशन कार्यविधि मस्यौदा, विधान संशोधन, स्थानीय तह उम्मेदवार क्लब गठन र आवेदन आह्वानसम्बन्धी विषयमा पनि छलफल हुने छ।

बैठकमा प्रवासमा रहेका नेपालीहरूलाई प्रवासमै मताधिकार प्रदान गर्ने विषयमा, सचिवालय निर्णय अनुमोदन गर्ने विषयमा समेत छलफल भइरहेको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले विभिन्न शीर्षकमा तीन वटा प्रस्ताव प्रस्तुत गरेको छ। विभिन्न आयोग, निकाय र पदाधिकारीबाट प्राप्त पत्राचारका विषयमा, सम्बन्धित विभागको योजना तयारी, नीति मन्थनमा निर्देशन, र संसदीय दलको विधान संशोधनबारे पनि छलफल हुने उल्लेख गरिएको छ।