Skip to main content

लेखक: space4knews

कामु प्रधानन्यायाधीशको लिखित आदेशको अर्थ के हो ? – Online Khabar

कामु प्रधानन्यायाधीशको लिखित आदेशको अर्थ के हो?

कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले सोमबार न्यायप्रशासनलाई रिट र निवेदनहरू दर्ता गर्न लिखित आदेश दिएकी छन्। राष्ट्रपतिले जारी गरेको अध्यादेश र संवैधानिक परिषद्को प्रधानन्यायाधीश सिफारिसपछि सर्वोच्च अदालतमा मतभेद र रिट निवेदन दर्ता नगर्ने विवाद बढेको छ। मुख्य रजिष्ट्रार विमल पौड्यालले प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज शर्माको निर्देशनमा रिट निवेदन दर्ता नगरेको कामु प्रधानन्यायाधीशको आदेशमा उल्लेख छ। ४ जेठ, काठमाडौं। सर्वोच्च अदालतमा पेश भएका रिट र अन्य निवेदन दर्ता नभएपछि असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले सोमबार न्यायप्रशासनलाई निवेदन दर्ता गर्ने लिखित आदेश दिएकी छन्। उनीले मुख्य रजिष्ट्रार विमल पौड्याल, मुद्दा हेर्ने रजिष्ट्रार मानबहादुर कार्की र रिट दर्ता शाखाका कर्मचारीहरूले न्यायिक प्रक्रिया अवरुद्ध गरेको आरोप लगाउँदै लिखित आदेश जारी गरेकी छन्। सोमबार दिउँसो १ बजेसम्म रिट र अन्य निवेदनहरू दर्ता गर्न तथा मङ्गलबार, ५ जेठमा ती निवेदनहरूको सुनुवाइका लागि पेसी तोक्न आदेश दिइएको छ। आफ्नै मातहतको न्यायप्रशासनलाई नियमित अदालती प्रक्रियाहरू अघि बढाउन कामु प्रधानन्यायाधीशले लिखित निर्देशन दिनुपर्ने दुर्लभ घटना हो यो। यो अवस्था कसरी आयो? यस स्थिति उत्पन्न हुनुका दुई मुख्य कारण देखिन्छन्: राष्ट्रपतिले जारी गरेको अध्यादेश र त्यसपछि संवैधानिक परिषद्को प्रधानन्यायाधीश सिफारिसपछि न्यायपालिकामा भएको मतभेद। सोमबार दिएको कामु प्रधानन्यायाधीशको आदेश यही घटनाक्रमको परिणति हो। २२ वैशाख, २०७९ मा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले संवैधानिक परिषद्को सम्बन्धमा पहिलो अध्यादेश जारी गरे। यसको अनुसार छ सदस्यीय संवैधानिक परिषद्‍मा चार सदस्य उपस्थित भए आर्थिक रूपमा गणपुरक संख्या पूरा मानिन्थ्यो र अध्यक्ष (प्रधानमन्त्री) सहित अरु दुई सदस्यले समर्थन गरे प्रस्ताव निर्णयका रूपमा पारित हुन्थ्यो। अध्यादेश अनुसार, २४ वैशाखको संवैधानिक परिषद्को बैठकले चौथो वरीयताका न्यायाधीश डा. मनोज शर्मालाई प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गर्यो। दुई सदस्यको फरक मतका बाबजुद, परिषद्ले विगतको अभ्यास र परम्परा छोडेर ती न्यायाधीशलाई सिफारिस गर्‍यो। दुई थरी रोकिएका रिट निवेदन अध्यादेश जारी गर्ने राष्ट्रपतिको निर्णय र डा. शर्मालाई प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गर्ने संवैधानिक परिषद्को निर्णयविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा दुई किसिमका रिट निवेदन पेश भए। अदालत प्रशासनले डा. प्रेम सिलवाल र गीता थापाको रिट निवेदन दर्ता गर्न आनाकानी गरिरहेको छ भने प्रधानन्यायाधीश सिफारिसविरुद्धको रिट निवेदनमा दरपिठ आदेश जारी भइसकेको छ। न्यायिक प्रक्रियाअनुसार, पेश भएका निवेदनहरू अदालत प्रशासनले दर्ता गर्नुपर्छ, नसक्दा कारण उल्लेख गरी दरपिठ (निवेदन दर्ता नहुने आदेश) दिनुपर्दछ। कानून व्यवसायीहरूको दाबीअनुसार अध्यादेशविरुद्ध रिटमा कुनै निर्णय छैन भने प्रधानन्यायाधीश सिफारिसविरुद्धको रिट दरपिठ भइसकेको छ। यदि अदालत प्रशासनले कुनै निवेदन दर्ता गर्न अस्वीकार गर्छ भने निवेदकहरूले त्यसविरुद्ध अर्को निवेदन दिन सक्छन्। त्यस्ता निवेदन पनि अनिवार्य दर्ता गरिनुपर्छ र सोझै इजलासमा न्यायाधीशसामु पेश हुन्छन्। वरिष्ठ अधिवक्ता दिनेश त्रिपाठीका अनुसार सुरुआती दरपिठ आदेश पनि ढिलो प्राप्त भएको थियो, त्यसविरुद्ध पेस गरिएको निवेदन अझै दर्ता गरिएको छैन, जुन अनिवार्य दर्ता गरेर इजलासमा पेश गर्नुपर्ने हो। निवेदनहरू दर्ता नभएपछि कानून व्यवसायीहरूले बारम्बार कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्ललाई भेटेर गुनासो गरेका थिए। नेपाल बार एसोसिएसनले समेत अदालत प्रशासनको कदमको विरोधमा विज्ञप्ति जारी गरेको थियो। सोमबार पनि कानून व्यवसायीहरूको टोलीले कामु प्रधानन्यायाधीशलाई भेटेको थियो। त्यसपछि उनले संविधानको धारा १३६ अन्तर्गत आदेश जारी गरेकी हुन्। संविधानको धारा १३६ अनुसार, सर्वोच्च अदालत र मातहतका अदालतहरू लगायत न्यायिक निकायहरूको न्याय प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउने अन्तिम जिम्मेवारी प्रधानन्यायाधीशको हुने व्यवस्था छ। न्यायप्रशासनलाई नियमित कामकाज अघि बढाउन नेतृत्वले लिखित आदेश दिने दुर्लभ घटना हो यो। भित्री कारण के हो? सर्वोच्च अदालत प्रशासनसँग सम्बन्धित स्रोत र कर्मचारीहरुका अनुसार, प्रधानन्यायाधीश प्रकाशमान सिंह राउतको पालामा मुख्य रजिष्ट्रार विमल पौड्याल न्यायाधीश बन्न चाहन्थे। सर्वोच्च अदालतमा नभए उच्च अदालतको मुख्य रजिष्ट्रार भएर प्रधान न्यायाधीशको रोलक्रममा हिरासत रहन चाहन्थे। तर, वरिष्ठतम न्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले त्यो प्रस्तावलाई स्वीकार गरिनन्। न्यायपरिषद्को नेतृत्व गर्दा प्रमुख रजिष्ट्रार पौड्याललाई न्यायाधीशमा सिफारिस हुने सम्भावना न्यून थियो। राउतको अवकाशपछि सपना प्रधान मल्ल कामु प्रधानन्यायाधीश बनेकी थिइन्। त्यही क्रममा डा. मनोज शर्मा आकस्मिक रूपमा प्रधानन्यायाधीश सिफारिस भए। सर्वोच्च अदालतका असन्तुष्ट न्यायाधीशहरूका अनुसार, मुख्यरजिष्ट्रार पौड्यालले मातहतको टिम परिचालन गरी सरकार र प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. शर्मालाई अप्ठ्यारो पर्ने रिट निवेदन दर्ता नगर्न बाधा पुर्‍याएका छन्। कामु प्रधानन्यायाधीश मल्लले आफ्नो लिखित आदेशमा यस विषयका संकेत समेत गरेका छन्। आदेशमा उल्लेख छ कि न्यायाधीशहरूले मुख्यरजिष्ट्रार पौड्याललाई रिट निवेदन दर्ता नगर्न सोधपुछ गर्दा उनले प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज शर्माले निर्देशन दिएको जवाफ दिएका हुन्। संवैधानिक परिषद्को सिफारिसपछि प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज शर्मा र कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्ल समूहबीच विश्वास संकट बढ्दो छ। डा. शर्माको समूहले अध्यादेश र संवैधानिक परिषद्को सिफारिसविरुद्धको निवेदन दर्ता र एकल इजलासबाट अन्तरिम आदेश जारी हुनुपर्ने पक्षमा छन्। यदि यस्तो भयो भने संविधान अनुसार बसेको संवैधानिक परिषद्को बैठकको वैधता चुनौति हुनसक्ने छ। साथै, संवैधानिक परिषद्को सिफारिसविरुद्ध अन्तरिम आदेश जारी भए प्रधानन्यायाधीश नियुक्ति प्रक्रिया नै अवरुद्ध हुने जोखिम छ। असन्तुष्ट न्यायाधीशहरू पनि उक्त निवेदन अघि बढे अध्यादेश र सिफारिसको संवैधानिकतामा प्रश्न उठाउने आशंका व्यक्त गरिरहेका छन्। कर्मचारीहरूको भाग-वण्डन यो ब्रिफिङ तयार पार्ने बेला सम्म सर्वोच्च अदालत प्रशासनले रिट र अन्य निवेदनहरू दर्ता गर्न कुनै संकेत देखाएको छैन। प्रमुख रजिष्ट्रार पौड्याल सोमबार बिहानैदेखि कामु प्रधानन्यायाधीशसँग जोडिएको कार्यकक्षमा अनुपस्थित छन् र मिटीङमा भएको दाबी गरेका छन्। मुद्धा महाशाखाका रजिष्ट्रार मानबहादुर कार्की पनि कार्यक्षेत्रमा छैनन् भने मुद्दा महाशाखा प्रमुख एवं सह-रजिष्ट्रार अर्जुन कोईराला तालिममा छन्। उनीहरूको निर्देशनमा मात्र रिट शाखाका उपसचिव र कर्मचारीहरूले रिट निवेदन दर्ता गर्दै आएका थिए जसले अहिले कार्यक्षेत्र जाम भएको छ। “यदि आदेशको पालना केही घण्टामा नभए न्यायाधीशहरूले छलफल गर्ने र त्यसपछि रणनीति तय गर्नेछौं,” सर्वोच्च अदालत सम्बन्धित स्रोतले बताए, “उही छलफलपछि बाँकी कुरा टुंगिने छ।”

‘रूपान्तरणकारी’ भनिएको आगामी बजेटमा निजी क्षेत्रका अपेक्षाहरू

सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटलाई नयाँ चरणको आर्थिक सुधारको प्रस्थानबिन्दु बनाउन योजना बनाएको छ। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले बजेटमार्फत खस्किएको व्यावसायिक मनोबल उकास्न र रोजगारी सिर्जना गर्न नीतिगत सुधारको माग गरेको छ। निजी क्षेत्रले दीर्घकालीन कर नीतिको स्थायित्व, कानुन सुधार, औद्योगिक विकास र विदेशमा लगानी खोल्न सरकारलाई सुझाव दिएको छ। ४ जेठ, काठमाडौं। सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटलाई नयाँ चरणको आर्थिक सुधारको प्रस्थानबिन्दु बनाउने घोषणा गरेको छ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले संसदमा प्रस्तुत गरेको विनियोजन विधेयक २०८३ अनुसार, बजेट उच्च र फराकिलो आर्थिक वृद्धि हासिल गर्दै पर्याप्त रोजगारी सिर्जना मार्फत अर्थतन्त्रको पुनर्संरचनामा केन्द्रित रहने योजना छ। सरकारले रूपान्तरणकारी भनिएको आगामी बजेटका लागि निजी क्षेत्रले पनि आफ्नो भूमिकालाई पूरा गरिसकेको छ। निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिमूलक संस्थाहरूले अर्थमन्त्रीलाई भेटेर आफ्ना सुझावहरू दिइरहेका छन् र अर्थमन्त्रीले समेत यस्ता सुझावहरूलाई सकेसम्म समेट्ने आश्वासन दिएका छन्।

खस्किरहेको मनोबल उकासौं
यो बजेट यस्तो समयमा सार्वजनिक हुँदैछ जब नयाँ सरकार बनाएपछि निजी क्षेत्रमा रहेको अपेक्षा विपरीत निजी क्षेत्र तुलनात्मक रूपमा त्रसित अवस्थामा छ। यो विषय विनियोजन विधेयकका सिद्धान्त तथा प्राथमिकताका छलफल क्रममा संसद्मा पनि उठेको छ। विपक्षी सांसदहरूले निजी क्षेत्रका उद्योगी–व्यवसायीमाथि सरकारको कडा व्यवहारलाई प्राथमिकतासाथ उठाएका छन्। कांग्रेस सांसद निश्कल राईले कतिपय अवस्थामा उद्योगीहरूको पक्राउसम्बन्धी विषय अर्थमन्त्रीले समेत सञ्चार माध्यमबाट सुनेको भन्दै व्यङ्ग्यपुर्ण टिप्पणी गरे। अर्थमन्त्री डा. वाग्लेले निजी क्षेत्रप्रति गरेका प्रतिबद्धताको विपरीत सरकारको गतिविधि भएको भन्दै ध्यानाकर्षण गराएका छन्। उनले भनेझै निजी क्षेत्र खुलाउन सकेनन्, न त बलियो सरकारको विरोध गर्न र नै आत्मविश्वाससाथ लगानीमा खप्न सकेको छ। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ, नेपाल उद्योग परिसंघ जस्ता निजी क्षेत्रका छाता संस्थाहरूले संस्थागत रूपमा अर्थमन्त्री वाग्लेलाई बुझाएको सुझावमा खस्किएको मनोबल पुनः उकास्नुपर्ने माग प्रमुख रूपमा समेटिएको छ।

रास्वपाका सचेतक धितालले ८० प्रतिशत उपस्थिति नियमविरुद्ध आपत्ति जनाइन

रास्वपा सांसद क्रान्तिशिखा धितालले गुणस्तरीय शिक्षा, सीप, सिर्जनशीलता र वास्तविक सिकाइलाई केन्द्रमा राखेर सरकारलाई सुझाव दिएकी छन्। उनले विद्यार्थीलाई सक्षम बनाउन नियमहरू बनाउनु पर्दछ तर ती नियमहरू थिच्ने उद्देश्यले लागू नहुने धारणा व्यक्त गरिन्। त्रिवि मार्फत लागू गरिएको ८० प्रतिशत भौतिक उपस्थितिको नियमले मात्र ज्ञान मापन गर्न सकिँदैन र सोच आधुनिक हुनुपर्ने उनको भनाइ छ। ४ जेठ, काठमाडौं।

सोमबारको प्रतिनिधिसभा बैठकमा धितालले भनिन्, ‘विद्यार्थीलाई सक्षम बनाउन आवश्यक नियमहरू बनाउनु पर्छ तर ती नियमहरू थिच्ने मात्रै नभई प्रतिबन्धात्मक रूपमा पनि लागू नहुने हो। नियमहरू विद्यार्थीलाई सशक्त बनाउनका लागि हुनुपर्छ, थिच्नका लागि होइन।’ उनले थपिन् – त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा प्रत्येक सेमेस्टरमा ८० प्रतिशत भौतिक उपस्थितिको नियम अनिवार्य गरिएको छ, यसको उद्देश्य राम्रो हुनसक्छ, तर यही मात्र आधारमा ज्ञान मापन हुन्छ? उनले प्रश्न गरिन्।

धितालले भनिन्, ‘त्रिभुवन विश्वविद्यालयको ८० प्रतिशत भौतिक उपस्थितिको नियमले नियमितता र गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। तर के केवल भौतिक उपस्थितिले मात्र ज्ञान नाप्न सकिन्छ?’ उनले विश्व खुला ज्ञानको युगमा प्रवेश गरिसकेकोले विद्यार्थीको भौतिक उपस्थितिमा मात्र जोड दिने मानसिकता चिन्ताजनक भएको उल्लेख गरिन्।

उनले थपिन्, ‘यदि विद्यार्थी कक्षामा भएपनि सिकाइ भइरहेको छैन भने, १०० प्रतिशत उपस्थितिको केही अर्थ हुँदैन।’ अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासलाई उदाहरण बनाएर उनले विकल्प र प्रविधिमा पहुँचको विषयमा पनि ध्यान दिन आग्रह गरिन्। ‘विकल्प छन्, प्रविधि उपलब्ध छ। नियमहरूको नक्कल गरेर शिक्षा आधुनिक हुँदैन, सोच आधुनिक बनाउनुपर्छ,’ उनले जोड दिइन्। सरकारसमक्ष उनले थप आग्रह गरिन्, ‘म सरकार र विश्वविद्यालय प्रशासनलाई आग्रह गर्दछु कि उपस्थितिको कठोर हिसाबकिताबभन्दा माथि उठेर गुणस्तरीय शिक्षा, सीप, सिर्जनशीलता र वास्तविक सिकाइलाई केन्द्रमा राख्ने साहस गर्नुपर्छ।’

पारा तेक्वान्दो छनोटमा अमिर र रेणुले प्रतिस्पर्धा गर्ने

मंगोलियामा आयोजना हुने आईची–नागोया एसियन पारा गेम्सका लागि नेपालबाट दुई खेलाडीले पारा तेक्वान्दो छनोट प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्ने भएका छन्। नेपाली टोलीमा पुरुष ६३ केजीमुनि अमिर ब्लोन र महिला ४७ केजीमुनि रेणु तामाङ सहभागी हुनेछन् भने टोली शुक्रबार उलानबटार प्रस्थान गर्ने छ।

पलेशा गोबर्धन एसियाली पारा खेलकुदका लागि महिला ५७ केजीमुनि र्‍याङ्किङको आधारमा छनोट भइसकेकी छिन्। ४ जेठ, काठमाडौं। मंगोलियामा हुने आईची–नागोया एसियन पारा गेम्सअन्तर्गत पारा तेक्वान्दो छनोट प्रतियोगितामा नेपालबाट २ खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गर्न लागेका छन्।

छनोट प्रतियोगितामा ११ औं एसियाली पारा तेक्वान्दो च्याम्पियनसिपमा सहभागी हुन २ खेलाडीसहित ४ सदस्यीय नेपाली टोली शुक्रबार मंगोलियाको उलानबटार प्रस्थान गर्ने तयारीमा छ। मे २६ का दिन हुने प्रतियोगिताको के–४४ क्याटगोरीअन्तर्गत अमिर र रेणु प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। नेपाली टोलीका प्रशिक्षकमा कविराज नेगी लामा र व्यवस्थापकमा रामचन्द्र श्रेष्ठ रहेका छन्।

फाइनल खेल खेल्ने खेलाडीले जापानमा हुने एसियाली पारा खेलकुदमा सहभागी हुने अवसर पाउनेछन्। के–४४ क्याटगोरीअन्तर्गत महिला ५७ केजीमुनि र्‍याङ्किङको आधारमा पलेशा गोबर्धन भने एसियाली पारा खेलकुदका लागि छनोट भइसकेकी छन्। पलेशा विश्व वरीयतामा १० औं स्थानमा रहेकीछिन्। यसअघि नेपाली खेलाडीहरूले मे २५ मा उलानबटारमै हुने ११ औं एसियाली पारा तेक्वान्दो प्रतियोगितामा पनि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। उक्त प्रतियोगितामा अमिर, रेणु र पलेशा सबैले खेल्नेछन्। टोलीलाई सफलताको शुभकामना दिंदै राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) का सदस्य–सचिव रामचरित्र मेहता र राखेप कार्यकारी समितिका पूर्व सदस्य भानबहादुर चन्दले सोमबार आयोजित कार्यक्रममा बिदाइ गरेका थिए।

सरकारलाई १२ बुँदे ज्ञापनपत्र बुझाइने, ७५ सदस्यीय केन्द्रीय समिति गठन

सरकारलाई १२ बुँदे ज्ञापनपत्र बुझाइने, ७५ सदस्यीय केन्द्रीय समिति गठन

भूमिहीन सुकुमवासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीहरूको राष्ट्रिय भेलाले नेपाल भूमिहीन सुकुमवासी तथा बसोबासी संरक्षण केन्द्रीय समिति गठन गरेको छ। भेलाले सरकारलाई बुझाउन लागिएको १२ बुँदे मागसहित जबर्जस्ती निष्कासन र घरटहरा भत्काउने कार्य तत्काल बन्द गर्न माग गरेको छ। राष्ट्रिय भेलाले जेठ ८ गते पत्रकार सम्मेलन, ११ गते ज्ञापनपत्र बुझाउने र १४ गते सडक अन्तरक्रिया गर्ने निर्णय गरेको छ। ४ जेठ, बुटवल।

भूमिहीन सुकुमवासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीहरूको बुटवलमा सम्पन्न राष्ट्रिय भेलाले नेपाल भूमिहीन सुकुमवासी तथा बसोबासी संरक्षण केन्द्रीय समिति गठन गरेको छ। यसकै क्रममा बुटवलका खगेन्द्र पौडेलको संयोजकत्वमा ७५ सदस्यीय तदर्थ समिति गठन गरिएको छ। समितिमा दाङका हरिष गिरी, प्रेम बोहरा, रुपन्देहीका विरमान लामा, रिसब पोखरेल, राजकुमार भट्टराई, विवेक गुभाजू, पूर्णबहादुर विक, तेजबहादुर कुँवर क्षेत्री लगायतका सदस्यहरू रहेका छन्।

भेलाले सरकारलाई बुझाउन लागिएको १२ बुँदे मागसहित कार्यपत्र पास गरेको छ। राष्ट्रिय भेलाबाट देशभर भूमिहीन दलित, सुकुम्बासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीका बस्तीहरूमा डोजर प्रयोग गरी गरिने जबर्जस्ती निष्कासन, घरटहरा भत्काउने र अमानवीय व्यवहार तत्काल बन्द गर्न माग गरिएको छ। भूमि ऐन बमोजिम नाप-नक्सा सम्पन्न भइसकेका क्षेत्रहरूको बाँकी प्रशासनिक तथा कानुनी प्रक्रिया तत्काल पूरा गरी शीघ्र लालपुर्जा वितरण गर्न पनि अनुरोध गरिएको छ।

अव्यवस्थित बसोबासीहरूलाई भूमि ऐन अनुसार निर्धारण गरिएको अधिकतम क्षेत्रफलभित्र बसोबासको लागि मालपोतमा लाग्ने रजिस्ट्रेशन शुल्कबाट प्राप्त राजस्वमा न्यून शुल्क लिएर जग्गाधनी पुर्जा प्रदान गर्न, र कृषि प्रयोजनका लागि पनि भूमि ऐनले निर्धारण गरेको अधिकतम क्षेत्रफल भित्र जग्गाधनी पुर्जा सहज तरिकाले उपलब्ध गराउन माग गरिएको छ।

राष्ट्रिय भेलाले जेठ ८ गते काठमाडौंमा पत्रकार सम्मेलन गर्ने, जेठ ११ गते प्रधानमन्त्री, मन्त्री तथा राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरू र मानवअधिकारकर्मीहरूलाई ज्ञापनपत्र बुझाउने, र जेठ १४ गते काठमाडौंमा राजनीतिक दलका प्रमुख, भूमि विज्ञ, बौद्धिक व्यक्तित्वहरूको उपस्थितिमा सडक अन्तरक्रिया गर्ने निर्णय गरेको अभियानका सल्लाहकार विरेन्द्र विकले जानकारी दिएका छन्। यसैगरी संसद्, राजनीतिक दल तथा राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगसँग सडक संवाद र अन्तरक्रिया कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र तेस्रो चरणमा राष्ट्रियस्तरमा काठमाडौं केन्द्रित सशक्त आन्दोलन संचालन गर्ने निर्णय गरिएको छ।

‘हामीले चाहेमा राष्ट्रिय सभामा सरकारलाई अप्ठ्यारो बनाउन सक्छौं’

समाचार सारांश: नेपाली कांग्रेसले संसदीय दलको नेता चयनमा ढिलाइ गरेपछि संवैधानिक परिषद् गठनमा समय लाग्यो र कांग्रेसले प्रतिपक्षी भूमिका लिइरहेको छ। नेता भीष्मराज आङ्देम्बेले संवैधानिक परिषद्को बैठकमा प्रधानमन्त्रीसँग बहस गर्दै वरिष्ठता र परम्पराका विषयमा असहमति जनाउनुभयो। कांग्रेसले पार्टी पुनर्गठन र जागरण अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ र १५औं महाधिवेशनका लागि सबै विचार समूहलाई समेट्न प्रयास गरिरहेको छ।

नेपाली कांग्रेसले संसदीय दलको नेता चयनमा ढिलाइ हुँदा संवैधानिक परिषद् गठनमा विलम्ब भयो। निवर्तमान सहमहामन्त्री भीष्मराज आङ्देम्बे संसदीय दलको नेता चयन भएपछि कांग्रेसले आफ्नो प्रतिपक्ष भूमिका देखाउन थाल्यो। प्रधानन्यायाधीशको नाम सिफारिससम्बन्धी संवैधानिक परिषद्को बैठकमा लिखित असहमति राख्दै आङ्देम्बेले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग तातेबिना बहस गर्नुभयो। सत्तारुढ दलकी तुलनामा सांसद संख्या कम भए तापनि कांग्रेसले संसदमा आफ्नो आवाज उठाउन थालिसकेको छ।

कांग्रेस जागरण अभियान सञ्चालन गर्दैछ। हामी सातै प्रदेशमा कार्यक्रम गर्दैछौं। शनिबार गण्डकी प्रदेशको कार्यक्रम सकिएपछि कोशी प्रदेशमा कार्यक्रम सुरु हुँदैछ। महामन्त्रीज्यूले कोशी प्रदेशमै सदस्यता डिजिटल माध्यमबाट अद्यावधिक गर्ने विषयमा छलफल गरिरहनुभएको छ। पार्टी पूर्ण रूपमा पुनर्गठन गर्ने प्रयासमा छौं। जागरण अभियानअन्तर्गत नयाँ शैलीबाट पार्टीलाई एकतावद्ध गर्दै अघि बढाउने काम भइरहेका छन्।

कांग्रेसको आन्तरिक राजनीति सम्बन्धि आङ्देम्बेसँग गरिएको अन्तर्वार्ता यसप्रकार छ: पार्टीमा विवाद कम भएका छन्। निर्वाचन आयोगदेखि अदालतसम्म प्रक्रिया पूरा हुन केही महिना लाग्यो। त्यसबीचमा निर्वाचन पनि सम्पन्न भयो। सबै पदाधिकारी, पूर्वसभापति र नेताहरूसँग भेटेर एकताको प्रयास भइरहेछ। पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउन नेताहरू समर्थन गर्छन् र राजनीतिक प्रक्रियालाई तीव्र बनाउनुको पक्षमा काम गरिरहेका छन्।

अवैध विदेशी मुद्रा र काँचो सुनसहित एक विदेशी नागरिक पक्राउ

फाइल तस्वीर समाचार संक्षेप स्रोतबाट सम्पादकीय रूपमा समीक्षा गरिएको। पूर्वी नाका काँकरभिट्टाबाट अवैध विदेशी मुद्रा र ५७० ग्राम काँचो सुनसहित एक विदेशी नागरिक पक्राउ परेका छन्। पक्राउ परेका व्यक्तिको साथबाट २० हजार अमेरिकी डलर, ८५ हजार ५ सय १० भारतीय रुपैयाँ र ५७० ग्राम काँचो सुन बरामद गरिएको छ। बरामद सुनको बजार मूल्य १ करोड ४० लाख ३० हजार ८ सय १५ रुपैयाँ रहेको छ र थप अनुसन्धान जारी छ। ४ जेठ, इलाम।

पूर्वी नाका काँकरभिट्टाबाट ठूलो परिमाणमा अवैध विदेशी मुद्रा र काँचो सुनसहित एक विदेशी नागरिक पक्राउ परेका छन्। मेची भन्सार कार्यालयको यात्रु शाखाले नियमित चेकजाँचका क्रममा ती व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिएको हो। मेची भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकारी ईश्वरकुमार हुमागाईंका अनुसार पक्राउ परेका व्यक्तिको साथबाट २० हजार अमेरिकी डलर, ८५ हजार ५ सय १० भारतीय रुपैयाँ तथा ५७० ग्राम काँचो सुन बरामद गरिएको छ। बरामद गरिएको धातु सुन नै भएको पुष्टि सुनचाँदी व्यवसायी संघ झापाले गरेको छ।

संघका अनुसार उक्त सुनको आजको बजार मूल्य १ करोड ४० लाख ३० हजार ८ सय १५ रुपैयाँ बराबर रहेको छ। सीमावर्ती नाकामार्फत यति ठूलो परिमाणमा सुन र विदेशी मुद्रा ओसारपसारको प्रयास भएपछि सुरक्षा तथा भन्सार निकाय सतर्क बनेका छन्। घटनालाई गम्भीर रूपमा लिएर थप अनुसन्धान अघि बढाइएको भन्सार कार्यालयले जनाएको छ। यद्यपि अनुसन्धान प्रभावित हुन सक्ने भन्दै पक्राउ परेका विदेशी नागरिकको नाम, राष्ट्रियता र ठेगाना भने हालसम्म सार्वजनिक गरिएको छैन। सूचना अधिकारी हुमागाईंले घटनाबारे विस्तृत अनुसन्धान जारी रहेको बताए।

कोलोराडो नदी संकट: तातो जलवायु र बढ्दो जनसंख्याका कारण

कोलोराडो नदीका जलाशयहरू, लेक मिड र लेक पावेलको पानीको सतह घटेसँगै पश्चिम अमेरिकामा गम्भीर पानी संकट देखा परेको छ। पश्चिम अमेरिकाका लगभग ४ करोड मानिसहरू कोलोराडो नदीमा निर्भर छन् र पानी बचत गर्न एरिजोना, क्यालिफोर्निया र नेभाडा राज्यहरूले आपतकालीन योजना अघि सारेका छन्। अमेरिकी ब्युरो अफ रिक्लेमेसनले यस वर्षको अन्त्यसम्म १७ वटा पश्चिमी राज्यबीच पानी कटौतीको बाँडफाँड गर्ने निर्णय गर्नेछ भने दीर्घकालीन रूपमा पानीको उपयोगमा परिवर्तन आवश्यक देखिएको छ। ४ जेठ, काठमाडौं।

बढ्दो जनसंख्याको तेज माग र तातो जलवायुका कारण पानीको आपूर्ति सुक्दै गएपछि अमेरिकाको महत्वपूर्ण कोलोराडो नदी गम्भीर संकटमा परेको छ। यस हिउँदमा नदीको प्रमुख स्रोत मानेर हिउँ पर्ने रकी पर्वत शृङ्खलामा हिमपात न्यूनतम स्तरमा झरेर रेकर्ड तोडेसँगै तल्लो क्षेत्रका जलाशयहरू लेक मिड र लेक पावेलमा पानीको सतह घट्न थालिएको छ।

पश्चिम अमेरिकाका विभिन्न राज्यका करिब ४ करोड मानिसहरू दैनिक खानेपानीका लागि कोलोराडो नदीमा निर्भर छन्, तर अधिकांशले यसको उपलब्धतालाई सामान्य रूपमा लिँदै आएका थिए। तर, नदी निरन्तर सुक्दै गएपछि यो क्षेत्रले छिट्टै कडा र अनिवार्य कदम चाल्नुपर्ने अवस्था आएको छ। एरिजोना स्टेट युनिभर्सिटीको काइल सेन्टर फर वाटर पोलिसीकी निर्देशक सारा पोर्टरका अनुसार जलाशयको सतह घट्नु बहुआयामिक समस्या हो र यस वर्ष प्रकृतिबाट पनि कुनै सहयोग पाइएको छैन।

जलविद्युत आपूर्तिमा रोकथाम गर्न संघीय अधिकारीहरूले भर्खरै युटाह र एरिजोनामा अवस्थित लेक पावेल जलाशयमा अरबौं ग्यालन पानी छाड्न थालेका छन्। साथै, एरिजोना, क्यालिफोर्निया र नेभाडा राज्यहरूले पानी बचतका लागि संघर्ष गर्दै आपतकालीन प्रस्ताव ल्याएका छन्, जसअन्तर्गत केही पानी प्रयोगकर्तालाई कम पानी खपतका लागि क्षतिपूर्ति प्रदान गरिनेछ। तर, नदी बहने राज्यहरूबीच पानीको हिस्सा लिने क्रममा विवाद कायमै रहेकाले व्यापक सम्झौतासम्म नभए कडा पानी कटौती अपरिहार्य हुने विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।

यसले कृषि क्षेत्र, जलविद्युत उत्पादन र फिनिक्सदेखि लस एन्जलस जस्ता ठूलाठूला सहरहरूको खानेपानी आपूर्तिमा गम्भीर संकट निम्त्याउन सक्छ। मुख्य संघीय सञ्चालन नियमहरूको अवधि यसै वर्षको अन्त्यमा सकिदैछ, जस अन्तर्गत १७ वटा पश्चिमी राज्यहरूमा बाँध, ऊर्जा संयन्त्र र नहरहरूको व्यवस्थापन गर्ने ‘यूएस ब्युरो अफ रिक्लेमेसन’ले यस ग्रीष्म ऋतुमा राज्यहरूबीच पानी कटौतीको बाँडफाँड गर्ने निर्णय गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। दीर्घकालीन रूपमा पानीको उपयोगमा ठूलो परिवर्तन नगरेमा कोलोराडो नदी विनाशकारी रूपमा सुक्ने सम्भावना रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।

यसैबीच, प्रकृतिबाट केहि अप्रत्याशित राहत पनि प्राप्त भएको छ। गत हप्ता मे महिनामा असामयिक आँधीपछिको रकी पर्वत क्षेत्रमा धेरै हिमपात भएको छ, जसले तत्काल राहत त दिएको छ तर ठूलो संख्यामा प्रभावित हुने जनसंख्याले भोगिरहेको दीर्घकालीन संकट अन्त्य गर्न यो पर्याप्त नहुने विज्ञहरूले बताए।

सपना प्रधान मल्लको पक्षमा नेपाल बारको समर्थन, सत्ता पक्षलाई ‘प्रायश्चित्त’ गर्नुपर्ने चेतावनी

कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले सर्वोच्च अदालत प्रशासनलाई प्रधानन्यायाधीशमा गरिएको सिफारिसविरुद्ध परेको रिट निवेदन दर्ता गर्न सुझाव दिएको आदेश विषय संसददेखि कानुन व्यवसायीहरूको छाता सङ्गठनसम्ममा चर्चा पाएका छन्। सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसदहरूले प्रशासनिक आदेशको विरोध गरेका छन् भने विरोधी नेकपा एमालेका सांसदहरूले सत्ता पक्षका सांसदहरूको कदमप्रति आपत्ति जनाएका छन्। नेपाल बार एसोसिएसनको आकस्मिक बैठकले कायममुकायम प्रधानन्यायाधीशको कदम न्यायोचित ठहर गर्दै सत्तापक्षले “मूल्य चुकाउनु पर्ने” चेतावनी दिएको छ।

प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गरिएका मनोजकुमार शर्माको आदेश अनुसार दरपीठमा रहेको निवेदन र रिट निवेदन दर्ता नगरिएको आरोप सपना प्रधान मल्लले लगाएकी छन्। सर्वोच्च अदालत प्रशासनले पछिल्लो घटनाप्रति कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन। सम्पर्कका प्रयास असफल भएका छन्। नेपाल बार एसोसिएसनका अध्यक्ष विजयप्रसाद मिश्रले कायममुकायम प्रधानन्यायाधीशले दुर्लभ परिस्थितिमा उक्त अधिकार प्रयोग गरेको बताए। “त्यस्तो प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था नै सिर्जना भएको हो। अन्तिम जिम्मेवारी प्रधानन्यायाधीश वा कार्यवाहक प्रधानन्यायाधीशकै हो। जब कर्तव्य अभ्यास गरिन्छ, प्रशासनले पालना गरेको देखिएको छैन,” उनले भने।

मिश्रले मुलुकको प्रणाली र न्यायपालिकालाई उचित स्थानमा राख्ने संवैधानिक जिम्मेवारी कायममुकायम प्रधानन्यायाधीशले आदेशमार्फत पूरा गरेको स्मरण गराए। “प्रशासनले नयाँ प्रधानन्यायाधीश आउँदा यो विषय समाप्त हुनेछ भन्ने सोचले अवज्ञा गरेको देखिन्छ। आज अवज्ञा गर्दा भोलि नहुने ग्यारेन्टी हुँदैन। प्रशासनको कर्तव्य भनेको न्यायको अन्तिम अधिकारीको आदेश पालना गर्नु हो, उल्लङ्घन गर्नु होइन,” उनले थपे।

अदालतका प्रधानन्यायाधीश वा न्यायाधीशका निर्णयबारे संसद्मा छलफल नहोस् भन्ने कुरा संविधान र विगतका आदेशहरूमा उल्लेख भएको बताउँदै मिश्रले भने, “सर्वोच्च अदालतको विगतको एक आदेश र वर्तमान संविधानको धारा १०५ मा यस विषय स्पष्ट छ।” रास्वपा सांसदहरूले प्रतिनिधिसभाको सोमबार बैठकमा यसबारे उठाएको प्रश्नप्रति मिश्रले कडा आलोचना गरे। “केही माननीयज्यूहरूले आवेश र दम्भमा आधारित उन्मादी अभिव्यक्ति दिएका छन्। यसको नतिजा प्रायश्चित्त हुनेछ भन्ने कुरा नेपाल बार एसोसिएसन प्रस्ट छ,” उनले चेतावनी दिए।

भण्डारीको सदस्यताबारे ओलीले भने– प्रक्रिया पुग्यो, अब दिऔं

ओलीले भण्डारीको सदस्यता नवीकरणको प्रस्ताव पारित गरे

नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको सदस्यता नवीकरण रोक्ने निर्णयलाई राजनीतिक परिस्थिति भनेर व्याख्या गरेका छन्। ओलीले सचिवालयको बैठकमा भण्डारीको सदस्यता नवीकरणको प्रस्ताव राखेका थिए र त्यो प्रस्ताव पारित भएको छ। गत साउनमा एमालेले भण्डारीको सदस्यता नवीकरण नगर्ने निर्णय गरेको थियो, तर हाल प्रक्रिया पूरा भएपछि नवीकरण गरिने निर्णय भएको छ। ४ जेठ, काठमाडौं।

ओलीले सचिवालय बैठकमा भने, ‘संविधानले रोक्दैन, तर राजनीतिक परिस्थितिका कारण हामीले पहिले त्यस्तो निर्णय गरेका थियौं, अब दिऔं।’ एक पदाधिकारीका अनुसार, भण्डारीले प्रक्रिया अनुसार निवेदन ल्याएकोले नवीकरण गरिदिनुपर्ने निर्णय ओलीले सुनाएका थिए। ओलीले थपे, ‘प्रक्रिया पक्कै पुगेको थिएन, तर उहाँले एमालेमै सक्रिय रहने भनेर निवेदन दिनुभयो।’

गत वर्ष साउनको पहिलो साता एमालेले भण्डारीको सदस्यता नवीकरण नगर्ने निर्णय गरेको थियो। त्यसबेला तीन तर्क प्रस्तुत गरिएको थियो – भण्डारी संविधानको रक्षक, सेनाका प्रमुख र गणतन्त्रको प्रतीक भएकी व्यक्तित्व भएकाले। केही पदाधिकारीले उक्त निर्णयप्रति असहमति जनाएका थिए। ओलीले प्रक्रिया बमोजिम निवेदन नआएकाले सदस्यता नवीकरण नहुने निर्णय सुनाएका थिए। तर आज ओलीले सदस्यता नवीकरणको प्रस्ताव ल्याएर त्यसलाई पारित गराएको छ। स्रोतका अनुसार, ‘अध्यक्षको प्रस्तावमा कसैको पनि फरक मत सुनिएन र नवीकरणको निर्णय भयो।’

कार्यदलले इन्टर्न चिकित्सकलाई २४ हजार भत्ता दिन सिफारिस गरेको छ

सरकारले एमबीबीएस र बीडीएस इन्टर्न चिकित्सकलाई कम्तीमा आठौँ तहका मेडिकल अधिकृतको सुरु तलबको ५० प्रतिशत बराबर भत्ता दिन सिफारिस गरेको छ। इन्टर्न चिकित्सकले वर्तमानमा महिनाको १० हजार रुपैयाँ मात्र निर्वाह भत्ता पाउँछन् र अत्यधिक कामको चापमा परिरहेका छन् भनी उनीहरूले श्रम शोषण भएको गुनासो गरेका छन्। बाराकोटी प्रतिवेदनले इन्टर्न चिकित्सकलाई मेडिकल अधिकृतको सुरु तलबको ५० प्रतिशत भत्ता दिन सुझाव दिएको थियो तर कार्यान्वयन हुन सकेको छैन। ४ वैशाख, काठमाडौं। मेडिकल कलेजका इन्टर्न डाक्टरहरू न्यून निर्वाह भत्ता र अत्यधिक कामको चापबीच अस्पतालको सेवा दिइरहेका छन्। बिरामीको उपचारदेखि वार्ड व्यवस्थापनसम्मको जिम्मेवारी हातेमालो गर्दै उनीहरूले महिनाको १० हजार निर्वाह भत्ता पाउँछन्। लामो समयदेखि इन्टर्न चिकित्सकले श्रम शोषण भएको भन्दै भत्ता बढाउन माग गर्दै आएका छन्।

सरकारद्वारा गठित एक कार्यदलले एमबीबीएस र बीडीएस इन्टर्न चिकित्सकलाई कम्तीमा आठौँ तहका मेडिकल अधिकृतको सुरु तलबको ५० प्रतिशत बराबर भत्ता दिनुपर्ने सिफारिस गरेको छ। शिक्षा, तथा खेलकुद मन्त्रालयले इन्टर्न चिकित्सकहरूको मासिक निर्वाह भत्ता सम्बन्धी समस्या समाधानका लागि सहसचिव तथा प्राविधिक शिक्षा महाशाखा प्रमुख चन्द्रकान्त पौडेलको संयोजकत्वमा सात सदस्यीय कार्यदल गठन गरेको थियो।

एमबीबीएस र बीडीएस इन्टर्न चिकित्सकको मासिक निर्वाह भत्ता सम्बन्धमा राय सुझाव दिन मन्त्रालयले गत १४ वैशाखमा उक्त कार्यदल गठन गरेको थियो। गत ३० वैशाखमा बुझाएको प्रतिवेदनमा निजी तथा सरकारी सबै कलेज तथा प्रतिष्ठानले निर्वाह भत्ता दिनुपर्ने भन्दै सरकारलाई सिफारिस गरिएको छ। ‘इन्टर्न चिकित्सकलाई सरकारी तहको आठौं तहको सुरु तलब स्केलको आधा रकम (५० प्रतिशत निर्वाह भत्ता) सबै सार्वजनिक तथा निजी शिक्षण संस्थाले उपलब्ध गराउन मनासिब हुन्छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘यस व्यवस्थालाई एक वर्षे इन्टर्नसिप कार्यक्रम रहेका चिकित्सा शिक्षाका अन्य कार्यक्रममा अध्ययरत विद्यार्थीहरूमा पनि लागु गर्न सकिन्छ।’

समितिले उक्त राय कार्यान्वयन गर्नका लागि राष्ट्रिय शिक्षा ऐन २०७५ को दफा ६ अनुसार आयोगको काम कर्तव्य र अधिकारमा रहेर गर्न सकिने जनाएको छ। प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहेका चिकित्सा शिक्षा बैठकमा यथोचित निर्णय गर्न सिफारिस समेत गरिएको छ।

एमबीबीएस अध्ययन पूरा गर्न करिब साढे पाँच वर्ष लाग्छ। त्यसमा करिब साढे चार वर्ष अध्ययन र एक वर्ष अनिवार्य इन्टर्नसिप गर्नुपर्छ। इन्टर्नसिपका क्रममा विभिन्न अस्पतालका विभागहरूमा ड्युटी गर्नुपर्छ, रात दिनको पालोमा काम गर्ने अवस्था बढी हुन्छ। डाक्टर बन्ने क्रममा इन्टर्न डाक्टरले अस्पतालमा बढी समय बिताउने अपेक्षा हुन्छ। तर नेपालमा निर्वाह भत्ता वैज्ञानिक ढंगले निर्धारण नभएका कारण सेवा सुविधा कम भएको चिकित्सकहरूले गुनासो गरेका छन्।

चिकित्सा शिक्षाको स्नातक तह अध्ययन गरिरहेका इन्टर्न डाक्टरले विशेषज्ञ चिकित्सकको निगरानीमा बिरामीको उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ। भर्ना भएका र आकस्मिक उपचारका बिरामीको स्वास्थ्य जाँच, भर्ना, वार्ड व्यवस्थापन र डिस्चार्ज गर्ने कार्यमा निरन्तर खटिन्छन्। सिनामंगलस्थित काठमाडौं मेडिकल कलेजमा इन्टर्नसिप गरिरहेका एक डाक्टरका अनुसार दैनिक १० देखि १२ घण्टा काम गर्नुपर्छ तर भत्ता त्यो अनुसार नपाउँदा उनीहरू श्रम शोषित भइसकेको बताए। अधिकांश इन्टर्नहरू न्यून भत्ताका कारण जीवनयापनमा पनि कठिनाइ भोगिरहेका छन्। कतिपयले परिवारका आर्थिक जिम्मेवारी समेत बोकेको अवस्था छ।

अधिकांश इन्टर्नहरूलाई अस्पतालले मासिक १३ हजार रुपैयाँ मात्रै निर्वाह भत्ता दिने गरेको छ। ‘हामीले गर्ने कामको हिसाबले यो रकम अत्यन्तै न्यून छ,’ ती चिकित्सकले भने, ‘वार्ड, ओपीडी, अप्रेशन थियटरमा भर्ना भएका बिरामीहरूको जिम्मेवारी सम्हाल्नुपर्छ।’ विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको निर्देशनमा भए पनि दैनिक उपचार प्रक्रियामा इन्टर्नहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।

उनले मेडिकल अध्ययनको अवधि लामो भएको र एमबीबीएस अध्ययनमा करिब ६ वर्ष लाग्ने बताए। कलेजको प्रक्रिया ढिलो हुँदा सात वर्ष पनि लाग्न सक्छ। एमबीबीएस पढ्न करिब ४० लाख रुपैयाँ खर्च हुने गर्छ। ‘धेरैजसो विद्यार्थी २५ वर्ष नाघिसकेका हुन्छन् र त्यतिबेला पनि घरबाट खर्च माग्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भन्यो, ‘यसैकारण इन्टर्नसिपमा आफ्नै खर्च धान्न सक्ने भत्ता मिलाउनुपर्ने माग हो।’

सरकारी मेडिकल कलेजमा उपलब्ध भत्ताजस्तै निजी मेडिकल कलेजमा पनि त्यो दर लागू हुनुपर्ने इन्टर्न चिकित्सकको माग छ। ‘हामी त तलब नभई स्टाइपेन्ड मात्र माग गर्दैछौँ, तर त्यो पनि श्रम ऐन अनुसार हुनुपर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘सरकारी र निजी मेडिकल कलेजबीच भत्तामा विभेद हुनु हुँदैन।’

बाराकोटी प्रतिवेदन अलपत्र स्वास्थ्यकर्मीका लागि सुरक्षित कार्यस्थल संघर्ष समिति र सरकार बीच भएको सहमतिको आधारमा स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रका इन्टर्न चिकित्सक, मेडिकल अधिकृत, आवासीय चिकित्सकलगायत स्वास्थ्यकर्मीहरूको सेवा सुविधामा न्यूनतम सरकारी सरह एकरूपता कायम गर्न अध्ययन गरी प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्न २०८१ सालमा गठन गरिएको थियो। त्यस समितिको संयोजक तत्कालीन स्वास्थ्य मन्त्रालयका अतिरिक्त सचिव डा. टंकप्रसाद बाराकोटी थिए।

बाराकोटी प्रतिवेदनले पनि इन्टर्न चिकित्सकलाई मेडिकल अधिकृतको सुरु तलबको ५० प्रतिशत र वर्षमा १३ महिनाको निर्वाह भत्ता निर्धारण गर्न सुझाव दिएको थियो। इन्टर्न न्यूनतम सरकारी स्तरको सेवा सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्ने निष्कर्ष रहेको प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ। इन्टर्नहरूले अस्पतालमा नियमित चिकित्सकीय सेवा दिने भएकाले उनीहरूको भत्ता अत्यन्त कम हुनु श्रम र सेवाको मूल्यांकन गलत भएको ठहर गरिएको छ।

चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई इन्टर्न चिकित्सकको भत्तासम्बन्धी मापदण्ड निर्धारण गर्न सिफारिस गरिएको छ। आठौं तहका मेडिकल अधिकृतले हाल ४८ हजार रुपैयाँ पाउँछन्, जसको ५० प्रतिशत अर्थात २४ हजार रुपैयाँ इन्टर्न चिकित्सकलाई दिनुपर्ने कार्यदलको सुझाव छ। विश्वविद्यालय, प्रतिष्ठान र निजी मेडिकल कलेजहरूलाई नियमित मासिक रूपमा इन्टर्न चिकित्सकको भत्ता दिन निर्देशन दिनुपर्ने पनि प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ।

प्रतिवेदनले भत्ता सरकारी दरसरह कायम गरिँदा विद्यार्थी भर्ना शुल्कमा अनावश्यक वृद्धि नगर्ने गरी नीति बनाउन सुझाव दिएको छ। भत्ता पारदर्शी बनाउने र बैंकमार्फत भुक्तानी गराउन समेत निर्देशन दिनुपर्ने उल्लेख छ। स्वास्थ्य संस्था दर्ता तथा नवीकरणमा पनि इन्टर्न चिकित्सकको सेवा–सुविधा कार्यान्वयन भईरहेको छ कि छैन हेर्नुपर्ने भनिएको छ।

यद्यपि बाराकोटी प्रतिवेदनले दिनुभएका सुझाव एक वर्ष नाघिसक्दा पनि लागु हुन सकेका छैनन्। श्रम रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले ४ वैशाख २०८३ मा विज्ञप्ति जारी गर्दै श्रम ऐन २०७४ अनुसार न्यूनतम पारिश्रमिक तथा सामाजिक सुरक्षा व्यवस्था पालन गर्न निर्देशन दिएको थियो। स्वास्थ्य मन्त्रालयले २ माघ २०७९ मा चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई स्वास्थ्यकर्मीको निर्वाह भत्ता असमानता हटाउन परिपत्र समेत गरेको थियो।

२१ कात्तिकमा स्वास्थ्य संस्थामा कार्यरत नर्स तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई न्यूनतम पारिश्रमिक दिन विभिन्न संघ-संस्थाहरूबीच सहमति भएको थियो। त्यस आधारमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले २० चैतमा मेडिकल तथा डेन्टल कलेज एसोसिएसनलाई समेत पुनः परिपत्र पठाएको थियो। गोष्ठी र सहमति अनुसार इन्टर्न चिकित्सकको भत्ता बढाउनुपर्ने सुझाव दिइएको हो।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा इन्टर्नसिप चरण अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यस अवधिमा चिकित्सकहरू प्रत्यक्ष बिरामीसँग काम गर्ने अनुभव प्राप्त गर्छन्। तर सेवा–सुविधा न्यून हुँदा मनोबल घट्ने र पेशागत असन्तुष्टि बढ्ने जोखिम विज्ञहरूले देखाएका छन्।

इन्टर्न चिकित्सकहरूका अभियान संयोजक डिल्ली हरिजन भन्छन्, ‘हामीले अस्पतालमा नियमित चिकित्सक सरह जिम्मेवारी बहन गर्छौं। निरन्तर आवाज उठाइरहेका छौँ र प्रतिवेदनको कार्यान्वयन को लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयमै प्रक्रिया गरिरहेका छौँ। अहिले प्रधानमन्त्री कार्यालयमा समेत छलफल भइरहेको छ।’

तर निजी मेडिकल कलेज सञ्चालकहरूले इन्टर्नहरूलाई तलब दिन आवश्यक नरहेको तर्क गर्छन्। उनीहरूको भनाइ छ कि इन्टर्नसिप चिकित्सा अध्ययनको एक भाग हो र सिकाइको प्रक्रिया हो, काम होइन। इन्टर्न चिकित्सकहरू यसलाई श्रम शोषण भनेर लिन्छन्।

इन्टर्न चिकित्सकहरूको मुख्य असन्तुष्टि सरकारी र निजी मेडिकल कलेजबीचको भत्तामा असमानता हो। सरकारी मेडिकल कलेजमा इन्टर्नलाई २३ हजारसम्म भत्ता दिइन्छ भने निजी कलेजमा कतिपय ठाउँमा मात्र १० हजार रुपैयाँ मात्रै दिइन्छ। डिल्ली हरिजन भन्छन्, ‘पहिले पनि समिति बने, प्रतिवेदन बने, तर कार्यान्वयन भएन। यसपटक सरकारले प्रतिबद्धता जनाएको छ, त्यसमा विश्वास गरेर अन्तिमसम्म संघर्ष गरिरहेका छौँ।’

एमालेले चुनावी समीक्षा गर्न बादलको नेतृत्वमा कार्यदल गठन गर्ने प्रस्ताव ल्यायो

नेकपा एमालेले आगामी निर्वाचन नतिजाको समीक्षा गर्न उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा बादलको नेतृत्वमा कार्यदल गठन गर्ने प्रस्ताव प्रस्तुत गरेको छ। ४ जेठमा सम्पन्न सचिवालय बैठकले आगामी ८ गते यसबारे निर्णय गर्ने तयारी गरेको छ। कार्यदल गठन पश्चात मात्र निर्वाचन नतिजाको विस्तृत छलफल हुनेछ भन्ने स्रोतले जनाएको छ। ४ जेठ, काठमाडौं। नेकपा एमालेले चुनावी नतिजाको विश्लेषणका लागि कार्यदल गठन गर्ने निर्णय लिन लागेको छ। सचिवालयको आजको बैठकमा उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा बादलको नेतृत्वमा कार्यदल गठन गर्ने प्रस्ताव पेश भएको थियो। बैठक स्रोतका अनुसार, ‘बादलको नेतृत्वमा पदाधिकारी र प्रदेश नेतृत्व समावेश गरी कार्यदल गठन गर्ने प्रस्ताव आएको छ।’ आगामी ८ गतेको सचिवालय बैठकले यसबारे अन्तिम निर्णय गर्नेछ। स्रोतका अनुसार, कार्यदल गठन भएको खण्डमा मात्रै निर्वाचन नतिजाको समग्र छलफल हुनेछ। ‘राजनीतिक परिस्थितिबारे नेताहरूले आफ्ना धारणा व्यक्त गरे, तर व्यापक छलफल कार्यदल गठनको प्रस्तावका कारण रोकिन पुगेको छ,’ स्रोतले बताए। एमालेमा चुनावी नतिजाको समीक्षा गर्दै पार्टी पुनर्गठनको माग तीव्र हुँदै गएको छ।

के चीन बदलिँदो विश्व नेतृत्व गर्दैछ?

समाचार सारांश समीक्षित सामग्री। रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन मंगलबारदेखि दुई दिने औपचारिक चीन भ्रमणमा जाने भएका छन्। पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले द्विपक्षीय सम्बन्ध, रणनीतिक सहयोग र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा छलफल गर्ने योजना रहेको छ। पुटिनको भ्रमण डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमणपछि एक हप्तामा हुँदैछ र दुवैले चीन-अमेरिका सम्बन्धमा विचार आदानप्रदान गर्नेछन्। ४ जेठ, काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमणपछि रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन मंगलबारदेखि चीनको दुई दिने औपचारिक भ्रमणमा जाँदै छन्। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले गत शनिबार यसबारे जानकारी दिँदै यो राजकीय भ्रमण चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको निमन्त्रणामा हुने बताएका थिए। क्रेमलिनले पनि यसअघि नै एक विज्ञप्ति जारी गर्दै पुटिनको चीन भ्रमण पुष्टि गरिसकेको छ। यसअघि ट्रम्पले मे १३ देखि १५ सम्म चीनको औपचारिक भ्रमण गरेका थिए, जुन करिब एक दशकमा कुनै पनि अमेरिकी राष्ट्रपतिको पहिलो चीन यात्रा थियो। तथापि, ट्रम्प आफ्नो भ्रमणमा अमेरिकी शीर्ष टेक कम्पनीका सीईओहरूसँग आए पनि कुनै सम्झौता घोषणा भएन। त्यसको ठीक तीन दिनपछि पुटिन बेइजिङ पुग्दै छन्। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयको विज्ञप्तिअनुसार, पुटिन र सी जिनपिङले द्विपक्षीय सम्बन्ध, चीन-रूस साझेदारी र रणनीतिक सहयोग सुदृढ पार्ने उपायबारे छलफल गर्नेछन्। महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय मुद्दामा विचार आदानप्रदान पनि हुनेछ। दुवै देशले उच्च तहमा संयुक्त वक्तव्य र विभिन्न द्विपक्षीय कागजातहरूमा हस्ताक्षर गर्ने योजना बनाएका छन्। साथै, चिनियाँ-रूसी शिक्षा वर्ष उद्घाटन समारोहमा राष्ट्रप्रमुखहरूले सहभागिता जनाउनेछन्। सम्बन्ध सुदृढ पार्ने प्रयास रूसले पुटिनको भ्रमणलाई २५औं वर्षगाँठका अवसरमा हुने असल छिमेकीपन र मैत्रीपूर्ण सहयोग सन्धिपत्रका क्रियान्वयनका रूपमा देखेको छ। यो सन्धि सन् २००१ मा मस्कोमा तत्कालीन चिनियाँ राष्ट्रपति जियाङ जेमिन र पुटिनबीच भएको थियो। पुटिन र सी जिनपिङको पछिल्लो भेट गत वर्षको सेप्टेम्बरमा साङ्घाई सहयोग संगठन (एससीओ)को वार्षिक शिखर सम्मेलनमा भएको थियो। उनले सेप्टेम्बर ३ मा जापानविरुद्धको युद्ध विजयको ८०औं वर्षगाँठमा आयोजित सैन्य परीड़मा समेत सहभागिता जनाएका थिए, जसमा उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उन र इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान पनि उपस्थित थिए। गत मेमा सी जिनपिङले पुटिनको निमन्त्रणामा मस्कोमा चार दिने राजकीय भ्रमण गरेका थिए र सोभियत संघको ग्रेट पेत्रियटिक युद्ध विजयोत्सवमा सहभागी भएका थिए। राष्ट्रपति बनेपछि सी जिनपिङको यो रुसको ११औं भ्रमण हो र यो उनी सबैभन्दा बढी भ्रमण गरेका विदेश हो। उनले भाषणमा चीन र रूसलाई अभिन्न छिमेकी, साझेदार र मित्रको रूपमा वर्णन गरेका थिए। रोयटर्सका अनुसार, पुटिन र सी जिनपिङले विगत केही वर्षमा ४० भन्दा बढी पटक भेट घटाएका छन्। सन् २०२२ को फेब्रुअरीमा उनीहरूले ‘नो-लिमिट्स’ रणनीतिक साझेदारी सम्झौता गरे, जुन रूसले युक्रेनमाथि आक्रमण गर्नु अघि गरिएको थियो। रुस-युक्रेन युद्धपछि रूसमाथि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू बढ्दा पनि चीनले रूसलाई सार्वजनिक आलोचना गरेन र प्रतिबन्धहरू समर्थन नगरेको थियो। दुई देशले राजनीतिक र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन् र रूसको आर्थिक निर्भरता चीनमा बढ्दै गएको छ। गत सेप्टेम्बरमा चीन र रूसले ‘पावर अफ साइबेरिया-२’ प्राकृतिक ग्यास पाइपलाइनको निर्माणका लागि कानुनी रूपमा बाध्यकारी सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। रूसी सञ्चारमाध्यम आरटीका अनुसार, राष्ट्रपति पुटिन सन् २०२६ मा चीनमा दुई पटक भ्रमण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ र नोभेम्बरमा शेन्जेनमा हुने एसिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुने उनको अर्को भ्रमण तय भइसकेको छ। चीन-अमेरिका वार्तामा रूसको दृष्टि रूसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले चीन र अमेरिकाबीच ‘फुटाउ र राजनीति गर’ रणनीति अपनाउने छैनन् भनेका छन्। उनले भने, ‘चीन र अमेरिकाबीच सम्झौता भए वा हुँदैछ भने त्यो हाम्रो चिनियाँ मित्रहरूको हितमा र हामीलाई खुशी पार्ने कुरा हुनेछ।’ लाभरोभले थपे, ‘चीन र रूसको सम्बन्ध परम्परागत सैन्य र राजनीतिक गठबन्धनभन्दा धेरै गहिरो र भरपर्दो छ। यो नयाँ सम्बन्धले विश्वव्यापी राजनीतिक तथा आर्थिक स्थिरता सुनिश्चित गर्न सक्छ।’ पुटिनको चीन भ्रमणले अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रको ध्यान खिचेको छ। साउथ चाइना मर्निङ पोस्टले उल्लेख गरेको छ कि यो भ्रमण नियमित छ र यसपाली कुनै ठूलो सैन्य परेड वा भव्य स्वागत समारोहको अपेक्षा छैन। यो चीनका लागि त्यस्तो अवसर हो, जहाँ एकै महिनामा दुई शक्तिशाली देशका नेताहरूलाई आतिथ्य गरिरहेको छ। यसले चीनले दुवै देशसँगको सम्बन्ध सन्तुलित राख्न खोजिरहेको सङ्केत दिन्छ। वर्तमान चुनौतीपूर्ण विश्व परिवेशमा चीनले आफूलाई महत्त्वपूर्ण र निर्णायक शक्ति बनाउन प्रयासरत देखिन्छ। राजनीतिक विश्लेषक हुआङ वेइगुओका अनुसार, चीन, अमेरिका र रूस बीच त्रिकोणीय सम्बन्धमा फरक किसिमको शक्ति प्रतिस्पर्धा छ। उनी ट्रम्पको चीन भ्रमणले चीन-रूस सम्बन्धलाई असर नपर्ने विश्वास राख्छन्। हुआङले भने, ‘अमेरिका र रूस औँल्याउँदा विरोधी देखिए पनि अमेरिका रसय-युक्रेन युद्धमा मध्यस्थता भूमिका खेल्न चाहन्छ र शान्ति स्थापना गर्ने राष्ट्रका रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गर्न खोज्छ।’ उनका अनुसार, अहिलेका तीन देशमध्ये चीनसँग सबैभन्दा बढी ‘एडभान्टेज’ छ। हुआङले थपे, ‘ट्रम्प पुनः सत्तामा आएपछि अमेरिका र युरोपेली देश बीच सम्बन्ध तनावपूर्ण बनेको छ। युरोपेली देशहरूले चीनको भ्रमण बढाएका छन् र केही हदसम्म कम द्वन्द्वपूर्ण सम्बन्ध कायम राखेका छन्।’ यस्तो अपेक्षाकृत अराजक विश्व वातावरणमा चीनले केही पश्चिमी देशसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित गर्न र विपक्षी खेमाका सहयोगीहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याउन सक्ने देखिन्छ। ट्रम्पको भ्रमणमा चासो अर्कोतर्फ, ट्रम्पले चीन भ्रमण पूरा गर्दा सी जिनपिङलाई सेप्टेम्बरमा ह्वाइट हाउस आउन निमन्त्रणा गरेका छन्। चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले पनि सी जिनपिङ यसै वर्ष अमेरिका जाने कुरा पुष्टि गरेका छन्। पुटिनको चीन भ्रमणको घोषणा ट्रम्पको भ्रमण सकिएपछि २४ घण्टाभित्र आएको हो र पुटिनको भ्रमण ट्रम्पको भ्रमण पछि एक हप्तामा भएको हो। रूसी सरकारी समाचार एजेन्सी तासले क्रेमलिनको प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभलाई उद्धृत गर्दै उल्लेख गरेको छ कि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको चीन भ्रमणसँग सम्बन्धित मिडिया रिपोर्टहरूलाई नजिकबाट हेरिरहेको छ र पुटिनको भ्रमणका क्रममा यसबारे प्रत्यक्ष जानकारी लिने अपेक्षा राखेको छ। पेस्कोभका अनुसार, आगामी चीन-रूस बैठकमा दुवैले चीन र अमेरिकाबीच हालै भएका कुराकानीका विषयमा विचार आदानप्रदान गर्नेछन्। उनले भन्यो, ‘दुनियाँका दुई ठूला अर्थतन्त्रका शीर्ष नेताहरूबीचको प्रत्यक्ष संवादले संसारका सबै देशहरू, विशेष गरी रूसको ध्यान आकर्षित गर्नेछ।

कन्सल्टेन्सीहरूमा भइरहेको अनुगमनप्रति फेकनको समर्थन

कन्सल्टेन्सीहरूमा भइरहेको अनुगमनप्रति फेकनको समर्थन

४ जेठ, काठमाडौं । स्वतन्त्र शैक्षिक परामर्श संघ, नेपाल (फेकन) ले शैक्षिक परामर्श संस्थाहरूमा नेपाल प्रहरीले सञ्चालन गरिरहेको अनुगमन तथा निगरानी प्रक्रियालाई सकारात्मक रुपमा लिँदै स्वागत गरेको छ । साथै, कानून अनुसार प्रक्रिया पुरा गरिसकेका व्यवसायीहरूलाई अनावश्यक समस्याबाट बचाउन संवेदनशीलता र समन्वयका साथ अनुगमन गर्न सरकारसँग अनुरोध गरेको छ । फेकनले आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्दै एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गरेको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्रको फेसबुक पोस्टपछि डीडीसीका उत्पादनप्रतिको चासो बढ्यो

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले आफ्नो फेसबुक पेजमा डीडीसीका चीज खाइरहेको फोटो पोस्ट गरेपछि सामाजिक संजालमा तीव्र चर्चा चलेको छ। डीडीसीले दूध, दही, घिउ, चीज, पनिरलगायत विभिन्न दूधजन्य उत्पादनहरू बजारमा ल्याउँदै आएको छ र हजारौँ किसानबाट दूध सङ्कलन गर्दछ। डीडीसीका ती उत्पादनहरू गुणस्तर नियन्त्रण, सरकारी मापदण्ड पालना र पारदर्शिताका कारण उपभोक्ताले विश्वास गर्ने गरेका छन्।

हाल डीडीसीले दूध, दही, घिउ, चीज, पनिरलगायत विविध दूधजन्य वस्तुहरू बजारमा उपलब्ध गराइरहेको छ। डीडीसी हजारौँ दुग्ध किसानबाट दूध सङ्कलन गरी त्यसबाट दूधजन्य उत्पादन बनाएर परिचालन गर्दछ। डीडीसीका अन्य उत्पादनहरूमा नीलो प्याकेट, हरियो प्याकेट, पहेँलो ‘काउ मिल्क’, डबल टोन टी मिल्क, चीज, पनिर, बटर, दही, लस्सी, मोही, आइसक्रिम, केसर मिल्क लगायत समावेश छन्।

बजार विभागका प्रमुख सञ्जिव झाले बताएअनुसार, डीडीसीका उत्पादनप्रतिको उपभोक्ताको विश्वासको मुख्य कारण गुणस्तर नियन्त्रण प्रणाली, सरकारी मापदण्डको कडाइका साथ पालन र उत्पादन प्रक्रियामा अपनाइएको पारदर्शिता हो। उनले भने, “डीडीसी नेपाल सरकार अन्तर्गत सञ्चालित संस्था भएकाले यसले खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले जारी गरेको खाद्य स्वच्छता निर्देशिका र ‘फुड ल’ को कडाइका साथ पालन गर्दै उत्पादनहरू तयार गर्दछ।”

काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र दैनिक ६५ हजारदेखि ७० हजार लिटर दूध वितरण हुन्छ, जुन निजी क्षेत्रको तुलनामा निकै ठूलो परिमाण हो। डीडीसीको थप विशेषता ‘नो रिटर्न पोलिसी’ हो भनी झाले उल्लेख गरे। यसले उपभोक्तासम्म पुग्ने उत्पादन ताजा र सुरक्षित रहोस् भन्ने संस्थाको प्रतिबद्धता प्रकट गर्दछ। गुणस्तर नियन्त्रण, सरकारी निगरानी र लामो समयदेखिको उपभोक्ता विश्वासका कारण डीडीसी आज पनि नेपाली डेरी बजारमा एक महत्वपूर्ण र भरोसायोग्य ब्रान्डका रूपमा स्थापित भएको छ।