लेखक: space4knews

यो अलि ‘झ्यारझ्यार’ सुनिन्छ। तर मेरब अब्दुल्लाहजादेको आवाज स्पष्ट छ र जुन परिस्थितिमा उनले बोलेका छन्, त्यस हिसाबमा अचम्म गरी धीर छ। उनी पश्चिमी इरानमा मृत्युदण्डको पर्खाइमा छन्। उनी छिटोछिटो बोल्छन्, लाग्छ अब उनीसँग धेरै समय छैन। अनि उनले अति आवश्यक सन्देश दिन खोजेका छन्।”तपाईँले मेरो आवाज अरोमिये केन्द्रीय कारागारबाट सुनिरहनुभएको छ र यो मेरो आवाज सुन्ने अन्तिम पटक पनि हुन सक्छ,” कुर्दिस मानव अधिकार सञ्जालले प्राप्त गरेको भ्वाइस नोटमा उनले बताएका छन्।”मेरो पक्राउको पहिलो दिनदेखि नै उनीहरूले मलाई यातना र धम्की दिएका थिए र झुटा आरोपहरू स्वीकार गर्न बाध्य बनाए। म माथि लगाइएका कुनै पनि आरोप सत्य होइनन्। यो कुरा उनीहरूलाई र ईश्वरलाई थाहा छ। म निर्दोष छु।”मेरब सन् २०२२ मा पक्राउ परेका थिए। राम्रोसँग हिजाब नलगाएको आरोपमा पक्राउ परेकी युवती महसा अमिनीको प्रहरीले हिरासतमा मृत्यु भएपछि सुरु भएको राष्ट्रव्यापी प्रदर्शनका क्रममा मेरब पक्राउ परेका थिए। उनीमाथि इरानको बासिज मिलिशिया फौजका एक सदस्यको हत्यामा संलग्न भएको आरोप लगाइएको छ। ४२ हप्तासम्म त्रासपूर्ण रातहरू बिताएपछि यसै महिनाको शुरुमा उनलाई मृत्युदण्ड दिइएको हो। इरानमा बढ्दो राजनीतिक र सुरक्षासम्बन्धी अभियोगमा मानिसहरूलाई मृत्युदण्ड दिने क्रममा उनी पनि थपिएका छन्।

व्यापक वृद्धिगएको फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि अमेरिका र इजरायलले आक्रमण सुरु गरेयता मात्र ३२ जना राजनीतिक बन्दीलाई मृत्युदण्ड दिइएको संयुक्त राष्ट्रसंघले पुष्टि गरेको छ। यो संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा मृत्युदण्डमा व्यापक वृद्धि भएको देखाउँछ। एम्नेस्टी इन्टरनेशनलका अनुसार सन् २०२५ मा राजनीतिक अभियोगमा ४५ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो। संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवाधिकार कार्यालयले मानिसहरूको राजनीतिक आवाज दबाउन मृत्युदण्डको प्रयोग बढ्दो रहेको चेतावनी दिएको छ। यस वर्ष मारिएकामध्ये धेरैलाई इजरायली वा अमेरिकी गुप्तचर निकाय सीआईएको लागि सुराकी गरेको आरोप थियो। बाँकी केही विपक्षी समूहमा आबद्ध भएको आरोपमा पक्राउ परेका थिए। त्यसमध्ये १४ जना गत जनवरीमा भएको विरोध प्रदर्शनमा सहभागी भएकाले पक्राउ परेका थिए। उक्त प्रदर्शन दबाउने प्रयासमा राज्यले चरम बल प्रयोग गर्दा हजारौंले ज्यान गुमाएका थिए।”इरानमा प्रशासनले झुन्ड्याएर मृत्युदण्ड लागू गर्छ। उनीहरूले त्यो काम बिहानै पुरा गर्न सक्छन्,” एम्नेस्टी इन्टरनेशनलकी नशीम पापायानी भन्छिन्। “इरानमा मानिसहरू प्रत्येक दिन मृत्युदण्डको समाचार सुन्न बाध्य छन्।”

आर्सनलले प्रिमियर लिगमा बर्नलीलाई १-० को फराकिलो अन्तरले हराउँदै ३७ खेलपछि ८२ अंकसहित शीर्ष स्थान कायम गरेको छ। काइ हाभेर्ट्जले ३७औं मिनेटमा गरेको गोलले आर्सनललाई महत्वपूर्ण जित दिलायो। आर्सनलले एक खेल बाँकी रहँदा म्यानचेस्टर सिटीमाथि ५ अंकको अग्रता बनाएको छ र च्याम्पियन बन्ने संभावना बलियो बनाएको छ। ५ जेठ, काठमाडौं।

काइ हाभेर्ट्जको एकल गोलमा आधारित आर्सनलले प्रिमियर लिगमा बर्नलीलाई १-० ले पराजित गर्दै उपाधि होडमा आफ्नाे स्थान दृढ बनाएको छ। एमिरेट्स स्टेडियममा सम्पन्न घरेलु खेलमा हाभेर्ट्जले ३७औं मिनेटमा बुकायो साकाद्वारा दिएको पास सदुपयोग गर्दै गोल गरे। यस जितपछि ३७ खेलबाट आर्सनलले दोस्रो स्थानमा रहेको म्यानचेस्टर सिटीमाथि ५ अंकको फराकिलो अग्रता लिएको छ र २२ वर्षपछि प्रिमियर लिग हात पार्न सम्भावना झनै बढेको छ।

आर्सनल अहिले ८२ अंकसहित शीर्ष स्थानमा उक्लिएको छ र एउटा खेल मात्र बाँकी छ। यदि आर्सनलले बाँकी खेल जित्न सफल भयो भने, उसले सिजनको उपाधि आफ्नो नाम गर्नेछ। म्यानचेस्टर सिटी ३६ खेलमा ७७ अंकसहित दोस्रो स्थानमा छ। यदि सिटीले मंगलबार बर्नमाउथ विरुद्ध जित निकाल्न सकेन वा पराजित भयो भने आर्सनलले एक खेल अगाडि नै च्याम्पियन घोषित हुने सम्भावना छ। तर यदि सिटीले जित्यो भने, आर्सनलले अन्तिम खेलसम्म पर्खनुपर्ने छ। आर्सनलले आगामी आइतबार क्रिस्टल प्यालेससँग सामना गर्नेछ।

फाइल फोटो समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा पश्चात तयार गरिएको। संघीय संसदका दुवै सदनको बैठक आज ५ जेठ काठमाडौंमा प्रतिनिधि सभाको बिहान ११ बजे र राष्ट्रिय सभाको दिउँसो सवा १ बजे बस्नेछ। बैठकमा विनियोजन विधेयकका सिद्धान्त र प्राथमिकतामा छलफल जारी रहनेछ र अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिने कार्यसूची तय गरिएको छ। प्रिबजेट छलफल सकिएपछि जेठ १५ गते सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को बजेट सार्वजनिक गर्ने तयारीमा छ। ५ जेठ, काठमाडौं। संघीय संसदका दुवै सदनको बैठक आज बस्दै छन्। प्रतिनिधि सभाको बैठक बिहान ११ बजे र राष्ट्रिय सभाको बैठक दिउँसो सवा १ बजे बस्ने तालिका छ। बैठकमा विनियोजन विधेयकका सिद्धान्त र प्राथमिकतामा छलफल (प्रिबजेट छलफल) आज पनि जारी रहने छ भन्ने संसद सचिवालयका महासचिव पद्मप्रसाद पाण्डेयले जानकारी दिएका छन्। साथै उक्त छलफलमा उठेका प्रश्नहरूको जवाफ अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले दिने कार्यसूची पनि तय गरिएको छ। बैठकको सुरुवातमा सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयबाट प्राप्त कार्यभार थप सम्बन्धी पत्रको विवरण पढेर सुनाउने छन्। राष्ट्रिय सभाको बैठकमा पनि यस्तै कार्यसूची रहने छ। प्रिबजेट छलफल पश्चात जेठ १५ गते सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को बजेट सार्वजनिक गर्ने तयारीमा रहेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँग शान्ति सम्झौता हुनसक्ने आशा व्यक्त गरेका छन्। उनले केही समयअघि “इरानमाथि आफूले गर्न लागेको आक्रमणलाई अहिलेलाई स्थगित गरेको” घोषणा गरेका छन्। कतार, साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सको आग्रहमा उक्त निर्णयमा पुगेको ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा एउटा पोस्ट गर्दै जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार “अहिले गम्भीर वार्तालाप सुरु हुन लागेको बेला” मङ्गलवार गर्ने भनिएको सैन्य आक्रमण तत्कालका लागि रोकेको हो।

शान्ति सम्झौताको सम्भावना औँल्याउँदै ट्रम्पले तेहरानलाई परमाणु हतियार विकासका सबै प्रयासहरू छोड्न तयार हुनुपर्ने बताएका छन्। ट्रम्पकै अनुसार अमेरिकाका लागि “धेरै स्वीकार्य” सम्झौता हुने सम्भावना रहेको छ। तर हप्तौंसम्मको अप्रत्यक्ष वार्तामा खासै प्रगति देखिएको छैन। पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले यसलाई “धेरै सकारात्मक विकास” भनेका छन्, “तर के हुन्छ वा हुँदैन हामी हेर्नेछौँ।”

ट्रम्पले भनेका छन्, “हामी यस्तो अवस्थामा थियौँ कि सहमतिमा नजिक छौं जस्तो देखिन्थ्यो, तर त्यो काम लागेन। तर अहिले केही फरक छ।” उनको बुझाइमा इरानसँग सम्झौता हुने “निकै राम्रो सम्भावना” छ। “यदि हामीले इरानमाथि बमबारी नगरी सहमति गर्न सक्यौँ भने म धेरै खुसी हुने छु,” उनले बताएका छन्। तर राष्ट्रपति ट्रम्पले यदि कुनै स्वीकार्य सम्झौता नभए अमेरिकाले “क्षणभरको सूचनामा इरानमाथि पूर्ण र ठूलो स्तरको आक्रमण गर्न तयार रहेको” चेतावनी दिएका छन्।

इरानका एक वरिष्ठ सैन्य कमाण्डरले अमेरिकालाई “फेरि रणनीतिक भूल र गलत अनुमान” नगर्न आग्रह गरेका छन्। इरानको तस्निम समाचार संस्थाले सोमवार राती सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनेईको प्रतिक्रिया प्रकाशित गरेको छ, जसमा “शत्रुलाई न्यून अनुभवसहित कमजोर साबित हुने” नयाँ मोर्चा खोल्ने चेतावनी दिइएको छ। सोमबार इरानले अमेरिकाको पछिल्लो प्रस्तावको जवाफ दिएको र पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरू मार्फत वाशिङ्टनसँग वार्ता जारी रहेको बताएको थियो।

४ जेठ, स्याङ्जा । स्याङ्जामा १२ वर्षीया बालिकालाई जबरजस्ती करणी गरेको आरोपमा एक युवकलाई पक्राउ गरिएको छ। स्याङ्जाको हरिनास गाउँपालिका–६ मा भएको घटनापछि प्रहरीले आरोपितलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान सुरु गरेको बताएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाका अनुसार गत शुक्रबार राति करिब ११ बजेतिर हरिनास गाउँपालिका-६ का १२ वर्षीया बालिकामाथि जबरजस्ती करणी भएको सूचना प्राप्त हुनासाथ तत्काल प्रहरीले परिचालन गरिएको थियो।

घटनापछि जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जा र इलाका प्रहरी कार्यालय चिसापानीबाट संयुक्त रूपमा खटिएको प्रहरी टोलीले आरोपित २८ वर्षीय सन्दीप विकलाई शनिबार पक्राउ गरेको सूचना अधिकारी प्रहरी नायव उपरीक्षक प्रसन्न राज चौधरीले जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार पक्राउ परेका विक पनि हरिनास गाउँपालिका–६ का स्थायी बासिन्दा हुन्। उनलाई घटनास्थल नजिकैबाट नियन्त्रणमा लिइएको र अहिले जबरजस्ती करणीको कसूरअन्तर्गत अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

घटनापछि पीडित बालिकाको स्वास्थ्य परीक्षण तथा आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइएको छ। बालिकाको अवस्थाबारे थप विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन। बालअधिकार र संवेदनशीलता सम्बन्धित विषय भएकाले पीडितको पहिचान खुल्ने कुनै पनि विवरण सार्वजनिक नगरिएको प्रहरीले बताएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाका सूचना अधिकारी डिएसपी चौधरीले घटनालाई गम्भीर रूपमा लिएर अनुसन्धान भइरहेको बताए।

उनका अनुसार पक्राउ परेका व्यक्तिविरुद्ध जबरजस्ती करणीसम्बन्धी मुद्दा दर्ता गरिएको छ। ‘घटनाको जानकारी पाएसँगै प्रहरी टोली परिचालन गरिएको थियो। आरोपितलाई नियन्त्रणमा लिएर स्याङ्जा जिल्ला अदालतबाट पाँच दिनको म्याद थप अनुमति लिइएको छ,’ उनले भने, ‘हाल घटनासम्बन्धी थप अनुसन्धान जारी छ र कानुनी प्रक्रिया अनुसार कारबाही भइरहेको छ।’ प्रहरीले आइतबार स्याङ्जा जिल्ला अदालतबाट पाँच दिनको म्याद थप अनुमति लिएर अनुसन्धान अघि बढाएको जनाएको छ। घटनासँग सम्बन्धित थप प्रमाण संकलन, बयान तथा अन्य प्रक्रिया जारी रहेको प्रहरीले जानकारी दिएको छ।

५ जेठ, काठमाडौं । हाल नेपालको मौसममा पश्चिमी वायु र स्थानीय वायुको प्रभाव देखिएको छ। यस कारणले कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका केही स्थानहरूमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको स्थिति बनेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो कोशी प्रदेशसँगै बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रहरूमा सामान्यतया बादल लाग्ने योजना छ।

मधेश प्रदेश र अन्य प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रहरूमा आंशिक बादल रहने अनुमान छ भने बाँकी तराई क्षेत्र सामान्यतया सफा रहनेछ। कोशी प्रदेशका हिमाली र पहाडी क्षेत्रका केही स्थानहरूमा, बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली र पहाडी क्षेत्रका केही स्थानहरूमा मध्यम वर्षा र हिमपातको सम्भावना छ भने मधेस, कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका तराई तथा अन्य पहाडी र हिमाली क्षेत्रहरूमा एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा र हिमपात हुने जोखिम रहेको छ।

सुदूरपश्चिम र लुम्बिनी प्रदेशका तराई क्षेत्रहरूमा तापक्रम बढ्ने सम्भावना छ। आज राति कोशी प्रदेशसहित बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका हिमाली र पहाडी क्षेत्रहरूमा सामान्यतया बादल रहनेछ भने बाँकी पहाडी र हिमाली क्षेत्रहरूमा आंशिक बादल रहनेछ। बाँकी तराई क्षेत्र मुख्यतया सफा रहनेछ। कोशी प्रदेशसहित बागमती, लुम्बिनी र गण्डकी प्रदेशका हिमाली र पहाडी क्षेत्रका एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा र हिमपात हुने सम्भावना जारी रहनेछ।

नेपाली साहित्यका पहिलो आधुनिक कथाकार गुरुप्रसाद मैनालीको ‘नासो’ कथासङ्ग्रहमा समेटिएको ‘परालको आगो’ कथामा आधारित चलचित्रको नयाँ संस्करण हाल प्रदर्शनमा छ। चामे र गौंथलीको कथा बोकेको यो पारिवारिक चलचित्रले पति–पत्नीबीचका द्वन्द्व, झगडा, भनाभन, कुटाकुट क्षणिक हुन्छन् भन्ने परम्परागत धारणा कायम राख्दै夫妻ले अन्ततः मिल्नुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ। यो कथाले ‘लोग्नेस्वास्नीको झगडा परालको आगो हो’ भनी सदियौंदेखि भनिआएको छ। हामीले त्यो स्वीकार गर्दै आएका थियौं। के पति–पत्नीको सम्बन्ध यति मात्र सिमित हुन्छ त? झगडा, यातना, शारीरिक हिंसा, गाली, बेइज्जती, तिरस्कारपूर्ण बोली र अपमानका बाबजुद पनि उनीहरू पुनः प्रेमिल, मायालु, कर्तव्यपरायण र समर्पित हुन सक्छन् त? यो सम्भव छ त? अहिलेको समयमा यस प्रश्नले नयाँ अर्थ पाएको छ।

कथाकार मैनालीले जब यो कथा लेखे, त्यतिबेलाको सामाजिक-राजनैतिक पृष्ठभूमि त्यस्तै थियो जहाँ पतिपत्नी बीचका विवादहरूलाई परालको आगो समान अर्थमा हेरिन्थ्यो। हालको अवस्थामा हेर्न बाँकी छ, के अझै पनि त्यस्तै अवस्था छ? वि.सं. २०२२ मा प्रकाशित ‘नासो’ कथासङ्ग्रहमा मैनालीले ९० को दशकको शुरुवातदेखि २००७ पछि लेखिएका एघार कथा समेटेका छन्, जसमा ‘परालको आगो’ पनि छ। वि.सं. २०४० मा इन्द्रबहादुर राईले ‘कठपुतलीको मन’ कथासङ्ग्रह प्रकाशित गरे, जसको शीर्षक कथा अन्तर्गत चार उपकथाहरू छन् र तिनीहरूको आधार कतिपय ठाउँमा चामे र गौंथलीको उक्त कथा नै रहेको देखिन्छ।

यी कथाहरूमा केही पात्रहरूमा सम्बन्धको असुरक्षा हावाको पातझैं हल्लिरहेको देखिन्छ भने केहिले आत्महत्या प्रयास गरेका छन्। एउटै कथामा पञ्चायतकालको विवाहपछिको पत्नी आत्महत्या गरेको छ भने कसैले किशोरावस्थामा विवाह गरेको र पछि दुई सन्तानकी आमाको जीवन विछोडकै अन्त्य भएको कथा प्रस्तुत गरिएको छ। दम्पतीसमेत केही पात्रहरू प्रमुख र केही गौण छन्। कथाकार राईले यी कथाहरूमा दम्पतीबीचको झगडा परालको आगो मात्र नभएको प्रमाणित गरेका छन्। मैनालीले भनिएको ‘लोग्ने–स्वास्नीको झगडा परालको आगो हो’ भन्ने पुरानो मान्यतालाई तोड्दै राईले लगभग चार दशकपछि ‘परालको आगो मात्र होइन’ भनेका छन्।

अब दाम्पत्य कलह परालको आगो मात्र नभएको सामाजिक वास्तविकतालाई बुझ्न हामीलाई पनि वर्षौं लाग्यो। वि.सं. २०४० मा प्रकाशित कथाले देखाएको छ कि दाम्पत्य जीवनमा पुरुष मात्र दोषी हुँदैनन्, महिलाहरूको पनि केही भूमिका हुन्छ। समयले धेरै परिवर्तन ल्याए पनि हामी अझै चामे र गौंथलीको उही पुरानो कथा दोहोरिरहेका छौं। ‘स्वास्नी जैरीसँग के टेक गर्नु?’ भन्ने संवादले आजका पुस्ताले बुझ्ने खालको अर्थ राख्दछ कि छैन?

‘परालको आगो’ जस्ता कथा विगतमा लेखिएका हुन्। अहिले पनि ती कथाहरू र तिनीहरूमा भएका भावनात्मक पक्षलाई जस्ताको त्यस्तै ग्रहण गर्ने कि परिवर्तन आवश्यक छ? ‘परालको आगो’ चलचित्र बनाउँदा निर्माता, निर्देशक तथा कलाकारहरूले इन्द्रबहादुर राईको ‘कठपुतलीको मन’ पढेका थिए कि थिएनन्? यो अभिनव कथा बुझ्न र समिक्षा गर्न नयाँ पुस्ताका पाठक र दर्शक जन्मिसकेका छन् कि छैनन्?

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ)ले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोमा इबोलाको प्रकोपलाई जनस्वास्थ्यमा अन्तर्राष्ट्रिय चासो सहितको सङ्कटकाल घोषणा गरेपछि नेपालमा पनि सतर्कता अपनाइएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएको छ। डब्ल्यूएचओले कङ्गोको पूर्वी इटुरी प्रान्तमा इबोला प्रकोप फैलिएपछि त्यसबाट विश्वव्यापी चासो सिर्जना भएको भन्दै आइतबार “विश्व स्वास्थ्य सङ्कट” घोषणा गरेको हो।

प्रभावित देशबाट आउने नेपाली वा विदेशी यात्रुहरूलाई ‘स्क्रिनिङ’ गरी ‘क्वारेन्टाइनमा राख्न’ भनिसकिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ। भारतमा अहिलेसम्म इबोलाको पुष्टि नभए पनि स्थलमार्गमा विशेष तयारी भइरहेको छैन, तर मन्त्रालयले तयारी अवस्थामा रहेको जनाएको छ। हाल जोखिम कम देखिए पनि आत्तिनुपर्ने स्थिति नभए पनि सतर्कता अपनाउनुपर्ने एक सङ्क्रामक रोग विशेषज्ञले बताए।

कङ्गोको पूर्वी इटुरी प्रान्तमा फैलिएको प्रकोपमा करिब २४६ शङ्कास्पद घटनाहरू देखिएका छन् र ८० जनाको मृत्यु भएको रिपोर्ट आएको छ। तर डब्ल्यूएचओका अनुसार अहिले सार्वजनिक विवरणहरूभन्दा धेरै ठूलो प्रकोप हुन सक्ने र यसले स्थानीय र क्षेत्रीय रूपमा फैलिन सक्ने जोखिम छ।

सरकारले डब्ल्यूएचओले स्वास्थ्य सङ्कटकाल घोषणा गरेपछि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायले केन्द्रीय स्तरमा बैठक गरी छलफल गरिरहेको छ। मन्त्रालयका सह प्रवक्ता समीरकुमार अधिकारीले विदेशबाट आएका व्यक्तिहरू नेपालमा प्रवेश गर्दा इबोलाको जोखिम बढ्ने हुनाले विमानस्थलमा सतर्कता अपनाइएको बताए। “यदि कोही शङ्कास्पद लक्षण लिएर आउँछन् वा सम्बन्धित देशबाट आएका हुन् भने उनीहरूलाई क्वारेन्टाइनमा राख्ने र सूचना दिनका लागि काम भइरहेको छ,” उनले भने।

वैज्ञानिकहरूले प्लाटिनमबिना सस्तो र दीगो क्याथोडबाट स्वच्छ र नवीकरणीय हाइड्रोजन इन्धन उत्पादन गर्ने नयाँ प्रविधि विकास गरेका छन्। नयाँ प्रविधिमा रेनियम फस्फाइड र मोलिब्डेनम फस्फाइडको मिश्रणबाट तयार गरिएको क्याथोडले उच्च विद्युत घनत्वमा १,००० घण्टासम्म अविरल काम गरेको छ। यो प्रविधिले स्वच्छ ऊर्जा लागत घटाउन र औद्योगिक स्तरमा ठूलो मात्रामा हाइड्रोजन उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ। ५ वैशाख, काठमाडौं।

वैज्ञानिकहरूले महँगो प्लाटिनम धातु बिना स्वच्छ र नवीकरणीय हाइड्रोजन इन्धन उत्पादन गर्ने एउटा सस्तो र टिकाउ प्रविधि पत्ता लगाएका छन्। ‘वासिङ्टन युनिभर्सिटी इन सेन्ट लुइस’ का अनुसन्धानकर्ताहरूले विकास गरेको यस नयाँ प्रविधिले भविष्यमा स्वच्छ ऊर्जाको लागत घटाउन र व्यावसायिक रूपमा ठूलो परिमाणमा उत्पादन गर्न महत्वपूर्ण सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ।

सौर्य वा वायु ऊर्जा जस्ता नवीकरणीय स्रोतबाट बिजुली निकालेर पानीलाई हाइड्रोजन र अक्सिजनमा टुक्र्याउने प्रविधिलाई ‘वाटर इलेक्ट्रोलाइजर’ भनिन्छ। यस प्रक्रियाबाट उत्पादित हाइड्रोजन पूर्ण रूपमा प्रदूषणरहित र स्वच्छ इन्धनको रूपमा प्रयोग हुन्छ। तर अहिलेसम्म पानी टुक्र्याउने प्रणालीमा ‘प्लाटिनम’ समूहका अत्यन्तै महँगा धातुहरू क्याथोडको रूपमा प्रयोग हुनुपर्ने भएकाले स्वच्छ हाइड्रोजन इन्धन उत्पादनको लागत निकै उच्च थियो।

म्याकेल्भी स्कूल अफ इन्जिनियरिङका प्राध्यापक गैंग वुको नेतृत्वमा रहेको अनुसन्धान टोलीले प्लाटिनमको सट्टा दुईवटा सस्ता फस्फाइडहरू ‘रेनियम फस्फाइड’ (Re_2P) र ‘मोलिब्डेनम फस्फाइड’ को मिश्रणबाट नयाँ सम्मिश्रित क्याथोड तयार पारेका छन्। यसमा प्रयोग गरिएको रेनियमले क्याथोडको सतहबाट हाइड्रोजनलाई सजिलै बाँध्न र मुक्त गर्न मद्दत गर्छ भने मोलिब्डेनमले क्षारीय इलेक्ट्रोलाइटमा पानीका अणुहरूलाई तीव्र गतिमा टुक्र्याउने काम गर्छ।

५ जेठ, काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर निर्धारण गरेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार अमेरिकी डलरको खरिददर १५३ रुपैयाँ ८६ पैसा र बिक्रीदर १५४ रुपैयाँ ४६ पैसा रहेको छ। युरोपियन युरोको खरिददर १७८ रुपैयाँ ९५ पैसा र बिक्रीदर १८९ रुपैयाँ ६४ पैसा, युके पाउण्ड स्टर्लिङको खरिददर २०५ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर २०६ रुपैयाँ २८ पैसा, स्वीस फ्रयाङ्कको खरिददर १९६ रुपैयाँ ६४ पैसा र बिक्रीदर १९६ रुपैयाँ ४० पैसा तोकिएको छ।

अष्ट्रेलियन डलरको खरिददर ११० रुपैयाँ ३८ पैसा र बिक्रीदर ११० रुपैयाँ ४५ पैसा, क्यानेडियन डलरको खरिददर १११ रुपैयाँ ८९ पैसा र बिक्रीदर ११२ रुपैयाँ ३२ पैसा, सिङ्गापुर डलरको खरिददर १२० रुपैयाँ १८ पैसा र बिक्रीदर १२० रुपैयाँ ६५ पैसा कायम गरिएको छ। जापानी येनको खरिददर १० को लागि नौ रुपैयाँ ६८ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ ७२ पैसा, चिनियाँ युआनको खरिददर २२ रुपैयाँ ६३ पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ ७१ पैसा, साउदी अरेबियन रियालको खरिददर ४१ रुपैयाँ ०० पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ १६ पैसा रहेको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार थाई भाटको खरिददर चार रुपैयाँ ७१ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ७२ पैसा, युएई दिरामको खरिददर ४१ रुपैयाँ ८९ पैसा र बिक्रीदर ४२ रुपैयाँ ०६ पैसा, मलेसियन रिङ्गेटको खरिददर ३८ रुपैयाँ ६९ पैसा र बिक्रीदर ३८ रुपैयाँ ८४ पैसा, साउथ कोरियन वनको खरिददर १०० को लागि १० रुपैयाँ २५ पैसा र बिक्रीदर १० रुपैयाँ २८ पैसा, स्वीडिस क्रोनरको खरिददर १६ रुपैयाँ ३१ पैसा र बिक्रीदर १६ रुपैयाँ ३८ पैसा, र डेनिस क्रोनरको खरिददर २३ रुपैयाँ ८४ पैसा र बिक्रीदर २४ रुपैयाँ ०४ पैसा तोकिएको छ।

राष्ट्र बैंकले हङ्कङ डलरको खरिददर १९ रुपैयाँ ६५ पैसा र बिक्रीदर १९ रुपैयाँ ७२ पैसा, कुवेती दिनारको खरिददर ५०१ रुपैयाँ ५० पैसा र बिक्रीदर ५०३ रुपैयाँ ४६ पैसा, बहराइन दिनारको खरिददर ४०७ रुपैयाँ ९५ पैसा र बिक्रीदर ४०९ रुपैयाँ ५५ पैसा, ओमनी रियालको खरिददर ३९९ रुपैयाँ ६३ पैसा र बिक्रीदर ४०१ रुपैयाँ १९ पैसा रहेको छ। भारतीय रुपैयाँको खरिददर एक सयको लागि १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकिएको छ। राष्ट्र बैंकले यो विनिमयदरलाई आवश्यकतानुसार जुनसुकै समयमा पनि संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ। वाणिज्य बैंकले तोक्ने विनिमयदर भने फरक हुनसक्ने र अद्यावधिक विनिमयदर केन्द्रीय बैंकको वेबसाइटमा उपलब्ध हुने जानकारी दिइएको छ।

राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले आयोजना गर्ने १६औं केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड जेठ २० देखि २२ गतेसम्म काठमाडौंमा आयोजना हुने भएको छ। प्रतियोगितामा एथलेटिक्स, भलिबल, कबड्डी, कराते, तेक्वान्दो र उसु खेलमा प्रतिस्पर्धा हुनेछ। ४ जेठ, काठमाडौं। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) को आयोजनामा हुने १६औं केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड जेठ २० देखि २२ गतेसम्म काठमाडौंमा आयोजना हुने भएको छ। प्रतियोगिता सञ्चालन तथा व्यवस्थापन समितिका संयोजक समेत रहेका राखेप सदस्य–सचिव रामचरित्र मेहताको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले उक्त निर्णय गरेको हो। यसअघि वैशाख ६ देखि ८ गतेसम्म प्रतियोगिता हुने भनिएको थियो तर निर्धारित मितिभन्दा दुई साता पछि सारिएको हो। प्रतियोगितामा एथलेटिक्स, भलिबल, कबड्डी, कराते, तेक्वान्दो र उसु खेलहरूमा प्रतिस्पर्धा हुनेछ। बैठकमा खेलकुद प्रतियोगिता तथा योजना विभागका प्रमुख मिनकुमार शर्मा, सम्बन्धित खेलका राष्ट्रिय संघका प्रतिनिधि र मुख्य प्रशिक्षकहरूको उपस्थिति रहेको थियो। बैठकलाई सम्बोधन गर्दै सदस्य–सचिव रामचरित्र मेहताले प्रतियोगितालाई व्यवस्थित, मर्यादित र सहभागितामूलक बनाउन विशेष जोड दिनुपर्ने बताए।

नेपाल बार एसोसिएसनले सर्वोच्च अदालतमा दर्ता भएका रिट निवेदन दरपीठ गरेर बिना कारण राख्नु सर्वोच्च प्रशासनको अधिकार बाहिरको कार्य भएको ठहर गरेको छ। बार एसोसिएसनले कामु प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लको आदेश पालना नगर्नु प्रशासनको असाधारण र अप्राकृतिक रवैया भएको बताएको छ। बारले यस्तो प्रशासनको रवैया अभिलेखीकरण हुने, विस्मृतिमा नजाने ऐतिहासिक भूल र प्रचलित कानून आकर्षित गर्ने घटना भएको उल्लेख गरेको छ। ४ जेठ, काठमाडौं।

नेपाल बार एसोसिएसनले सर्वोच्च अदालतमा दर्ता भएका रिट निवेदन दरपीठ गरेर बिना कारण राख्नु सर्वोच्च प्रशासनको अधिकार बाहिरको कार्य भएको ठहर गरेको छ। यस कार्यले न्यायमार्गमा समेत अवरोध पुर्‍याउने काम भएको नेपाल बार एसोसिएसनले जनाएको छ। सोमबार दिउँसो बसेको बारको आकस्मिक बैठकले कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लको आदेश पनि प्रशासनले पालन नगरेको भन्दै आपत्ति जनाएको छ।

‘सर्वोच्च अदालतमा दर्ता हुनुपर्ने रिट निवेदनहरू बिना कारण दर्ता नगरी यतै राख्नु स्पष्टत: प्रशासनको अधिकार बाहिरको र न्यायमार्गमा अवरोध पुर्याउने कार्य हो भन्ने नेपाल बार एसोसिएसन ठहर गर्दछ’, महासचिव केदारप्रसाद कोइरालाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ। साथै, प्रशासनको यस प्रकारको असाधारण र अप्राकृतिक रवैया मात्र नभई अभिलेखीकरण योग्य, विस्मृतिमा नजाने ऐतिहासिक भूल तथा प्रचलित कानूनलाई आकर्षित गर्ने घटना भएको बारले जनाएको छ।

‘न्याय प्रशासनको अन्तिम जिम्मेवारी बहन गर्ने कामु प्रधानन्यायाधीशले दिएको आदेश पनि पालन नगर्ने प्रशासनको व्यवहार असाधारण र अप्राकृतिक मात्र होइन, यसले अभिलेखीकरण योग्य, विस्मृतिमा नजाने ऐतिहासिक भूल तथा प्रचलित कानूनलाई आकर्षित गर्ने घटना पनि हो भन्ने हाम्रो स्पष्ट धारणा छ’, बारले विज्ञप्तिमा उल्लेख गरेको छ। कामु प्रधानन्यायाधीश मल्लले दरपीठ भएका रिट निवेदनहरू दर्ता गर्न आदेश दिएकामा प्रशासनले अवज्ञा गरेको विषयमा बारले ध्यानाकर्षण गराएको छ।

काठमाडौंको चन्द्रागिरी नगरपालिका–३, थानकोट खरिबोटमा २५ वर्षीय जाकिर मन्सुरीलाई सामान्य विवादपछि हत्या गरिएको छ। नुवाकोटको म्यागङ गाउँपालिका–४, किम्ताङमा दुई दाजुभाइको सामान्य विवादमा गोली प्रहार गरी हत्या भएको छ। ललितपुरको पाटनमा १५ चैतमा सिर्जन नेम्वाङ र सुमित नेम्वाङ दाजुभाइको सामान्य विवादमा हत्या भएको छ। ४ जेठ, काठमाडौं। काठमाडौंको चन्द्रागिरी नगरपालिका–३ थानकोट खरिबोट क्षेत्रमा २ जेठको राति महोत्तरी घर भएका २५ वर्षीया जाकिर मन्सुरीको हत्या भयो। महोत्तरीकै ३८ वर्षीय समी अहमदले तरकारी काट्ने चक्कु प्रहार गरी मन्सुरीको हत्या गरेको प्रहरीले जनाएको छ। चक्कु प्रहारले घाइते भएकाले उनलाई सतुंगलस्थित मेडपोइन्ट अस्पतालमा लगिएको थियो, तर चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी पवनकुमार भट्टराईका अनुसार यो हत्या सामान्य घरायसी विवादकै कारण भएको थियो। प्रहरीका अनुसार समी र जाकिर भिनाजु र सालो (नातामा सम्बन्धित) व्यक्ति हुन्। दिदी भिनाजु सम्बन्धमा विवाद भएपछि भिनाजुले सालोको हत्या गरेको प्रष्ट भएको छ। प्रहरी अधिकारीहरूले भनेको छ कि सामान्य विवादकै कारण सालोको ज्यान गएको हो। सामान्य विवादकै कारण ज्यान गुमाउने जाकिर पहिलो व्यक्ति होइनन्। पछिल्लो एक महिनामा यस्ता घटनामा वृद्धि देखिएको छ। ००० नुवाकोटको म्यागङ गाउँपालिका–४ किम्ताङमा ३० वैशाखमा दुई दाजुभाइको शव फेला पर्‍यो। ४३ वर्षीय सोमनाथ तामाङ र उनका ३६ वर्षीय भाइ सूर्यमान तामाङको शव जंगलमा भेटिएको थियो। शव किम्ताङ खोलामा ढुङ्गाले थिचेर लुकाइएको अवस्थामा फेला परेको थियो। नुवाकोटका एसपी विपिन रेग्मीका अनुसार बिहान १० बजे तत्काल खबर पाएपछि खोजतलास गरिएको थियो। घटना सीमा क्षेत्रमा भएको छ। प्रहरीलाई गोली प्रहार गरेर दाजुभाइको हत्या भएको थाहा लागेको छ। परिवारका अनुसार दुवै भाइ मंगलबार बिहान कुलो बनाउन घरबाट निस्केका थिए र त्यसपछि सम्पर्क विच्छेद भएको थियो। घटना सडकबाट करिब ५ घण्टाको पैदल दूरीमा र धादिङ नजिक भएको छ। यो हत्या पनि सामान्य विवादकै कारण भएको देखिन्छ। अनुसन्धानका क्रममा ६ जनालाई पक्राउ गरी ४ जनालाई रिहा गरिएको छ भने २ जनामाथि मात्र अनुसन्धान जारी छ। जसमा धनबहादुर तामाङ र सोमबहादुर तामाङ छन्। धादिङबाट पक्राउ परेका यी दुईमध्ये प्रहरीले ठूलो विवाद नरहेको जानकारी दिएको छ। मृतक दाजुभाइ गाउँमा पेटी ठेक्काको रुपमा काम गर्थे। हत्या आरोपमा पक्राउ परेका धनबहादुर र सोमबहादुर मजदुर हुन्। ठेक्का अरूले पारेको बताउँदै दाजुभाइले काम नदिएको भनी विवाद बढेपछि हत्या भएको प्रहरी अधिकारीले बताएका छन्। विवादपछि दाजुभाइ मोटरसाइकल चढेर खोलातिर गए। बाटोमा धन र सोम बन्दुकसहित बसेका थिए। बाटो थुकेर भरुवा बन्दुकबाट दाजुभाइलाई हत्या गरिएको प्रहरीको भनाइ छ। ००० नुवाकोटमा सामान्य विवादमा दाजुभाइको हत्या भएको झैं ललितपुरको पाटनमा पनि सामान्य विवादकै कारण दाजुभाइको हत्या भएको थियो। १५ चैतमा पाटनको कृष्ण मन्दिर परिसरमा सिर्जन नेम्वाङ र सुमित नेम्वाङ दाजुभाइलाई हत्या गरिएको थियो। नेम्वाङ दाजुभाइले फोन गर्दा नम्बर गलत परेर सञ्जीव नेपाली नाम गरेका व्यक्तिको मोबाइलमा फोन लागेको थियो। प्रहरीका अनुसार उनीहरू एकअर्कालाई चिन्दैनन्। नचिनेको नम्बरबाट फोन आएपछि उनीहरूबीच कुरा विवाद भयो। ललितपुरका एसएसपी होविंद्र बोगटीका अनुसार त्यसपछि पाटनमा भेट्न बोलाए र उनीहरूले कृष्ण मन्दिर परिसरमा भेट भयो। त्यहि क्रममा दुई पक्षबीच हाताहात हुँदा सञ्जीवले चक्कु प्रहार गरी दाजुभाइको हत्या गरेका थिए। दाजुभाइ हत्या प्रकरणमा प्रहरीले सञ्जिव नेपालीसँगै नवलपरासीका २१ वर्षीय गगन सुनार र झापाका २७ वर्षीय विकास लिम्बुविरुद्ध मुद्दा चलाएको छ। नेपालीलाई जन्मकैद सजाय माग गरिएको छ भने अन्य दुई जनालाई मतियारको रूपमा मुद्दा दायर गरिएको छ। तीनै जना पुर्पक्षका लागि नख्खु कारागार पठाइएको छ। दाजुभाइको हत्या गलत नम्बरमा फोन जानुले शुरू भएको हुँदा यो विवाद काठमाडौं उपत्यकाभित्रै साँझमै ज्यान गुमाउन पुगेको हो। ००० २३ वैशाख, दिउँसो करिब साढे २ बजेतिर कीर्तिपुर नगरपालिका–१०, पोडेटोलमा गुल्मीको धुर्कोट नगरपालिका–७ घर भई कीर्तिपुर ढलपामा बस्ने २२ वर्षीय विपिन घिमिरेलाई हत्या गरिएको थियो। धारिलो हातियार प्रहारपछि घिमिरे भुईँमा लड्नुभयो र कीर्तिपुर अस्पतालमा पुर्याउँदा चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए। हत्या गर्ने र मारिने दुवै साथीथिए। विवाद बढेपछि धारिलो हातियार प्रहार गरियो। घटनास्थलको सीसीटीभी फुटेजमा ६ जनाको समूह देखिन्छ, जसमा विपिनको हत्या भएको छ। प्रहरीका अनुसार हत्या हुनुको मुख्य कारण एक खिल्ली गाँजा थियो। गाँजाको विषयमा उनीहरूबीच विवाद भयो र त्यसपछि समूहले दिउँसै हथियार प्रहार गरेर विपिनको हत्या गरे। हत्या गर्ने मुख्य अभियुक्त सुजन शाहीलाई काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले कीर्तिपुरको चोभारमा गोली चलाएर पक्राउ गरेको थियो। अहिलेसम्म चार जना पक्राउ परेका छन् भने एक जना फरार छ। काठमाडौंमै दिउँसो हातियार प्रहार गरी युवकको हत्या गरिएको यो घटनामा कुनै ठूलो विवाद नभएको प्रहरीले बताएको छ। लागूऔषध विवादकै कारण हत्या भएको हो। ००० पोखरामा गत २५ चैत साँझ सिर्जना पौडेल केसीको विभत्स हत्या भयो। पृथ्वीचोकमा जुत्तापसले सञ्चालन गर्दै आएका पौडेलमाथि खुकुरी प्रहार गरियो र उनी रन्थनिँदै भुईँमा लडिन्, जहाँ उनको मृत्य भयो। जेष्ठी श्रीमतीले विष सेवन गरेर आत्महत्या गरेपछि कृष्ण केसीले चार वर्षअघि सिर्जनासँग विवाह गरेका थिए। दुई वर्षअघि कृष्णको पनि मृत्यु भएको थियो र उनीहरुको अहिले ३ वर्षकी छोरी छ। विवाह र श्रीमानको मृत्यु पछि बढेको पारिवारिक कलह र अंश विवादले सिर्जनाको हत्या गराएको देखिएको छ। यो घटनामा भान्जा नै संलग्न रहेको प्रहरीले जनाएको छ। ००० यी घटनाहरूले देखाउँछन् कि मानिसहरू सामान्य विवादमा पनि आक्रामक बन्दै जाँदा हत्या जस्ता जघन्य अपराधमा पुग्न थालेका छन्। प्रहरी अधिकारीहरूले विभिन्न तनाव र डिप्रेसनले मान्छेलाई आक्रामक बनाउने बताउँछन्। विशेष गरी आवेगमा विवेक गुम्दा यस्ता अपराध हुने मनोचिकित्सकहरूले बताएका छन्। अचानक उत्पन्न हुने तीव्र आवेग नियन्त्रण नभए मानिस क्रुर बन्ने र सामान्य विवाद पनि हत्यासम्म बढ्ने अवस्थाहरूले पुष्टि गर्दछ। मानिसहरू झगडा बढेको महसुस गरेपछि आफैं समाधान खोज्ने प्रयास गर्ने भए पनि कहिलेकाहीं व्यक्तित्व समस्याका कारण अत्याधिक आवेगले विवेक गुमाएर ठूलो दुर्घटना निम्त्याउने तर्क मनोचिकित्सकहरूले राखेका छन्। प्रहरीले पनि वरिपरि समाज, वातावरण, संगत र डिजिटल दुनियाँले मान्छेलाई आक्रामक बनाएको मनसाय व्यक्त गरेको छ।

प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज शर्माविरुद्ध १६ वटा उजुरीहरू दर्ता भएका छन्। संसदीय सुनुवाइ समितिले शर्माविरुद्ध उजुरीहरूको आह्वान गर्न १० दिनको समय दिएको थियो। ती उजुरीहरू भोलि मंगलबार सार्वजनिक गरिने तयारी भईरहेको छ। ३ जेठ, काठमाडौं। प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोज शर्माविरुद्ध १६ वटा उजुरीहरू दर्ता भएका छन्। उजुरीहरू भोलि मंगलबार खोलीने तयारी भइरहेको जानकारी प्राप्त भएको छ। गत वैशाख २६ गते बसेको संसदीय सुनुवाइ समितिको बैठकले शर्माविरुद्ध उजुरी आह्वान गर्न १० दिनको समय दिएको थियो।