लेखक: space4knews

पैसा सापटी दिएपछि फिर्ता माग्दा सम्बन्ध बिग्रने समस्या प्रायः परिचितहरूबीच देखिन्छ। हामी प्रायः आफन्त वा परिचित व्यक्तिहरूबाट कुनै समस्या बताइ पैसा सापटी दिने गर्छौँ। आवश्यक परे हामी पनि सापटी लिन्छौँ, जुन प्राकृतिक व्यवहार हो। किनभने लेनदेन र आपसी सहयोग नै मानव समाजको अमूल्य विशेषता हो। तर समस्या तब सुरु हुन्छ जब सापटी दिएको पैसा फिर्ता मागिन्छ। सापटी मागेको कारणले आफन्त वा नजिकको साथी संग सम्बन्ध बिग्रिएको अनुभव धेरैको हुन्छ। धेरैजसो हामी आफ्नै पैसा माग्न पनि हिचकिचाउँछौँ किनभने कसरी भन्नु र कसरी नबोल्नु भन्ने थाहा हुँदैन। यस्तो अवस्थामा हामी केवल त्यो व्यक्ति फिर्ता दिनेछ भन्ने आशामा बस्छौँ, खासमा भने सापटी दिएकोमा पछुतो मनपरिरहेका हुन्छौं।

पैसा फिर्ता नगर्ने व्यक्तिले बहानाबाजी गर्ने गर्छन् र हामी त्यस्ता बहानामा पर्न कडा कदम चाल्न हिचकिचाउँछौं। हामी विश्वास गर्छौं एकदिन पक्कै फर्काउनेछ तर पैसा फिर्ता नगर्ने व्यक्तिले अनुहारका भाव र शारीरिक हाउभाउबाट संकेत दिन्छन् जुन हामीले नसम्झन सक्छौं। सापटी फिर्ता माग्दा वा कुरा गर्दा ती व्यक्तिले केही शारीरिक संकेतहरू देखाउँछन्। १. आँखाहरू यताउता घुमाउनु: अनुहारले भावनासँगै मनोभाव जनाउँछ। जब तपाईं कसैलाई सापटी दिनुहुन्छ र फिर्ता माग्नुहुन्छ, तिनीहरूको आँखामा असुविधा देख्न सकिन्छ। जसले ऋण चाँडै तिर्न चाहन्छन् उनी शान्त र संयमित देखिन्छन्। २. ओठ कस्नु: जब तपाईंले सापटी दिएको व्यक्तिसँग फिर्ता कहिले गर्दैछ भनेर सोध्नुहुन्छ, यदि उनीहरूको ओठ कसिएको छ भने उनीहरू पैसा फिर्ता गर्न चाहँदैनन् भन्ने संकेत हुन सक्छ। ३. बारम्बार घाँटी वा अनुहार छुने: पैसा फिर्ता गर्ने विषयमा कुरा गर्दा यदि तिनीहरूले बारम्बार अनुहार, नाक, कपाल वा घाँटी छुन्छन् भने त्यो उनीहरूमा तनाव छ भन्ने संकेत हो। ४. बनावटी मुस्कान: यदि कसैले पैसा फिर्ता गर्ने वाचा गर्दा उनिहरूको मुस्कान जबरजस्ती र नक्कली देखिन्छ भने त्यो व्यक्ति पैसा फिर्ता नगर्ने सम्भावना हुन्छ। ५. सबै कुरा अति सहमत हुनु: कोही व्यक्ति जुनसुकै कुरामा पनि सहमत भई पछि सचेत नहुने हो भने त्यो पनि पैसा फिर्ता नदिन सक्ने हो भन्ने संकेत हो।

पैसा फिर्ता पाउनका लागि के गर्ने? – कुनै व्यक्तिलाई सापटी दिनु अघि उसको पृष्ठभूमि र तिर्ने स्थिति स्पष्ट पार्नुहोस्। – सम्भव भएसम्म उसले अघिल्लो कारोबार गरेका व्यक्तिहरूबाट जानकारी लिनु राम्रो हुन्छ। – ठुलो रकम हो भने कागजी सम्झौता गरेर मात्र सापटी दिनु बुद्धिमानी हुन्छ। – सापटी दिने समयमा शर्त र अवधी स्पष्ट पार्नुहोस्। – यदि त्यो व्यक्ति तिर्न हिचकिचाउँछ भने वैकल्पिक तरिका सोचेर मात्र सापटी दिनुहोस्। ध्यान दिनुहोस्– पैसा सापटी दिने बेला प्रायः सम्बन्ध बिग्रिन्छ, त्यसैले सबै कुरा स्पष्ट भएपछि मात्रै कसैलाई सापटी दिनुहोस्।

१४ वैशाख, काठमाडौं। मन्त्रिपरिषदको बैठक आज दिउँसो दुई बजेदेखि सिंहदरबारमा बस्ने तय भएको छ। बैठकमा विभिन्न मन्त्रालयसँग सम्बन्धित एजेण्डाहरूमा छलफल गरिने कार्यसूची रहेको छ। साथै, सुकुम्वासीहरूको बसोबाससम्बन्धी विषयमा पनि छलफल हुने स्रोतले जानकारी दिएको छ।

फाइल तस्वीर समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा गरिएको। नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठक १३ वैशाखमा काठमाडौंमा दुई घण्टा ढिला भएर सुरु भएको छ। सभापति गगन थापाले संसदीय दलको नेता सहमतिका लागि प्रस्ताव गर्ने कार्यक्रम रहेको बताए। कार्यसम्पादन बैठकपछि सभापति थापाले दलको कार्यालयमा सांसदहरूसँग दलका नेता छनोटबारे छलफल गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ। १३ वैशाख, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठक सुरु भएको छ। आज बिहान ११ बजेका लागि डाकिएको बैठक दुई घण्टा ढिला गरी बसेको हो। बैठकमा सभापति गगन थापाले सहमतिका लागि संसदीय दलको नेता प्रस्ताव गर्ने कार्यक्रम छ। कार्यसम्पादन बैठकपछि आजै दलको कार्यालयमा सभापति थापाले दलका नेता छनोटबारे सांसदहरूसँग छलफल गर्ने कार्यक्रम छ। सभापतिले प्रस्ताव गरेअनुसार संसदीय दलको विधानको धारा ५ अनुसार संसदीय दलको नेता चयन औपचारिक रूपमा अगाडि बढ्ने एक नेताले बताए। सहमतिमै दलको नेता चयन गर्ने भन्दै शुक्रबार निर्वाचन प्रक्रिया स्थगन गरिएको थियो।

सल्यानको सिद्ध कुमाख गाउँपालिका-३ फँलाटेका पुरानाराम रेउले ४७ वर्षदेखि परम्परागत पानी घट्ट बनाउने पेशा गर्दै आएका छन्। रेउले दमको बिरामी भए पनि ६ जनाको परिवार पाल्न पानी घट्ट, जातो र सिलौटा बनाउने पेशा छोडेका छैनन्। उनका १५ वर्षीय नाति सुजनले पनि यो पेशा सिकेर निरन्तरता दिने इच्छा व्यक्त गरेका छन्। १४ वैशाख, सल्यान।

सिद्ध कुमाख गाउँपालिका-३ फँलाटेका ६३ वर्षीय पुरानाराम रेउले परम्परागत पानी घट्ट बनाउने पेशाबाट परिचित छन्। ४७ वर्षअघि सुरु गरेको यो पेशालाई उनले अहिले पनि निरन्तरता दिइरहेका छन्। कडा चट्टान फोडेर छिनो र हथौडाको सहारामा ढुङ्गा काटेर पानी घट्टको चक्का, जातोको चक्का र सिलौटो बनाउनु उनको दैनिकी हो। शारीरिक अस्वस्थताकाबीच पनि रेउलेले घर चलाउन यो पेशा छोडेका छैनन्। उनी दमको बिरामी छन्।

‘१६ वर्षको उमेरदेखि यो पेशा गर्दै आएको छु। छोरा, नाति र श्रीमतीसहित ६ जनाको परिवार पाल्दै आएको छु’, उनले भने, ‘हात दुख्छ, ढाड दुख्छ, दमको बिरामी छु। टाढा जान सक्दिनँ, यहीँ काम गरेर परिवार चलाएको छु।’ एक दशकअघिसम्म पानीघट्टका लागि चक्काको माग धान्नै मुस्किल हुने गरेको उनको अनुभव छ। बीचमा खोलाका घट्ट चल्न छोडेपछि माग घटेको उनी बताउँछन्। पछिल्लो दुई वर्षयता भने बिजुलीबाट चल्ने उपकरण आएपछि फेरि केही माग बढेको छ।

‘१०/१२ वर्षअघिसम्म माग धान्नै मुस्किल हुन्थ्यो, वर्षमा १२ देखि १६ लाखसम्मको बिक्री हुन्थ्यो’, उनले भने, ‘तर विस्तारै खोलाका घट्ट चल्न छोडेपछि माग घट्यो। पछिल्लो दुई वर्षयता बिजुलीबाट चल्ने उपकरण आएपछि फेरि केही माग बढेको छ, अहिले वर्षमा ६ देखि ७ लाखसम्मको बिक्री हुन्छ।’ नातिको साथ पछिल्लो पुस्ताले परम्परागत पेशाप्रति खासै चासो नदिँदा यस्तो सीप लोप हुने खतरा बढिरहेको पुनाराम रेउले बताउँछन्।

आफूले सिकाउने प्रयास गरेपनि पछिल्लो पुस्ताले खासै चासो नदेखाउने गरेको उनको भनाइ छ। तर, रेउलेका १५ वर्षीय नाति सुजनले भने हजुरबुबाको पेशा सिक्दै निरन्तरता दिन अघि सरेका छन्। कक्षा १० मा अध्ययनरत सुजनले बिदाको समयलाई सदुपयोग गर्दै घट्ट, जातो र सिलौटा बनाउन सिकिसकेका छन्। ‘म १५ वर्षको भए, कक्षा १० मा पढ्छु। बिदामा समय खेर नजाओस् भनेर हजुरबुबासँगै सिकिरहेको छु’, उनले भने, ‘अहिलेसम्म ६ जोडीसम्म जातो–सिलौटा बेचिसकेको छु। पढ्दै जाँदा पनि समय मिलाएर यो पेशालाई निरन्तरता दिने इच्छा छ।’

बजार र मूल्य साइज अनुसार एक जोडी पानी घट्टको चक्काको मूल्य ३० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म पर्ने गर्दछ। त्यस्तै, जातो २ हजार ५ सयदेखि ५ हजार रुपैयाँ र सिलौटा ५ सयदेखि ३ हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ। हाल घट्टको चक्काभन्दा बढी जातो र सिलौटाको माग बढ्दै गएको छ। रेउलेले बनाएका सामग्री रुकुम, रोल्पा, सुर्खेत, दैलेख, जाजरकोट र दाङसम्म पुग्ने गरेका छन्। फलाँटेका मात्रै दर्जन बढी घरपरिवार यही पेशामा आबद्ध छन्। यसैबाट उनीहरुले घर खर्च टर्छन्। परम्परागत सीप र श्रममा आधारित यस्तो पेशा संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न राज्य तथा स्थानीय तहको ध्यान दिनुपर्ने उनीहरुको माग छ।

नेपाल बैंकले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिकमा २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा कुल कर्जाको ४.९६ प्रतिशत रहेको छ, जुन पहिले ५.४५ प्रतिशत थियो। बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा ३२ करोड १३ लाख मात्र छ र आधार दर ४.७१ प्रतिशतमा झरेको छ। १४ चैत, काठमाडौं। नेपाल बैंकले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिक वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। सार्वजनिक वित्तीय विवरण अनुसार, चालु आवमा चैत मसान्तसम्ममा बैंकले २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। समीक्षा अवधिमा बैंकको खुद नाफा ०.३४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। बैंकको वार्षिक प्रतिसेयर आम्दानी २५ रुपैयाँ ३४ पैसा छ। प्रतिसेयर नेटवर्थ २७२ रुपैयाँ ७९ पैसा रहेको छ। बजारमा प्रतिसेयरको कारोबार मूल्य पनि यस्तै हाराहारीमा छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा घटे पनि चुनौती अझै कायम छ। कुल कर्जामा निष्क्रिय कर्जाको हिस्सा ४.९६ प्रतिशत छ, जुन पहिले ५.४५ प्रतिशत थियो। १४ अर्ब ६९ करोड ४० लाख रुपैयाँ चुक्ता पूँजी भएको बैंकको जगेडा कोषमा २५ अर्ब ३९ करोड १ लाख रुपैयाँ सञ्चित छ। बैंकको लाभांश वितरण क्षमता कमजोर रहेको छ। वितरणयोग्य मुनाफा जम्मा ३२ करोड १३ लाख रुपैयाँ छ, जुन प्रतिसेयरमा २ रुपैयाँ ९२ पैसा मात्र हुन्छ। बैंकको आधार दर पनि घटेर ४.७१ प्रतिशतमा झरेको छ।

१४ वैशाख, काठमाडौं । प्रसूतिको पीडाबाट पीडित एक महिलालाई नेपाल सेनाले उद्धार गरेको छ। ढोरपाटन शिकार आरक्षमा सुरक्षाका लागि खटिएको दुर्गाभञ्जन गुल्मबाट परिचालित टोलीले उक्त उद्धार कार्य गरेको हो। ढोरपाटन-८ स्थित देवीथानका महिलालाई उद्धार गरी सेनाले उनलाई उपचारको लागि ढोरपाटनस्थित सामुदायिक स्वास्थ्य चौकीमा पुर्‍याएको छ।

गोपाल नेपालीका छोराले साउदी अरबमा दुई वर्ष कडा मिहिनेत गरेर पैसा पठाए। त्यही पैसाबाट घर बनाइदिए। छुट्टीमा आएर गएपछि उनी त्यसै बिते। गोपालका लागि मनोहरा बस्तीको घर ढुङ्गा र इँटाको थुप्रो मात्र थिएन, त्यो उनको छोराको सम्झनाको पोको थियो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले क्रिप्टोकरेन्सीलाई पूर्णरूपमा निषेध गरेको छ र मुलुकी अपराध संहिता २०७४ को दफा २६२ (क) मा यसलाई फौजदारी अपराधको दायरामा समेटिएको छ। नेपालमा क्रिप्टोकरेन्सीको अवैध कारोबार र मनी म्युलिङ्गको समस्या बढ्दै गएको छ, जसमा धेरै युवा अनजानेमा अपराधी गिरोहका भरिया बनेका छन्। विश्वका ७५ प्रमुख अर्थतन्त्रमध्ये ४५ मा क्रिप्टोकरेन्सी वैध छ भने नेपालसहित १० देशमा पूर्णरूपमा निषेध गरिएको छ र नेपालले नियमनको बाटो अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।

मानव सभ्यताले इतिहासमा विनिमयका माध्यम समयसँगसँगै परिवर्तन हुँदै आएका छन्। वस्तु विनिमयबाट सुरु भएको यो यात्रा धातु मुद्रा, कागजी नोट हुँदै आजको अभौतिक डिजिटल मुद्रासम्म आइपुगेको छ। विश्व अर्थतन्त्र यति छिटो डिजिटल हुँदैछ कि हिजोसम्म हामीले कल्पना गरेका प्रविधि आज हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न अंग बनेका छन्। हिजोसम्म खल्तीमा पैसा नभएर बजार जान नसकिने कुरा सोच्न नसक्ने हामी आज क्यूआर कोड स्क्यान मात्र गरेर लगभग सबै आर्थिक कारोबार पूरा गर्छौँ।

क्रिप्टोकरेन्सीको कुरा गर्दा यसको मेरुदण्ड मानिने ब्लकचेन प्रविधि बुझ्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। ब्लकचेन भनेको इन्टरनेटमा चल्ने एउटा साझा र सुरक्षित खाता हो, जहाँ गरिने हरेक लेनदेनको हिसाब विश्वका हजारौं कम्प्युटरमा एकैसाथ अपडेट हुन्छ। प्रविधिको भाषामा ती कम्प्युटरलाई नोड भनिन्छ। यस प्रविधिमा डेटालाई क्रिप्टोग्राफिक तरिकाले बाँधिएको हुन्छ। त्यसैले, एक पटक यो खातामा तथ्याङ्क लेखिएपछि कसैले पनि त्यसलाई न त मेटाउन सक्छ, न त फेरफार गर्न पाउँछ।

नेपालमा पछिल्लो समय क्रिप्टोकरेन्सी कारोबार नियन्त्रणको सन्दर्भमा चालिएका कानुनी कदमहरू अत्यन्तै गम्भीर प्रकृतिका देखिएका छन्। मुलुकी अपराध संहिता २०७४ को दफा २६२ (क) मा गरिएको पछिल्लो संशोधन (२०८१ वैशाख ३०) सँगै यो विषय अब राष्ट्र बैंकको निर्देशनमा मात्र सीमित नभई पूर्णरूपमा फौजदारी अपराधको दायराभित्र आउँदा राज्यको कडा दृष्टिकोण स्पष्ट भएको छ।