१३ वैशाख, काठमाडौं । काठमाडौंबाट पोखरा तर्फ जाँदै गरेको ईभी (विद्युत्) माइक्रोबस धादिङमा दुर्घटनाग्रस्त भएको छ। दुर्घटनामा परेर १२ जना घाइते भएका छन्। घाइतेमध्ये ५ जनालाई थप उपचारका लागि काठमाडौं लैजाने काम भइरहेको छ भनी जिल्ला प्रहरी कार्यालय धादिङले बताएको छ। बा १३ च २९४१ नम्बरको माइक्रोबस गजुरी गाउँपालिका–६ आदमघाट नजिकै दुर्घटना भएको प्रहरी स्रोतले जनाएको छ।
चेल्सीले एफए कप फुटबलको सेमिफाइनलमा लिड्स युनाइटेडलाई १–० ले हराउँदै फाइनलमा स्थान बनाएको छ। २३औं मिनेटमा एनजो फर्नान्डेजले गरेको गोलले चेल्सीलाई जित दिलायो। चेल्सीले फाइनलमा म्यान्चेस्टर सिटीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ। १३ वैशाख, काठमाडौं। चेल्सी इंग्लिस एफए कप फुटबलको फाइनलमा पुगेको छ। आइतबार बेलुका सम्पन्न सेमिफाइनलमा लिड्स युनाइटेडलाई हराउँदै चेल्सी फाइनल पुगेको हो। वेम्ब्ली स्टेडियममा भएको खेलमा चेल्सीले लिड्सलाई १–० ले पराजित गर्यो। खेलको २३औं मिनेटमा एनजो फर्नान्डेजले गरेको गोल नै चेल्सीको जितमा निर्णायक बन्यो। अब चेल्सीले उपाधिका लागि म्यान्चेस्टर सिटीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ। सिटीले शनिबार राति साउथह्याम्पटलाई पराजित गर्दै फाइनलमा स्थान बनाइसकेको छ।
तेह्रथुमको म्याङलुङ नगरपालिका र छथर गाउँपालिकाबीच सिमाना जोडिएको लम्बुखोला मजुवा फाँटमा चैते धान खेतीले यो क्षेत्रलाई पूर्ण रूपमा हराभरा बनाएको छ। पाँचथरको कुम्मायक गाउँपालिका–५ का किसानहरूले यहाँ मुख्य रूपमा खेती गरिरहेका छन् र समूहमा काम गर्ने परम्परा अझै जीवित छ। लम्बु दोभान–मजुवा फाँट न केवल प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको स्थल हो, तर कृषि उत्पादनको एक मुख्य केन्द्र पनि मानिन्छ, जहाँ बाढी जोखिम र युवा जनशक्ति अभाव जस्ता चुनौतीहरू भए पनि यहाँको खेती जीवित छ।
तेह्रथुमको म्याङलुङ नगरपालिका र छथर गाउँपालिकाभित्र पर्ने, र पाँचथरको कुम्मायक गाउँपालिकासँग सिमाना जोडिएको लम्बुखोला मजुवा फाँट हाल चैते धान खेतीका कारण हराभरा छाएको छ। दुबै तर्फ अग्ला पहाडहरू बीच फैलिएको यो फराकिलो समथर फाँटमा लहलहाउँदै फुलेका धानका बोटहरूले मनमोहक दृश्य प्रस्तुत गरेका छन्। हरियो छोपिएको यो फाँटले केवल आँखा आराम पार्दैन, यसले किसानहरूको मेहनत, आशा र उज्जवल भविष्यको पहिचान पनि प्रस्तुत गर्दछ।
पाँचथरको कुम्मायक गाउँपालिका–५ भुल्केका स्थानीय किसानहरू यहाँ मुख्य कृषिजन्य काममा संलग्न छन्। लम्बु दोभान पहाडी भूभागबीच पर्ने यो दुर्लभ समथर उर्वरभूमि हो। यस ठाउँको उपजाऊ माटो, पर्याप्त पानी र अनुकूल मौसमका कारण हरेक वर्ष उत्कृष्ट उत्पादन हुन्छ। चैते धानखेतीका लागि विशेष रूपमा उपयुक्त यस स्थानले जिल्लाको कृषि उत्पादनको केन्द्रको रूपमा आफ्नो पहिचान बनाएको छ।
बर्खा सुरु हुनु अघि उत्पादित हुने चैते धानले किसानलाई केवल खाद्य सुरक्षा होइन, आम्दानीको थप स्रोत पनि प्रदान गरेको छ। यद्यपि यो भूभाग तेह्रथुमस्थित भए पनि पाँचथरको कुम्मायक गाउँपालिका–५ भुल्केका किसानहरूले पुस्तौँदेखि यहाँ खेती गर्दै आएका छन्। रोपाइँको समयमा समूहमा काम गर्ने, एकअर्काको सहयोग गर्ने र श्रम साटासाट गर्ने परम्परा अझै पनि कायम छ। खेतमा एकै लयमा काम गरिरहेका किसानहरूको दृश्यले गाउँको सामूहिकता र आत्मीयता झल्काउँछ।
मोरङ–६ बाट निर्वाचित सांसद रुबिना आचार्यले संसद्को हिउँदे अधिवेशन समाप्त भएपछि ‘जनताको प्रतिनिधि जनताकै माझमा’ नामक अभियान सुरु गरेकी छिन्। सांसद आचार्यले मोरङ–६ का सबै वडामा प्रत्यक्ष जनभेटघाट गर्दै स्थानीय समस्या र जनगुनासाहरू संकलन गरिरहेकी छिन्। उनीले शिक्षा, लागुऔषध दुर्व्यसन, कृषि विकास र अस्पताल सेवा सुधारका लागि आवश्यक कदम चाल्न सुझाव दिएकी छिन्। १३ वैशाख, मोरङ।
निर्वाचन अभियानका क्रममा मतदाताले धेरैजसो गुनासो गरेका थिए, ‘चुनाव जितेपछि नेताहरू जनताबाट टाढा हुन्छन्।’ मोरङ–६ बाट राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का निर्वाचित सांसद रुबिना आचार्यलाई पनि धेरै मतदाताले यस्तै गुनासो गरेका थिए। संसद्को हिउँदे अधिवेशन सकिएपछि सांसद रुबिनाले ‘जनताको प्रतिनिधि जनताकै माझमा’ नामक अभियान सुरु गरेकी छिन्। अधिवेशन सकिएपछि उनी मतदाताको घरदैलोमा पुग्दै छिन्।
‘जनप्रतिनिधिले सधैं जनताकै माझमा रहनुपर्छ। प्रत्यक्ष भेटघाट, निरन्तर संवाद र जनताको आवाज सुन्ने संस्कृतिमार्फतै वास्तविक समस्या पहिचान र समाधान सम्भव हुन्छ,’ सांसद रुबिनाले बताइन्। ‘संसद्को पहिलो अधिवेशन सकिएसँगै मेरो निर्वाचन क्षेत्रमा यो अभियानलाई स्थलगत भ्रमण र जनसम्पर्क कार्यक्रममार्फत निरन्तर अगाडि बढाइरहेको छु।’ संसद्को प्रत्येक अधिवेशनपछि यो अभियानलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता उनले मतदातासँग व्यक्त गरेकी छिन्।
‘मोरङ–६ का सबै वडामा प्रत्यक्ष जनभेटघाट कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै स्थानीय समस्या, चुनौती तथा जनगुनासाहरू संकलन गरेको छु,’ उनले भनिन्। ‘क्षेत्रीय समस्या समाधानको वास्तविक आधार त जनतासँगको प्रत्यक्ष संवाद नै हो।’ मतदातासँगको संवादबाट प्राप्त सुझाव, सल्लाह र जनगुनासालाई संस्थागत रूपमा सम्बोधन गर्न मोरङ–६ को सचिवालय समितिमार्फत आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइरहेको उनले जानकारी दिइन्। स्थलगत भ्रमणका क्रममा सरकारी विद्यालय, सरकारी अस्पताल, डुबान तथा कटान हुने क्षेत्रहरूका साथै जमिन उत्खनन भएका स्थानहरूको निरीक्षण तथा अवलोकन गरेकी छिन्।
‘स्थानीय जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्दै उहाँहरूका समस्या, गुनासा तथा सुझावहरू संकलन गरेको छु,’ उनले भनिन्। ‘स्थानीय तहमा शिक्षा क्षेत्रमा अवस्था कमजोर र पछाडि परेका समुदायहरूमा शिक्षाको पहुँच नभएको पाइयो। यो समस्या समाधानका लागि पहल गर्नेछु।’ गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्नका लागि स्थानीय सरकारको सक्रिय र जिम्मेवार भूमिका अपरिहार्य रहेको उनले महसूस गरेकी छिन्। युवाहरूमा बढ्दो लागुऔषध दुर्व्यसनले समाजमा गम्भीर चुनौती सिर्जना गरिरहेकोले दीर्घकालीन समाधानका लागि ठोस रणनीति आवश्यक रहेको रुबिनाको निष्कर्ष छ।
‘जनचेतना अभिवृद्धि, कडा निगरानी, प्रभावकारी पुनर्स्थापना कार्यक्रम तथा परिवार–समुदायको सहभागिता बिना यो समस्या समाधान सम्भव छैन,’ उनले भनिन्। ‘कृषि क्षेत्रमा सम्भावना विकास, स्थानीय उत्पादन प्रवर्द्धन तथा किसानमैत्री योजनाहरू प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउनु पर्नेछ।’ निर्माणाधीन पूर्वाधार कार्य छिटो, गुणस्तरीय र समयमै सम्पन्न गर्नु पर्ने आवश्यकतामा पनि उनले जोड दिइन् र सम्बन्धित निकायमा ध्यानाकर्षण गराइन्। अस्पतालमा बिरामीले गुणस्तरीय सेवा पाउनुपर्ने विषयमा पनि रुबिनाले आवाज उठाएकी छिन्। अस्पताल व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी, सहज र जनमैत्री बनाउन आवश्यक सुधारका पहल तुरुन्त अगाडि बढाउन उनले सुझाव दिइन्।
डडेल्धुरामा झाडापखला लागेका ७ वर्षका बालक युवराज बुढामगर उपचारका क्रममा बाटोमै मृत्यु भएका छन्। स्वास्थ्य कार्यालय डडेल्धुराका प्रमुख केशर साउदले झाडापखलाका कारण मृत्यु भएको पुष्टि गरेका छन्। मृतककी आमा र अन्य तीन बालबालिकाको जोगबुढा अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ र उनीहरूको अवस्था सामान्य रहेको जनाइएको छ।
१३ वैशाख, धनगढी। डडेल्धुरामा झाडापखला लागेका बालकको निधन भएको छ। परशुराम नगरपालिका–२ का ७ वर्षीय युवराज बुढामगरको यो मृत्यु हो। स्वास्थ्य कार्यालय डडेल्धुराका प्रमुख केशर साउदले नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाबाट प्राप्त जानकारी उद्धृत गर्दै बुढामगरको झाडापखलाका कारण मृत्यु भएको बताएका छन्।
उनका अनुसार बालकले उबालेको आलु खाएपछि पखला लाग्न थाल्यो। उपचारका लागि अस्पताल लैजाँदै गर्दा बाटोमै उनको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। मृतककी आमा र अन्य तीन बालबालिकाको भने जोगबुढा अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार अस्पतालमा उपचाररत सबैको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य रहेको छ।
काठमाडौंमा आधा दर्जनभन्दा बढी नाटकघरहरू सक्रिय छन्। मण्डला थिएटरमा ‘अतिरञ्जनको मनोरञ्जन’ र ‘ग्रान्ड रिहर्सल’ मञ्चन भइरहेको छ। कान्तिपुर थिएटरमा अमर न्यौपानेको पुस्तकमा आधारित ‘सेतो धरती’ नाटक मञ्चन भइरहेको छ, जसमा अभिनेत्री रेखा थापाले निर्मात्रीको भूमिका निभाइरहेकी छिन्। शिल्पी थिएटरमा ‘सिकल सेल’ नाटकको प्रिमियर आज १३ वैशाखमा भएको छ र यो २८ वैशाखसम्म मञ्चन हुनेछ।
मण्डला थिएटरमा ‘अतिरञ्जनको मनोरञ्जन’ मञ्चन भइरहेको छ, जुन सागर खाती कामी र उनको टिमको कथा र निर्देशनमा आधारित छ। प्रयोगात्मक नाटक भनिएको यसमा संगीत र अभिनयको समावेश छ। दर्शकलाई सोच्न र प्रश्न उठाउन प्रेरित गर्ने यो नाटकले हाम्रो सोच, रोजाइ र निर्णयमाथि पुनर्विचार गर्न बाध्य पार्ने बताइएको छ। यो नाटक आज १३ वैशाखसम्म मञ्चन हुनेछ।
मण्डला थिएटरमै ११ वैशाखदेखि ‘ग्रान्ड रिहर्सल’ नामक नाटक मञ्चन भइरहेको छ। यो नाटक हेन्री लुइस, जोनाथन सेयर र हेन्री शिल्ड्सले लेखेका थिए, जसलाई अनुप न्यौपाने र उमेश तामाङले नेपालीमा अनुवाद गरेका छन्। बुद्धि तामाङले निर्देशन गरिरहेका छन्। यो नाटक थिएटरप्रति श्रद्धाञ्जली स्वरूप रहेको बताइएको छ।
कान्तिपुर थिएटरमा ‘सेतो धरती’ मञ्चन भइरहेको छ, जुन अमर न्यौपानेद्वारा लिखित मदन पुरस्कार विजेता पुस्तकमा आधारित छ। रेखा थापाले यस नाटकको निर्मात्रीको रूपमा काम गरिरहेकी छिन्। सुन्दर धितालले निर्देशन गरेका यस नाटकमा अभिनेत्री बेनिशा हमालले डेब्यू गरेकी छिन्। शिल्पी थिएटरमा आजदेखि ‘सिकल सेल’ मञ्चन थालेको छ, जसको प्रिमियर शो आज भएको छ। २८ वैशाखसम्म यो नाटक मञ्चन हुने छ।
तर, सर्वनाम थिएटर, पुरानो घर, कुञ्ज नाटक घरमा हाल कुनै नाटक मञ्चन भइरहेको छैन। ती नाटकघरहरूमा नाटक तथा अभिनय कक्षाहरू साथै विभिन्न कार्यक्रमहरू भईरहेका छन्।
नेपाली कांग्रेसका नेता डा. शेखर कोइरालाले निर्वाचनपछिका विभिन्न क्षेत्रका अगुवाहरूलाई बैठकमा बोलाएर उनीहरूको विचार पहिलो पटक सुनाएका छन्। कोइरालाले कांग्रेसका नेता, परराष्ट्रविद्, कानुनी व्यवसायी, पत्रकार र नवयुवाहरूको विचार सुनेका थिए। छलफलमा कांग्रेसले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा बोल्न नसकेको र पार्टी एकता कायम गर्न मध्यमार्गी हुनुपर्ने कुरामा चर्चा भएको थियो। १३ वैशाख, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसका नेता डा. शेखर कोइरालाले चुनावपछिका विभिन्न क्षेत्रका अगुवाहरूलाई बोलाएर उनीहरूको विचारहरू पहिलो पटक सुने। कोइरालाले कांग्रेसका नेताहरू, परराष्ट्रविद्, राजनीतिक विश्लेषक, कानुनी व्यवसायी, पत्रकार तथा युवाहरूको मत सुनेका थिए। देश र पार्टीप्रतिको विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूका विचारपछि कोइरालाले आफ्नो विचार छोटकरीमा राख्नुभएको थियो। बैठकमा सहभागी एक नेताले भने, ‘शेखर डा. साहेबले धेरै बोलेनन्। अन्त्यमा पार्टी एकताका लागि मध्यमार्गी रहेको बताए। उहाँको भनाइ अनुसार दुवै पक्ष अतिवादी छन्।’ छलफलमा कांग्रेस अहिले आफ्ना धारणा सार्वजनिक गर्न समेत असमर्थ रहेको भन्दै सहभागीहरूले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। बीपी कोइरालाको इतिहास जले पनि र नेताहरूको घर जलाउँदा पनि नबोलेको कांग्रेस अब नयाँ सरकार बनेपछि अझै बोल्न छोडेको धारणा आएको बैठकमा सहभागीले बताए। उनीहरूले भने, ‘कांग्रेसले न राष्ट्रिय र न अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा बोल्न सकेको छैन। कांग्रेसलाई थप बोल्न सक्ने बनाउनुपर्ने आवश्यक छ।’ कांग्रेस एकता कायम गर्न नसके आगामी १५ देखि २० वर्षसम्म सत्ता बाहिर रहनुपर्ने विश्लेषण पनि बैठकमा गरिएको थियो। हालको सरकारको शासन प्रणालीमा वक्ताहरूले पनि चिन्ता व्यक्त गरेका थिए, सहभागीहरूले जानकारी दिए। कांग्रेसलाई मजबुत बनाउने र वर्तमान सरकारका कार्यहरूको मूल्यांकन राजनीतिक विश्लेषक पुरञ्जन आचार्यले गरेका छन्। उनले भने, ‘त्यहाँ शेखर र गगनको कुरा थिएन, सबैको लाइन एउटै थियो। व्यक्तिको कुरा होइन। अहिले लोकतन्त्र र यसको मूल्य तथा सिद्धान्तसँग मानिसहरू डरिरहेको देखिन्छ, त्यसले के हुन सक्छ भन्ने चिन्ता थियो।’ संसदीय दलको नेता चयन गर्न नसकेको विषयमा पार्टी सभापति गगन थापाको भूमिका बारे वक्ताहरूले प्रश्न उठाएका थिए। १५औं महाधिवेशनका लागि क्रियाशील सदस्यता नविकरण अधिकांश स्थानमा सकिएकोमा किन यो विषय पुनः उठेको हो भनेर नेताहरूले नेतृत्वलाई प्रश्न गरेका थिए। ‘पहिले भइसकेको नवीकरण फेरि किन गर्ने भन्ने केही नेताहरू थिए। साथै भोट बढाउन नसक्ने सदस्य राखेर के हुने भन्ने प्रश्न पनि उठेको थियो,’ बैठकका सहभागीले बताए। अदालतको आदेशपछि कांग्रेसको कानुनी विवाद त अन्त्य भए पनि राजनीतिक विवाद भने जारी रहेको वक्ताहरूले बताएका थिए। विशालनगरस्थित कोइरालाको सम्पर्क कार्यालयमा भएको छलफलमा डा. दिनेश भट्टराई, मधुरमण आचार्य, पुरञ्जन आचार्य, डा. उद्धव प्याकुरेल, पुरुषोत्तम दाहाल, किशोर नेपाल, हरिदर्शन श्रेष्ठ, शेरबहादुर केसी, उपेन्द्रकेशरी न्यौपाने, डा. बिनिता कार्की, जगदीश दाहाल, कुलचन्द्र वाग्ले, विष्णु बुढाथोकी सहभागी थिए। छलफलमा दुई नवयुवाहरू अभिजित अधिकारी र करिना पुरी पनि सहभागी थिए। कांग्रेसका नेताहरू डा. शशांक कोइराला, सुजाता कोइराला, धनराज गुरुङ, बद्री पाण्डे, जीवन परियार, एनपी साउद, डा. मिनेन्द्र रिजाल र डा. गोविन्दराज पोखरेल पनि छलफलमा सहभागी थिए।
समाचार सारांश: सुकुमवासी बस्तीमा डोजर संचालित भएपछि १७ वर्षीया विद्यार्थीले परीक्षा दिँदै गर्दा पनि पढाइमा देखिएको प्रभावको गुनासो गरिन्। परिवारले ऋण लिएर कलेजको ५० हजार भर्ना रकम तिरेको र तीन लाख रुपैयाँ खर्च लाग्ने भएकाले पढाइको चिन्ता व्यक्त गरिन्। सरकारले अस्थायी आश्रममा बसोबासको व्यवस्था गरेको भए पनि स्थायी बसोबास र शिक्षाको हक सुनिश्चित गर्न सकेको छैन। १३ वैशाख, काठमाडौं। ‘अब कलेज पढ्न कि नपढ्नुपर्ने भयो,’ आइतबार त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशालाको होल्डिङ सेन्टरमा पुगेकी सुकुमवासी बस्तीकी १७ वर्षीया विद्यार्थीले यस्ता गुनासोहरू सुनाइन्। उनी काठमाडौं शान्तिनगर–गैरीगाउँस्थित सुकुमवासी बस्तीमा जन्मिएकी हुन् र स्नातक तहको कम्प्युटर एप्लिकेसन (बीसीए) पहिलो वर्षको परीक्षा दिइरहेकी छन्। परीक्षाकै समयमा बस्तीमा डोजर चल्यो। ‘फाइनल परीक्षा हो। परीक्षा सकाएर म यहाँ आएको हुँ। लेखे पनि छु। तर हिजोदेखि रोकिएको छु,’ डोजरले घरमा असर पुर्याउँदा उनको पढाइमा बाधा आएको बताइन। होल्डिङ सेन्टरमा आइपुग्दा पनि उनी झोला समातेकी थिइन्। उनका हातमा ९ वर्षीया भाइलाई थामेर पनि थिइन्। यस्तो अवस्थामा उनलाई परीक्षाको तयारी गर्नुपर्ने थियो, तर बस्ने ठाउँ र पढ्ने अवस्था दुवै अव्यवस्थित थियो। आइतबार साँझ रंगशालामा सुरक्षाकर्मीहरूले उनलाई खाना दिए, तर उनी खान तयार भइनन्। उनका बुबाले एउटा कोठा खोजेर सामान राखेका थिए। तर चार जनाको परिवार त्यो कोठामा बस्न सकेन। स्थान नहुँदा उनीहरूको पढाइमा थप चिन्ता थपियो। ‘पढ्न त पर्छ, तर कसरी पढ्ने थाहा छैन,’ आँसु झर्दै उनले भनिन्, ‘बुबा–आमाले संघर्ष गरेर पढाउनु भएको हो।’ उनका बुबा घरमा रंग लगाउने काम गर्छन् भने आमाले अरुको घरमा काम गर्दै आएकी छिन्। ‘कहिलेकाहीं आमा सडक सफा गर्न पनि जानुहुन्छ। अब बुबा–आमाले मेरो पढाइको खर्च कसरी जुटाउने हो?’ उनी प्रश्न गर्छिन्, ‘पूरै कलेजको पढाइका लागि तीन लाख रुपैयाँ लाग्छ, अब कसरी तिर्ने?’ परिवारले उनलाई ऋण लिई पढाइ गर्दैछ। ‘भर्ना गर्ने क्रममा सुरुमा ५० हजार तिर्नुपरेको थियो। त्यो रकम जुटाउन ऋण लिनुपरेको हो,’ उनले भनिन्, ‘पहिले ३० हजार मात्र लाग्ने भनिएको थियो, तर कलेजले ५० हजार माग्यो र ऋण लिएर तिरेका हौं।’ कलेजको आन्तरिक परीक्षामा दोस्रो स्थान ल्याएकी उनी फाइनल परीक्षा कस्तो हुने हो भन्ने चिन्तामा छिन्। ‘कता जाने, के गर्ने भनेर सोच्न सकेको छैन। बुबा–आमासँग पैसा छैन। अब कसरी पढ्ने?’ उनको प्रश्न छ। विद्यालय जानुपर्ने उमेरका अन्य बालबालिका पनि होल्डिङ सेन्टरमा थिए। केही खेलिरहेका थिए भने केही पानी परेको कारणले सामान समेट्दै थिए। एकातिर दशौँ वर्षदेखि बस्दै आएको घर ध्वस्त भयो भने अर्कोतिर छोराछोरीलाई कसरी पढाउने भन्ने विषयमा अभिभावकहरू थप चिन्तित भएका छन्। नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु हुँदैछ। वैशाख १५ गतेदेखि भर्ना प्रक्रिया सुरु हुनेछ र २१ गतेदेखि पठनपाठन। जहाँ बसेर पढिरहेका थिए त्यो स्थान नहुँदा अभिभावकहरू अनिश्चित छन् कि कता गएर आफ्ना बच्चालाई पढाउने? थापाथली र शान्तिनगर–गैरीगाउँका भूमिहीनहरूलाई कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ। तर स्थायी बसोबासका लागि सरकारले कुनै व्यवस्था गरेको छैन। अस्थायी आश्रममा बसेकी एक महिलाले बच्चाको पढाइबारे चिन्ता व्यक्त गरिन्। कक्षा ५ मा पढ्ने छोरालाई कहाँ भर्ना गर्ने थाहा नभएको बताइन्। ‘हामी बस्ने ठेगाना नै छैन। ५ कक्षाको छोरालाई स्कूलमा भर्ना गर्नुपर्छ। नयाँ ठाउँमा के हुन्छ थाहा छैन,’ उनी भनीन्। संविधानको धारा ३१ ले प्रत्येक नागरिकलाई आधारभूत शिक्षा पाउने हक सुनिश्चित गरेको छ। निःशुल्क र अनिवार्य शिक्षा प्रदान गर्ने व्यवस्था पनि यसमा गरिएको छ। तर सुकुमवासी बस्तीका अभिभावक आफ्ना छोराछोरीलाई शिक्षा प्राप्तिबाट वञ्चित हुन नदिनका लागि चिन्तित छन्। संविधानले अपाङ्गता भएका र आर्थिक रूपमा विपन्न नागरिकलाई निःशुल्क उच्च शिक्षा प्राप्त गर्ने कानुनी अधिकार दिएको छ। तर सुकुमवासी बस्तीका विपन्न र गरिब परिवारका बालबालिकाको यो संवैधानिक अधिकार व्यवहारमा सुनिश्चित गरिएको छैन।
धादिङका १३ वटै स्थानीय सरकारका उपप्रमुखहरूले बजेट रकमान्तरमा आफ्नो सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग उठाएका छन्। उनीहरूले उपप्रमुखको भूमिकालाई कमजोर बनाउने राजनीतिक तथा लैङ्गिक प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न आग्रह गरेका छन्। साथै, न्यायिक समितिलाई ‘सुरु अदालत’ बनाई सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामा अनुगमन अधिकार सुनिश्चित गर्न समेत माग गरेका छन्। १३ वैशाख, धादिङ।
धादिङ जिल्लाका १३ वटै स्थानीय सरकारका उपप्रमुख र उपाध्यक्षहरूले संयुक्त भेलामा बजेट रकमान्तर गर्दा पालिका प्रमुखले मात्र निर्णय गर्ने चलनको विरोध गर्दै आफ्नो सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूले राजनीतिक तथा लैङ्गिक आधारमा उपप्रमुख वा उपाध्यक्षको भूमिकालाई कमजोर बनाउने प्रवृत्तिको अन्त्य गरिनुपर्ने बताएका छन्। साथै बजेट संशोधन र रकमान्तर प्रक्रियामा उपप्रमुख र उपाध्यक्षको अनिवार्य सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग पनि गरेका छन्।
शनिबार धुनिवेशी नगरपालिकाको संयोजकत्वमा आयोजित क्षमता विकास, सिकाइ आदानप्रदान तथा कानुन अभिमुखीकरण कार्यक्रममा भेला भएर उनले ‘७ बुँदे धुनिवेशी घोषणा-पत्र-२०७९’ जारी गरेका छन्। नेपालको संविधान र स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ ले प्रदान गरेका अधिकार र जिम्मेवारीलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्दा देखिएका चुनौती र अवसरहरूको समीक्षा गर्दै उपप्रमुखहरूले कार्यपालिका केन्द्रित शक्ति संरचनाको कडा आलोचना गरेका छन्।
उनीहरूले न्यायिक समितिलाई आम नागरिकको पहुँचयुक्त प्रभावकारी ‘सुरु अदालत’ बनाउने उद्देश्यले प्रत्येक स्थानीय सरकारमा कानुन अधिकृतको दरबन्दीको स्थापना गर्न माग राखेका छन्। यसका लागि प्रदेश र सङ्घीय सरकारले कानूनी, प्राविधिक र संस्थागत क्षमता विकासमा सहयोग गर्नुपर्ने माग समेत गरेका छन्। सार्वजनिक खरिद ऐनअन्तर्गत गरिने सार्वजनिक खरिद र टेन्डर प्रक्रियामा उपप्रमुखहरूको प्रभावकारी अनुगमन अधिकार सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग १३ वटै पालिकाका उपप्रमुखहरूले गरेका छन्। उनीहरूले स्थानीय शासन प्रणालीमा उपप्रमुखको सन्तुलनकारी र सहकार्यकारी भूमिका संस्थागत गर्न जोड दिएका छन्।
नेपाल कबड्डी लिग (एनकेएल) सिजन २ का लागि ६ शहरका ६ टिमले आइतबार ८४ खेलाडी ड्राफ्टमार्फत् चयन गरेका छन्, जसमा ५४ नेपाली र ३० विदेशी खेलाडी रहेका छन्। एनकेएल सिजन २ जेठ २२ देखि दशरथ रंगशालास्थित राखेप कभर्डहल, त्रिपुरेश्वरमा विराटनगर बाहुबली, जनकपुर नाइट्स, काठमाडौं माभरिक्स, पोखरा लेकर्स, बुटवल बुल्स र धनगढी वाइल्डक्याट्सले प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्।
आइतबार लाजिम्पाटमा आयोजित प्लेयर्स ड्राफ्टमा छनोट गरिएका १४२ जना नेपाली खेलाडीलाई तीन क्याटगोरीमा वर्गीकरण गरिएको थियो। विदेशी खेलाडीहरूलाई १४ देशका ८० खेलाडीलाई पनि तीनै क्याटगोरीमा राखिएको थियो। त्यसमध्ये पहिलो सिजनका १० खेलाडीलाई रिटेन गरिएको थियो। प्रत्येक टिमलाई अधिकतम दुई खेलाडी रिटेन गर्ने सुविधा दिइएको थियो। बाँकी ७४ खेलाडी ड्राफ्ट मार्फत् छनोट गरिएका हुन्।
जेठ २२ गतेदेखि सुरु हुने एनकेएल सिजन २ मा विराटनगर बाहुबली (कोशी प्रदेश), डिफेन्डिङ च्याम्पियन जनकपुर नाइट्स (मधेश प्रदेश), काठमाडौं माभरिक्स (बाग्मती प्रदेश), पोखरा लेकर्स (गण्डकी प्रदेश), बुटवल बुल्स (लुम्बिनी प्रदेश) र धनगढी वाइल्डक्याट्स (सुदूरपश्चिम प्रदेश) ले प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। सबै टिमले ९ स्वदेशी र ५ विदेशी खेलाडी ड्राफ्ट मार्फत् लिएर टिम तयार पारेका छन्।
कार्यक्रममा एनकेएल आयोजक एस्ट्रोनिक्स म्यानेजमेन्टका प्रमुख अमितकुमार बेगानी, अखिल नेपाल कबड्डी संघका अध्यक्ष तुलसी थापा, राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका सदस्यसचिव रामचरित्र मेहता, नेपाल स्कुल स्पोर्ट्स फेडेरेसनका महासचिव राजकुमार कार्की, ओलम्पियन संघका अध्यक्ष दीपक विष्ट लगायतको उपस्थिति थियो। एस्ट्रोनिक्स म्यानेजमेन्टले एनकेएल सिजन २ को ब्रॉडकास्ट पार्टनरको रूपमा कान्तिपुर म्याक्स टीभी एचडीलाई समावेश गरेको छ।
संक्षेपमा, अमेरिका-इजरायल र इरानबीच बढ्दो तनावका कारण नेपालमा खरिद भइसकेको ९४ हजार टन रासायनिक मलको आयात अवरुद्ध भएको छ। सरकारले भारतसँग जीटुजी संयन्त्रमार्फत १ लाख ५० हजार टन मल उपलब्ध गराउन औपचारिक अनुरोध पठाइसकेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मलको मूल्यमा दोब्बर वृद्धि हुँदा ठेक्का सम्झौता गरिसकेका आपूर्तिकर्ताहरूले फोर्स मेजर घोषणा गरेका छन्। १३ वैशाख, काठमाडौं। नयाँ सरकारले रासायनिक मलको आपूर्ति र वितरणलाई व्यवस्थित बनाउने राष्ट्रिय प्रतिबद्धता व्यक्त गरिरहेका बेला अन्तर्राष्ट्रिय भू-राजनीतिक तनावले नेपालका कृषि क्षेत्रलाई संकटमा पार्ने संकेत देखिएको छ। प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले आवश्यक तथ्यांकआधारित मल खरिद क्यालेन्डर बनाएर वितरण प्रणाली सुधार्न मस्यौदा तयार गरेको भए पनि पश्चिम एसियामा जारी युद्धले नेपालमा आउनुपर्ने रासायनिक मलको आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ। अमेरिका-इजरायल र इरानबीचको तनावले खरिद सम्झौताअनुसार ९४ हजार भन्दा बढी टन रासायनिक मलको आयात पूर्ण रूपमा रोकेको छ। थप ९० हजार टन खरिदका लागि टेन्डर प्रक्रिया भए पनि युद्धका कारण ‘स्टेट अफ होर्मुज’ अवरुद्ध हुँदा मुख्य खेतीपाती अवधिमा देशका किसानहरूले मलको अभाव महसुस गर्नुपर्ने जोखिम बढेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
मल आपूर्तिमा जिम्मेवार कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड, साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसन लिमिटेड र कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले हाल गोदामहरू र बाटोमा रहेको मौज्दातले आगामी असार महिनासम्म मात्र मलको आपूर्ति सम्भव हुने जानकारी दिएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य वृद्धिको साथै होर्मुज र अन्य जलमार्गमा अवरोधका कारण ठेक्का भएका आपूर्तिकर्ताहरूले ‘फोर्स मेजर’ घोषणा गरी मल आपूर्ति रोक्दा साउनपछिको कृषि सिजन पूर्णरूपमा प्रभावित हुने देखिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मलको अभाव र मूल्य वृद्धिका कारण आपूर्तिकर्ताहरू नेपालमा मल ल्याउन इच्छुक छैनन्। सरकारले युरिया मल आपूर्तिका लागि आह्वान गरेका पछिल्ला दुई टेन्डरमा कुनै पनि चासो देखिएको छैन। त्यसपछि पनि पुनः २१ दिने म्यादसहित निकालिएको अर्को टेन्डरमा पनि कुनै ढुवानी कम्पनीको आवेदन परेको छैन, कृषि सामग्री कम्पनीले जनाएको छ।
मल खरिदका लागि बजेट अभाव, मूल्य आकाशिने स्थिति र नयाँ टेन्डर रद्द हुने जटिल परिस्थितिमा सम्भावित कृषि संकट टार्न सरकारले भारतसँग जीटुजी (सरकार–सरकार) संयन्त्रमार्फत सहयोग मागेको छ। कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका सहसचिव तथा कृषि विकास महाशाखा प्रमुख डा. रामकृष्ण श्रेष्ठका अनुसार हाल नेपालमा कुल १ लाख ७० हजार टन रासायनिक मल उपलब्ध छ जुन असारसम्मको माग पूरा गर्नेछ। डा. श्रेष्ठले भने, ‘गोदाममा रहेको मौज्दात र बाटोमा आवतजावतमा रहेको मल समेटेर कुल १ लाख ७० हजार टन छ। यो असारसम्म सहज रहनेछ तर मुख्य समस्या साउनपछिको हो। होर्मुज जलमार्ग खुल्न नसके साउनदेखि मल अभाव हुन सक्ने चिन्ता छ।’
कोशी प्रदेशको निर्माण व्यवसायी महासंघले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरताका कारण निर्माण सामग्रीको अभाव र मूल्यवृद्धि हुनुले पूर्वाधार निर्माण क्षेत्र संकटमा परेको जनाएको छ। महासंघका अध्यक्ष जनसेवक भण्डारीले मध्यपूर्वको युद्धले इन्धनको मूल्य ६० प्रतिशत र अन्य सामग्रीको मूल्य ४० प्रतिशतले वृद्धि भएको कुरा खुलाए। महासंघले मूल्य समायोजन, आयोजनाको म्याद थप र कालोबजारी नियन्त्रण गर्न सरकारसँग माग राखेको छ।
१३ वैशाख, विराटनगर। अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरताले कोशी प्रदेशको पूर्वाधार निर्माण क्षेत्रमा काम प्रभावित भएको छ। निर्माण सामग्रीको अभाव र अत्यधिक मूल्यवृद्धिका कारण पूर्वाधार निर्माण क्षेत्र गम्भीर संकटमा परेको छ। निर्माण सामग्रीको अभाव र मूल्यवृद्धि भएपछि विकास आयोजनाहरू ठप्प हुने अवस्थामा पुगेको निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशी प्रदेशले जनाएको छ। आइतबार विराटनगरमा पत्रकार सम्मेलन गरी महासंघले तत्काल सरकारी हस्तक्षेप नभए निर्माण क्षेत्र ठप्प हुने चेतावनी दिएको छ।
व्यवसायीहरूले विद्यमान संकट समाधानका लागि मूल्य समायोजन र आयोजनाहरूको म्याद कम्तीमा एक वर्ष थप गर्न सरकारसँग माग गरेका छन्। महासंघका अध्यक्ष जनसेवक भण्डारीका अनुसार मध्यपूर्वमा जारी युद्ध र तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढेको छ। यसको प्रत्यक्ष असर नेपालको निर्माण उद्योगमा परेको छ। ‘पछिल्लो दुई महिनामा इन्धनको मूल्य करिब ६० प्रतिशतसम्म बढेको छ,’ अध्यक्ष भण्डारीले भने, ‘बिटुमिन, सिमेन्ट र डन्डी जस्ता अनिवार्य सामग्रीहरूको मूल्य ४० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।’
मूल्यवृद्धिसँगै बजारमा सामग्रीको अभाव पनि देखिन थालेको उनले बताए। निर्माणका लागि सबैभन्दा उपयुक्त मानिने फागुनदेखि जेठसम्मको समयमा काम रोकिने अवस्था रहेको महासंघले गुनासो गरेको छ। महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष केशरकुमार बुढाथोकीले राष्ट्र बैंकको मूल्य सूचकांक र वास्तविक बजार मूल्यबीच तालमेल नमिलेको बताए। मूल्यवृद्धिको प्रभाव साना ठेक्कादेखि राष्ट्रिय गौरवका आयोजनासम्म परेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्। महासंघले बजारको वास्तविक मूल्यका आधारमा सबै ठेक्काहरूमा तत्काल मूल्य समायोजन गरिनुपर्ने, अवरुद्ध भएका आयोजनाहरूको म्याद कम्तीमा एक वर्ष थप गरिनुपर्ने, निर्माण सामग्रीको कृत्रिम अभाव र कालोबजारी नियन्त्रण गर्नुपर्ने लगायतका मागहरू राखेको छ।
नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ कि अक्सिजनको उपलब्धता कीराहरूको विशाल आकार निर्धारण गर्ने मुख्य कारण होइन। कीराहरूको उड्ने मांसपेशीमा अक्सिजन ल्याउने नलीहरूले कुल मांसपेशीको केवल १ प्रतिशत भाग ओगटेको पाइएको छ। अक्सिजनको भूमिका गौण भएपछि वैज्ञानिकहरूले प्राचीन कीराहरूको विशाल आकारको रहस्य बुझ्न अन्य सम्भावनामा ध्यान दिन थालेका छन्। १३ वैशाख, काठमाडौं।
लगभग ३० करोड वर्षअघिदेखि पृथ्वीमा आजभन्दा धेरै विशाल कीराहरू पाइन्थे। त्यतिबेला ‘ड्र्यागनफ्लाई’जस्ता कीराहरूका पखेटा २७ इन्चसम्म फैलिन्थे। दशकीय युगभरि वैज्ञानिकहरूमा यो विश्वास थियो कि त्यो समयको वायुमण्डलमा अक्सिजनको मात्रा हालको भन्दा ४५ प्रतिशत बढी भएको कारण यी कीराहरू विशाल हुन सके। तर हालै ‘नेचर’ पत्रिकामा प्रकाशित नयाँ अध्ययनले यो विश्वासलाई चुनौती दिएको छ।
अक्सिजन र श्वासप्रश्वास प्रणालीको नयाँ विश्लेषणले देखाएको छ कि कीराहरूको श्वासप्रश्वास प्रणाली हाम्रो फोक्सो जस्तो हुँदैन, उनीहरूको शरीरभरि फैलिएका साना नलीहरूले (ट्राकियल सिस्टम) अक्सिजन पु¥याउँछन्। प्रिटोरिया विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक एडवर्ड स्नेलिङको नेतृत्वमा गरिएको अनुसन्धानले कीराहरूको उड्ने मांसपेशीमा अक्सिजन पुर्याउने नलीहरूले कुल मांसपेशीको केवल १ प्रतिशत वा त्योभन्दा कम भाग ओगटेको देखाएको छ।
यसले प्रमाणित गर्छ कि अक्सिजनको उपलब्धता कीराहरूको आकार निर्धारण गर्ने मुख्य कारण होइन। विशाल आकारको रहस्य अझै खुल्न बाँकी छ। अक्सिजनको भूमिका गौण भएपछि वैज्ञानिकहरूले अन्य सम्भावनामा ध्यान दिन थालेका छन्। केही वैज्ञानिकहरूले भर्खर उदाएका शिकारी जनावरहरू वा कीराहरूको बाहिरी कङ्कालको भौतिक सिमानाका कारण उनीहरूको आकार घटेको हुन सक्ने अनुमान लगाएका छन्। तिनीहरूको ‘दानव’ आकारको वास्तविक रहस्य अझै पत्ता लगाउन धेरै अनुसन्धान आवश्यक छ। (स्रोत: साइन्स डेली)
न्यु डायमन्ड युथ स्पोर्ट्स क्लबले दशौं पीएम कप एनभीए महिला भलिबल लिग २०८३ मा लगातार तेस्रो जीत हासिल गरेको छ। नेपाल एपीएफ क्लबले पनि महिला भलिबल लिगमा दोस्रो जीत हात पारेको छ, जसमा यसले सुदूरपश्चिमलाई २५-१७, २५-१०, २५-९ ले हराएको छ। न्यु डायमन्डले त्रिभुवन आर्मी क्लबलाई २५-१८, २५-१६, २५-१९ ले पराजित गरेको खेल त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला कभर्डहलमा सम्पन्न भयो। १३ वैशाख, काठमाडौं।
न्यु डायमन्ड युथ स्पोर्ट्स क्लब र विभागीय टोली नेपाल एपीएफ क्लबले रेडबुल दशौं पीएम कप एनभीए महिला तथा पुरुष भलिबल लिग २०८३ को आइतबार महिलातर्फ जीत हासिल गरेका छन्। महिलातर्फ न्यु डायमन्डले लगातार तेस्रो जीत हात पारेको छ भने एपीएफको यो दोस्रो जीत हो। त्रिपурेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला कभर्डहलमा भएको खेलमा न्यु डायमन्डले त्रिभुवन आर्मी क्लबलाई हरायो। यसअघि न्यु डायमन्डले सुदूरपश्चिम र एभरेष्ट भलिबल क्लबलाई पनि पराजित गरिसकेको थियो।
न्यु डायमन्डले लगातार तीन जीतबाट ९ अंक जोडेको छ र महिलातर्फ अंकतालिकामा शीर्ष स्थानमा छ। न्यु डायमन्डले अब एपीएफ र पुलिस क्लबसँग खेल्नु बाँकी छ। यसैगरी, एपीएफले सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै दोस्रो जीत हासिल गरेको छ। एपीएफले पहिला त्रिभुवन आर्मी क्लबलाई पराजित गरेको थियो भने एभरेष्ट भलिबल क्लबसँग पराजित भइसकेको छ। अब एपीएफले न्यु डायमन्ड र नेपाल पुलिस क्लबसँग खेल्न बाँकी छ।
लोकप्रिय पप गायक राजु लामाले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा आयोजित ‘नेपाल डिस्कोर्स’ कार्यक्रममा कला, संस्कृती र मानव प्रगतिबारे आफ्नो अनुभवहरू साझा गर्नुभएको छ। लामाले हार्वर्डजस्तो प्रतिष्ठित विश्वविद्यायलमा बोल्न पाउनु आफ्नो लागि ठूलो सम्मान भएको सामाजिक सञ्जालमा उल्लेख गर्नुभएको छ।
लामाले न्यूयोर्कमा हुँदै गरेको सांगीतिक कार्यक्रममा टिकट बिक्रीबाट हुने आम्दानीको २० प्रतिशत भाग वृक्षरोपण तथा हिमाली क्षेत्रका बालबालिकाको शिक्षामा खर्च गरिने बताउनुभएको छ। वर्तमानमा अमेरिका भ्रमणमा रहेका लोकप्रिय पप गायक राजु लामा सांगीतिक कार्यक्रम गर्दै हुनुहुन्छ। यसैबिच उनले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा आयोजना गरिएको ‘नेपाल डिस्कोर्स’ कार्यक्रममा सहभागिता जनाउनुभएको थियो।
हार्वर्ड विश्वविद्यालय र त्यहाँ अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीहरू तथा एमआईटीका विद्यार्थीहरूको संयुक्त आयोजनामा भएको कार्यक्रममा लामाले कला, संस्कृतिमा भइरहेको परिवर्तन र मानव प्रगतिबारे आफ्ना अनुभवहरू सार्वजनिक गर्नुभयो। उनले यो अवसर आफ्नो लागि विशेष र स्मरणीय रहेको बताएका छन्। सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममा उनले लेखेका छन्, ‘हार्वर्डजस्तो प्रतिष्ठित संस्थामा बोल्न पाउनु मेरो लागि अत्यन्त सम्मानको विषय हो।’
लामाले अमेरिकामै आयोजना हुन जा रहल आफ्नो आगामी सांगीतिक कार्यक्रमसम्बन्धी जानकारी पनि दिएका छन्। उनका अनुसार, टिकट बिक्रीबाट उठ्ने आम्दानीको २० प्रतिशत राजु लामा फाउन्डेसनमार्फत वृक्षरोपण र हिमाली भेगका बालबालिकाको शिक्षा क्षेत्रमा खर्च गरिनेछ। लामाले दर्शक तथा श्रोताहरुलाई कार्यक्रममा सहभागी भई संगीत र सामाजिक अभियानमा साथ दिन आग्रह पनि गर्नुभएको छ।