लेखक: space4knews

लोकप्रिय पप गायक राजु लामाले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा आयोजित ‘नेपाल डिस्कोर्स’ कार्यक्रममा कला, संस्कृती र मानव प्रगतिबारे आफ्नो अनुभवहरू साझा गर्नुभएको छ। लामाले हार्वर्डजस्तो प्रतिष्ठित विश्वविद्यायलमा बोल्न पाउनु आफ्नो लागि ठूलो सम्मान भएको सामाजिक सञ्जालमा उल्लेख गर्नुभएको छ।

लामाले न्यूयोर्कमा हुँदै गरेको सांगीतिक कार्यक्रममा टिकट बिक्रीबाट हुने आम्दानीको २० प्रतिशत भाग वृक्षरोपण तथा हिमाली क्षेत्रका बालबालिकाको शिक्षामा खर्च गरिने बताउनुभएको छ। वर्तमानमा अमेरिका भ्रमणमा रहेका लोकप्रिय पप गायक राजु लामा सांगीतिक कार्यक्रम गर्दै हुनुहुन्छ। यसैबिच उनले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा आयोजना गरिएको ‘नेपाल डिस्कोर्स’ कार्यक्रममा सहभागिता जनाउनुभएको थियो।

हार्वर्ड विश्वविद्यालय र त्यहाँ अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीहरू तथा एमआईटीका विद्यार्थीहरूको संयुक्त आयोजनामा भएको कार्यक्रममा लामाले कला, संस्कृतिमा भइरहेको परिवर्तन र मानव प्रगतिबारे आफ्ना अनुभवहरू सार्वजनिक गर्नुभयो। उनले यो अवसर आफ्नो लागि विशेष र स्मरणीय रहेको बताएका छन्। सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममा उनले लेखेका छन्, ‘हार्वर्डजस्तो प्रतिष्ठित संस्थामा बोल्न पाउनु मेरो लागि अत्यन्त सम्मानको विषय हो।’

लामाले अमेरिकामै आयोजना हुन जा रहल आफ्नो आगामी सांगीतिक कार्यक्रमसम्बन्धी जानकारी पनि दिएका छन्। उनका अनुसार, टिकट बिक्रीबाट उठ्ने आम्दानीको २० प्रतिशत राजु लामा फाउन्डेसनमार्फत वृक्षरोपण र हिमाली भेगका बालबालिकाको शिक्षा क्षेत्रमा खर्च गरिनेछ। लामाले दर्शक तथा श्रोताहरुलाई कार्यक्रममा सहभागी भई संगीत र सामाजिक अभियानमा साथ दिन आग्रह पनि गर्नुभएको छ।

बाजुराको जगन्नाथ गाउँपालिका अन्तर्गत पर्ने कर्णाली करिडोरको लैफुडाँडामा एक्साभेटर दुर्घटना हुँदा १८ वर्षीय महेश रावल बेपत्ता भएका छन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक नरेशबहादुर शाहीका अनुसार, सडक निर्माणको क्रममा एक्साभेटर अनियन्त्रित भएर दुर्घटनामा परेको हो।

बेपत्ता युवकको खोजी कार्य प्रहरी टोली र नेपाली सेनाको समन्वयमा जारी छ। १३ वैशाखका दिन भएको उक्त घटनामा चालक र सहचालक सकुशल रहेका छन्। प्रहरी निरीक्षक शाहीले बेपत्ता भएका युवकको खोजी कार्य निरन्तर भइरहेकाले जानकारी दिएका छन्।

लैफुडाँडामा स्काभेटर (डोजर)ले सडक निर्माण क्रममा बाटो खन्ने क्रममा यो दुर्घटना भएको हो। दुर्घटनामा नरहरीनाथ गाउँपालिका-२ का महेश रावल बेपत्ता भएका छन्।

१३ वैशाख, म्याग्दी । म्याग्दीको धवलागिरी गाउँपालिका–४ मा रहेको धौलागिरी हिमाल आरोहण गर्ने क्रममा लडेर घाइते भएका एक आरोहीको दुई दिनपछि सकुशल उद्धार गरिएको छ। आठ हजार एक सय ६७ मिटर अग्लो धौलागिरी हिमाल सफलतापूर्वक आरोहण गरी फर्कँदै गर्दा शुक्रबार बिहान चुचुरो नजिकैबाट चिप्लिएर करिब चार सय मिटर तल खसेपछि सङ्खुवासभाको मकालु गाउँपालिका–२ का २१ वर्षीय मिङ्मा तेन्जि शर्मालाई गम्भीर चोट लागेको थियो। उद्धारमा संलग्न १४ समिट एक्सपीडिसनका फुरु तेन्जि शेर्पाले जानकारी दिए, ‘बेसक्याम्पमा सम्पर्क गरी माथिल्लो क्याम्पबाट उद्धारकर्मी परिचालन गरी शनिबार राति मिङ्मालाई आधार शिविरमा ल्याएका थियौं।’ उनले थपे, ‘अचेत भेटिएका उनको स्वास्थ्य अवस्था एकदमै सुधार हुँदै गएको छ।’

गुल्मीको इस्मा गाउँपालिका–१ हर्पुकोट भेडाबारी क्षेत्रमा खोलाको बगरमा ८७ वर्षीय नेरुप्रसाद घिमिरे मृत अवस्थामा फेला परेका छन्। १२ वैशाख बिहान अमला टिप्न जान्छु भन्दै घरबाट नफर्केका घिमिरेलाई १३ वैशाख बिहान खोलाको बगरमा मृत अवस्थामा भेटिएको हो।

प्रहरी हवल्दार राधेश्याम यादवको टोली घटनास्थलमा पुगेको छ र जिल्ला प्रहरी कार्यालय गुल्मीबाट प्रहरी निरीक्षक पर्वतकुमार केसीको नेतृत्वमा थप अनुसन्धान भइरहेको छ। १२ वैशाख बिहान करिब ७ बजे घरबाट अमला टिप्न जान्छु भन्दै हिँडेका घिमिरे घर नफर्किएपछि आफन्त तथा स्थानीयले खोजी गरेका थिए।

खोजीका क्रममा उनलाई १३ वैशाख बिहान करिब ८ बजे खोलाको बगरमा घोप्टो अवस्थामा मृत फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ। घटनाबारे जानकारी पाएलगत्तै प्रहरी चौकी हस्तिचौरबाट प्रहरी हवल्दार राधेश्याम यादवको कमाण्डमा दुई जनाको टोली खटिएको थियो।

प्रशासनले डोजर चलाएर भत्काएका बस्ती र त्यहाँ राखिएका मानिसहरूको अवस्थाबारे अनुगमन गर्ने क्रममा राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगका अधिकारी र भूमि अधिकारकर्मीहरूले काठमाडौंको नदी किनारबाट विस्थापित सुकुम्बासीहरूको व्यवस्थापनमा देखिएका समस्या उजागर गरेका छन्। कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी सत्सङ्ग आश्रममा राखिएका सुकुम्बासीहरूले समयमा खानाको व्यवस्था नभएको गुनासो गरेका थिए। “समयमै खाना नपाएकाले र नियमित औषधी सेवन गर्नुपर्ने अवस्थाकाहरू, विशेषगरी ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई अझै असुविधा भएको छ,” आयोगको संरक्षण विभाग प्रमुख यज्ञप्रसाद अधिकारीले जानकारी दिनुभयो। उनले थपे, “अनुगमन टोली जाँदा पनि महानगरबाट खाना ढिला आएको देखियो।”

नदी किनारका सुकुम्बासी बस्ती भत्काएपछि राजधानीमा परेको भारी वर्षाले विस्थापितहरूलाई आफ्ना सामान जोगाउन समेत कठिनाइ भएको छ, भूमि अधिकारकर्मी भगवती अधिकारीले बताइन्। “म मनोहरा क्षेत्रमा पुगेको थिएँ, त्यहाँ सामानहरू खेतमा राखिएको थियो र ओत्ने ठाउँ पनि थिएन। त्यहीँ एकजना आमाले खाना र पानी नपाएको पीडा व्यक्त गर्दै थिइन्,” उनले भनिन्।

नयाँ बसपार्क क्षेत्रका होटेलहरूमा राखिएका भूमिहीनहरूले पनि होटेलले आवास मात्र दिनुपर्ने भन्दै खाना नदिएको गुनासो गरेको भूमि अधिकारकर्मी अधिकारीले जानकारी दिइन्। “उनीहरूले भनेका छन् कि त्यहाँ खाना उपलब्ध हुँदैन र सामान राखिएको ठाउँमा पनि कोही नदेखिएको कारणले गेस्ट हाउस छोड्नुपर्ने अवस्था छ,” उनले स्पष्ट पारेकी छन्। केही सुकुम्बासीहरू सरकारको सम्पर्कमा आएका छन्। काठमाडौं महानगरपालिकाले थापाथली, गैरीगाउँ र भक्तपुरको सीमांत क्षेत्रमा खाली गराईएका सुकुम्बासी बस्तीहरूलाई हरित क्षेत्र, पार्क, सडक र पार्किङ क्षेत्र बनाउने योजना रहेको जनाएको छ।

इन्डक्सन चुलो ग्यास जस्तो निरन्तर लामो समयसम्म चलाउन मिल्दैन; बीचमा विश्राम दिनु आवश्यक हुन्छ। इन्डक्सन चुलोको दीर्घायुका लागि उपयुक्त भाँडो, तापक्रम नियन्त्रण, नियमित सफाइ र स्थिर विद्युत आपूर्तिमा ध्यान दिनुपर्छ। इन्डक्सन चुलो अहिलेको समयमा छिटो, सुरक्षित र आधुनिक भान्छाको महत्वपूर्ण उपकरण बनिसकेको छ। विशेष गरी एलपीजी ग्यासको अभाव, मूल्यवृद्धि वा आपूर्ति समस्याका कारण धेरै मानिसहरू इन्डक्सन चुलोतर्फ आकर्षित हुँदैछन्।

तर धेरैको मनमा एउटै प्रश्न छ– के इन्डक्सन चुलो ग्यासजस्तो लगातार प्रयोग गर्न सकिन्छ? यदि सकिन्छ भने कसरी सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्ने? इन्डक्सन चुलो विद्युतबाट चल्ने आधुनिक उपकरण हो, जसले चुम्बकीय प्रविधिको माध्यमबाट सिधै भाँडो तताउँछ। ग्यासजस्तो आगो नदेखिने भएकाले यो सुरक्षित र ऊर्जा बचत गर्ने माध्यम मानिन्छ। नेपालमा लोडसेडिङ घटेसँगै र विद्युत उत्पादन बढेसँगै इन्डक्सनको प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ।

इन्डक्सन चुलोलाई ग्यासजस्तो निरन्तर लामो समयसम्म चलाउन सकिन्छ भन्ने सोच पूर्णरूपमा सही होइन। यद्यपि यो लामो समयसम्म काम गर्न सक्छ, तर विद्युतीय उपकरण भएकाले अत्यधिक प्रयोगले यसको तापक्रम बढ्न सक्छ, जुन स्वतः बन्द हुने वा चाँडै बिग्रने सम्भावना बढाउँछ। त्यसैले, निरन्तर चलाउँदा बीचमा केही समय विश्राम दिनु बुद्धिमानी हुन्छ। उदाहरणका लागि, दुई घण्टासम्म खाना पकाइएपछि केही समय बन्द गरेर चिसाइ दिनु उपयुक्त हुन्छ।

सही भाँडोको छनौट इन्डक्सन चुलोमा सबै प्रकारका भाँडो प्रयोग गर्न मिल्दैन। यहाँ विशेष चुम्बकीय गुण भएका भाँडो आवश्यक हुन्छन्। स्टिल वा फलामबाट बनेका भाँडो प्रायः उपयुक्त मानिन्छ। नेपालका धेरै घरमा अझै पनि एल्युमिनियम वा पित्तलका भाँडो प्रयोग हुन्छन्, तर ती इन्डक्सनमा काम गर्दैनन्। यसले ऊर्जा खपत बढाउँछ र खाना राम्रोसँग नपाक्ने समस्या निम्त्याउँछ।

तापक्रम नियन्त्रण कसरी गर्ने? कतिले मनलाग्दो तापक्रम सेट गरेर खाना पकाउँछन्। इन्डक्सनको अर्को विशेषता भनेको छिटो तात्ने क्षमता हो। यो ग्यासभन्दा धेरै छिटो तात्ने भएकाले खाना पकाउँदा सुरुमा उच्च तापक्रम राख्दा खाना जल्ने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले, खाना पकाउँदा सधैं कम तापक्रमबाट सुरु गरी आवश्यकतानुसार बिस्तारै बढाउनु उपयुक्त हुन्छ। यसले खाना स्वादिलो बनाउँछ र चुलोको आन्तरिक प्रणालीलाई पनि अनावश्यक दबाबबाट बचाउँछ।

इन्डक्सन चुलोभित्र फ्यान र एयर भेन्ट हुन्छ, जसले तातो हावा बाहिर निकालेर उपकरण चिसो राख्न सहयोग गर्छ। समयसँगै धुलो, तेल र फोहोरले यी भेन्टहरू बन्द हुन सक्छन्, जसले चुलो अत्यधिक तात्ने र बिग्रने खतरा बढाउँछ। नेपालजस्तो धुलोपूर्ण वातावरणमा नियमित सफाइ आवश्यक हुन्छ। यसले उपकरणलाई लामो समयसम्म राम्रो बनाएर राख्छ।

इन्डक्सन चुलो राम्रोसँग चलाउन स्थिर र पर्याप्त भोल्टेज आवश्यक हुन्छ। नेपालका केही क्षेत्रहरूमा अझै पनि भोल्टेजमा समस्या छ जसले चुलोको कार्यक्षमतामा असर पार्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा स्टेबलाइजर प्रयोग गर्नु वा उच्च गुणस्तरको वायरिङ गर्नु उपयुक्त हुन्छ। यसले उपकरणलाई सुरक्षित राख्छ र आयु बढाउँछ।

इन्डक्सन चुलोलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न साना कुरामा ध्यान दिनु आवश्यक छ। सही भाँडो प्रयोग, उचित तापक्रम व्यवस्थापन, लामो प्रयोगपछि विश्राम, नियमित सफाइ र स्थिर विद्युत आपूर्ति जस्ता पक्षलाई बेवास्ता नगर्दा इन्डक्सन चुलो धेरै वर्षसम्म बिना समस्या चल्नसक्छ। यसरी सचेत रूपमा प्रयोग गर्दा यो ग्यासको राम्रो विकल्प मात्र नभई अझ सुरक्षित र आधुनिक समाधान बन्न सक्छ।

देशका विभिन्न स्थानबाट ४१ जनालाई लागुऔषधसहित प्रहरीले पक्राउ गरेको छ। काठमाडौं महानगरपालिका–३२, जडीबुटीदेखि चिकित्सकको सिफारिसमा मात्र खरिद गर्न मिल्ने १३० थान ट्रामाडोल ट्याब्लेटसहित एक किशोर पक्राउ परेका छन्। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूबाट खैरो हेरोइन, ट्रामाडोल र नाइट्राजेपाम ट्याब्लेट समेत बरामद गरिएको छ। १२ वैशाख, काठमाडौं।

नियमित गस्तीका क्रममा रहेका प्रहरीले विभिन्न स्थानबाट ४१ जनालाई पक्राउ गरेको हो। काठमाडौं महानगरपालिका–३२, जडीबुटीबाट एक किशोरलाई १३० थान ट्रामाडोल ट्याब्लेट र नगद रु ६८ हजार २०० सहित पक्राउ गरिएको छ। केन्द्रीय प्रहरी समाचार कक्षको अनुसार कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–१ बाट एक, घोडाघोडी नगरपालिका–१० पहलमानपुरबाट दुई, वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–८ सिम्ताली चोकबाट दुई, कपिलवस्तुको बुद्धभूमि नगरपालिका–९ बाट एक, सुनसरीको इनरुवा नगरपालिका–४ बसचोकबाट दुई, र दाङको घोराही उपमहानगरपालिका–१५ भानुचोकबाट दुई जनालाई खैरो हेरोइनसहित पक्राउ गरिएको छ।

अभियुक्तहरू शनिबार पक्राउ परेका हुन्। उनीहरूबाट नगदसहित लागुऔषध जोख्न प्रयोग हुने तराजु पनि बरामद गरिएको छ। काठमाडौं महानगरपालिका–४, सुकेधाराबाट खैरो हेरोइनसहित एक, बल्खुचोकबाट दुई जनालाई ९९८ थान ट्रामाडोल ट्याब्लेट र रु १६ हजार ५०० नगदसहित पक्राउ गरिएको छ। यसैगरी, इलामको सूर्योदय नगरपालिका–११ कालापानीबाट दुई, झापाको भद्रपुर नगरपालिका–५ बाट नौ, शिवसताक्षी नगरपालिका–१ बाट दुई, कञ्चनपुरको वेदकोट नगरपालिका–८ बाट दुई, भिमदत्त नगरपालिका–११ गड्डाचौकीबाट दुई, रुपन्देहीको बुटवल उपमहानगरपालिका–१५ गोब्रैया बाट दुई, र सैनामैना नगरपालिका–५ बुद्धनगरबाट एक जनालाई पनि पक्राउ गरिएको छ।