लेखक: space4knews

पाँचथरमा वर्षासँगै आएको बाढी र पहिरोले फालेलुङ र याङवरक गाउँपालिकामा चार परिवार विस्थापित भएका छन् भने पुरै बस्ती जोखिममा परेको छ। पाँचथरका प्रहरी प्रमुख डीएसपी अनिश कर्णले भन्नुभयो, ‘विस्थापित परिवारलाई विद्यालयमा सुरक्षित राखिएको छ र थुप्रै स्थानमा जमिन भासिएको छ।’ जिल्ला प्रहरी कार्यालयको तथ्यांकअनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा बाढी र पहिरोका कारण ४८ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ८८९ परिवार प्रभावित भएका छन्। १२ साउन, पाँचथर।

पूर्वी पहाडी जिल्ला पाँचथरमा वर्षा लागेसँगै बाढी र पहिरोको जोखिम दोहोरिएको छ। वर्षा ढाँचा परिवर्तन भइरहेकाले मानवीय क्षतिको साथै सडक, पुल, खेतीयोग्य जमिन र पशुपालन पनि ठूलो असरमा परेको छ। यस वर्ष पनि फालेलुङ र याङवरक गाउँपालिकाहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। फालेलुङ गाउँपालिका–५ लुङ्मादिनमा गएको पहिरोका कारण चार परिवार विस्थापित भएका छन् भने पुरै बस्ती जोखिममा परेको स्थानीयहरू बताउँछन्।

पाँच वर्षमा ४८ जनाको मृत्यु जिल्ला प्रहरी कार्यालय पाँचथरको तथ्यांकअनुसार पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा बाढी–पहिरोले ४८ जनाको मृत्यु भएको छ भने ९ जना अझै बेपत्ता छन्। सबैभन्दा ठूलो क्षति आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा परेको थियो, जुन वर्ष मात्र ३५ जनाको मृत्यु भएको थियो। विशेषगरी मिक्लाजुङ गाउँपालिका सबैभन्दा बढी प्रभावित थियो। सोही वर्ष तीन परिवार विस्थापित भएका थिए भने १५ जना घाइते भएका थिए।

मानवीय क्षतिसँगै पाँच वर्षमा ८८९ परिवार बाढी–पहिरोबाट प्रभावित भएका छन्। तीमध्ये ३७६ परिवार विस्थापित भएका छन्। बारम्बार सडक र पुल बग्दा खेती र पशुपालनमा समेत बाढी–पहिरोले ठूलो असर पुर्‍याइरहेका छन्। कृषि ज्ञान केन्द्र पाँचथरका सूचना अधिकारी केशरबहादुर मरातीका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा विशेषगरी खेतबारी र अलैँची खेतीमा बढी क्षति पुगेको छ।

अभिभावक र शिक्षकको दृष्टिकोण फरक हुने हुँदा उनीहरूबीचको साझेदारीले मात्र किशोरकिशोरीको वास्तविक अवस्था बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ। सफलतालाई अंक वा प्रमाणपत्रमा मात्र होइन, भावनात्मक स्वास्थ्य, सिर्जनशीलता र नैतिक विकासका आधारमा मापन गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। केही समयअघि छोरीको विद्यालयमा अभिभावक–शिक्षक भेटघाट कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिएँ। शिक्षकले उनकी जिज्ञासा, कक्षामा सक्रिय सहभागिता र सम्भावनाको विषयमा निकै सकारात्मक कुरा गर्नुभयो। एक अभिभावकको रूपमा म पनि गर्वका साथ घरमा उनी कति मिहिनेत गर्छिन्, राति अबेरसम्म पढ्छिन् भन्ने सुनाउँदै थिएँ। हाँस्दै मैले भनेँ, ‘अलिकति किताबबाट समय निकालेर साथीहरूसँग पनि घुलमिल भएको भए राम्रो हुन्थ्यो।’ शिक्षक मुस्कुराउँदै मेरो कुरा सुनिरहनुभएको थियो। म उठेर जान लाग्दा उहाँले शान्त स्वरमा भन्नुभयो, ‘म्याम, कृपया उनलाई आईए (इन्टरनल असाइनमेन्ट) समयमै बुझाउनुहोला। डेडलाइन त कटिसकेको छ।’ म एकछिन अचम्ममा परें। मलाई त त्यो काम उनले एक हप्ता अघि नै पूरा गरिसकेको विश्वास थियो। घर फर्किएर सोध्दा उनले सहज रूपमा भनिन्, “काम त सकेको थिएँ, तर अरू असाइनमेन्टहरू पूरा गर्ने हतारमा बुझाउनै बिर्सिएँ।” त्यो घटना मेरो मनमा गहिरो गरी बसेको छ। त्यस दिन मैले फेरि महसुस गरें – किशोरकिशोरीहरू घरमा एउटा रूप देखाउँछन्, विद्यालयमा अर्को। अभिभावकले उनीहरूको एउटा संसार देख्छन्, शिक्षकले अर्को। यी दुवै दृष्टिकोण अपूर्ण हुन्छन्। जब यी दुई अनुभवहरू जोडिन्छन्, तब मात्र हामीले उनीहरूलाई साँच्चिकै बुझ्न थाल्छौं।

हामीले सानैदेखि एउटा भनाइ सुनेका छौं– “एउटा बच्चा हुर्काउन सिंगो गाउँ चाहिन्छ।” तर आजको समाजमा त्यो ‘गाउँ’ बिस्तारै टुक्रिँदै गएको जस्तो देखिन्छ। परिवारहरू व्यस्त छन्, विद्यालयमाथि शैक्षिक उत्कृष्टताको बढ्दो दबाब छ, प्रविधि हाम्रो जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ, र समुदायबीचको आत्मीयता पहिलेभन्दा कमजोर हुँदै छ। यदि जीवनको कुनै यस्तो चरण छ, जहाँ सबैभन्दा बढी सामूहिक साथ र सहकार्य आवश्यक हुन्छ भने त्यो किशोरावस्था नै हो। स्वस्तिश्री गुरुकुलमा आयोजना गरिएको अभिभावक र किशोरकिशोरीको सम्बन्ध विषयक छलफल कार्यक्रममा सहभागी भएपछि यही प्रश्नले लामो समय सोच्न बाध्य बनायो। त्यो छलफलले सजिला उत्तर दिएन, बरु एउटा गम्भीर प्रश्न छोड्यो – के हामी आफ्ना सन्तानलाई केवल सफल हुन तयार पारिरहेका छौं, कि जीवनमा साँचो अर्थमा फस्टाउन सक्षम बनाइरहेका छौं? यी दुईबीच धेरै ठूलो अन्तर छ। समाजले सफलता प्रायः अंक, विश्वविद्यालय प्रवेश, जागिर वा उपलब्धिबाट नाप्छ। तर फस्टाउनु भनेको केवल बाह्य उपलब्धि होइन। त्यो भावनात्मक रूपमा सबल हुनु, अरूप्रति सहानुभूति राख्नु, इमानदार हुनु, परिवर्तनसँग जुध्न सक्नु र अनिश्चित परिस्थितिमा समेत आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्न सक्नु हो। यी गुणहरू पाठ्यपुस्तकले सिकाउँदैनन्। यस्ता क्षमता विश्वासपूर्ण सम्बन्ध, अर्थपूर्ण संवाद, सम्मानपूर्वक वातावरण र निरन्तर साथबाट विकास हुन्छन्।

विडम्बना के छ भने आजका किशोरहरू इतिहासकै सबैभन्दा धेरै ‘कनेक्टेड’ पुस्ता हुन्। उनीहरू दिनभर सामाजिक सञ्जालमा जोडिएका छन्, संसारभरको जानकारी उनीहरूको औँलाको टुप्पोमा छ। तर यही पुस्ताले आफूलाई सबैभन्दा बढी एक्लो र भावनात्मक रूपमा अलग महसुस गरिरहेको विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्। उदाहरणका लागि, अमेरिकी स्वास्थ्य सेवाका प्रमुख डा. विवेक मूर्ति को ‘हाम्रो एक्लोपना र आइसोलेसन महामारी (२०२३)’ प्रतिवेदनले सामाजिक सम्बन्ध कमजोर हुँदै गएको अवस्था विशेष गरी किशोरकिशोरी तथा युवाको मानसिक स्वास्थ्यका लागि गम्भीर चुनौती भएको उल्लेख गरेको छ। त्यसैगरी, ‘हार्वर्ड ग्रेजुएट स्कूल अफ एजुकेशन’ अन्तर्गतको ‘मेकिङ क्यारिङ कमन प्रोजेक्ट’ ले पनि धेरै किशोरहरूले आफूलाई पर्याप्त रूपमा बुझिएको, सुनेको र महसुस नगरेको निष्कर्ष प्रस्तुत गरेको छ। यसले स्पष्ट गर्छ कि सामाजिक सञ्जालले सम्पर्क त दिन्छ, तर सधैँ आत्मीय सम्बन्ध निर्माण गर्दैन। सामाजिक सञ्जालले सम्पर्क त दिन्छ, तर सधैं सम्बन्ध दिँदैन। एआईले तत्काल उत्तर दिन सक्छ, तर माया, सहानुभूति, धैर्यता र मानवीय उपस्थिती दिन सक्दैन। जानकारी असीमित भइसकेको छ, तर मार्गदर्शन झन् दुर्लभ बन्दै गएको छ। यही वास्तविकताले एउटा पुरानो सोचलाई चुनौती दिन्छ; किशोरकिशोरी हुर्काउने जिम्मेवारी केवल परिवारको हो भन्ने। निस्सन्देह, परिवारले नै मूल्य, संस्कार र अपनत्वको पहिलो जग बसाल्छ। तर आजको जटिल संसारमा अभिभावकलाई मात्र सम्पूर्ण जिम्मेवारी सुम्पनु न्यायोचित छैन। विद्यालयहरूले पनि आफ्नो भूमिकालाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्न आवश्यक छ। आजको विद्यालय केवल पाठ पढाउने स्थान मात्र होइन। यो त्यस्तो समुदाय हो जहाँ किशोरकिशोरीले आफ्नो पहिचान खोज्छन्, असफलतासँग जुध्न सिक्छन्, मतभिन्नता व्यवस्थापन गर्न सिक्छन्, नेतृत्व विकास गर्छन् र आत्मविश्वास निर्माण गर्छन्। शिक्षकहरू केवल ज्ञान दिने व्यक्ति मात्र होइनन्। उनीहरू सिकाइको वातावरण निर्माण गर्ने मार्गनिर्देशक हुन्। त्यस्तै, विद्यालयका परामर्शदाता, प्रशिक्षक, साथीहरू र विद्यालय नेतृत्व; सबै मिलेर त्यो ‘समुदाय’ बन्छन्, जसले एउटा किशोरको भविष्य निर्माण गर्छ।

छलफलले अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा पनि सम्झायो। किशोरहरूलाई सधैं समाधान चाहिँदैन, अधिकांश अवस्थामा उनीहरूलाई सुन्ने व्यक्ति चाहिन्छ। आजका वयस्कहरू सल्लाह दिन धेरै छिटो गर्छौं, तर सुन्न त्यति धैर्य देखाउँदैनौं। जब किशोरहरूले आफूलाई आलोचित नभई बुझ्ने वातावरण पाउँछन्, तब उनीहरू आफ्ना समस्या लुकाउनुको सट्टा साझा गर्न थाल्छन्। यही विश्वासले भविष्यका धेरै जटिल समस्या आउनै नदिने आधार तयार गर्छ। त्यसैले विद्यालय र परिवारबीचको सम्बन्ध केवल रिपोर्ट कार्ड वा अभिभावक–शिक्षक भेटघाटमा सीमित रहनु हुँदैन। त्यो निरन्तर संवाद, साझा उद्देश्य र परस्पर सम्मानमा आधारित साझेदारी बन्नुपर्छ। समुदायको भूमिका पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। सुरक्षित सार्वजनिक स्थान, सकारात्मक रोल मोडल, युवामैत्री कार्यक्रम, सांस्कृतिक गतिविधि र सक्रिय समुदायले किशोरकिशोरीहरूलाई आफू मूल्यवान् भएको अनुभूति गराउँछन्। बालबालिका हुर्काउनु केवल अभिभावक वा विद्यालयको जिम्मेवारी मात्र होइन। यो सम्पूर्ण समाजको साझा दायित्व हो। सायद त्यस छलफलले दिएको सबैभन्दा ठूलो सन्देश यही थियो: किशोरावस्थालाई समस्या होइन, सम्भावनाको समयका रूपमा हेर्न सिक्नुपर्छ। हरेक जिद्दी व्यवहार, हरेक भावनात्मक उतारचढाव र हरेक पहिचानको खोजीभित्र किशोरकिशोरी आफूलाई बुझ्ने प्रयास गरिरहेका हुन्छन्। अब प्रश्न उनीहरू बदलिने कि नबदलिने भन्ने होइन। प्रश्न हामी बदलिन तयार छौं कि छैनौं भन्ने हो। के हामी अझै पनि सफलतालाई केवल अंक र प्रमाणपत्रले मापन गर्नेछौं? कि भावनात्मक स्वास्थ्य, नैतिक नेतृत्व, सिर्जनशीलता र करुणालाई पनि शिक्षाको अभिन्न हिस्सा बनाउनेछौं? भोलिको संसारले केवल प्राविधिक ज्ञान भएका युवाहरू होइन, अनिश्चिततामा अडिग रहने, विविधतालाई सम्मान गर्ने, नैतिक निर्णय लिन सक्ने र अर्थपूर्ण सम्बन्ध निर्माण गर्न सक्ने नागरिकहरूको आवश्यकता राख्छ। यी क्षमता कुनै एक संस्था, शिक्षक वा परिवारले मात्र विकास गर्न सक्दैन। साँच्चै किशोरकिशोरी हुर्काउन आज पनि एउटा ‘सिङ्गो समाज’ चाहिन्छ। तर प्रश्न अब उनीहरूलाई सिङ्गो समाज चाहिन्छ कि छैन भन्ने होइन। प्रश्न भनेको हामी त्यस्तो समाज बन्न तयार छौं कि छैनौं भन्ने हो।

समाचार संक्षेप समीक्षा पश्चात तयार गरिएको। चित्रकारहरूले हरियो रंगलाई सकारात्मक ऊर्जा, मानसिक शान्ति, प्रकृतिसँगको आत्मीय सम्बन्ध र जलवायु परिवर्तन विरुद्धको सचेतनाको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। नेपाली कांग्रेसले आफ्नो चुनाव चिह्न रुखसँग जोड्दै हरियो रंगलाई पर्यावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तनप्रतिको उत्तरदायित्वको सन्देश दिने गरी राजनीतिक पहिचानको रूपमा अघि सारेको छ। कांग्रेसले ‘द ग्रिन टेबल’ र ‘ग्रिन रन’ जस्ता सिर्जनात्मक कार्यक्रममार्फत परम्परागत राजनीतिक बहसभन्दा बाहिर निस्केर वातावरण र दिगो विकासको मुद्दालाई प्राथमिकता दिएको छ। १२ साउन, काठमाडौं। हरियो रंगलाई धेरैले प्रकृतिको रंगका रूपमा चिन्छन्। तर कलाकारका नजरमा यसको अर्थ त्यतिमै सीमित छैन। हरियो रंगले मानिसलाई मानसिक शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा र प्रकृतिसँगको आत्मीय सम्बन्धको अनुभूति गराउने तर्क उनीहरूको छ। वरिष्ठ चित्रकार किरण मानन्धर शान्तिको प्रतीक भनेर प्रायः निलो रंगलाई सम्झिने गरिए पनि हरियो रंगले पनि उत्तिकै शीतलता र सन्तुलनको अनुभूति दिने बताउँछन्। उनी भन्छन्, ‘हरियालीले मनलाई आराम दिन्छ, ऊर्जा थप्छ र मानिसलाई प्रकृतिसँग अझ नजिक ल्याउँछ।’ मानन्धरका अनुसार हरियो रंगलाई केवल दृश्य सौन्दर्यको विषयका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यसले सकारात्मक सोच, जीवनशक्ति र प्रकृतिप्रतिको आत्मीय सम्बन्धलाई पनि अभिव्यक्त गर्छ। उनी नेपालको पहिचान नै हरियालीसँग गाँसिएको बताउँछन्। ‘नेपालको पहिचान पनि हरियालीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। ‘हरियो वन नेपालको धन’ भन्ने उक्ति प्रचलित छ,’ मानन्धरले भने, ‘जसले हरियो रंग र नेपालको प्राकृतिक सम्पदाबीचको सम्बन्धलाई झल्काउँछ।’ अर्का चित्रकार महेश आचार्य हरियो रंगलाई अझ फराकिलो आध्यात्मिक र दार्शनिक अर्थमा व्याख्या गर्छन्। उनका अनुसार बौद्ध धर्ममा प्रयोग हुने प्रार्थना ध्वजाका पाँच रंगले ब्रह्माण्डका पाँच तत्वलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। तीमध्ये हरियो रंग पृथ्वी, प्रकृति र जीवनसँग विशेष रूपमा सम्बन्धित छ। ‘पञ्चतत्वबाट पृथ्वीको सृष्टि भएको मान्यता छ। बौद्ध धर्ममा प्रयोग हुने प्रेयर फ्ल्याग (प्रार्थना ध्वजा) मा निलो, सेतो, हरियो, रातो र पहेँलो गरी पाँच रंग हुन्छन्,’ आचार्यले भने, ‘यी पाँच रंगले ब्रह्माण्डका पाँच तत्वको प्रतिनिधित्व गर्छन्। तीमध्ये हरियो रंग प्रकृति, पृथ्वी र जीवनसँग विशेष रूपमा जोडिएको मानिन्छ।’ उनका नजरमा अहिले विश्वले भोगिरहेको जलवायु परिवर्तनको प्रमुख कारणमध्ये वनजंगलको विनाश र हरियालीको कमी पनि एक हो। हरियो रंगले वातावरण संरक्षण, प्रकृतिप्रतिको जिम्मेवारी र दिगोपनाको सन्देश बोकेको आचार्यको भनाइ छ। उनी भन्छन्, ‘आज विश्वले भोगिरहेको जलवायु परिवर्तनका पछाडि वन–जंगलको विनाश र हरियालीको कमी मुख्य कारणमध्ये एक हो। त्यसैले हरियो रंग आज केवल कलाको विषय होइन, पृथ्वी बचाउने चेतनाको प्रतीक बनेको छ।’ हरियो रंग अहिले केवल एउटा रंगको परिचयमा सीमित छैन। विश्व जलवायु परिवर्तनको गम्भीर संकटसँग जुधिरहेका बेला यसले प्रकृति, जीवन, आशा र पृथ्वीको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारीको अर्थ बोकेको छ। संसारले जलवायु परिवर्तनको मार झेलिरहेको बेला समग्र वातावरणको रक्षा मानव जातिकै साझा दायित्व बन्न पुगेको छ। यही परिवर्तित सन्दर्भलाई आत्मसात् गर्दै नेपाली कांग्रेसले पछिल्लो समय हरियो रंगलाई आफ्नो ‘दृश्य पहिचान’का रूपमा अघि सारेको छ। कांग्रेसले पार्टीका कार्यक्रम र नयाँ अवधारणामार्फत हरियो रंगलाई चुनाव चिह्नभन्दा पर प्रकृति र जलवायु परिवर्तनसँग जोड्ने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ। कांग्रेसले केही महिनाअघिबाट केन्द्रीय नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण विभागमार्फत ‘द ग्रिन टेबल’ नाम दिएर निरन्तर रूपमा अन्तक्र्रियाहरू चलाउँदै आएको छ। पार्टीका संस्थापक नेता बीपी कोइरालाको ४४औं स्मृति दिवसको अवसरमा कांग्रेसले ६ साउनमा ‘ग्रिन रन’ नाम दिएर दौड प्रतियोगिता पनि सम्पन्न गरेको छ। कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा यसलाई राजनीतिक ब्रान्डिङभन्दा बढी समयको आवश्यकतासँग जोड्छन्। उनका अनुसार संसार जलवायु परिवर्तनको मारमा परेकाले हिमाल, नदी, वनजंगलसहित समग्र प्रकृति संरक्षण मानव जातिकै साझा दायित्व बनेको छ। ‘आज जलवायु परिवर्तनको मारमा सिंगो संसार परेको छ। यस्तो अवस्थामा प्रकृतिको संरक्षण, हिमाल, नदी, वनजंगल र समग्र वातावरणको रक्षा मानव जातिकै साझा दायित्व बनेको छ,’ कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा भन्छन्, ‘यही सन्देशलाई केन्द्रमा राखेर हामीले प्रकृतिको प्रतीकका रूपमा हरियो रंग छनोट गरेका हौं।’ हरियो रंगलाई कांग्रेसको चुनाव चिह्नसँग मात्रै जोडेर हेर्नु उचित नहुने भन्दै उनले झण्डै ६५–६६ वर्षअघि जननायक बीपी कोइरालाले निर्वाचनका बेला किन चुनाव चिह्नका रूपमा रुख रोजे भन्ने दृष्टिकोणबाट हेर्नुपर्ने बताए। ‘उहाँको दूरदर्शिता त्यहीँ देखिन्छ। वनजंगलको राष्ट्रियकरणको नीति अघि सार्नु, रुखलाई चुनाव चिह्न बनाउनु र प्रकृतिलाई महत्व दिनु आजको जलवायु परिवर्तनको सन्दर्भमा अझ सान्दर्भिक देखिएको छ,’ उपसभापति शर्माले भने। हरियो रंगको ब्रान्डिङलाई राजनीतिक कोणबाट भन्दा पनि पर्यावरण संरक्षण र प्रकृतिप्रतिको उत्तरदायित्वका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा उनले जोड दिए। ‘जंगल हरियो छ, रुख हरियो छ र हाम्रो चुनाव चिह्न पनि हरियो रुख नै छ। आज जलवायु परिवर्तनको चुनौतीसँग जुध्न विश्वलाई हरियालीको आवश्यकता छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले यो विषयलाई राजनीतिक कोणबाट भन्दा पनि पर्यावरण संरक्षण र प्रकृतिप्रतिको उत्तरदायित्वका रूपमा बुझ्नुपर्छ।’ महामन्त्री प्रदीप पौडेलले पनि हरियो रंग केवल चुनाव चिह्नसँग मात्र सीमित नभएर पर्यावरण र जलवायु परिवर्तनसँग पनि जोडिएको विषय भएको बताए। त्यसैअनुसार कांग्रेसले जलवायु परिवर्तनको मुद्दालाई विशेष प्राथमिकतामा राखेको उनको भनाइ छ। ‘हरियो रंग केवल चुनाव चिह्नसँग मात्र सीमित छैन, यो पर्यावरण र जलवायु परिवर्तनसँग पनि जोडिएको विषय हो,’ महामन्त्री पौडेलले भने, ‘त्यसैअनुसार हामीले जलवायु परिवर्तनलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेका छौं।’ चित्रकार आचार्यले पनि अनलाइखबरसँगको कुराकानीमा कांग्रेसका संस्थापक नेता बीपी कोइरालाको सोचलाई पनि स्मरण गरे। बीपीका विभिन्न लेखन र विचारमा वन, प्रकृति र हरियालीप्रतिको संवेदनशिलता भेटिने उनले बताए। ‘बीपी कोइरालाले पनि आफ्ना विभिन्न कृति र विचारमा वन, प्रकृति र हरियालीप्रतिको गहिरो लगाव व्यक्त गर्नुभएको पाइन्छ,’ चित्रकार आचार्यले भने, ‘त्यसैले हरियो रंगलाई केवल एउटा रंगका रूपमा होइन, जीवन, ऊर्जा, प्रकृति र नेपालको पहिचानसँग जोडिएको प्रतीकका रूपमा हेर्न सकिन्छ।’ कांग्रेस महामन्त्री पौडेलका अनुसार कांग्रेसले राजनीतिलाई सिर्जनात्मक दिशातर्फ अघि बढाउन चाहेर परम्परागत राजनीतिक बहसभन्दा बाहिर निस्केर नयाँ ढंगका सिर्जनात्मक गतिविधि र विषयगत छलफललाई प्राथमिकता दिने उद्देश्य राखेको छ। ‘हामी राजनीतिलाई सिर्जनात्मक दिशातर्फ अघि बढाउन चाहन्छौं। त्यसका लागि परम्परागत राजनीतिक बहसभन्दा बाहिर निस्केर नयाँ ढंगका सिर्जनात्मक गतिविधि र विषयगत छलफललाई प्राथमिकता दिने हाम्रो उद्देश्य हो,’ पौडेलले भने। ‘द ग्रिन टेबल’ का माध्यमबाट समसामयिक विषयमा विषय विज्ञसँग छलफल गर्ने, जानकारी लिने र त्यसका आधारमा नीति तथा योजना निर्माण गर्ने सोच पार्टीको रहेको उनले जानकारी दिए। ‘द ग्रिन टेबल’ मार्फत कांग्रेसले पछिल्लो समय सामाजिक र राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा नियमित बहस अघि बढाएको छ। ‘ग्रिन टेबल कांग्रेसको एउटा नयाँ पहिचान पनि हो। यसले एकातिर हाम्रो चुनाव चिह्न रुखसँग सम्बन्ध स्थापित गर्छ,’ महामन्त्री पौडेलले भने, ‘अर्कोतिर जलवायु परिवर्तन र वातावरण संरक्षणको सन्देश पनि दिन्छ।’ हरियो रंग शान्ति, शालिनता, समृद्धि, हरियाली र सकारात्मक सोचको प्रतीक भएको भन्दै उनले यसलाई निराशाको नभएर आशा, विकास र भविष्यप्रतिको विश्वासको प्रतीकका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिए। महामन्त्री पौडेलले हरियो रंगलाई कांग्रेसको विशेष पहिचानका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास पनि आफूहरूको भएको बताए। ‘चुनाव चिह्न हरियो रुख भएकाले हरियो रंगलाई हाम्रो विशेष पहिचानका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेका हौं,’ उनले भने, ‘यो हाम्रो चुनाव चिह्न र राजनीतिक पहिचानसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ.’

दार्चुलाको मार्मा गाउँपालिकामा २८ दशमलव ३० मेगावाट क्षमताको मध्य चमेलिया जलविद्युत् आयोजना निर्माण हुँदैछ। विद्युत् विकास विभागले चैत १३ गते आयोजनाको उत्पादन अनुमतिपत्र प्रदान गरेको छ। यस आयोजनालाई रू ६ अर्ब २३ करोड ६२ लाख ६७ हजार ३९० को लागतमा आगामी तीन वर्ष भित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशको जलविद्युत् विकासको एक केन्द्रका रूपमा स्थापित चमेलिया नदीमा थप अर्को आयोजनाको निर्माण कार्य थालनी गर्न लागिएको छ। दार्चुला पावर कम्पनीले प्रवर्द्धन गरेको यो आयोजना दार्चुलाको अपी नाम्पा संरक्षण क्षेत्रभित्र अवस्थित छ। नदी प्रवाहमा आधारित यस परियोजनालाई विद्युत् विकास विभागले २०८१ चैत १३ गते विद्युत् उत्पादन अनुमतिपत्र प्रदान गरेको थियो।

आयोजनाको सम्पूर्ण संरचना चमेलिया नदीको बायाँ किनारमा निर्माण गरिने गरी प्रस्ताव गरिएको छ। कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले सोमबार पूरक वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कनका लागि सार्वजनिक सूचना प्रकाशित गरेको छ। यसअघि २०८० चैत ७ गते वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन प्रतिवेदन स्वीकृत गरिएको थियो।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र प्रवर्द्धक चमेलिया पावर लिमिटेडबीच २०८० असोज २९ गते विद्युत् खरिद बिक्री सम्झौता भइसकेको छ। प्रस्तावित आयोजनास्थल दार्चुला जिल्लाको गोकुलेश्वरबाट करिब ३० किलोमिटर टाढा उत्तर-पश्चिमतर्फ अवस्थित छ। उत्पादित बिजुली प्राधिकरणको बलाच सबस्टेशनमा जोडिनेछ।