लेखक: space4knews

दुबईबाट उडान भरेको फ्लाईदुबईको विमानमा सह-पाइलटले पाइलटमाथि चक्कु प्रहार गरी विमान दुर्घटना गराउन खोजेका घटनामा इजरायली यात्रुहरूले कसरी उनलाई नियन्त्रणमा लिएको बताएका छन्। जहाज भुइँमा झर्दै गर्दा धेरै यात्रुहरू जबरजस्ती ककपिटतर्फ गएर आक्रमणकारीलाई समात्न सफल भए। त्यसपछि जहाजमा रहेका चालक दलका दुई सदस्यहरूले नियन्त्रण सम्हालेर साउदी अरबमा आपत्कालीन अवतरण गराए।

भारतीय नागरिक र घाइते पाइलट स्मित मच्छारले ककपिटको ढोका खोलेर ठूलो दुर्घटनाबाट बचाउन सफल भएको भन्दै इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले उनको प्रशंसा गरेका छन्। फ्लाईदुबईले घटनाको अनुसन्धान पूरा नभएसम्म इजरायलका लागि आफ्ना सबै उडानहरू स्थगित गरेको जनाएको छ।

उडानमा रहेका यात्रु अल्मोग इटलीले विमान अचानक खस्ने अनुभवलाई रोलरकोस्टरको तौलविहीनता जस्तै भएको बताएका छन्। उनले भने, “गजबको डर लाग्दो जी-फोर्सले गर्दा विमान अचानक रोलरकोस्टरझैँ खस्न थाल्यो।” दोस्रो पटक विमान खस्न थालेपछि उनले मानिसहरू ककपिटतर्फ दौडिरहेको देखेका थिए।

इजरायलका प्रधानमन्त्री नेतन्याहूले आक्रमण गर्ने पाइलटमाथि साउदी अरबमा अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि फ्लाईदुबईका पाइलटको प्रशंसा गर्दै उनलाई “नायक” भनेका छन्। ट्रम्पले बताएअनुसार पाइलटले सह-पाइलटको चक्कु आक्रमणको सामना गर्दै ककपिटको ढोका खोलेर सहयोगको लागि मद्दत माग्नुभयो र विमानलाई दुर्घटनाबाट बचाउन सफल भएका छन्।

“म बच्चै हुँदा उनीहरूले मलाई क्रान्तिकारी शिक्षा दिएका थिए…. उनीहरूले मलाई सादा पोसाकका प्रहरी र एफबीआईका एजेन्टलाई भिडमा कसरी चिन्ने सिकाए… उनीहरूले मलाई फोनमा गुप्त भाषामा कसरी कुराकानी गर्ने पनि सिकाए… मेरो लागि त्यो खेलजस्तै थियो।” जेड आयर्स डोरनको बाल्यकाल अरूको जस्तो थिएन।उनको सुत्ने कोठाको भित्तामा ‘डिज्नी’ का चरित्रको तस्बिर थिएन। बरू त्यहाँ चे ग्वेभारा र हो ची मिन्हका तस्बिरहरू थिए। वर्षौँसम्म उनले प्रारम्भिक कक्षा अध्ययन गर्न पाएनन्। उनको परिवारका भ्रमणमा मार्सम्यालो खान पाइदैनथ्यो। कम्तीमा एक पटक योजनाबद्ध ‘जेलब्रेक’का लागि सङ्घीय कारागरको निगरानी गर्न उनीहरूले भ्रमण गरेका थिए। आमाबाबु दुवै खोजीसूचीमा जेड जन्मिँदा उनकी आमा बर्नार्डिन डोरेन अमेरिकाको सङ्घीय अनुसन्धान ब्यूरो ‘एफबीआई’को सर्वाधिक खोजीमा रहेकी अभियुक्त थिइन्। उनी अतिवादी युद्धविरोधी संस्था ‘वेदर अन्डरग्राउन्ड’की सदस्य थिइन्, जसले अमेरिकामा विभेद र जातीय अन्यायको मुद्दा उठाउन अति महत्त्वका सरकारी परिसरहरू जस्तै क्यापिटल, पेन्टागन र अमेरिकी विदेश मन्त्रालयलाई शृङ्खलाबद्ध बम आक्रमणको निशाना बनाएको थियो। उनका पिता बिल आयर्स उक्त समूहका सहसंस्थापक थिए। त्यसको परिणामस्वरूप उक्त परिवार पहिचान लुकाएर बसोबास गर्थ्यो। बारम्बार बासस्थान फेर्थ्यो र पक्राउ पर्ने जोखिमबारे निरन्तर सावधान रहन्थ्यो। जेडका लागि यो सामान्य जीवनको हिस्सा थियो। “मलाई थाहा थियो, एफबीआईले हामीलाई खोजिरहेका छन्। उहाँहरूले मलाई त्यसबारे कहिल्यै पनि झुटो बोल्नुभएन। बच्चाले बुझ्न सक्ने हिसाबले त्यसबारे बुझाउनुभयो। हामी धनीहरूबाट खोसेर गरिबहरूलाई बाँड्ने गैरकानुनी समूह थियौँ।” उनका दुवै अभिभावक सहज स्थितिमा रहेका श्वेत मध्यमवर्गीय पृष्ठभूमि भएको परिवारका सदस्य थिए। उनकी आमा यूनिभर्सिटी अफ शिकागोमा कानुन अध्यनरत जेहेन्दार विद्यार्थी थिइन्। तर सन् १९६६ मा मार्टिन लूथर किङ्ग उक्त सहरमा आएर अभियानकर्ताहरूको घरभाडासम्बन्धी हड्तालमा समर्थन जनाएसँगै उनी सक्रिय रूपमा अभियानमा सहभागी भइन्। त्यसले अमेरिकामा आमूल परिवर्तन आवश्यक रहेकोमा उनी विश्वस्त पनि भइन्। किङ्गको हत्या र त्यसपछिको गोली प्रहारमा ‘ब्ल्याक प्यान्थर’का नेता फ्रेड ह्याम्पटनमाथि प्रहरीको घातक गोली प्रहारले उनलाई थप उग्रवादी विचारधारातर्फ धकेल्यो। “मलाई लाग्छ मेरी आमा र उहाँजस्ता धेरै अन्य मानिसहरूलाई उक्त घटनाले अतिवादतर्फ धकेल्यो। उनी ह्याम्प्टनलाई एक जना साथी मात्र नभएर एक जना आदर्श ठान्थिन्। आफ्नै सरकारले उनको हत्या गरिदिएको थियो।” उनका पिता चाहिँ भियतनाम युद्ध र सैन्य भर्तीसम्बन्धी विषयका कारण उक्त समूहतर्फ आकर्षित भएका थिए। “त्यस बेला उहाँहरूको एउटा नारा थियो- ‘युद्धलाई घरमा ल्याऊ’। त्यो भन्नुको अर्थ भियतनाम युद्धको हिंसालाई ल्याएर अमेरिकाका सहरमा प्रदर्शन गरौँ ता कि मानिसहरूमा जागरूकता आओस् र उनीहरूले विदेशमा के गरिरहेका छन्, अश्वेतहरूलाई के गरिरहेका छन् र देशभित्रका नेताहरूलाई के गरिरहेका छन् भन्ने सबैले देखून् भन्ने थियो।” झोलामा बम अहिले हेर्दा मध्यम वर्गका विद्यार्थीहरूका साना समूहले भारी सुरक्षा कायम गरिएका अमेरिकाका कतिपय सरकारी भवनहरूमा सफलतापूर्वक बम हमला गर्न सक्छन् भन्ने सोच्नु अकल्पनीय जस्तो हुन्छ। तर जेडको धारणामा युवा उमेर, श्वेत वर्ण र शैक्षिक पृष्ठभूमिका कारण उक्त समूहले फाइदा उठायो। सहायक कर्मचारीको भूमिकामा महिलाहरू सरकारी भवनमा प्रवेश गर्थे र विभिन्न जानकारी सङ्कलन गर्थे। महिलाहरूको शौचालयजस्ता शङ्का नहुने ठाउँमा उनीहरू विस्फोटक सामाग्री लुकाएर राख्ने गर्थे। जेड भन्छन्, “उनीहरूलाई एउटा के लाभ थियो भने उनीहरूले कलेजमा शिक्षा लिएका थिए, राम्रोसँग कुरा गर्थे अनि शक्तिका त्यस्ता केन्द्रहरूबाट खासै ध्यान नखिचीकनै बाहिरिन सक्थे,” जेड भन्छन्। उक्त समूहलाई जातीय पृष्ठभूमिका कारण प्राप्त हुने लाभले पनि त्यसलाई ‘ब्ल्याक प्यान्थर’ पार्टीबाट अलग भएको समूह ‘ब्ल्याक लिबरेशन आर्मी’सँग गठबन्धन गर्न मद्दत पुर्‍याएको थियो। श्वेत अभियानकर्ताहरूले आफ्नो पहुँच र अरूको दृष्टिमा नपर्ने क्षमता अश्वेत अभियानकर्ताहरूलाई सघाउन प्रयोग गरेका थिए। जेलब्रेक र अन्य गैरकानुनी कदमपछि अपराधीहरूलाई भगाउने सवारीचालकको भूमिका उनीहरूले खेलेका थिए। भिन्न बाल्यकाल जेडको उमेर बढ्दै जाँदा परिवारको भूमिगत जीवनले उनको बाल्यकाललाई निर्धारण गर्दै गयो। औपचारिक कागजपत्र नभएकाले उनले विद्यालय जान पाएनन्। उनका अधिकांश साथीहरू अन्य अभियानकर्ताहरूका सन्तान थिए। उनका अधिकांश बाल्यकाल अन्य अमेरिकी बालबालिकाको जस्तै रह्यो। उनीहरूले पनि सडक यात्रा, पारिवारिक भ्रमण र क्याम्पिङलगायतका गतिविधि गरे। तर यस्ता गतिविधिमा पनि क्रान्तिकारी रङ्ग मिसिने गर्थ्यो। “हामीले कहिल्यै पनि डिज्नील्यान्ड वा अमेरिकी क्यापिटल वा अन्य त्यस्तो ठाउँको भ्रमण गरेनौँ। मेरा अभिभावकले मलाई क्रान्तिकारी सङ्घर्ष भएका ठाउँहरू घुमाउन लैजानुभयो। त्यस्ता ठाउँ, जहाँ उहाँहरूका नायकहरूले ज्यान गुमाएका थिए। जहाँ प्रहरीले फ्रेड ह्याम्पटनको हत्या गरेको थियो, जहाँ जोन ब्राउनलाई झुन्ड्याइएको थियो। त्यो ठाउँ जहाँ नेट टर्नरले दासप्रथाविरुद्ध विद्रोह गरेका थिए। त्यही भएर त्यो उहाँहरूले जेका विरुद्ध सङ्घर्ष गरिरहनुभएको थियो, ती ठाउँहरूको भ्रमण जस्तो थियो।” पछि उनले यस्तो पारिवारिक भ्रमणको उद्देश्य फरक रहेको पत्ता लगाइन्। एकपटक उनीहरूको क्याप रहेको स्थान ‘ब्ल्याक प्यान्थर’का सदस्यलाई नियन्त्रणमा राखिएको सङ्घीय जेलभन्दा एक किलोमिटरभन्दा कम दूरीमा थियो। उनका अभिभावकहरूले ती बन्दीलाई भगाउने सम्भावनाको प्रयासअन्तर्गत जेलको अध्ययनका लागि उक्त यात्रा गरेका थिए। आफ्ना अभिभावकले भौतिक क्षति रोक्न साँच्चिकै प्रयास गरेको बताएका जेडले विस्फोटनअघि चेतावनी दिइने गरिएका र मानिस नभएका समयमा खाली भवनहरूमा विस्फोटन गराइएको उनले सुनाए। तर कुनै पनि आन्दोलन हिंसात्मक बनिसकेपछि, क्षति टार्न नसकिने उनको भनाइ छ। उनका जन्म हुनुभन्दा अघि नै उनका पिताका तत्कालीन प्रेमिका र समूहका दुई सदस्यको बम बनाउने क्रममा ज्यान गएको थियो। बालककै रूपमा पनि उनले त्यसको जोखिम बुझेका थिए। “मलाई साँच्चै त्यसको चिन्ता थियो। मेरा कतिपय साथीहरूले आमाबुवा गुमाएका थिए। धेरै जनाका आमाबुवा लामो समयदेखि जेलमा नै थिए।” ‘गर्व गर्छु’ अहिले सन्तानका अभिभावक बनिसकेका जेडले वर्षौँदेखि आफ्ना अभिभावकहरूको रोजाइका बारेमा मन्थन गर्दै आएका छन्। उनी उनीहरूको त्यस बेलाको विचारधारालाई स्वैच्छिक रूपमा सेनामा भर्ना हुने मानिसहरूसँग तुलना गर्छन्। उनीहरूले आफ्नै सरकारविरूद्ध युद्ध छेडेको विश्वास गरेको र त्यसले व्यक्तिगत रूपमा आफूलाई पुर्‍याउन सक्ने असरलाई स्वीकार गर्ने इच्छा देखाएको उनले बताए। “धेरै तरिकाबाट म उहाँहरूलाई लिएर गर्व गर्छु। जुन बेलामा अमेरिकामा धेरै श्वेत व्यक्तिहरूले अन्यायलाई त्यसै भइरहन दिए र केही गरेनन्, मेरा अभिभावकहरूले केही गर्नुपर्छ भन्नेमा जोड दिनुभयो।” तर जेड आफू आफ्ना सन्तानलाई घरमा नै छाडेर बाहिर जाने र ब्याङ्कमा लुटपाट गर्ने वा जेल तोडेर कसैलाई भगाउने परिस्थितिको कल्पना गर्न पनि सङ्घर्ष गर्छन्। “तर मलाई लाग्छ त्यो स्वयंमा पनि एउटा मौका हो। मलाई लाग्छ विश्वमा धेरै मानिसहरू छन्, जसका सामु आफ्नो परिवारलाई जोखिममा पारेर पनि दमन वा अन्यायको विरूद्धमा सङ्घर्ष गर्नुको विकल्प छैन।” उनका भाइ जन्मिएपछि उनकी आमाले परिवारका लागि सामान्य जीवनको खोजी गर्दै एउटा सम्झौताअनुसार आत्मसमर्पण गरिन्। प्रारम्भिक अवस्थामा एफबीआईको अनुसन्धानमा प्रयोग भएका गैरकानुनी र अवैध उपायहरूका कारण उनलाई जेल सजाय भएन। तर पछि ‘वेदर अन्डरग्राउन्ड’ समूहका अन्य सदस्यबारे बयान नदिएपछि उनलाई लगभग एक वर्ष थुनामा राखियो। जेडका पितालाई भने जेड, उनका कान्छा भाइ र बन्दी बनाइएका अर्का अभियानकर्ताका सन्तानको स्याहारका लागि बाहिर बस्न दिइएको थियो। त्यस बेला पाँच वर्षको बालकका रूपमा जेड दुःखी र आक्रोशित थिए। उनी आफ्नी आमा घर फर्किएको हेर्न चाहन्थे। जेलबाट आमाले जेडलाई एउटा पत्र पठाएकी थिइन्, जुन अहिले पनि जेड बेलाबेला पढ्ने गर्छन्। “उहाँले आमा हुनु आफूलाई संसारकै सर्वाधिक महत्वपूर्ण कुरा भएको भन्ने गर्नुहुन्थ्यो। उहाँले आफ्ना लागि क्रान्तिकारी हुनु पनि संसारकै महत्वपूर्ण काम भएको कुरा गर्नुहुन्थ्यो।” उनले आफ्नी आमाले मार्टिन लूथर किङ्ग जूनियर र फ्रेड ह्याम्पटन, म्याल्कम एक्सजस्ता मानिसहरू उल्लेख गर्दै उनीहरूले निश्चित कारणका लागि लडेको र उनीहरूका पनि सन्तान रहेको बताएको उल्लेख गरे। हाल उनका दुवै अभिभावकहरू ८० वर्ष नाघिसकेका छन्। जेड उनीहरू ‘असाध्यै राम्रा हजुरबुवा र हजुरआमा’ रहेको उल्लेख गर्दै उमेरले उनीहरूको राजनीतिलाई नरम बनाएको प्रसङ्ग ल्याउँदा हाँस्ने गर्छन्। भूमिगत समूह छाडेपछि उनकी आमा कानुनकी प्राध्यापक भइन् र उनले चार दशकसम्म कानुनी परामर्श दिने क्लिनिक सञ्चालन गरिन्। उनले असमान फौजदारी न्यायप्रणालीका कारण पीडित भएको भन्दै आफूले विश्वास गरेका व्यक्तिहरूलाई कानुनी सेवा उपलब्ध गराइन्। उनका पिता पनि प्राध्यापक बने र उनले आफूलाई सार्वजनिक शिक्षाको सुधारमा समर्पित गरे। उनीहरूले आफ्नो विधि नै परिवर्तन गरे। तर आफ्नो विश्वास डगमगाएनन्। “कसैले उनीहरूलाई मध्यमार्गी वा उदारवादी भन्दा उहाँहरू अपमानित महसुस गर्नुहुन्थ्यो।” यो लेख बीबीसी वर्ल्ड सर्भिसको ‘आउटलुक’ कार्यक्रमको ‘अमेरिकाज मस्ट वान्टेड : माई फ्याम्ली अन द रन’ नामक एपिसोडबाट तयार गरिएको हो।

नेपाली कामदार भर्ना गर्न कुनै परामर्श नगरी म्यानपावर एजेन्सीहरू चयन गर्ने कदमप्रति असहमति जनाउँदै नेपालले मलेसियाली सरकारले यसबारे कूटनीतिक नोट पठाएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। मलेसियाको ‘फोरन वर्कर्स सेन्ट्रलाइज्ड म्यानज्मन्ट सिस्टम’ (एफडब्ल्यूसीएमएस) ले नेपालका २५ वटा ‘म्यानपावर’ एजेन्सीलाई ‘मुख्य’ र २५० वटा एजेन्सीलाई ‘सहायक’ एजेन्सीका रूपमा चयन गरेको आफ्नो वेबसाइटमा उल्लेख छ। यो विषयमा दुई देशका विभागीय मन्त्रीहरूको छलफलपछि ‘कूटनीतिक नोट’ पठाइएको कुरा युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयकी प्रवक्ता मीरा आचार्यले बताइन्। नेपालका विद्यमान ऐन र कानूनभन्दा बाहिरको कुनै पनि कदम सरकारले स्वीकार्य नरहने उनले स्पष्ट पारिन्।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह ‘बालेन’ले नेपाली कामदारका समस्याबारे मलेसियाली समकक्षी अनवर इब्राहिमसँग कुराकानी गरेपछि गत बिहीबार श्रममन्त्री रामजी यादव र मलेसियाका मानव स्रोत मन्त्री दातुक सेरी आर रामानन बीच टेलिफोन संवाद भएको मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ। मलेसियाली पक्षले नेपाली कामदार लैजान म्यानपावर एजेन्सीहरू चयन गर्नुअघि कुनै छलफल वा परामर्श नल्याएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। प्रवक्ता आचार्यले भनिन्, “कामदार लिने प्रक्रिया पारदर्शी हुनु आवश्यक छ। तर हाम्रा कानून र सरकारलाई जानकारी नै नदिई कसरी हाम्रो प्रणालीभन्दा बाहिरका ती कम्पनीहरू त्यहाँ पुगे?”

नेपालका अधिकारीहरूले मलेसियाली पक्षसँग २५ एजेन्सी चयन नगरी २५ एजेन्सी नै चयन गरेको कारण सोधपुछ गरिरहेका छन्। आचार्यले थपिन्, “भविष्यमा ती एजेन्सीहरूले बदमासी गरे सरकारले नियन्त्रण र कारबाही गर्न कड़ाइमा कमी हुनेछ। त्यसैले कामदार र बेरोजगारीको समस्यालाई संवेदनशीलतासाथ सरकारको कानून माथि हुने कुनै पनि कदम स्वीकार्य छैन।” नेपाल वैदेशिक रोजगार व्यवसायी संघका अध्यक्ष डिकबहादुर खत्रीले समान अधिकार भएका एजेन्सीहरूलाई समान व्यवहार गर्नुपर्नेमा जोड दिए।

कुनै एकदलीय नियन्त्रण राज्यको संयन्त्रभन्दा माथि राख्नु गलत भएको खत्रीको तर्क छ। उनले भने, “पुनरावलोकन जरूरी छ। सूचीबद्ध एजेन्सीहरू पनि बाहिरिनुपर्छ। यो नहुने हो भने कुशल कूटनीतिमार्फत समाधान खोज्दै अघि बढ्नु पर्छ।” श्रम विज्ञ मीना पौडेलले भने, “उनीहरूले राज्यको औपचारिक संयन्त्रलाई नजरअन्दाज गरेर श्रम बजारमा एकाधिकार स्थापना गर्न खोजेको देखिन्छ। यदि यसलाई सम्हाल्न नसके नेपाली कामदारहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित हुनेछन्।

तराईलाई संघीय राजधानीसँग जडान गर्ने ‘लाइफ लाइन’ मार्गमा बारम्बार विपद् भोग्नुपर्ने अवस्थामा अब नारायणी र त्रिशूली नदीका दुवैतिर सडक सञ्चालन आवश्यक भएको महसुस गरी त्यसबारे छलफल अघि बढाइएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। सडक विभागका प्रवक्ताले आफ्नो धारणा र प्रस्ताव लिखित रूपमा राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई पठाएको बताएका छन्, जसले विपद्पछि पुनरुत्थान र पुनर्निर्माणको योजनाका लागि मद्दत गर्छ।

“तत्काल कृष्णभीरको पारिपट्टि लक्षित गरी काम सुरु गरिसकेको छौं। तर गल्छीदेखि नारायणगढसम्म पारिपट्टि पनि पूर्ण सडक बनाउने विषयमा अध्ययन भइरहेको छ,” विभागका प्रवक्ता शुभराज न्यौपानेले बताए। “यो पुरानो कुरा हो। केही समय सुस्ताएको थियो, अहिले पुनः यो मुद्दा छिटो प्रभावकारी बनाइएको छ।” काठमाडौँ र तराई जोड्ने मुख्य सडकमध्ये पृथ्वी राजमार्गको नौबिसे-मुग्लिङ खण्डमा केही महिनामा दुई ठूला विपद् आएको थियो। त्यस्तै मुग्लिङ-नारायणगढ खण्ड पनि स्तरोन्नतिपछि बारम्बार लेदो र कोदो पहिरोले जोखिमपूर्ण बनेको छ।

भूगर्भशास्त्रीले मुख्य सडकको विकल्प बन्ने बाटोले स्वाभाविक रूपमा फाइदा पुर्याउला भने पनि उही भू-आकृति भएकाले पुरानो गल्तीहरू दोहोर्याउन नहुने बताए। त्रिभुवन विश्वविद्यालयका भूगर्भ शास्त्र प्राध्यापक रञ्जनकुमार दाहाल भन्छन्: “त्यहाँ धेरै पहिरो आउने स्थानहरू छन्। यसलाई परम्परागत तरीका मात्र नभएर छोटो सुरुङ र हाफ ब्रिज राखेर सुधार गर्नुपर्छ।”

भोटेकोशी-त्रिशूली बाढी र असोज दोस्रो साता बंगालको खाडीमा आएको न्यून चापीय प्रणालीले नेपालमा लामो अवधिसम्म परेको वर्षाले धेरै सडक खण्ड ध्वस्त भएका छन्। नागढुङ्गादेखि पोखरासम्म करिब १७४ किलोमिटर पर्ने पृथ्वी राजमार्ग सन् १९६७ मा चीन सरकारको सहयोगमा सुरु भएर १९७४ मा सम्पन्न भएको हो। मुग्लिङभन्दा पूर्वतर्फ पोखरासम्म स्तरोन्नतिपछि काम भइरहेको छ, तर त्यहाँ पनि बारम्बार समस्या आउँदो छ।

प्राकृतिक विपत्तिपछि मानिसहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा कस्तो प्रभाव पर्दछ र कसरी उनीहरूसँग सहयोग गर्न सकिन्छ? ठूलो प्राकृतिक प्रकोप वा अन्य विपत्तिपछि मानिसहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा सिधा वा अप्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ। यस्ता प्रभावित व्यक्तिहरूमा डर, तनाव, निद्रामा समस्या, चिन्ता र निराशा जस्ता विभिन्न मानसिक चुनौतीहरू देखा पर्न सक्छन्। मनोचिकित्सा विशेषज्ञहरूले यी अवस्थाहरूका बारेमा जानकारी दिए।

यी अवस्थामा मानसिक स्वास्थ्यको अवस्था कसरी पहिचान गर्ने, तत्काल सहयोग कसरी प्रदान गर्ने र परिवार तथा समुदायले कसरी साथ दिन सक्छन् भन्ने विषयमा बीबीसी नेपालीको लाइफलाइन कार्यक्रम ‘बीबीसी हातेमालो’का लागि प्रतीक्षा खनालले मनोचिकित्सक सहप्राध्यापक डा. निना राईसँग संवाद गरेकी छन्।

भदौ १० गते भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट र धादिङ जिल्लामा रहेका प्रमुख राजमार्गहरू क्षतिग्रस्त भएका छन् र दर्जनौँ पुलहरू बगाइसकिएका छन्। सडक विभागका अनुसार गल्छी-रसुवागढी राजमार्ग र पृथ्वी राजमार्गमा व्यापक क्षति पुगेको छ भने अहिलेसम्म ४२ वटा पुल बगाइसकिएका छन्।

बाढी प्रभावित जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका ती भौतिक संरचनाहरू पुनर्निर्माण गर्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। नदीपार गर्न र कतिपय स्थानमा आवत-जावत गर्न ती संरचनाहरूको अभावले समस्या थपिएको छ। यस विषयमा सडक विभागका उपमहानिर्देशक तथा प्रवक्ता शुभराज न्यौपानेसँग ‘बीबीसी हातेमालो’ कार्यक्रमका लागि सागर बुढाथोकीले संवाद गरेका छन्।