लेखक: space4knews

९ असार, जनकपुरधाम । करिब आठ वर्ष अघि नेपाललाई खुला दिसामुक्त राष्ट्र घोषणा गरिएपनि धनुषाको एक मुसहर दलित बस्तीका स्थानीय अझै खुला स्थानमा शौच गर्न बाध्य छन्। सरकारले खुला दिसामुक्त अभियान तथा सरसफाइ क्षेत्रमा लगानी गरे तापनि धनुषाको सहिदनगर नगरपालिकाको वडा नं ५ स्थित पचहर्वा मुसहर बस्तीका अधिकांश परिवार अझै शौचालयविहीन छन्। सो बस्तीकी उर्मिला सदाका लागि खुला स्थानमा शौच गर्नु दैनिक जीवनको बाध्यता बनेको छ। घरमा शौचालय नहुँदा उनी राति वा बिहान सबेरै अँध्यारोमा शौच गर्न खेततिर जान्छिन्। ‘खुला ठाउँमा शौच गर्दा लाज लाग्छ, कतिपय खेतधनीले गालीसमेत गर्छन्’, उनी भन्छिन्, ‘यो समस्या महिलाका लागि झन् जटिल छ।’

एक सयभन्दा बढी घरधुरी रहेको उक्त बस्तीमा मात्र तीन घरमा शौचालय छ। बाँकी परिवार वर्षौंदेखि खेतबारी, बाँसघारी र खोल्साका किनारामा शौच गर्दै आएका छन्। उक्त वडा सन् २०१८ मा (२०७५ सालमा) खुला दिसामुक्त घोषणा गरिएको थियो। तर दलित समुदायको यो बस्ती सरसफाइ सुविधाबाट टाढै छ। स्थानीय शोभेन्द्र सदाका अनुसार बस्तीमा करिब ३७० जनाको बसोबास छ। वृद्धवृद्धा, महिला, पुरुष र बालबालिका सबै खुला स्थानमै शौच गर्न बाध्य छन्। कतिपय परिवारसँग शौचालय निर्माण गर्ने जग्गा नभएको र कतिपयले आर्थिक अभावका कारण निर्माण गर्न नसकेको स्थानीय परमदेवी सदाको भनाइ छ।

केहीले भने सरकारी सहयोगको आशामा शौचालय निर्माण नगरेको उनी बताउँछिन्। परमदेवीका अनुसार महिलाहरू राति पुरुष सुतेपछि वा बिहान उज्यालो हुनुअघि खेततिर जान बाध्य हुन्छन्। ‘खुला ठाउँमा बस्दा सर्प तथा विषालु किराको डर हुन्छ, कसैले देख्ला कि भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै हुन्छ’, उनी भन्छिन्, ‘वर्षायाममा खेत डुबान हुँदा समस्या अझ गम्भीर हुन्छ।’ हरवाचरवा अधिकार मञ्चका केन्द्रीय सचिव रामदयाल सदाका अनुसार सहिदनगर नगरपालिकामा मात्रै एक हजारभन्दा बढी परिवार शौचालयविहीन छन्। उक्त बस्तीका अधिकांश परिवार सुकुमवासी छन्। उनीहरूसँग न पर्याप्त जग्गा छ, न शौचालय बनाउन पर्याप्त आर्थिक स्रोत। बसोबास गरिरहेको सानो घरबाहेक अन्य जग्गा नभएकाले ती बस्तीका स्थानीय अरूको खेतबारीमा निर्भर छन्। यसले सरसफाइ मात्र होइन, मानव मर्यादा र सुरक्षासँगसम्बन्धित प्रश्न उठाएको स्थानीय रामदयाल सदाको भनाइ छ।

रामदयालका अनुसार खुला दिसापिसाबले बस्ती वरपरको वातावरण फोहर बन्दै गएको छ। ‘शौचालय अभावका कारण झाडापखाला, आउँ, टाइफाइडलगायत रोगको जोखिम बढेको छ’, उनी भन्छन्, ‘सरसफाइको कमीले बालबालिका र वृद्धवृद्धा बढी प्रभावित भएका छन्।’ हरवाचरवा अधिकार मञ्चका केन्द्रीय सचिव रामदयाल सदाका अनुसार सहिदनगर नगरपालिकामा मात्रै एक हजारभन्दा बढी परिवार शौचालयविहीन छन्। धनुषाको सबैला, विदेह, मिथिला विहारी र क्षीरेश्वरनाथ नगरपालिकाजस्ता स्थानीय तहका विपन्न बस्तीहरूमा अझै पनि शौचालयको समस्या विद्यमान छ। नेपाललाई २०७५ सालमा खुला दिसामुक्त राष्ट्र घोषणा गरिएको थियो, जुन बेला दक्षिण एसियाकै पहिलो खुला दिसामुक्त राष्ट्र बनेको दाबी गरिएको थियो। तर पचहर्वा मुसहर बस्तीको यथार्थले घोषणाको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।

सरसफाइ अभियानमा अर्बौं रुपैयाँ खर्च भए तापनि विपन्न, दलित र सुकुमवासी समुदायसम्म आधारभूत सुविधा नपुग्नु चुनौती छ भनी सहिदनगर नगरपालिकाका स्थानीय युवा कमलेश यादव बताउँछन्। विपन्न दलित समुदायको आधारभूत सरसफाइ अधिकार सुनिश्चित नभएसम्म खुला दिसामुक्त राष्ट्रको उपलब्धि पूर्ण रूपमा सार्थक हुन नसक्ने उनको भनाइ छ।

राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले जनाएको छ कि दोस्रो आर्थिक गणना अन्तर्गत ७ असारसम्म देशभर १३ लाख ५१ हजार १६७ प्रतिष्ठानहरूले फारम भरेका छन्। सबैभन्दा बढी प्रतिष्ठान बागमती प्रदेशमा ३ लाख ९३ हजार ३५३ रहेको छ भने सबैभन्दा कम कर्णाली प्रदेशमा ६० हजार २३२ प्रतिष्ठानले गणनामा भाग लिएका छन्। कार्यालयले आर्थिक गणनाको तथ्यांक प्रशोधन कात्तिक मसान्तसम्म सम्पन्न गरी आगामी माघ मसान्तदेखि नतिजा प्रकाशन सुरु गरिने जानकारी दिएको छ।

८ असार, काठमाडौं। दोस्रो आर्थिक गणना अन्तर्गत स्थलगत तथ्यांक संकलनको काम पूरा भएको छ। राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयका प्रवक्ता तथा उपप्रमुख तथ्यांक अधिकारी ढुण्डीराज लामिछानेका अनुसार यस वर्ष ‘ईसेन्सस’ मार्फत ८ हजार ३८८ प्रतिष्ठानले टोकन लिएका थिए, जसमा ६ हजार ६७० प्रतिष्ठानले पूर्ण फारम भरेका छन्। अनलाइन वा कागजी प्रक्रिया मार्फत आंशिक विवरण भरेका वा पूर्ण विवरण भर्न बाँकी रहेका प्रतिष्ठानहरूले सम्बन्धित जिल्ला गणना कार्यालयमार्फत सहभागी हुने मौका पाउनेछन्।

देशभरबाट कागजी प्रश्नावली १३ लाख ४४ हजार ६६१ प्रतिष्ठानहरूले भरेका छन्। पहिलो आर्थिक गणना २०७५ मा ९ लाख १७ हजार ४७० प्रतिष्ठानहरूले कागजी प्रश्नावली भरेका थिए भने सोही वर्ष ‘ईसेन्सस’ मार्फत ५ हजार ८८६ प्रश्नावली भरेका थिए। राष्ट्रिय आर्थिक गणनाको स्थलगत गणना २ वैशाखदेखि देशभर एकैसाथ सुरु गरिएको थियो।

प्रदेशगत विवरण अनुसार, बागमती प्रदेशमा ३ लाख ९३ हजार ३५३ प्रतिष्ठानले फारम भरेका छन्। दोस्रो स्थानमा कोशी प्रदेश छ जहाँ २ लाख ४१ हजार ५०२ प्रतिष्ठानले भाग लिएका छन् भने तेस्रो स्थानमा लुम्बिनी प्रदेशमा २ लाख २५ हजार १०७ प्रतिष्ठानले फारम भरेका छन्। गण्डकी प्रदेशमा १ लाख ३९ हजार ६७०, मधेश प्रदेशमा १ लाख ८३ हजार ७९७, सुदूरपश्चिममा १ लाख ९०६ र कर्णाली प्रदेशमा ६० हजार २३२ प्रतिष्ठानले गणनामा सहभागी भएका छन्। कार्यालयका अनुसार कात्तिक मसान्तसम्म आर्थिक गणनाको तथ्यांक प्रशोधन सकिएको हुनेछ र माघ मसान्तदेखि नतिजा सार्वजनिक गरिने छ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको दोस्रो कार्यकारिणी समितिको बैठकले सल्लाहकारसहित विभिन्न परिषद् र समितिका सभापतिहरू मनोनीत गरेको छ। अध्यक्ष अन्जन श्रेष्ठले पूर्वअध्यक्ष महेशलाल प्रधानलाई सल्लाहकार समिति र कुशकुमार जोशीलाई विज्ञता परिषद्को सभापतिमा मनोनीत गर्नुभएको छ। बैठकले उद्योग वाणिज्य परिषद्मा कृष्णप्रसाद शर्मा, वस्तुगत परिषद्मा नरेशलाल श्रेष्ठ र रोजगारदाता परिषद्को सभापतिमा प्रबलजंग पाण्डेलाई मनोनीत गरेको छ। ८ असार, काठमाडौं।

सोमबार बसेको दोस्रो कार्यकारिणी समितिको बैठकले सल्लाहकारसहित परिषद् र विभिन्न समितिका सभापति मनोनीत गरेको छ। महासंघका अध्यक्ष अन्जन श्रेष्ठले महासंघका पूर्व अध्यक्ष महेशलाल प्रधानलाई सल्लाहकार समितिको सभापतिमा र पूर्व अध्यक्ष कुशकुमार जोशीलाई विज्ञता परिषद्को सभापतिमा मनोनीत गरेका छन्। यसैगरी उद्योग वाणिज्य परिषद् सभापतिमा महासंघका जिल्लानगर क्षेत्रका उपाध्यक्ष कृष्णप्रसाद शर्मा र सहसभापतिमा जिल्लानगर क्षेत्रकै उपाध्यक्ष दिलसुन्दर श्रेष्ठ मनोनीत भएका छन्।

वस्तुगत परिषद् सभापतिमा वस्तुगत संघ समूहका उपाध्यक्ष नरेशलाल श्रेष्ठ, रोजगारदाता परिषद् सभापतिमा एसोसिएट सदस्य समूहका उपाध्यक्ष प्रबलजंग पाण्डे मनोनीत भएका छन्। कृषि उद्यम केन्द्रको सभापतिमा शिवप्रसाद घिमिरे, कर तथा राजस्व समिति सभापतिमा अरनिको राजभण्डारी, उद्योग समिति सभापतिमा उज्ज्वल श्रेष्ठ, व्यापार समिति सभापतिमा नवीन रिजाल र महिला उद्यमी विकास समिति सभापतिमा सुनिता नेमाफुकी मनोनीत भएका छन्।

सूचना तथा सञ्चार प्रविधि विकास समितिको सभापतिमा सुनैना घिमिरे, स्थल यातायात तथा पारबहन समिति सभापतिमा लिलेन्द्र प्रसाद प्रधान, पर्यटन तथा हवाई यातायात समिति सभापतिमा संघर्ष विष्ट, बैंक, वित्तीय तथा बीमा समिति सभापतिमा हेमन्त गोल्छा, निर्यात समिति सभापतिमा होम प्रसाद घिमिरे र व्यापार मेला समितिको सभापतिमा सविन श्रेष्ठ मनोनीत भएका छन्। सहरी विकास समितिको सभापतिमा बिदुर धमला, स्वास्थ्य विज्ञान समिति सभापतिमा विप्लव अधिकारी, सिप विकास तथा रोजगार समिति सभापतिमा नानीराज घिमिरे, स्टार्टअप एन्ड इनोभेसन समिति सभापतिमा सहारा जोशी, पूँजी बजार समिति सभापतिमा प्रियराज रेग्मी, सामाजिक सेवा समितिको सभापतिमा राजकुमार कार्की र उत्पादकत्व तथा गुणस्तर समितिको सभापतिमा रविन पुरी मनोनीत भएका छन्। महासंघका अध्यक्ष अन्जन श्रेष्ठले महासंघको विधानको दफा ३७ बमोजिम कार्यकारिणी समिति सदस्यहरूलाई विभिन्न समितिका सभापतिहरू मनोनयन गरेका हुन्। अध्यक्ष श्रेष्ठले मनोनीत सभापतिहरूले महासंघको छवि र प्रतिष्ठालाई अझ सशक्त बनाउने महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्।

बाराको जितपुरसिमरा नगर उद्योग वाणिज्य संघको अध्यक्ष पदमा ५२९ मत प्राप्त गरी गजेन्द्र गुप्ता निर्वाचित भएका छन्। उनले अर्का उम्मेदवार मनोजकुमार गुप्तालाई ३३० मतको फराकिलो अन्तरले पराजित गर्दै आफ्नो प्यानलसहित जित हात पारेका हुन्। नवनिर्वाचित अध्यक्ष गुप्ताले वीरगञ्ज–पथलैया औद्योगिक करिडोरका साना तथा मझौला व्यवसायीका समस्यालाई आफ्नो मुख्य एजेन्डा बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। ८ असार, बारा।

संघको तेस्रो अधिवेशन अन्तर्गत आइतबार भएको मतदानमा युवा व्यवसायी गुप्ताको प्यानलले स्पष्ट बहुमत प्राप्त गरेको हो। सोमबार सार्वजनिक मत परिणाम अनुसार अर्का उम्मेदवार मनोजकुमार गुप्तालाई ३३० मतको फराकिलो अन्तरले पछाडि पार्दै गजेन्द्रले जितपुरसिमराको नेतृत्व सम्हाले। अध्यक्षमा गजेन्द्रले ५२९ मत प्राप्त गर्दा मनोजकुमारले १९९ मत ल्याएका छन्।

संघको निवर्तमान कार्यसमितिमा गजेन्द्र वाणिज्य उपाध्यक्ष र मनोजकुमार वरिष्ठ उपाध्यक्ष रहेका थिए। संघको वरिष्ठ उपाध्यक्षमा शिवजी साह सोनार, महासचिवमा प्रकाश गिरी, वाणिज्य उपाध्यक्षमा रामबाबु कलवार, कोषाध्यक्षमा रिना रौनियार र वाणिज्य सचिवमा रिता कँडेल निर्वाचित भएका छन्। वाणिज्य सम्बन्धी सदस्यहरुमा अमरेन्द्र यादव, नवरतन कलवार, बलराम पौडेल, बिभा गुप्ता, मनोहर गुप्ता, विजय गुप्ता र मुकुन्द रिजाल निर्वाचित भएका छन्।

उद्योग, वस्तुगत र एसोसिएट सम्बन्धी पदाधिकारी र सदस्यहरु सर्वसम्मत रूपमा चयन भएको नवीन निर्वाचित अध्यक्ष गजेन्द्र गुप्ताले जानकारी दिएका छन्। उद्योग उपाध्यक्षमा विजयकुमार साह, उद्योग सचिवमा मुकेशप्रसाद साह, उद्योग सदस्यमा ठहलबहादुर विश्वकर्मा, राकेशकुमार गुप्ता र राजेस साह निर्विरोध निर्वाचित भएका छन्। एसोसिएट सदस्यमा हिमांशु गोल्छा र वस्तुगततर्फ सूर्यप्रकाश त्रिपाठी निर्विरोध निर्वाचित भएका छन्। विजयी घोषणा सभालाई सम्बोधन गर्दै अध्यक्ष गुप्ताले वीरगञ्ज-पथलैया औद्योगिक करिडोरका साना तथा मझौला उद्योगले भोगिरहेका समस्याहरू र साना व्यवसायीहरूको पीडा आफ्नो मुख्य एजेन्डा बनाएर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

८ असार, काठमाडौं । कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्री गिता चौधरीले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरिपरिका क्षेत्रहरूको स्थलगत अवलोकन गर्दै मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व व्यवस्थापन र जैविक विविधता संरक्षणमा सरकार गम्भीर रहेको बताएकी छिन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) महाधिवेशनको क्रममा चितवन पुग्ने क्रममा मन्त्री चौधरीले निकुञ्जका विभिन्न संरक्षण केन्द्र, प्रस्तावित आयोजना र अनुसन्धान प्रयोगशालाहरू निरीक्षण गरिन्। उनले भ्रमणको क्रममा देवनगरमा प्रस्तावित ‘टाइगर स्याङ्चरी’ (बाघ संरक्षण केन्द्र) निर्माणस्थल पनि अवलोकन गरिन्।

देशभर उद्धार गरिएका करिब एक दर्जनभन्दा बढी समस्याग्रस्त बाघहरूलाई खोर (इन्क्लोजर) मा राख्दा व्यवस्थापन अत्यन्त खर्चिलो र चुनौतीपूर्ण हुने पृष्ठभूमिमा सरकारले देवनगरको करिब ५० हेक्टर क्षेत्रफलमा ‘टाइगर स्याङ्चरी’ बनाउने योजना अघि सारेको छ। मन्त्री चौधरीले मानव र वन्यजन्तुको सहअस्तित्व कायम गर्न सरकार दृढ रहेको बताइन्। उनले भनिन्, ‘मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्दै सहअस्तित्व कायम गर्नु हाम्रो उच्च प्राथमिकता हो। देवनगरमा टाइगर स्याङ्चरी निर्माण भएपछि साँघुरा खोरमा थुनिएका समस्याग्रस्त र घाइते बाघहरूले मात्र प्राकृतिक वातावरण पाउने छैनन्, यसले चितवनको पर्यटकीय क्षेत्रमा नयाँ आयाम थप्दै ठूलो टेवा पुर्‍याउने छ।’

यसका लागि आवश्यक पर्ने गुरुयोजना र बजेट सम्बन्धमा उनले निकुञ्ज प्रशासनसँग विस्तृत छलफल गरिन्। मन्त्री चौधरीले खोरसोरस्थित हात्ती प्रजनन केन्द्र र निकुञ्ज कार्यालय परिसरमा रहेको घडियाल प्रजनन केन्द्र पनि निरीक्षण गरिन्। स्थापना भएको ३३ वर्षमा ६८ वटा छावा जन्माएर हात्ती संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको खोरसोर केन्द्रमा माउ तथा छावाको स्वास्थ्य, आहार व्यवस्थापन र कार्यक्षेत्रका चुनौतीबारे उनले अधिकारीहरूसँग जानकारी लिइन्। घडियाल गोही संरक्षण र संख्या वृद्धिका कार्यक्रमहरूले नदी तटीय क्षेत्रको पारिस्थितिकीय प्रणाली सुधारमा ठूलो भूमिका खेलेको मन्त्री चौधरीले बताइन्।

मन्त्री चौधरीले कृष्णसारको सुरक्षित बसोबास सुनिश्चित गर्न सम्बद्ध अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिइन्। उनले टिकौलीमा रहेको सशस्त्र वनरक्षक तालिम केन्द्रको क्षमता अभिवृद्धि, भौतिक पूर्वाधार निर्माण र वन्यजन्तु अपराध नियन्त्रणका लागि तालिमको आधुनिकीकरण गर्नुपर्नेमा जोड दिइन्। मन्त्री चौधरीले राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (एनटीएनसी) को अत्याधुनिक वन्यजन्तु ‘जेनोमिक ल्याब’ समेत भ्रमण गरिन्। भ्रमण टोलीमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत (चिफ वार्डेन), डिभिजन वन कार्यालय चितवनका प्रमुख र राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका सदस्यसचिव लगायत अन्य अधिकारीहरूको सहभागिता रहेको थियो। स्थानीय समुदायसँग अन्तर्क्रियामा मन्त्री चौधरीले मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व घटाउन राहत, उद्धार र दीर्घकालीन पूर्वाधार निर्माणका कार्यलाई सरकारले प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन्।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बजेट भाषणमा किसान, स्टार्टअप र गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) लक्षित कम्तीमा ७ वटा कर सहुलियतहरूको घोषणा गरेका थिए, तर ती आर्थिक विधेयकमा समावेश गरिएको छैन। यसका कारण कृषि मेसिनरी आयात, सेयर बजार र तिलगंगाको लेन्स उत्पादनमा सहुलियत लागू नहुने भएको छ। अर्थमन्त्रीले सेयर बजारको पूँजीगत लाभकर अन्तिम हुने घोषणा गरे पनि विधेयकमा करको दर बढाएर साढे ७ र १० प्रतिशत पुर्‍याइएको छ। ८ असार, काठमाडौंमा संसद्मा आर्थिक विधेयक प्रस्तुत गरेपछि अर्थमन्त्री वाग्लेले बजेट भाषणमा दिएका महत्वपूर्ण प्रतिबद्धताहरू विधेयकमा समावेश नगरी आलोचना भोगिरहेका छन्।

विशेषगरी किसान र स्टार्टअप उद्यमीलाई लगानी र उद्यममा सहुलियत दिने घोषणा बजेटमा भए पनि आर्थिक विधेयकमा समावेश गरिएको छैन। तिलगंगा अस्पतालको लेन्स उत्पादनमा कर सहुलियत दिन गरिएको घोषणा पनि आर्थिक विधेयकमा छैन। अर्थमन्त्रीले बारम्बार भनेका छन्, ‘चलचित्र हललाई १० वर्षसम्म आयकर छुट दिने विषय मैले बजेट भाषणमै उल्लेख गरेको थिएँ, आर्थिक विधेयकमा छुटेको रहेछ, त्यसकारण त्यही आधारमा थप गरिएको हो।’ तर, किसानलाई सहुलियत दिने विषय भने बजेट भाषणमै भए पनि विधेयकबाट हटाइएको छ।

बजेट वक्तव्यको बुँदा नम्बर ७३ को (घ) मा उल्लेख छ, ‘कृषि प्रशोधन उद्योगमा पहिलो १० वर्षसम्म आयकर पूर्णरूपमा छुट र कोल्ड स्टोर, प्याकेजिङ् तथा टेस्टिङ ल्याबसहित मेसिनरी उपकरण आयातमा लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुने व्यवस्था मिलाएको छु।’ तर आर्थिक विधेयकमा कोल्ड स्टोर, प्याकेजिङ् तथा टेस्टिङ ल्याबसहित मेसिनरी उपकरण आयातमा लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिने व्यवस्था राखिएको छैन। यसका साथै, अर्थमन्त्रीले बजेटमा कर छुट वा सहुलियत दिएको भनेर घोषणा गरेका कम्तीमा ७ वटा विषय आर्थिक विधेयकमा छैनन्।

बजेट वक्तव्यमा उल्लेख भएका तर आर्थिक विधेयकमा नपरेका विषयहरू कार्यान्वयन हुने छैनन्। यसका साथै, बजेट वक्तव्यको बुँदा १० को (घ) मा एनआरएनलाई द्वितीय बजारमा सहभागी गराउन विदेशी लगानी स्वीकृति, लगानी लेखा, नाफा फिर्ता र पूँजीगत लाभकर कानुनमा परिमार्जन गर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ, तर पूँजीगत लाभकरमा परिमार्जन आर्थिक विधेयकबाटै हुनुपर्छ, जुन भएको छैन। यसरी, बजेट भाषणमा भएका सहुलियतहरू आर्थिक विधेयकमा समावेश नगरी अर्थमन्त्रीले गरेका घोषणा कार्यान्वयनमा आउन सक्दैनन्।

खेल पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि रसुवाको लाङटाङमा दोस्रो लाङटाङ ट्रेल रन प्रतियोगिता आयोजना गरिएको छ। बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्र बानियाँ, पर्यटन मन्त्री सूरज श्रेष्ठ र आर्थिक मामिला मन्त्री प्रभात तामाङले प्रतियोगिताको उद्घाटन गर्नुभयो। २००९ सालमा स्थापित क्यान्जिनको ऐतिहासिक याक चिज उद्योगले स्थानीय हिमाली अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेको छ। ६ असार, काठमाडौं।

मानिसको जीवनमा केही यात्राहरू यस्ता हुन्छन्, जसले केवल नयाँ ठाउँ मात्र चिनाउँदैनन्, जीवनलाई नयाँ दृष्टिकोण पनि दिन्छन्। हिमालको काखमा रहेको लाङटाङ भ्यालीमा मेरो ६ दिने यात्रा पनि यस्तै अविस्मरणीय अनुभव रह्यो। प्राकृतिक सौन्दर्य, चुनौतीपूर्ण पदयात्रा, हिमाली संस्कृतिसँगको भेटघाट र खेल पर्यटनको उत्साहले भरिएको यो यात्रा आज पनि स्मृतिमा ताजा छ। यात्रा सुरु भयो एउटा सामान्य भेटघाटबाट। काठमाडौँको नयाँ बानेश्वरमा फोटो पत्रकार भरतबन्धु थापासँग चिया पिउंदा उहाँले अचानक सोध्नुभयो, “लाङटाङ जान्छौ?” म हिचकिचाएनँ र सहमत भएँ।

पहिलो दिन स्याफ्रुबेंसीदेखि बाँसबारीसम्म जेठ १९ गते बिहान सामाखुसीबाट हामी चार वटा बसमा रसुवातर्फ प्रस्थान गर्‍यौं। खेलाडी, आयोजक, अफिसियल, स्वास्थ्यकर्मी र सञ्चारकर्मी गरी एक सयभन्दा बढी सहभागी थिए। काठमाडौँको भीड छोडेर टोखा, नुवाकोट हुँदै रसुवाको स्याफ्रुबेंसीमा दिउँसो पुगेपछि पैदल यात्रा सुरु भयो, जुन वास्तवमै लाङटाङको परिचय बन्यो। मेरो जन्मजन्मा हुर्केको जुम्लाको पहाडी भुइँको कारण उकालो ओरालो नयाँ थिएन। त्यसैले यात्रा सहज हुने थियो तर लामो समय काठमाडौँको आरामदायी जीवनशैलीमा बसेको शरीरलाई फरक अनुभव भयो। उकालो बाटोले शरीरलाई भारी परीक्षा दियो। ऊर्जा तामाङको नेतृत्वमा टोली बाँसबारीतर्फ गइरहेको थियो। साँझसम्मको कठिन यात्रामा थाकेका भए पनि मन उत्साहित थियो। खोलाको शीतलता, जंगलको शान्त वातावरण र यात्राको थकानले पहिलो रात स्मरणीय बनायो। होटल नहुँदा सञ्चारकर्मीहरूले टेन्टमा बस्नुपर्‍यो।

दोस्रो दिन लाङटाङ भ्यालीतर्फ यात्रा अझ कठिन बन्यो। बिहानैदेखि यात्रा सुरु भई रिम्चे, लामा होटल, रिभरसाइड, घोडा तबेला हुँदै लाङटाङ उपत्यकातर्फ अघि बढियो। बाटोभरि हरिया वन, झरना, नदी र हिमालका दृश्यले थकान कम बनाइरहेका थिए। साँझ लाङटाङ भ्याली पुगेपछि शरीर थाकेको थियो तर मन उत्साहित थियो। त्यहाँ २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पको पीडा नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाएँ। स्थानीयले पुरानो लाङटाङ गाउँलाई हिमपहिरो र हिमतालको भेलले बगाएको दुःखद कथा सुनाए। सयौँ मानिसको ज्यान गएको त्यो घटना सम्झँदा मन भारी भयो, तर पुनः नयाँ बस्ती निर्माण गरी अगाडि बढेको साहसले प्रेरणा दियो।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको पहिलो ऐतिहासिक महाधिवेशन चितवनमा करिब ४ हजार प्रतिनिधिको सहभागितामा सुरु भएको छ। बन्द सत्रमा विभिन्न प्रतिवेदनहरू पारित भएपछि मात्र नयाँ नेतृत्व चयन प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। रास्वपा सांसद हरि ढकालले आफू पहिले केन्द्रीय सदस्य र त्यसपछि पदाधिकारी पदमा चुनाव लड्ने बताए। पार्टीभित्रको आन्तरिक समीकरण, नीति र नेतृत्वको बहस तथा रास्वपाको आगामी कार्यदिशाबारे रास्वपा नेता एवं सांसद हरि ढकालसँग गरिएको अन्तरवार्ता अनुसार, “हामी प्रतिनिधिहरूलाई कार्ड वितरण गर्ने प्रक्रियामा छौं।” ३ हजार ५०० देखि ३ हजार ८०० प्रतिनिधिहरूलाई कार्ड वितरण गर्ने काम तीव्र गतिमा भइरहेको छ। पहिलो चरणमा प्रतिनिधि कार्ड वितरण सकिएपछि बन्द सत्र औपचारिक रूपमा सुरु हुनेछ।

महाधिवेशनमा नीति र नेतृत्वबारे व्यापक बहस हुने गर्छ। हरि ढकालले भने, “हामीले पहिले महोत्तरीको जलेश्वर बैठक, काठमाडौँको राष्ट्रिय भेला र गत असोजमा चितवनको सौराहमा दोस्रो राष्ट्रिय भेला गराइसकेका छौं।” यस महाधिवेशनले रास्वपालाई आगामी दशकसम्म नेतृत्व गर्न सक्षम छ भन्ने सन्देश दिनेछ। उनले थपे, “हाम्रो फागुनको जीत र नेतृत्व प्रदर्शन तात्कालिक कमाइ थियो, अब त्यो स्थायी सम्पत्ति बनाउने छौं।”

महाधिवेशनमा पार्टीको स्थानीय तह संरचना र आगामी निर्वाचन तयारीको बारेमा पनि चर्चा हुनेछ। हरि ढकालले भने, “महाधिवेशन सकिएपछि हामी ती संरचनामा देशव्यापी प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नेछौं।” चितवनलाई महाधिवेशनको आयोजना स्थल बनाउनुको विशेष कारण भनेको पार्टी सभापति रवि लामिछाने र चितवनका नागरिकबीचको गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध रहेको छ। उनले भने, “हामीले सरकारमा जाने बेलामा पनि त्यही अभ्यास गरेका थियौं।”

बन्द सत्रमा प्रतिनिधिहरूले आफ्नो विवेक अनुसार नेतृत्व चयन गर्नेछन्। हरि ढकालले भने, “समायोजनबाट आएका साथीहरूलाई कुनै समस्या हुँदैन।” चितवनमा करिब ४ हजार प्रतिनिधिको खाने-बस्ने व्यवस्था राम्रो भएको छ। उनले भने, “चितवन अतिथि सत्कारमा उत्कृष्ट छ।”

‘जलजला’ उपन्यास नेपालका वरिष्ठ कम्युनिष्ट नेता मोहनविक्रम सिंहकी दिवंगत प्रेमिका विद्या ढकाल (जलजला) सँगको प्रेमकथामा आधारित छ। १३२० पृष्ठको ‘का. जलजला’ उपन्यासमा मोहनविक्रमकै जीवन, वैचारिक निष्ठा, मार्क्सवादी दर्शन र प्रेमको अमरतालाई मुख्य विषय बनाइएको छ। उपन्यासले पञ्चायतकालीन प्युठान र रोल्पाको थवाङमा भएको भूमिगत कम्युनिष्ट आन्दोलन, वर्ग सङ्घर्ष र महिला स्वतन्त्रताको पक्षलाई व्यापक रूपमा उठाएको छ। यो उपन्यास मोहनविक्रमकी हालकी श्रीमती दुर्गा पौडेलद्वारा प्रकाशित भएको हो।

नेकपा (माले) को राजनीति सुरु गर्दा हामी कम्युनिस्ट आन्दोलनबारे अधकल्चो बुझ्दै थियौं। त्यो समय ‘नेकपा माले’ माथि उठिरहेको र ‘नेकपा मशाल’ले आफ्नो शक्ति जोगाउन संघर्ष गरिरहेको स्थिति थियो। यी दुई शक्तिशाली कम्युनिस्ट घटकबीच साम्राज्यको जस्तो शीतयुद्ध चलिरहेको थियो। २०३९ सालतिर एउटा चर्चा व्यापक थियो – ‘कमरेड जलजला (विद्या ढकाल) र कमरेड मोहनविक्रम सिंहबीच प्रेमको आरोपमा मशालले कारबाही गरेको छ। मोहनविक्रमलाई महामन्त्रीबाट हटाइएको थियो।’ त्यही बेला जलजलाको दिल्लीमा एक्सिडेन्टमा मृत्यु भएको समाचार पनि आयो।

म ‘जनआस्था’ साप्ताहिकमा नियमित ‘कोलम’ लेखेकी थिएँ। त्यो बेला मोहनविक्रमले कमरेड दुर्गा पौडेलसँग बिहे गरेका थिए। पत्रकार खगेन्द्र सङ्ग्रौलाले मोहनविक्रमको बिहेलाई खिसिटिउरी गरिसकेको म आफूले त्यसको खण्डन गर्दै लेखेँ कि अब उनी कान्छी पत्नीको सहयोगमा राजनीति गर्नेछन् र वृद्धावस्थामा पनि सुरक्षित हुनेछन्।

उपन्यासमा मोहनविक्रम सिंह (अजित) र विद्या ढकाल (जलजला) बीचको प्रेमकथा छ जो पञ्चायतकालको भुमिगत कम्युनिष्ट आन्दोलनसँग जोडिन्छ। जलजलालाई पहिला विद्याको नाम कमरेड अजितले राखेका थिए। पहिलो पत्नीबाट अलग हुँदै, अजितले जलजलाको प्रतिभा, रूप, र क्रान्तिप्रतिको समर्पण देखेर प्रेम गर्छन्। जलजला पनि उहाँलाई प्रेम गर्थिन् र पार्टीका भूमिगत कार्यमा सक्रिय थिइन्।

उपन्यासमा कारवाही, प्रेमका दुखद पक्ष दर्शाइएको छ। बन्धन र वैवाहिक मूल्यहरूलाई चुनौती दिएको छ। दोस्रो: मार्क्सवादी दर्शन, सामाजिक क्रान्तिमा अटुट विश्वास र पार्टीप्रतिको निष्ठा। तेस्रो: नारी केन्द्रित कथा। महिला पात्रहरूलाई साहसी, वीर र क्रान्तिकारी बनाइएको छ।

म नेपाली समाज र यसको राजनीतिक इतिहासमा रुचि राख्ने पाठक हुँ। मोहनविक्रमलाई बाहिरबाट हेर्दा कठोर र कट्टर कम्युनिस्ट लाग्छन्, तर जे पढ्दा गहिरो मानवतावाद प्रकट हुन्छ। यो पुस्तक पढ्न सजिलो र छिटो बुझ्न सकिने छ।

८ असार, काठमाडौं । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो म्यासेजिङ एप ह्वाट्सएपको नेतृत्वमा परिवर्तन भएको छ । ७ वर्षदेखि ह्वाट्सएपको प्रमुख पदमा कार्यरत विल क्याथकार्टले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएका छन् । उनको स्थानमा भारतीय फिनटेक कम्पनी ‘क्रेड’का संस्थापक कुनाल शाहलाई नयाँ प्रमुखका रूपमा नियुक्त गरिएको मेटाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मार्क जुकरबर्गले जानकारी दिएका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा एक स्टेटस लेख्दै जुकरबर्गले उल्लेख गरेका छन् कि ह्वाट्सएप छाडेका विल क्याथकार्ट मेटाभित्रै अर्को नयाँ भूमिकामा कार्यरत हुनेछन्। अब क्याथकार्टले मेटाभित्रै नयाँ उत्पादन विकास गर्ने कार्यको नेतृत्व शुरुआतदेखि नै सम्हाल्नेछन्। क्याथकार्टको ७ वर्षे कार्यकालमा ह्वाट्सएपको प्रयोगकर्ता संख्या ३ अर्बभन्दा माथि पुगेको थियो।
ह्वाट्सएपको नयाँ नेतृत्व सम्हाल्न लागेका कुनाल शाह भारतका प्रतिष्ठित प्रविधि उद्यमी हुन्। उनले स्थापना गरेको ‘क्रेड’ भारतको एक अग्रणी प्रविधि कम्पनी मानिन्छ। जुकरबर्गले शाहको व्यावसायिक दक्षता र विश्व बजारको बुझाइले ह्वाट्सएपलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। “विश्वभरका अर्बौं प्रयोगकर्ता र लाखौं व्यवसायका लागि ह्वाट्सएपलाई अझ उत्कृष्ट बनाउन शाहसँग मिलेर काम गर्न उत्साहित छु,” जुकरबर्गले लेखेका छन्।