राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण (तेस्रो संशोधन) अध्यादेश-२०८३ जारी गरेका छन्। १८ वैशाख, काठमाडौं। राष्ट्रपति कार्यालयका प्रवक्ता रितेशकुमार शाक्यका अनुसार उक्त अध्यादेश जारी गरिएको हो। सरकारले हालसम्म विभिन्न ८ वटा अध्यादेश राष्ट्रपति कार्यालय पठाइसकेको छ। त्यसमध्ये सहकारी र सार्वजनिक खरिदसम्बन्धी अध्यादेशहरू जारी भइसकेका छन्। अन्य अध्यादेशहरू अझै अध्ययनको क्रममा रहेको बताइएको छ। संविधान परिषद् लगायतका केही अध्यादेशबारे राष्ट्रपति पौडेलले बिहीबार कानुनविद्हरूसँग छलफल समेत गरेका थिए।
दी ओपन इन्स्टिच्युट फर सोसल साइन्सले ‘इथ्नोग्राफी लेखन पुरस्कार’ वितरण गरेको छ। सामाजिक विज्ञान क्षेत्रमा गुणस्तरीय र वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको प्रतियोगितामा देशभरका लेखकहरूबाट छानिएका उत्कृष्ट सामग्रीलाई पुरस्कृत गरिएको थियो। प्रतियोगितामा श्रीषा बिष्टको ‘शहरी अनौपचारिक बस्तीमा विद्यालयबाहिर रहेका बालबालिकाको दैनिक जीवन संसार’ शीर्षकको लेखले प्रथम स्थान हासिल गर्दै एक लाख रुपैयाँ नगद पुरस्कार जितेको छ।
त्यस्तै, छिरिङ्ग छोल्मो गुरुङको ‘फूलमायाले कहिल्यै नखोलेको ढोका’ ले दोस्रो र युक्ता सुनुवारको ‘सहानुभूतिको विच्छेदनभित्र फस्टाउँदै’ शीर्षकका लेखले तृतीय स्थान हासिल गर्दै जनही २५ हजार रुपैयाँ पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्। हरेक वर्ष सयौं नेपाली विद्यार्थी उच्च शिक्षा र अवसरको खोजीमा विदेशिने क्रममा ठूलो मात्रामा मुद्रा बाहिरिने अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै संस्थाले विगत सात वर्षदेखि नेपालमै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पठनपाठन सञ्चालन गर्दै आएको छ।
सोही प्रयासलाई थप सुदृढ बनाउन नयाँ इथ्नोग्राफी लेखन प्रतियोगिता सुरु गरिएको संस्थाले जनाएको छ। कार्यक्रममा प्रमुख वक्ता डा. मुक्तासिं लामा ले यस्तो प्रकारको पुरस्कारले सामाजिक विज्ञानको क्षेत्रमा नयाँ बहस र अनुसन्धानको वातावरण सिर्जना गर्ने बताए।
लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरो कोटेश्वरको टोलीले काठमाडौंका विभिन्न स्थानहरुबाट पेस्तोल, गोली र ट्रामाडोलसहित चार जनालाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेहरूमा बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–५ का कबिर देउला, सविना पोडे, संसार सिटौला र ललितपुर गोदावरी नगरपालिका–११ का सुवास शाही रहेका छन्। पक्राउ परेकाहरूको साथबाट पेस्तोल एक थान, म्यागेजिन तीन थान, गोली चार राउन्ड, एसएलआर गोली दुई राउन्ड र ट्रामाडोल १६ हजार ७५० ट्याब्लेट बरामद गरिएको छ। १८ वैशाख, काठमाडौं।
लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरोका प्रवक्ता एवं प्रहरी उपरीक्षक दुर्गाराज रेग्मीले राससलाई जानकारी दिँदै भने, “काठमाडौंका विभिन्न स्थानबाट हाम्रो टोलीले पेस्तोल एक थान, म्यागेजिन, गोली र लागुऔषध ट्रामाडोलसहित चार जनालाई पक्राउ गरेको छ। उनीहरूको विषयमा अनुसन्धान भइरहेको छ।” उनले थप जानकारी दिँदै भने कि पक्राउ परेकाहरूको साथबाट प्रहरीले पेस्तोल एक थान, सोही पेस्तोलको म्यागेजिन तीन थान, सोही पेस्तोलको गोली चार राउन्ड, एसएलआर हतियारको गोली दुई राउन्ड र नियन्त्रित लागुऔषध ट्रामाडोल १६ हजार ७५० ट्याब्लेट बरामद गरेको छ। प्रहरीले पक्राउ परेकाहरूको विषयमा थप आवश्यक अनुसन्धान गरिरहेको छ।
काठमाडौंमा सम्पन्न रामहरिकृष्ण स्मृति तेस्रो राष्ट्रिय र्यापिड तथा दोस्रो राष्ट्रिय ब्लिट्ज चेस प्रतियोगितामा एफएम क्षितिज भण्डारी र कृतिसरा अधिकारी विजेता घोषित भएका छन्। क्षितिज भण्डारीले र्यापिड विधामा ८.५ अंक र ब्लिट्ज विधामा पूर्ण ९ अंक जोड्दै व्यक्तिगत रेटिङमा उल्लेखनीय सुधार गरेका छन्। महिला राष्ट्रिय र्यापिड विजेता कृतिसरा अधिकारीले ६ अंक जोड्दै १९१० रेटिङ बराबर उत्कृष्ट खेल देखाएकी छन्।
राष्ट्रिय र्यापिड प्रतियोगितामा २१३६ रेटिङ भएका क्षितिज भण्डारीले ९ चरणको स्पर्धामा ८.५ अंक जोडेर उपाधि आफ्नो नाम गरेका छन्। उनले व्यक्तिगत रूपमा ३१.४ रेटिङ वृद्धि गर्दै २३६० को उत्कृष्ट रेटिङ प्रदर्शन गरेका छन्। त्यस्तै, ब्लिट्ज विधामा मकवानपुरका क्षितिज भण्डारीले पूर्ण ९ अंक प्राप्त गरी राष्ट्रिय विजेता घोषणा भएका छन्। महिला राष्ट्रिय र्यापिड विधामा १७५९ रेटिङ भएकी कृतिसरा अधिकारीले एकल ६ अंक प्राप्त गर्दै राष्ट्रिय विजेता भएकी छन्।
यस अवसरमा राष्ट्रिय विजेता क्षितिज भण्डारीलाई नगद रु. ५० हजार पुरस्कार प्रदान गरिएको छ भने महिला विजेता कृतिसरा अधिकारीलाई नगद रु. १५ हजार, ट्रफी, पदक र प्रमाणपत्र दिइएको छ। राष्ट्रिय चेस प्रतियोगितामा १८० जना खेलाडी विभिन्न जिल्लाबाट सहभागी भएका थिए, जसमा ५३ जनाले कुल रु. ३ लाख नगद पुरस्कार विभिन्न विधामा जितेका छन्। कार्यक्रममा सभापतित्व क्लब अध्यक्ष गोपाल मालीले गरेका थिए भने कार्यवाहक मेयर सुनिता डंगोलले बुद्धिचाललाई बौद्धिक खेल भनेर परिभाषित गर्दै काठमाडौं महानगरपालिकाले खेल प्रवर्द्धनमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन्।
१८ वैशाख, म्याग्दी । म्याग्दीको रघुगंगा गाउँपालिका–१ बेगमा शुक्रबार पहिरोले डोजर पुरिँदा चालकको मृत्यु भएको छ। बेगको भिजरादेखि भजने जाने सडक निर्माण क्रममा पहिरो खस्दा रुइसे देउराली कन्ट्रक्सन प्रालिको डोजर पुरिएको थियो। सोही डोजर चलाउँदै आएका रघुगंगा गाउँपालिका–२ भगवतीका ५१ वर्षीय पदम कार्कीको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले पुष्टि गरेको छ। सडकको मार्ग खन्ने क्रममा मिथिबाट सुक्खा पहिरो खस्दा डोजर र चालक पुरिएका थिए। प्रहरी र स्थानीयवासीले करिब चार घण्टाको प्रयासपछि पहिरोबाट कार्कीको शव निकाल्न सफल भएका थिए। घटनास्थलमा खटिएका प्रहरी निरीक्षक सागर तिमिल्सिनाले अन्य डोजर र ब्याकहोहल्सर परिचालन गरेर पहिरोमा पुरिएका कार्कीको शव निकालेर परीक्षणका लागि प्रदेश अस्पताल बेनी पठाइएको जानकारी दिएका छन्।
नेपाली कांग्रेसले २५ चैतमा सबै पुराना क्रियाशील सदस्यता खारेज गरी नयाँ सदस्यता प्रणालीमार्फत अद्यावधिक गर्ने निर्णय गरेको छ। संस्थापन इतर समूहले सदस्यता अद्यावधिकलाई विधानविपरीत र ऐतिहासिक योद्धाहरूको अपमान भन्दै विरोध जनाएका छन्। कांग्रेसले सदस्यता अद्यावधिकका लागि फारम भर्ने, फोटो खिच्ने र कांग्रेस आईडी वितरण गर्ने प्रक्रिया अनिवार्य गरेको छ।
१८ वैशाख, काठमाडौं। १५औं महाधिवेशनको संघारमा रहेको नेपाली कांग्रेसभित्र क्रियाशील सदस्यता विवाद चरमचुलीमा पुगेको छ। नेतृत्वले पार्टीलाई ‘डिजिटलाइज’ र सुदृढीकरण गर्ने भन्दै नयाँ सदस्यता प्रणाली ल्याउन खोज्दा संस्थापन इतर समूहले यसलाई विधानविपरीत र ऐतिहासिक योद्धाहरूको अपमान भन्दै विद्रोहको संकेत गरेको छ। सभापति गगनकुमार थापाले २५ चैतमा मधेश प्रदेशमा आयोजित प्रदेशस्तरीय चुनावी समीक्षा कार्यक्रममा सबै पुराना क्रियाशील सदस्यता खारेज भएको घोषणा गर्दै नयाँ प्रक्रियाबाट सदस्यता अद्यावधिक गर्नुपर्ने घोषणा गरेपछि विवादले उग्र रूप लिएको हो।
कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिले १४औं महाधिवेशनका सम्पूर्ण क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिकका लागि गरेको निर्णयबारे जानकारी दिँदै उनले मधेश झरेर क्रियाशील सदस्यता खारेजको घोषणा गरेका थिए। ‘अस्तिको केन्द्रीय समितिको निर्णयबाट हामीले नेपाली कांग्रेस पार्टीको सबै क्रियाशील सदस्यता खारेज गरेका छौं,’ मधेश प्रदेशस्तरीय निर्वाचन समीक्षा कार्यक्रममा सभापति थापाले भनेका थिए, ‘सबै खारेज भयो। अब क्रियाशील सदस्यता छैन।’ १०–११ चैतमा बसेको कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले ‘पार्टी सदस्यता अभिलेख अद्यावधिकसम्बन्धी विशेष व्यवस्था र अभियान’ सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको थियो।
बैठकको ५ नम्बर निर्णयमा भनिएको थियो, ‘पार्टीको विद्यमान क्रियाशील सदस्यता वितरण, व्यवस्थापन र अभिलेखीकरण प्रणालीलाई व्यवस्थित, चुस्त र सहज बनाउन हालसम्मका पार्टीमा आबद्ध सम्पूर्ण क्रियाशील सदस्यता अभिलेखमा राखी एक पटकका लागि नेपाली कांग्रेसको विधान २०१७ (एघारौं संशोधन) बमोजिम सम्पूर्ण सदस्यलाई पुन: क्रियाशील सदस्यता फाराम भर्न लगाई सदस्यता अद्यावधिक गर्ने निर्णय यो बैठक गर्दछ।’ सदस्यता अद्यावधिकका लागि वैशाख महिनाभरि देभरका ७४३ वटै वडामा एक महिने सदस्यता अद्यावधिक विशेष अभियान (जरामा जाऊँ अभियान) सञ्चालन गर्ने निर्णय पनि बैठकले गरेको थियो।
सरकारले हालै कर्मचारीको तलब १५-१५ दिनमा भुक्तानी गर्ने नयाँ प्रणाली सुरु गरेको छ। पछिल्लो चार वर्षमा कर्मचारीको तलबमा कुनै ठोस वृद्धि नभएपछि महँगीले कर्मचारीलाई गरिब वर्गमा पुर्याएको छ। लेखकले तलब वृद्धि, स्वास्थ्य र शिक्षा सहुलियत, र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कडा कारबाही आवश्यक भएको सुझाव दिएका छन्। मुलुकको प्रशासनिक संरचनामा कर्मचारीतन्त्रलाई राज्य सञ्चालनको मेरुदण्ड मानिन्छ। नीति निर्माणदेखि सेवा प्रवाहसम्म कर्मचारीकै काँधमा हुन्छ। तर विडम्बना, त्यही मेरुदण्ड आज आर्थिक अभाव र महँगीको चर्को दबाबमा थिचिएको छ।
हालै सरकारले १५-१५ दिनमा तलब भुक्तानी गर्ने नयाँ प्रणाली सुरुवात गरेको छ। सुन्दा लोभलाग्दो र आधुनिक देखिने यो व्यवस्थाले कर्मचारीको जीवनमा वास्तविक राहत ल्याउने कि केवल एउटा प्रशासनिक प्रयोग मात्र बनेर रहने हो? यो आजको गम्भीर बहसको विषय बनेको छ। विगतका दशकमा नेपालमा गठबन्धनका सरकार बनेका थिए। एमाले, कांग्रेस र माओवादी नेतृत्वमा बनेका सरकारहरूले कम्तीमा हरेक दुई–दुई वर्षमा बजेट मार्फत १० देखि १५ प्रतिशतसम्म तलब वृद्धि गर्ने एउटा नियमित प्रक्रिया जस्तै बनेको थियो। तर, पछिल्लो चार वर्षयता कर्मचारीको तलबमा कुनै ठोस वृद्धि भएको छैन।
१५ दिने तलब प्रणालीले कर्मचारीको जीवनमा के कस्तो प्रभाव पार्ने हो भन्ने प्रश्न उठेको छ। १५ दिनमा आउने ५० प्रतिशत तलबले एउटा कर्मचारीको के–के आवश्यकता पूरा गर्ने? घरभाडा, बैंकको किस्ता, छोराछोरीको महँगो स्कुल र ट्युसन फीजस्ता खर्च ठूलो रकममा हुन्छन्। आधा तलबले ग्यास र सामान्य घरायसी खाद्यान्न किन्दैमा सकिन्छ। बाँकी १५ दिनको गुजारा कसरी गर्ने? यो व्यवस्थाले कर्मचारीलाई झन् बढी मानसिक तनावमा पारेको छ।
भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सुशासनका कुरा गर्नु आजभोलि फेसन जस्तै भएको छ। जब राज्यले आफ्ना कर्मचारीलाई ‘सम्मानजनक जीवन’ बाँच्न पुग्ने पारिश्रमिक दिँदैन, तब कर्मचारीहरू वैकल्पिक र गैरकानुनी बाटो खोज्न बाध्य हुन्छन्। नेपालमा भने उल्टो गङ्गा बगिरहेको छ। सरकार सुशासनको नारा त लगाउँछ, तर कर्मचारीलाई भोकै राखेर इमानदारीको अपेक्षा गर्छ। १५ दिनमा तलब दिने निर्णय एउटा प्राविधिक सुधारमात्र हो। तर, नेपालको कर्मचारीतन्त्रलाई चाहिएको प्राविधिक सुधारमात्र होइन, आर्थिक न्याय र सम्मान हो।
(लेखक शाही कर्णाली प्रदेश डोल्पामा कार्यरत निजामती कर्मचारी हुन्।)
आज नेपालले यूएईलाई ६ रनको रोमाञ्चक अन्तरले हराउँदै महत्वपूर्ण जित हासिल गर्यो। आईसीसी विश्वकप क्रिकेट लिग-२ अन्तर्गत, दीपेन्द्रसिंह ऐरीले ९४ बलमा १०० रन बनाएर जीतमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। नेपालले ५० ओभरमा ७ विकेट गुमाएर २८९ रन बनाएको थियो भने यूएईले वर्षाका कारण डीएल मेथड अनुसार ३८ ओभरमा २५५ रनको लक्ष्य पाएकोमा ८ विकेट गुमाएर २४८ रन मात्र बनाउन सके।
१८ वैशाख, काठमाडौं। नेपाल आईसीसी विश्वकप क्रिकेट लिग-२ मा घरेलु मैदान त्रिभुवन क्रिकेट मैदानमा यूएईविरुद्ध खेलिरहेको छ। यूएईका लागि मोहम्मद शाहदादले सर्वाधिक ६५ रन जोडे पनि जीतका लागि पर्याप्त भएन। शाहदादले हर्पित सिंहसँग तेस्रो विकेटका लागि ८० रनको साझेदारी गरेका थिए, जसमा सिंहले ४१ रन जोडे। अन्य खेलाडीहरू आर्यशं शर्मा ३३, अदीब उसमानी १४, मोहम्मद जुहैब १ र कप्तान मोहम्मद वासिम शून्य रनमा आउट भए।
खैजइमा विन तन्विरले २६ बलमा ४९ रन बनाए भने अक्षदीप नाथ ३२ बलमा २६ रनमा अविजित रहे। बलिङतर्फ, नेपालका सन्दीप लाछिमानेले ३ विकेट लिए, सोमपाल कामी र नन्दन यादवले दुई-दुई विकेट लिए।
पहिलो ब्याटिङ गर्दै, नेपालले टस जितेर निर्धारित ५० ओभरमा ७ विकेट गुमाएर २८९ रन बनाएको थियो। उपकप्तान दीपेन्द्रसिंह ऐरीले शानदार १०० रन बनाए, ९४ बलमा १३ चौका र एक छक्का प्रहार गरे। चार वर्षपछि राष्ट्रिय टोलीमा फर्किएका विनोद भण्डारीले पहिलो खेलमै ५६ रन जोडे। गुल्सन झा ४४, ओपनर अर्जुन कुमाल ११, कप्तान रोहित पौडेल ३९, भीम सार्की ०, आरिफ शेख ११ रनमा आउट भए भने सोमपाल कार्मी ० रनमा अविजित रहे।
यूएईका बलरहरू मध्ये अजय कुमार र जुनैद सिद्दिकीले समान रूपमा दुई-दुई विकेट लिए भने हैदर अली र खैजइमा विन तन्विरले एक-एक विकेट लिए। अब नेपालले आफ्नो चौथो खेल मंगलबार ओमानसँग खेल्नेछ।
गोठाटार सुकुमवासी बस्तीमा प्रहरी प्रशासनले बिहानै माइकिङ गरी बस्ती खाली गर्न आदेश दिएको छ। ७२ वर्षीया पम्फा दमाईले १३ वर्षदेखि बसोबास गरेको टहरा खाली गर्नुपर्ने भएपछि गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेकी छिन्। पम्फाले आफ्नो जीवन संघर्ष र परिवारको अवस्था सुनाउँदै उद्धारको प्रतीक्षा गरिरहेकी छिन्। १८ वैशाख, काठमाडौं। प्रहरी प्रशासनले बिहानै माइकिङ गरेर घोषणा गर्यो, ‘बस्ती खाली गरौँ।’ गोठाटार (लव डाँडा) सुकुमवासी बस्तीकी ७२ वर्षीया पम्फा दमाई अन्योलमा परिन्। ‘काम कम सुन्छु। खाली गर्नुपर्छ भनेको छ,’ उनलाई छिमेकीले जानकारी गराए। घर-ठाउँ खाली गर्न थालियो। कोही जस्ताको छाना झिक्न थालिए, कोही नयाँ डेरा खोज्न निस्के। कोही पोका पन्तुरा गर्न लागे। तर उनको टहरा नाम मात्रको थियो, चारैतिर जस्ताको पाताले घेरिएको। ‘हिजोको पानीले लुगाफाटा भिज्यो,’ पम्फाले भनिन्। उनी लुगाहरू ढोका अगाडि सुकाउन राखेकी छन्। राम्रोसँग ओत लाग्ने ठाउँ पनि छैन। सबै आफ्नो अत्यावश्यक सामान भइहेको छ। पम्फाले १३ वर्षदेखि यही टहरामा जीवन बिताएकी छिन्। ‘अरू कोठा खोज्न भन्दैछन्, तर म कतै गएको छैन, जान्न पनि। कोठा भाडामा लिन पैसा छैन,’ उनले आफ्नो व्यथा सुनाइन्। पम्फाले लुगा सिलाएर चुल्हो बाल्ने काम गरेकी छन्। ‘लुगा सिलाउने मेसिन छ, अहिले पनि काम गर्न सकिरहेको छु। काम नगरे कसले खान्छ?’ उनी थाकेको छैनन्। तर टहरा खाली गर्न भनिएपछि कहाँ जाने भन्ने चिन्ताले छायो। ‘कतै जान सक्दिनँ। टहरा पनि भत्काउन दिदिनँ। प्रहरीले उठाउन आयो भने लैजान दिन्छु, जहाँ लान्छन् त्यहि जान्छु,’ उनले अन्य विकल्प नभएको पनि सुनाइन्। गत २१ फागुनमा भएका प्रतिनिधिसभा चुनावमा उनले रास्वपालाई मत दिएकी थिइन्। ‘घण्टीलाई मतदान गरेको थिएँ। अहिले यहीले यस्तो गर्यो,’ मतदाता परिचयपत्र देखाउँदै उनले आफ्नो गुनासो व्यक्त गरिन्। पम्फाका १६ जना सन्तान जन्मिएका थिए, तर अहिले उनी एक्लै छन्। ‘१४ जना बितिसके। एउटा छोरी र एक छोरा बाँकी छन्। छोरी भोलि आउने बताएकी छिन्,’ उनले सुनाइन्। छोरा फोहोरमैला व्यवस्थापनमा काम गर्छन्। उनीलाई २०५८ सालमा श्रीमान् गुमाएपछि एक्लोपना लागेको छ। २०५८ सालमा पम्फाका श्रीमान् बिरामी परे। भक्तपुरको ठिमीकी उनी विवाह गरी गोठाटार आएकी हुन्। उनीसँग दुई-तीन आना जग्गासमेत थियो। ‘श्रीमानलाई क्यान्सर थियो। उहाँको उपचार र छोराछोरी हुर्काउँदा जग्गा खर्च भयो। ऋण लागेर जग्गा बिक्री गरी सुकुमवासी बस्तीमा आइपुगेँ,’ उनले भनिन्। ‘अब यहाँबाट फेरि कहाँ जाने?’ छिमेकीहरू बस्ती छोडेर जाने तयारीमा छन्। तर पम्फा एक्लै यही टहरामा छन्, उद्धारको प्रतीक्षामा।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले किसानलाई सहज रूपमा रासायनिक मल उपलब्ध गराउन नयाँ ‘अनुदानको मल वितरण व्यवस्थापन कार्यविधि २०८२’ लागू गरेको छ। सो कार्यविधिले मलको कोटा निर्धारणदेखि वितरणसम्म सबै प्रक्रिया नियमन गर्दै स्थानीय तहसम्म कोटा वितरण गर्ने व्यवस्था गरेको छ। मल वितरणमा अनियमितता गर्ने विक्रेताको प्रमाणपत्र रद्द गरिने तथा पाँच तहका समितिहरूले अनुगमन र व्यवस्थापन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। १८ वैशाख, काठमाडौं।
किसानलाई रासायनिक मल सहज पहुँचमा पुर्याउने उदेश्यले कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले नयाँ र कडा उपायसहितको कार्यविधि ल्याएको हो। १६ वैशाखमा कृषिमन्त्री गीता चौधरीले ‘अनुदानको मल वितरण व्यवस्थापन कार्यविधि २०८२’ को दोस्रो संशोधन स्वीकृत गरेकी छन्। कार्यविधि लागू भएपछि किसानले सहज रुपमा रासायनिक मल प्राप्त गर्नेछन् भने मल आपूर्ति र वितरण प्रणाली व्यवस्थित, पारदर्शी र प्रभावकारी हुने विश्वास गरिएको छ।
कार्यविधि पूर्ण रूपमा लागू गरेर कृषि उत्पादन र उत्पादकत्व वृद्धिका साथै देशको खाद्य सुरक्षा बलियो बनाउँदै समग्र आर्थिक समृद्धिमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने मन्त्रालयको विश्वास छ। अब सरकारले लागत सहभागिताका आधारमा कृषकलाई अनुदान अन्तर्गत मल उपलब्ध गराउनेछ। मल वितरण प्रणालीलाई वैज्ञानिक बनाउन मन्त्रालयले कोटा निर्धारणका लागि स्पष्ट तथा गणितीय आधार तोकेको छ।
मलको मूल्यमा हुने कालोबजारी रोक्न सरकारले आयात बिन्दुमै मलको मूल्य निर्धारण गरेको छ। अनुदानमा उपलब्ध गराइने मलको आयात बिन्दुको मूल्य युरियाका लागि प्रतिकिलो १४ रुपैयाँ, डीएपी ४३ र पोटासका लागि प्रतिकिलो ३१ रुपैयाँ कायम गरिएको छ। पारदर्शिता सुनिश्चित गर्न कार्यविधिमा उल्लेख छ, ‘स्थानीय तहले स्थानीय समितिले निर्धारण गरेको बिक्री मूल्य स्थानीय तहको कार्यालय र विक्रेताको बिक्री केन्द्रमा सबैले देख्ने गरी टाँस गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने छ।’
१८ वैशाख, काठमाडौं । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह र उनका परिवार हाल पोखरामा रहेका छन्। पूर्वरानी कोमल राज्यलक्ष्मी देवी शाह पारिवारिकसहित शुक्रबार पोखराको बाराहीघाटस्थित ३१ पार्क होटलभित्र रहेको ‘छु मी चाइनीज रेस्टुरेन्ट’मा देखिएका थिए। उनीहरू ‘छु मी’ रेस्टुरेन्टमा भोजनका लागि पुगेका थिए। उनीहरूको आगमनले होटललाई एक विशिष्ट र गरिमामय वातावरणले समृद्ध बनाएको सूचना होटलले दिएको छ।
‘शुक्रबार अपराह्न हाम्रो लागि विशेष रहयो, जहाँ हामीले पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह, पूर्वरानी कोमल राज्यलक्ष्मी देवी शाह र शाही परिवारलाई आत्मीय रूपमा भोजन गराउन पाएको अवसर प्राप्त भयो,’ होटलले जानकारी गरायो। भोजनपश्चात् पूर्वराजा शाहले रेस्टुरेन्टको आतिथ्यता, सेवा र वातावरणप्रति आफ्नो सन्तुष्टि प्रकट गरेका थिए। उनले पोखराको आतिथ्य संस्कृतिको प्रशंसा गर्दै यस्ता सेवाले पर्यटन क्षेत्रलाई अझ समृद्ध बनाउने विश्वास व्यक्त गरे, होटलका एक कर्मचारीले बताए।
अंशुवरा ग्रुपको लगानी रहेको ३१ पार्क होटल परिसरभित्र रहेको ‘छु मी चाइनीज रेस्टुरेन्ट’ पोखरामा उत्कृष्ट चिनियाँ खानाका लागि परिचित छ। स्थानीय पर्यटन व्यवसायीहरूले यस्ता उच्चस्तरीय भ्रमण र सकारात्मक प्रतिक्रियाले पोखराको छवि अझ मजबुद बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
समाचार सारांश रोल्पाको जलजलामा भएको जीप दुर्घटनामा २० जनाको घटनास्थलमै ज्यान गएको छ भने ९ जना जिसी परिवारका सदस्य पनि मृत्यु भएका छन्। यमबहादुर र द्रोपदा जिसी दम्पती, छोरी युभा र उनका नाति दिव्यनसहित ९ जनाको परिवार पूजाआजामा सहभागी हुन जाँदै गर्दा दुर्घटनामा परेका थिए। जिसी दम्पतीले नयाँ घरमा सर्न नपाउँदै परिवारको यो दुर्घटना भएको छ र छोरी युभा अमेरिका जान लागेको खुसी परिवारमा थियो। १८ चैत, काठमाडौँ। केही दिनमै छोरी अमेरिका उड्ने तयारीमा थिइन्, उता गाउँमा भर्खरै बनाएको नयाँ घरमा सर्ने उत्साह थियो। यही खुसी मनाउन र मौसमको भाकल बुझाउन घोराही उपमहानगरपालिका-१५ रत्नपुरका यमबहादुर र द्रोपदा जिसी दम्पती आफ्नी छोरी, बुहारी र नातिनातिनी सहित ९ जनाको परिवार लिएर घरबाट निस्किएका थिए। उनीहरूले शुक्रबार परेको चण्डीपूर्णिमाको विशेष अवसर रोजेका थिए। तर पूर्णिमाको अघिल्लो दिन भएको सडक दुर्घटनाले उनीहरूको यो खुसी जीवनमा कालो बादल झारेको छ। शुक्रबार रोल्पाको जलजलामा हुने पूजाआजामा सहभागी हुन जिसी दम्पतीसहित सवार जिप रुकुमकोटबाट जलजला तर्फ हिँडेको थियो। २१ जनालाई बोक्ने उक्त जीप थबाङ गाउँपालिका–१ र ४ नं. क्षेत्रको डाँडामा दुर्घटना भयो। प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार वर्षातका कारण बाटो चिप्लिएकोे हुँदा जीप दुर्घटना भएको र जिपमा रहेका २० जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको छ भने जिसी परिवारका ९ जना सदस्यले समेत ज्यान गुमाएका छन्। भाकल बुझ्न जाँदा लागेको दुर्घटना छिमेकी र आफन्त मालती थापाका अनुसार पूर्वप्रहरी यमबहादुर र उनकी श्रीमती द्रोपदा घोराही–१५ रत्नपुरमा बस्दै आएका थिए। उनकी छोरी २८ वर्षीया युभा बिसीकी श्रीमान् दीपक बुढाथोकी अमेरिकी ग्रिनकार्ड होल्डर हुन्। युभा वैशाख २९ मा श्रीमान् दीपकलाई भेट्न अमेरिका जाने तयारीमा थिइन्। जिसी परिवारमा एकैपटक दुईटा खुसी थपिएको थियो। पहिलो, छोरी अमेरिका जान लागेको खबर। दोस्रो, लामो समयपछि नयाँ घरमा सर्ने योजना। सो खुसी मनाउन यमबहादुर सपरिवार दर्शनका लागि जलजला तर्फ जाँदै थिए। साथै, युभाका देवर बिरामी रहेकोले स्वास्थ्यलाभको भाकल बुझाउन पनि उता जाँदै थिए। ‘छोरी युभा अमेरिका जान लागेकोले परिवारमा खुसी थियो,’ मालतीले भनिन्, ‘तर एकैपटक परिवार एउटा शोकमय चिहानमा परिणत भयो।’ यमबहादुर, द्रोपदा, छोरी युभा र उनका १० वर्षे नाति दिव्यन बिसीले ज्यान गुमाए। त्यस्तै, जस्सी दम्पतीकै बुहारी तिला विष्ट जिसी र उनका दुई छोराछोरी ७ वर्षे जेनिस र १२ वर्षीया जनिसाको पनि मृत्यु भयो। तिलाका श्रीमान् गोविन्द जिसी हाल अमेरिका मा छन्। उनीहरूकै २५ वर्षीया छोरी एलिना जिसी र उनका ७ वर्षका छोरा संयोग जिसीले पनि ज्यान गुमाए। एलिनाका श्रीमान् अहिले इटालीमा छन्। नयाँ घरमा सर्न नपाउँदै परिवार सदाको लागि अस्तायो यमबहादुर जिसी दम्पतीले घोराहीकै रत्नपुरमा भर्खर नयाँ घर बनाएका थिए। पहिले उनीहरू सानो घरमा बस्दै आएका थिए। छिमेकीका अनुसार जिसी परिवारले धेरै मेहनत गरेर त्यो ठुलो घर बनाएका थिए। केही दिनमै दम्पती त्यो नयाँ घरमा सर्न लागेका थिए, तर नयाँ घरमा बस्न नपाउँदै बिहीबार उनको परिवारले सदाको लागि बिदा लिए। छिमेकी मालती थापाका अनुसार जिसी परिवार टोलकै सुखी र खुसी मानिन्छ। उनका अधिकांश छोरा–ज्वाइन विदेशमा छन्, छोरी पनि अमेरिका जान लागेको खुसी थपिएको थियो। उनले भनिन्, ‘केही दिन अघि हाँस्दै रमाउँदै गएको परिवार यसरी फर्किएला भनेर कसले सोच्ने थिय र? यो घटना पत्याउन गाह्रो छ। यो घटनाले पुरै गाउँलाई शोकमग्न बनाएको छ।
भारतीय रुपैयाँ (भारु) इतिहासकै सबैभन्दा कमजोर अवस्थामा रहेको बेला रिजर्भ बैंक अफ इन्डिया (आरबीआई)ले अमेरिकी डलरको आपूर्ति बढाउन सकेको छैन। मध्यपश्चिमको द्वन्द्व, तेल मूल्य वृद्धि र अमेरिकी ब्याजदर वृद्धिका कारण भारतीय रुपैयाँ कमजोर भएको छ। यसका कारण नेपाली रुपैयाँ समेत प्रभावित भएको छ र डलरसँगको विनिमय दरमा कमी आएको छ। १८ वैशाख, काठमाडौं।
आरबीआई डलरको आपूर्ति बढाएर भारुको मूल्यलाई स्थिर राख्ने प्रयास गर्दछ, तर वर्तमान अवस्थामा आरबीआईले डलर आपूर्ति विस्तार गरेको छैन। मध्यपश्चिमको द्वन्द्व र वैकल्पिक अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार रणनीतिका कारण भारतीय रुपैयाँ कमजोर भएको हो। पछिल्लो समयमा ब्रिक्स राष्ट्रहरूले डलरको वैकल्पिक मुद्रा विकास गर्ने तयारी गरिरहेका छन् जसमा भारत पनि सदस्य हो।
शुक्रबार अमेरिकी डलरको तुलनामा भारु मात्र होइन, नेपाली रुपैयाँ पनि कमजोर भएको छ। नेपाल र भारत बीचको विनिमय दर प्रणाली स्थिर छ, जसअनुसार १६० नेपाली रुपैयाँ बराबर १०० भारु तोकिएको छ। डलरमा भारु कमजोर हुँदा नेपाली रुपैयाँ आफ्ना कारणहरू बिना स्वाभाविक रूपमा कमजोर हुन्छ। यसै क्रममा, एक अमेरिकी डलरको विनिमय दरमा भारतीय रुपैयाँ ९४.८८ रहेको छ भने नेपाली रुपैयाँको खरिद दर १५१.५६ र बिक्री दर १५२.१६ कायम छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुरुप्रसाद पौडेलका अनुसार, डलरको विनिमय दर भारुमा परिवर्तन भएर गणना हुने भएकाले यसले नेपाली विनिमय दरमा प्रभाव पार्छ। सन् २०२६ को अप्रिलमा भारतबाट १.१ लाख करोड भारु निकासी भएको जानकारी दिँदै उनले भने, “अप्रिल महिनामा भारतीय रुपैयाँ ५.५ प्रतिशतले कमजोर भएको छ।” विश्व राजनीतिक अस्थिरताका कारण लगानीकर्तामा डलरप्रति विश्वास बढेको र यसकारण भारुमा गिरावट आएको उनले बताए।
१८ वैशाख, धनगढी। कैलाली प्रहरीले धनगढीका विभिन्न होटलहरूमा छापा हानेर ३० जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। होटलहरूमा अनैतिक गतिविधि भइरहेको भन्ने सूचनाको आधारमा जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) योगेन्द्र तिमिल्सिनाको नेतृत्वमा खटिएको टोलीले छापा हानेको बताइएको छ।
डीएसपी तिमिल्सिनाका अनुसार अनैतिक गतिविधि गराइरहेको भन्ने सूचनाको आधारमा धनगढी उपमहानगरपालिका–१, ३, ७ र ८ मा रहेका होटलहरूमा छापा हानिएको छ। सो क्रममा अनैतिक क्रियाकलापमा संलग्न रहेको र अनैतिक कार्य गर्न प्रेरित गरेको अभियोगमा १७ महिला र १३ पुरुष गरी ३० जनालाई नियन्त्रणमा लिइएको उनले बताए।
प्रहरीले धनगढीको ब्ल्याक स्टोन कटेजबाट सात जना, सम्झना होटलबाट चार जना, ए एम एन्ड ए होटलबाट पाँच जना, प्रिन्स होटलबाट पाँच जना, कर्णाली होटलबाट छ जना र एभरेष्ट होटलबाट तीन जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। उनीहरूलाई नियन्त्रणमा राखेर थप अनुसन्धान भइरहेको जनाएको छ।
सरकारले डोजर चलाएर भत्काएका सुकुमवासी बस्तीका भूमिहीन दलितहरूलाई कोठा नदिएर उनीहरू भौंतारिएका छन्। संविधानको धारा ४० अनुसार भूमिहीन दलितलाई जग्गा र आवास उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था छ, तर यो कार्य लागू भएको छैन। सरकारले दलित समुदायसँग क्षमायाचनासहित सुधार कार्यक्रम ल्याउने घोषणा गरेको छ। १८ वैशाख, काठमाडौं।
‘दलित भनेर कसैले कोठा दिएका छैनन्। हामी कहाँ ओट लाग्ने?’ गोठाटार (लव डाँडा) को सुकुमवासी बस्तीमा भेटिएकी लक्ष्मी परियारले भनिन्। २२ वर्षदेखि त्रिपुरेश्वरस्थित सुकुमवासी बस्तीमा बस्दै आएकी उनले सरकारले आफ्नो बस्तीमा डोजर चलाएपछि गोठाटार पुगिन्। त्यहाँ छोरीकोमा बसेकी लक्ष्मी गोठाटारबाट कोठा खोजिरहेकी थिइन्। छोरीको घर पनि उनका लागि जोगी घरमा सन्यासी पाहुना जस्तो भएको छ।
‘सामान कवाडीमा राखेर कोठा खोजिरहेको छु। दलित भनेर कोठा पाएको छैन। छोरीको पढाइ छ। स्कुल जान पाएको छैन,’ उनले दु:खेसो पोखिन्। ७–८ जनाको परिवार छ। त्रिपुरेश्वरमा पनि पाइएन। यता पनि पाएको छैन। यो लक्ष्मीको मात्र समस्या होइन। सरकारले यसअघि भत्काएका बस्तीका सुकुमवासी राखेको कीर्तिपुर राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा बस्नेहरू पनि कोठाको खोजीमा छन्।
‘दलित र सुकुमवासी भनेर कोठा पनि दिएनन्। बच्चा पढाउन पाए हुन्थ्यो,’ तीनकुने आसपासमा कोठा नभेटेपछि कीर्तिपुर राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा पुगेकी सुकुमाया विश्वकर्माले भनिन्। कोठा नभेटेपछि उनी आश्रयका लागि आश्रममा पुगेकी थिइन्। ‘तीन दिनदेखि कोठा भेटेको छैन। एउटा मात्र पाए छोरा–छोरी पढाउन हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्।
संविधानले भने भूमिहीन दलितलाई एकपटकका लागि जग्गा उपलब्ध गराउनै पर्ने प्रावधान छ। संविधानको धारा २४ मा छुवाछुत तथा भेदभाव विरुद्धको हकको व्यवस्था गरिएको छ। तर भूमिहीन दलितहरू दोहोरो चपेटामा परेका छन्। वर्षौंदेखि बस्दै आएको घरमा डोजर त चल्यो नै, दलित भएकाले कोठा पाएका छैनन्। भूमिहीन दलित र भूमिहीन सुकुमवासीलाई जग्गा उपलब्ध गराउने तथा अव्यवस्थित बसोबास व्यवस्थित गर्न बनेको भूमि समस्या समाधान आयोगमा आवेदन दिने ९८ हजार ५०२ परिवार भूमिहीन दलित छन्। सरकारले शासकीय सुधारको १०० वटा कार्यक्रममा दलित समुदायसँग क्षमायाचनासहित सुधार कार्यक्रम ल्याउने घोषणा गरेको छ।
