लेखक: space4knews

१८ असार, काठमाडौं । भारत सरकारले बुधबार मेटाको स्वामित्वमा रहेको ह्वाट्सएपलाई एक नोटिस जारी गर्दै प्रस्तावित ‘युजरनेम’ फिचरलाई सरकार स्पष्ट नहुन्जेलसम्म सार्वजनिक नगर्न निर्देशन दिएको छ। साथै, कम्पनीलाई ३ दिनभित्र सान्दर्भिक कागजातसहित यस फिचरको विस्तृत स्पष्टीकरण पेश गर्न पनि भनिएको छ। फोन नम्बर सेयर नगरीकनै कुराकानी गर्न मिल्ने यो प्रस्तावित फिचरले अरूको नाममा नक्कली आइडी बनाउने, स्पूफिङ, फिसिङ र आर्थिक ठगी जस्ता जोखिम बढाउन सक्ने भन्दै सरकारले यो कदम चालेको जनाएको छ।

सरकारले ह्वाट्सएपको योजनालाई नजिकबाट नियालिरहेको र यस फिचरका कानुनी प्रभावहरूको अध्ययन गरिरहेको सरकारी स्रोतलाई उद्धृत गर्दै भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले खबर लेखेका छन्। यदि यसले गम्भीर जोखिम निम्त्याउने देखिएमा फिचरलाई प्रतिबन्धित गर्ने वा रोक्ने कानुनी विकल्पहरू पनि अधिकारीहरूले खोजिरहेका छन्। अनलाइन ठगी बढ्नसक्ने सरकारको चिन्ता ह्वाट्सएप इन्डिया अपरेसनका प्रमुख अनुपालन अधिकारीलाई पठाइएको नोटिसमा सरकारले यो फिचरका कारण अनलाइन ठगी, फिसिङ, ‘डिजिटल अरेस्ट’ स्क्याम र नक्कली एकाउन्टको बिगबिगी हुने घटनाहरू उल्लेख्य रूपमा बढ्नसक्ने चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

ह्वाट्सएपले प्रस्तावित फिचरको बचाउ गर्दै दुरुपयोग रोक्न बहु-स्तरीय सुरक्षा उपायहरू निर्माण गरेको बताएको छ। ह्वाट्सएपका एक प्रवक्ताले युजरनेम फिचर अझै निर्माणकै क्रममा रहेको र यस वर्षको अन्त्यतिर बिस्तारै लागू गरिने बताएका छन्। मेटाले भनेको छ – ह्वाट्सएप प्रयोग गर्न अझै पनि फोन नम्बर अनिवार्य छ। अरूले मेसेज पठाउन तपाईंको ठ्याक्कै युजरनेम थाहा पाउनुपर्नेछ।

विशेषगरी ग्रुप च्याट र नयाँ व्यक्तिहरूसँगको कुराकानीमा फोन नम्बर सेयर गर्न नपर्ने भएकाले प्रयोगकर्ताको गोपनीयता बढाउने उद्देश्यले यो फिचर ल्याउन लागिएको ह्वाट्सएपको भनाइ छ। यद्यपि, यो प्रस्तावले व्यापक चिन्ता उत्पन्न गरेको छ। साइबर सुरक्षा विशेषज्ञहरूले फोन नम्बरमा आधारित पहिचानबाट प्लेटफर्मद्वारा व्यवस्थित युजरनेममा जाँदा उत्तरदायित्वको महत्त्वपूर्ण तह कमजोर हुने र ठगी बढ्ने चेतावनी दिएका छन्।

१७ असार, काठमाडौं । कतार र पाकिस्तानका मध्यस्थकर्ताहरूले बुधबार दोहामा अमेरिका र इरानका वार्ताकारहरूसँग छुट्टाछुट्टै बैठकहरू सम्पन्न गरेका छन्। यस परामर्शको क्रममा सकारात्मक प्रगति हासिल भएको कतारका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद बिन मोहम्मद अल-अन्सारीले जानकारी दिएका छन्। प्रवक्ता अल-अन्सारीले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल एक्स मार्फत ‘लेक लुसर्न शिखर सम्मेलन’ का निष्कर्षहरूका आधारमा कतार र पाकिस्तानका मध्यस्थकर्ताहरूले बुधबार दोहामा अमेरिकी र इरानी वार्ताकारहरूसँग अलग-अलग बैठकहरू सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको बताएका छन्।

उनका अनुसार ‘इस्लामावाद समझदारी पत्र’ (एमओयू) सँग सम्बन्धित विषयहरूमा केन्द्रित उक्त वार्तामा सकारात्मक प्रगति भएको छ। दुवै पक्ष आगामी अवधिमा छलफललाई निरन्तरता दिन सहमत भएका छन्। इरानका पूर्व सर्वोच्च नेताको अन्त्येष्टि प्रक्रियासमेत सकिएपछि सम्भव भएसम्म चाँडो अर्को बैठकको तालिका तय गरिने प्रवक्ता अल-अन्सारीले उल्लेख गरेका छन्। यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको पक्षबाट अमेरिकी टोलीसँग बैठकका लागि अनुरोध आएको बताएका थिए। यस परामर्शमा अमेरिकी पक्षको प्रतिनिधित्व राष्ट्रपतिका विशेष दूत स्टिभेन विटकफ र ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुश्नरले गरिरहेका छन्। कतारका प्रवक्ता अल-अन्सारीले दोहामा अमेरिका र इरानबीच कुनै पनि प्रत्यक्ष वार्ताको योजना नबनाइएको कुरा यसअघि नै स्पष्ट पारेका थिए।

सामान्यतया युद्ध भन्नाले विनाशलाई बुझिन्छ। धुवाँले आकाश ढाकिएको, बमले जमिन चिरिएको, बस्ती उजाडिएको र भविष्य अनिश्चित बनेको अवस्था। जहाँ युद्ध हुन्छ, त्यहाँ जीवनको सम्भावना क्रमशः कम हुँदै जान्छ। तर, यो धारणा एउटा सानो जीवले गलत साबित गरिदिएको छ। युक्रेनको डोनबास क्षेत्रमा केही दिनअघि फेला परेको एउटा चराको गुँड अहिले विश्वभर चर्चाको विषय बनेको छ। पहिलो नजरमा यो साधारण गुँड जस्तो देखिन्छ। तर नजिकबाट हेर्दा थाहा हुन्छ, यसको भित्री संरचनामा हरियो घाँस र सुकेका पातसँगै चम्किला, पातला फाइबर–अप्टिक तारहरू पनि बुनिएका छन्। ती तार कुनै सञ्चार कम्पनीका होइनन्, कुनै घरका बिजुली लाइनका पनि होइनन्। ती युद्धमा प्रयोग भएका फाइबर–अप्टिक एफपीभी ड्रोनका तार हुन्। अर्थात्, मानिसले एकअर्कालाई मार्न बनाएको प्रविधिको अवशेष प्रयोग गरेर चराले आफ्नो सन्तान हुर्काउने गुँड बनाएको थियो। यो एउटा गुँड मात्र होइन। यो युद्ध र जीवनबीचको सबैभन्दा गहिरो संवाद हो।

एक तस्वीर, जसले संसार रोक्यो जुन २३, २०२६। युक्रेनी भ्रष्टाचारविरोधी अभियन्ता ओलेना ट्रेगुबले सामाजिक सञ्जालमा एउटा तस्वीर सार्वजनिक गरिन्। तस्वीरमा एउटा चराको गुँड थियो। सुरुमा धेरैले यो सामान्य तस्वीर ठाने। तर ध्यान दिएर हेर्दा सबैको नजर एउटै कुरामा अडियो, गुँडभित्र घाँससँग मिसिएका फाइबर–अप्टिक तारहरू। यो कुनै कलात्मक सजावट थिएन। यी तार युद्धमा प्रयोग भएका ड्रोनबाट छरिएका केबल थिए। ट्रेगुबले लेखेकी थिइन्, ‘युद्धले सबै कुरा नष्ट गर्न खोज्छ, तर जीवनले त्यही विनाशबाट पनि नयाँ सुरुवात गर्छ।’ इजरायलको द जेरुसालेम पोस्ट अनुसार, उनको पोस्ट केही घण्टामै हजारौँ पटक शेयर भयो। धेरैले त्यसलाई ‘लाइफ फाउन्ड द वे’ अर्थात् ‘जीवनले बाटो खोज्छ’ भन्ने सन्देशसँग जोडेर हेरे। यो वाक्यांश हलिउड चलचित्र जुरासिक पार्कबाट लोकप्रिय बनेको हो, जसको मूल अर्थ हो, परिस्थिति जति कठिन भए पनि जीवनले बाँच्ने उपाय खोज्छ। डोनबासको त्यो सानो गुँडले यही वाक्यलाई वास्तविकतामा उतारेको देख्न सकिन्छ।

यो गुँड बनाउने चरा कुन प्रजातिको हो भन्ने आधिकारिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। तर गुँडको बनावट हेर्दा पन्छीविद्हरूले यो सम्भवतः युरेसियन च्याफिन्च वा त्यससँग मिल्दोजुल्दो सानो गीत गाउने चराको हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्। युद्धको भग्नावशेषमा भेटिएका घर यो गुँड भेट्टाउने व्यक्ति थिए युक्रेनी अनुसन्धानकर्ता तथा सैनिक, ओलेह मालचेंको। उनी डोनबासको अग्रिम मोर्चामा खटिएका थिए। केही समयअघि भएको रूसी ग्लाइड बम आक्रमणपछि एउटा ठूलो रूख भुइँमा ढलेको थियो। विस्फोटपछिको क्षेत्र निरीक्षण गर्ने क्रममा मालचेंकोको नजर रूखको हाँगामा अडिएको एउटा सानो गुँडमा पर्‍यो। पहिलो नजरमा त्यो साधारण गुँड नै लाग्यो। तर नजिकबाट हेर्दा उनी आफैं अचम्ममा परे। घाँस, सुकेका पात, काठका रेशा र तिनको बीचमा चम्किरहेका फाइबर–अप्टिक केबल। मानिसले युद्धका लागि बनाएका तारलाई चराले जीवनका लागि प्रयोग गरेको थियो। मालचेंकोले गुँडलाई सावधानीपूर्वक क्यामेरामा कैद गरे। पछि उनले भने, ‘हामी यहाँ हरेक दिन मृत्यु देखिरहेका छौं। तर यही ठाउँमा एउटा चराले प्रकृति अझै बाँचिरहेको छ भनेर उदाहरण दिइरहेको छ।’

आजकाल अधिकांश प्रेम सम्बन्धहरू सामाजिक सञ्जालबाट सुरु हुन्छन्। यसरी सुरु भएको सम्बन्ध कतिपयलाई राम्ररी अगाडि बढ्छ भने कतिपयको बीचमा टुट्छ। केही सम्बन्धमा रोचक कथाहरू देखिन्छन् भने केही धोकाधडी र अपराधमा परिणत हुन्छन्। भारतमा यस्तै एक घटनाले अहिले चर्चा बटुलेको छ। एक युवक र ‘युवती’ बीच सामाजिक सञ्जालबाट प्रेम सम्बन्ध बस्छ। युवकले ती व्यक्तिलाई सिन्दूर लगाएर पत्नी पनि बनाउँछन्। केही समय सँगै बिताएपछि ती व्यक्ति वास्तवमा केटा भएको पत्ता लाग्छ। विवाद बढेपछि सम्बन्ध हत्या घटनामा परिणत हुन्छ।

शव भेटिएपछि रहस्य खुलेको थियो। जुन २५ मा गुजरातको राजकोटस्थित मस्कट गेट रेल्वेको बलतिर महिलाको लुगा लगाएको एक शव फेला परेको थियो। शव कुहिएको अवस्थामा थियो। प्रारम्भिक अनुसन्धानले यो कुनै दुर्घटनाले मृत्यु भएको ठानेको थियो। पोस्टमार्टम गर्दा मृतकको टाउकोमा गम्भीर चोट लागेको प्रमाण प्राप्त भयो। प्रहरीले निष्कर्ष निकाले कि यो मृत्यु दुर्घटना नभई हत्या हो। फरेन्सिक रिपोर्ट, सीसीटिभी फुटेज, स्थानीयका बयान आदि अध्ययन गरी अनुसन्धान अघि बढाइयो।

अनुसन्धानपछि राजकोटकै एक कारखानामा काम गर्ने २० वर्षीय पियुष कुमार खरवारलाई पक्राउ गरियो। प्रहरीले सोधपुछ गर्दा पियुष कुमारले दोष स्वीकारे। प्रेमदेखि हत्यासम्म पियुष कुमारको बयान अनुसार हत्या गरिएका व्यक्तिसँग उनको तीन वर्षदेखि सम्बन्ध थियो। उत्तर प्रदेशका पियुष कुमार कामका लागि हैदरावादमा हुँदा सामाजिक सञ्जालमा केटीको रुपमा भेट भएको थियो। फेसबुकमा ‘निशा’ र इन्स्टाग्राममा ‘पूनम’ नाम राखेका ती व्यक्तिसँग पियुष कुमारको कुराकानी सुरु भयो। तर ती व्यक्तिको वास्तविक नाम चन्दन कुमार थियो। उनी पियुष कुमारसामु केटी बनेर प्रस्तुत भएका थिए।

यसरी सम्बन्ध अगाडि बढ्यो। थोरै समयमा उनीहरू सँगै बस्न थाले। पियुषले चन्दनलाई सिन्दूर लगाएर पत्नी जस्तो स्वीकार गरेका थिए। पियुषको शारीरिक सम्बन्धको आग्रहलाई चन्दनले धार्मिक प्रतिज्ञा भन्दै टारिरहेका थिए। उनले निश्चित समयसम्म शारीरिक सम्बन्ध नराख्ने बताए र त्यो प्रतिज्ञा सकिएपछि सम्बन्ध सुरु गर्ने बताएका थिए। एक दिन पियुषले चन्दनलाई दाह्री काटेको देखेपछि उनको वास्तविकता बुझ्यो। आफूले सिन्दूर लगाएर पत्नी बनाएको व्यक्ति समलिंगी पुरुष रहेछ भन्ने थाहा पाएपछि पियुष टाढिन खोजे। पियुष चन्दनलाई छोडेर उत्तर प्रदेश भागे, तर चन्दनले पछि गरे। त्यहाँबाट पनि भागेर राजस्थान हुँदै राजकोटसम्म पुगे पनि चन्दनले साथ छोडेन।

राजकोटको पडवाला क्षेत्रमा पियुषले कारखानामा काम गर्थे। जून २१ मा त्यही कारखानामा झगडा भयो। झगडापछि पियुषले चन्दनलाई फकाएर रेलवे ट्रयाक नजिकै एकान्त ठाउँमा लगे र डुङ्गाले टाउकोमा प्रहार गर्दै हत्या गर्यो। हत्यापछि शवलाई ढुंगाको मुनी लुकाएर आफू काममा फर्किए। राजकोट ग्रामीण प्रहरी अधीक्षक विजय सिंह गुर्जरले भने, फरेन्सिक प्रमाण, सीसीटीभी फुटेज तथा साक्षी बयानका आधारमा आरोपी पक्राउ गरिएको छ। उनी थप्दै छन्, आरोपीविरुद्ध भारतीय दण्ड संहिता (हत्या) को धारा १०३(१) अन्तर्गत मुद्दा दर्ता भइसकेको छ र अनुसन्धान जारी छ।