लेखक: space4knews

राजनीतिमा एक साता भनेको लामो समय हो। फुटबलको राजनीतिमा। मङ्गलवार बिहानसम्म जानी इन्फन्टिनोको फिफा अध्यक्षको शक्तिशाली पद अभेद्य जस्तो थियो। तर उनले फिफाका प्रतियोगिताहरूको स्वामित्व आंशिक रूपमा निजी लगानी संस्थाहरूलाई बेच्ने प्रस्ताव राख्ने प्रयास गरेलगत्तै उनको पद अहिले जोखिममा परेको छ। उनले अरू कसैलाई पनि जानकारी नदिइकन त्यस्तो प्रस्ताव अघि सारेको जस्तो देखिन्छ। चर्को आलोचनापश्चात् उनले उक्त प्रस्ताव अब अघि नबढाउने त भने तर उनीविरुद्धको विरोध रोकिएन।

युरोपको फुटबल प्रशासक निकाय – युनिअन अफ युरोपियन फुटबल असोसिएशन्स (युईएफए वा युएफा) – ले इन्फन्टिनोको कटु आलोचना गर्दै नै आएको थियो। बिहीवार उसले इन्फन्टिनोको पछिल्लो प्रस्तावका विरुद्ध ठूलै झट्का दियो – विश्वकपसहित सम्पूर्ण फिफा प्रतियोगिताको बहिष्कार गर्ने धम्की दिएर। अब उक्त युरोपेली फुटबल प्रशासक निकायले इन्फन्टिनोलाई यही मौकामा हटाउन सकिन्छ कि भन्ने ठानेको छ – सायद यो उसको लागि (इन्फन्टिनो हटाउने) अन्तिम मौका नै हुन सक्छ।

अचानक इन्फन्टिनोसँग चिढिएको ऊ मात्रै चाहिँ होइन। उत्तर र मध्य अमेरिका अनि क्यारेबिअन क्षेत्रको फुटबल महासङ्घ कन्काकाफले पछिल्लो योजनाको पृष्ठभूमिमा फिफाको नेतृत्वबारे “समग्र समीक्षा” गरिनु पर्ने भनेको छ। यही संस्थासँग निकटमा रहेर इन्फन्टिनोले हालै २०२६ विश्वकप सम्पन्न गराएका थिए। इन्फन्टिनोको लागि थप क्षति त के हो भने उनीप्रति निकै बफादार देशहरू रहेको एशियाली फुटबल महासङ्घ (एएफसी)ले पनि उनलाई साथ दिएन। अनि उनका दुई जना अति निकट अधिकारीहरू – वरिष्ठ सल्लाहकार कार्लोस कोर्देरो तथा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत केभिन लामोर – ले पनि उनको साथ छाडे।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँग चाँडो सम्झौता हुने अपेक्षामा उक्त देशविरुद्धको आक्रमण योजना रद्द गरिएको बताएका छन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा लेख्दै भनेका छन् कि आक्रमण त्यतिबेला मात्र रोकिएको हो जब द्रुत गतिमा सम्झौता सम्भव हुने देखिएको थियो। उनका अनुसार यस सम्झौतामा होर्मुज जलमार्ग तुरुन्त खोल्ने र “इरानको परमाणु खतरा” अन्त्य गर्ने विषयहरू समावेश हुनेछ। ट्रम्पले यस निर्णय इजरायलको समर्थनमा गरिएको पनि बताए।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले वाशिङ्टनले तेहरानविरुद्ध नयाँ तथा अझ कडा आक्रमणको योजना बनाइरहेको प्रकट गरेका थिए। यस अघि तेहरानले अमेरिकालाई तनाव बढाएको आरोप लगाउँदै अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूलाई “युद्धको आगोमा जलेर नष्ट हुने” चेतावनी दिएको थियो। ट्रम्पले आफ्ना धारणा व्यक्त गर्दै भनेका थिए कि अमेरिका “इस्लामिक गणतन्त्र इरानविरुद्ध द्वितीय विश्वयुद्धयता सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य आक्रमण गर्न तयार छ।” तर इरान र मध्यपूर्वका अन्य देशहरूले सम्झौताका लागि आक्रमण रोक्न आग्रह गरेकाले ट्रम्पले ती आक्रमणहरू हालका लागि स्थगित गरिदिएको बताए।

ट्रम्पले कुनै सम्झौताका दिशामा प्रगति भइरहेको र सम्झौताका केही अंशहरूमा सहमति पनि बनेको संकेत गरेका छन्। “सम्झौतामा होर्मुज जलमार्ग तत्काल र पूर्ण रूपमा खोल्ने र इरानको परमाणु खतरा नष्ट गर्ने विषयहरू समावेश हुनेछन्,” उनले लेखेका छन्। ट्रम्पको घोषणापछि इरानले अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन। अमेरिकी सरकारले पहिल्यै मध्यपूर्वस्थित आफ्ना नागरिकहरूलाई सचेत रहन र तनाव बढेमा त्यो क्षेत्र छाड्न चेतावनी दिएको थियो।

शनिबार जारी सुरक्षा सतर्कताले भन्यो, “मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकीहरू सजग रहनुपर्छ र उडान रद्द हुने, हवाई क्षेत्र बन्द हुने र यात्रा अवरुद्ध हुने सम्भावनाका लागि तयार रहनुपर्छ।” कयौं स्रोतले अमेरिकी संचार माध्यम सीबीएसलाई जनाएका छन् कि अमेरिका र इजरायलले इरानको ऊर्जा संरचनामा अहिलेसम्मकै कडा बमबारी गर्ने योजना बनाइरहेका थिए। सूत्रहरूले भने कि उक्त योजना शुक्रबार ट्रम्पको क्याबिनेट बैठकमा पनि छलफल भएको थियो। त्यो बैठकमा पत्रकारहरू उपस्थित थिए जब ट्रम्पले भन्नुभएको थियो, “हामी ती इरानीलाई कडा रूपमा जवाफ दिनेछौं। जब कहिले पनि तिनीहरूले भने, अब पुग्यो भने।”

एक्सिअसका अनुसार, साउदी राजकुमार मोहम्मद बिन सलमानले शनिबार ट्रम्पसँग सम्भावित आक्रमणबारे चिन्ता साझा गरेका थिए। रोयटर्सले पनि यस फोन संवादको समाचार प्रकाशित गरेको थियो। एप्रिलमा भएको युद्धविराम सम्झौता भंग भएपछि, वाशिङ्टन र तेहरानबीच आक्रमण र प्रत्याक्रमणको चर्को स्थिति सिर्जना भएको छ। यसै साता अमेरिकी सैनिक ठाँउहरूमा बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र हान्ने प्रयासपछि इरानविरुद्ध शुरू भएका बमबारी फेरी तीव्र भएको अमेरिकी पक्षले बताएको थियो। अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा समुद्री नाकाबन्दी र बमबारी संचालन गरेको छ। इरानले पनि मध्यपूर्वभर अमेरिकी ठाँउहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन हमलाहरू गर्दै आएको छ र होर्मुज जलमार्गमा पानीजहाजहरूलाई निशाना बनाएको छ। फेब्रुअरी २८ देखि अमेरिका र इरानले आक्रमण सुरु गरेका छन् साथै विश्व बजारमा तेल मूल्यमा ठूला उतारचढाव देखिएका छन्।

बजारमा अचानक खाना पकाउने ग्यासको अभाव देखिएपछि नेपाल आयल निगमले शनिबारदेखि टेकुमा खुद्रा ग्यास वितरण सुरु गरेको छ। तर, भारतबाट ‘नियमित आपूर्ति भइरहेकै’ अवस्थामा ग्यास अभाव किन देखियो? नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरका अनुसार आधा सिलिन्डरबाट पूर्ण सिलिन्डर अर्थात् १४.२ किलो ग्यास वितरण सुरु भएसँगै बजारमा ग्यासको अभाव देखिएको छ। “पहिले ७.१ किलो ग्यास वितरण हुँदा बजारमा पर्याप्त आपूर्ति भएको थियो,” ठाकुरले भने। “तर पूर्ण सिलिन्डरमा जानेबित्तिकै बजारमा अचानक झट्का परेको छ,” उनले थपे।

भारतीय आयल निगमले आवश्यक ग्यास आपूर्ति गर्ने सुनिश्चितता दिएपछि मात्र नेपाल आयल निगमले पूर्ण सिलिन्डर ग्यास वितरण गर्ने निर्णय गरेको प्रवक्ताले बताए। त्यसै कारण अहिलेको अभाव लामो समय रहने छैन भन्ने निगमको दाबी छ। ग्यास उद्योग संघले पनि पहिले आधा सिलिन्डर बिक्री हुँदा पर्खिरहेका ग्राहकहरूले पूर्ण सिलिन्डर पाइँ थालेपछि एकैपटक ग्यास भर्न आएपछि माग पूरा गर्न सक्न नसकेको बताएका छन्।

आयल निगमले पूर्ण सिलिन्डर ग्यास लिन पर्खिरहेका ग्राहक एकैपटक ग्यास लिन आउँदा बजारमा अभाव देखिएको जनाएको छ। “यो बजारमा अचानक माग बढेको झट्का हो। पूर्ण चक्र पुरा भएपछि १० देखि १२ दिनभित्र स्थिति सहज हुन्छ,” निगमका प्रवक्ता ठाकुरले बताए। नेपाल ग्यास उद्योग संघका उपाध्यक्ष धर्मराज बर्तौलाले पनि एकैपटक धेरै मानिसहरूले ग्यास किन्दा यस्तो अभाव देखिएको तर अहिले निगमको पनि केही कमजोरी रहेको जनाए।

नेपालमा दैनिक ९० देखि ९५ बुलेट ग्यासको माग रहेको छ, जो नेपाल आयल निगमका अधिकारीहरूले बताएका छन्। अहिलेको अभाव हटाउन भारतका इन्धन केन्द्रहरूमा दैनिक १०० भन्दा बढी बुलेटहरू लोड भइरहेको ठाकुरले बताए। यी बुलेटहरू नेपाल आएर उद्योग मार्फत सिलिन्डरमा ग्यास भर्न सुरु गर्न करिब एक साताको समय लाग्ने जनाइएको छ।

नेपाली पर्वतारोहण समुदायले दशकोंपछि देशबाहिर सबैभन्दा ठूलो दुर्घटना मानिएको गत बिहीबारको ब्रोड पीक हिमपहिरो घटनालाई सम्झँदै पाकिस्तानमा नेपाली आरोहीहरूको विस्तारिएको भूमिका प्रति चासो बढेको छ। शनिबार नेपाली आरोहण व्यवस्थापकहरूले दुई दिनदेखि बेपत्ता विदेशीहरू सहित आफ्ना १० सबै सदस्यहरूको मृत्यु भएको पुष्टि गरेका थिए। पाकिस्तानमा एउटै घटनामा छ जना नेपालीहरू परेको यस घटनाले पर्वतारोहण क्षेत्रमा ‘फोर्टीन पीक’ को कीर्तिमान र नेपाली शेर्पा समुदायको फैलावटबारे अनुसन्धान आवश्यक रहेको जानकारीकारहरूले बताएका छन्।

आठ हजार मिटरभन्दा माथिका १४ अग्ला हिमाल चढ्ने अभियानलाई ‘फोर्टीन पीक’ भनिन्छ, जसलाई निर्मल ‘निम्सदाई’ पुर्जाले छिटो पूरा गर्ने आशा गरिएको थिएन। नेपालमा जन्मेका तथा पूर्व ब्रिटिश ‘स्पेसल फोर्सेज (एसबीएस)’ का सदस्य पुर्जाले सन् २०१९ मा आठ वर्षको समयलाई छ महिनामा झार्दै ‘फोर्टीन पीक’ आरोहणै सिधा गरेका थिए। साउथ कोरियाका किम चाङ्-होले १४ हिमाल चढ्न सात वर्ष १० महिना ६ दिन लागेको थियो। किमको कीर्तिमान त्यो दशकमा कसैले तोड्न सकेन। प्रसिद्ध आरोही राइनहोल्ड मेस्नरले ‘फोर्टीन पीक’ पूरा गर्न लगभग १६ वर्ष समय लिएका थिए।

पुर्जाले १८९ दिनमा बनाएको यो कीर्तिमान नेटफ्लिक्स डकुमेन्ट्री मार्फत विश्वमा परिचित भयो। पुर्जाले सम्भव देखाएको ‘फोर्टीन पीक’ आरोहणले पर्वतारोहण जगतमा नयाँ गति ल्यायो। नेपाल पर्वतारोहण सङ्घका कार्यवाहक अध्यक्ष ईश्वरी पौडेलले भने, “फोर्टीन पीक को सबैभन्दा ठूला प्रवर्तक निम्सदाई नै हुन् भन्नेमा कुनै शङ्का छैन। उनको योगदानले नेपालको नेपाली शेर्पाहरूलाई पाकिस्तान बाहिर ठूलो कार्यस्थल उपलब्ध गराएको छ।”

‘फोर्टीन पीक’ का लागि पाकिस्तान जान आवश्यक छ, जहाँ विश्वका १४ उच्च हिमालमध्ये पाँच हिमाल — केटू (८,६११ मिटर), नङ्गा पर्वत (८,१२६ मिटर), जी वान (८,०८० मिटर), ब्रोड पीक (८,०५१ मिटर), र जी टु (८,०३५ मिटर) — आरोहण गरिन्छ। पुर्जाको कीर्तिमान नर्वेकी क्रिस्टिन हरिला र शेर्पा तेन्जेन लामाले सन् २०२३ मा आधा तोडेका थिए। त्यही वर्ष तेन्जेन लामा तिब्बतको शिशापाङ्मा आरोहणका क्रममा हिमपहिरोमा परी मृत्यु भएको थियो।

उत्तर कोरियाली नेता किम जङ अनबारे धेरै कुरा रहस्यमय छन्। त्यसमध्ये पनि उनकी आमाबारेको रहस्य सबैभन्दा आश्चर्यजनक देखिन्छ। आफ्नो १५ वर्षे शासनकालमा उनले एकपटक पनि आमाबारे सार्वजनिक रूपमा केही बोलेका छैनन्। वंशका कारण प्राप्त तानाशाहीको वैधता “माउन्ट पेक्टु” वंशमा टिकेको देखिन्छ – यस वंशको नाम कोरियाली प्रायद्वीपको सबैभन्दा अग्लो पहाडबाट आएको हो। यो ठाउँ कोरियालीहरूको मिथकीय जन्मस्थान मानिन्छ। यही स्थान हो जहाँ राष्ट्रपिता मानिने किम इल सुङले जापानी उपनिवेशवादीहरू विरुद्ध गुरिल्ला गतिविधि गरेका थिए।

सत्ताका दुई प्रमुख व्यक्तिका आमाहरू – राष्ट्रपिता किम इल सङकी आमा काङ पान सक र किम जङ इलकी आमा किम जङ सक – दुवैलाई कोरियाको आमाहरूको रूपमा सम्मान गरिन्छ। तर वर्तमान सर्वोच्च नेता किम जङ अनकी आमा को योङ हुई भने प्रायः गुमनाम छिन्। उनको नाम वा सम्मान कतै उल्लेखित छैन। को योङ हुईको गुमनाम हुनुको मुख्य कारण कोरियाली समाजमा विद्यमान सामाजिक धारणामा दागी मानिने वर्गबाट हुनुलाई मानिन्छ।

जीवनी लेखकहरूले सङ्कलन गरेका विभिन्न जानकारी अनुसार, उनकी आमाको जन्म सन् १९५२ मा जापानको ओसाका शहरमा भएको थियो। उनका माता-पिता मुख्यत: जेजु टापुमा बस्ने थिए, जुन अहिले दक्षिण कोरियामा पर्दछ तर पहिले उत्तरको शत्रुराष्ट्र थियो। को परिवार “जाइनिची कोरियाली” थियो, जसले जापानी औपनिवेशिक शासनकालमा सन् १९१० देखि १९४५ सम्म जापानमा बसोबास गरेको थियो। उत्तर कोरिया एक सामाजिक मर्यादाक्रमलाई महत्त्व दिने देश हो, जुन कतिपय विश्लेषकको दृष्टिमा जात प्रणाली जस्तै जेलिएको छ।

विश्लेषकहरू भन्छन् कि आफ्ना आमाबाबु र अग्रजप्रति सम्मान गर्नु पर्ने कन्फ्युसियन कालको अवधारणा त्यहाँका मानिसहरूलाई अझै सिखाइन्छ। किम जङ अनका बाबुआमाबारे विद्यमान गोपनीयताका कारण हुनसक्छ उनले आफ्नी पत्नी रि सोल जु लाई आफ्ना शासनको सुरुवाततिरै सार्वजनिक रूपमा अगाडि ल्याएका छन् र आफ्नी किशोरी छोरी जु ऐलाई भावी उत्तराधिकारीका रूपमा हुर्काइरहेका छन् भनी विश्लेषक चेओङको तर्क छ।