आकारभित्र स्वतन्त्रता र बन्धनको द्वन्द्व
सिक्किमको पृष्ठभूमिमा भारत र दक्षिण कोरियाको सह-निर्माणमा तयार भएको सेप अफ मोमो निर्देशक त्रिवेणी राईको पहिलो नेपाली कथानक चलचित्र हो। यस चलचित्रले दिल्लीबाट गाउँ फर्किएकी ३२ वर्षीया युवती विष्णुको संघर्षमार्फत महिलामाथि हुने आन्तरिकीकृत पितृसत्ता र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको द्वन्द्वलाई देखाएको छ। भनिन्छ – सिनेमा दृश्य र आवाजको संयोजन हो। दुईमध्ये कुनै एकमा चुक्यो भने कथानक जति बलियो भए पनि सिनेमा कमजोर हुन जान्छ। यो मानेमा त्रिवेणी राई निर्देशित सेप अफ मोमो धेरै हदसम्म अब्बल ठहरिन पुगेको छ।
यो नेपाली भाषामा बनेको, सिक्किमको हिमाली पृष्ठभूमिमा आधारित, भारत र दक्षिण कोरियाको सह-निर्माणमा तयार पारिएको निर्देशकको पहिलो कथानक सिनेमा हो। यसले अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूमा समेत आफ्नो उपस्थिति प्रशंसासहित जनाइसकेको छ। सिनेमामा विष्णु (गौमाया गुरुङ) को दृष्टिबाट कथा भनिएको छ। उनी दिल्लीको जीवन छोडेर भर्खरै आफ्नो हिमाली गाउँ फर्किने ३२ वर्षीया युवती हुन्। घरमा बिरामी हजुरआमा, आमा र गर्भवती बहिनी छन्। घरमा पुरुष छैनन्। पुरुष नभए पनि उनीहरूको घरमा पितृसत्ता कायम नै छ। यो संरचनागत त्रुटिका कारण पुरुष नहुँदा पनि महिलाहरूमा पितृसत्ता जीवित रहन्छ भनेर सन्देश दिन यो सिनेमा सफल छ।
सिनेमाको कथानकको संरचना सरल तर प्रभाव छाड्न सफल छ। यो कुनै ठूलो घटना वा आश्चर्यजनक मोडमा आधारित छैन। विष्णु घर फर्किएकी छिन्। यसपछि परिवारसँगको द्वन्द्व, गाउँको सामाजिक अपेक्षा र उनको आन्तरिक संघर्ष केन्द्रमा हुँदै सिनेमा अघि बढ्छ। दिल्लीको आधुनिक र स्वतन्त्र जीवनबाट आएकी उनी गाउँ फर्किएपछि आफूलाई ‘बाहिरी’ महसुस गर्छिन्। उनी शिक्षित, विशेषाधिकार प्राप्त र प्रगतिशील सोचकी छिन्। घर/गाउँमा उनी महिलाहरूको दैनिक संघर्ष, सहनशीलता र आन्तरिकीकृत पितृसत्तासँग ठोक्किन्छिन्।
यो सूक्ष्मताले सिनेमाले सतही नारीवादी कथा बन्न दिँदैन। मिसेल फुकोको शक्ति सिद्धान्तअनुसार पितृसत्ता फैलिएको छ- पुरुष नभए पनि महिलाहरूले यसलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। फिल्मले यो आन्तरिक संरचनालाई सुन्दर तरिकाले देखाउँछ। निर्देशक राईले आफ्नै व्यक्तिगत अनुभवलाई आधार बनाएर यो कथा बुनेकी हुन्। यहाँसम्म कि मुख्य पात्रको नाम समेत उनका स्वर्गीय बुबाबाट राखिएको हो।
समग्रमा, सेप अफ मोमो साधारण कथामार्फत ठूला प्रश्नहरू उठाउने सिनेमा हो। यो सिनेमालाई एउटा भारतीय अथवा पराइ मान्नु पक्षपात सिवाय केही हुँदैन। अन्त्यमा, स्वतन्त्रता के हो? परिवार छोड्नु नै मुक्ति हो? परम्परा बन्धन मात्र हो कि आराम पनि? आंशिक नै सही, तपाईंले सायद उत्तर डेढ घण्टा लामो यो सिनेमामा पाउनुहुनेछ।
