अमेरिका र इरानबीच वार्तामा चार मुख्य विषयमा छलफल हुने
२८ चैत, काठमाडौं । पाकिस्तानले शनिबार युद्धरत अमेरिका र इरानलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउँदै इस्लामावादमा मेजबानी गर्ने भएको छ। इरानी सभ्यता नष्ट पार्ने धम्की दिएका अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पाकिस्तानको मध्यस्थतामा इरानलाई राखेर नयाँ प्रस्ताव ल्याएपछि दुई हप्ताको युद्ध विराम गर्न राजी भएका थिए। तर अहिलेसम्म शान्तिवार्ताका सबै मुद्दा समाधान भएका छैनन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रूथमा भनेका छन् कि इरानबाट १० सूत्रीय प्रस्ताव आएको छ, जसलाई उनले ‘वार्ताको व्यवहारिक आधार’ घोषणा गरेका छन्। अर्कोतर्फ इरानका विदेश मन्त्री अब्बास अरागचीले भने अमेरिकी पक्षबाट १५ सूत्रीय प्रस्ताव आएको बताएका छन्। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा आज सुरु हुने वार्तामा ट्रम्पले अमेरिकाको तर्फबाट उपराष्ट्रपति जेडी भान्सलाई कमान जिम्मा दिएका छन्। उनका सहयोगीका रूपमा ट्रम्पले आफ्ना विशेष दूत स्टीभ विटकफ र जेरेड कुसनरलाई पनि पठाएका छन्। उनीहरूको टोली शनिबार नै इस्लामावाद पुगिसकेको छ। पाकिस्तानले वार्ताकार र वार्तास्थलको सुरक्षा व्यस्था मजबूत बनाएको उल्लेख गरेको छ तथा दुवै पक्षलाई निश्चिन्त हुन आश्वासन दिएको छ।
के आउने परिणाम? ट्रम्पका शीर्ष वार्ताकारहरू सहमति जुट्नेमा आशावादी छन्। उनीहरूले यो वार्ताबाट सहमति निस्कने र युद्ध समाप्त हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। अहिलेसम्म आधिकारिक रूपमा दुवै पक्षका प्रस्ताव सार्वजनिक गरिएको छैन, तर अनौपचारिक रूपमा प्रस्तावहरू जारी हुँदै आएका छन्। तथापि विश्व समुदायमा अझै संशयहरू छन्। यूएईका राष्ट्रपतिको वरिष्ठ कूटनीतिक सल्लाहकार अनवर गर्गशले भने, कैयौं तथ्य अझै स्पष्ट भइसकेका छैनन्। ‘इरान, अमेरिका र पाकिस्तानबाट विरोधाभासी बयानहरू आइरहेका छन्,’ उनले भने, ‘हामीले यी बयानहरूको सामञ्जस्य गर्न र अगाडि बढ्ने उपयुक्त मार्ग पहिचान गर्न आवश्यक छ।’
इस्लामावादमा हुने वार्तामा मुख्यत चार विषयमा छलफल हुनेछ र विश्व समुदाय ती विषयमा गहिरो चासो राखिरहेको छ। इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई अमेरिका सधैं परमाणु हतियार विकासमा तीव्रता दिएको आरोप लगाउँदै आएको छ र हालको युद्धको मुख्य कारण पनि त्यही रहेको बताउँदै आएको छ। तर इरानले यो repeatedly अस्वीकार गरेको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूको दाबी अनुसार पछिल्लो १२ दिन चलेको युद्ध र अमेरिका-इजरायलको हमलामा इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई ठूलो क्षति लागेको छ। अमेरिकाले इरानको परमाणु कार्यक्रम पुनः पुरानै अवस्थामा ल्याउन लामो समय लाग्ने दावी गरेको छ। इरानसँग रहेको भनिएको ४४० किलो अत्यधिक विकसित युरेनियमको भविष्यबारे पनि शंका अझै कायम छ। अमेरिका गत वर्ष इस्फहानस्थित परमाणु अनुसन्धान केन्द्रमा गरेको आक्रमणले त्यो युरेनियम भग्न अवशेषमा परिणत हुनसक्ने अनुमान छ। अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथले बुधवार बताए, ‘त्यो युरेनियमलाई २४ घण्टासम्म गहिराइमा दबाएर सुरक्षित राखिएको छ। इरानसँग अहिले कुनै परमाणु हतियार छैनन्, र यहीँ यो काम सम्पन्न भयो।’
