लेखक: space4knews

संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले फ्रन्टियर एआईलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड तथा निगरानीअन्तर्गत राख्ने फिनल्यान्ड र नर्वेको पहलकदमीलाई स्वागत गर्नुभएको छ। यस पहलले एआईमा मापदण्ड, प्रमाणीकरण र क्षमता सीमालाई नाघेमा अन्तर्राष्ट्रिय संस्था निर्माण गर्ने सम्भावना खोज्न सदस्य राष्ट्रहरूलाई आग्रह गरेको छ। गुटेरेसले एआईको सुरक्षित विकास, पारदर्शिता र जवाफदेहिताका लागि विश्वव्यापी सहकार्य र मानव अधिकारमा आधारित सुरक्षा व्यवस्था अपरिहार्य भएको बताउनुभएको छ।

६ असोज, न्युयोर्क (रासस/एएनआई) । गुटेरेसले तीव्र गतिमा विकास हुँदै गरेको ‘‘फ्रन्टियर एआई’’ मोडेललाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड र निगरानीमा राख्न फिनल्यान्ड र नर्वेले अघि सारेको पहललाई स्वागत गर्नुभएको छ। उहाँले एआईको सुरक्षित विकास र प्रयोगका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ। फिनल्यान्डका राष्ट्रपति अलेक्जान्डर स्टब र नर्वेका प्रधानमन्त्री जोनास गार स्टोरेको नेतृत्वमा सुरू गरिएको पहलले संयुक्त राष्ट्रसंघका सदस्य राष्ट्रहरूलाई विद्यमान अन्तर्राष्ट्रिय संयन्त्रलाई सुदृढ गर्दै एआईका लागि मापदण्ड निर्धारण, प्रमाणीकरण तथा क्षमता सीमालाई नाघेमा राष्ट्रहरूलाई एकै स्थानमा ल्याउन सक्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था निर्माण गर्ने सम्भावना खोज्न आग्रह गरेको छ।

महासचिव गुटेरेसले सामाजिक सञ्जाल एक्स मार्फत पहलको स्वागत गर्दै एआईसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघको स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक प्यानलले पहिलो विषयगत प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेकोमा पनि खुशी व्यक्त गर्नुभएको छ। उहाँले फ्रन्टियर एआई प्रयोगशाला र सुरक्षा संस्थान सहित बाह्य विशेषज्ञहरूलाई प्यानलसँग सहकार्य गर्न आग्रह गर्नुभएको छ। यस पहलले एआई मानव निर्देशन, निगरानी र नियन्त्रणमा रहनुपर्ने तथा यसको विकास र प्रयोग अन्तर्राष्ट्रिय कानून अन्तर्गत हुनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

एआईले मानव जीवन सुधार, विज्ञानको विकास र अर्थतन्त्र सुदृढ गर्न योगदान पुर्‍याउन सक्ने भए पनि यसको तीव्र विकासले उचित व्यवस्थापन नहुँदा सुरक्षा र संरक्षणमा ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्ने पनि यसले बताएको छ। यसले एआई विकास गर्ने कम्पनीहरूलाई अनिवार्य पूर्वप्रयोग परीक्षण र स्वतन्त्र मूल्यांकनसहित पारदर्शी सुरक्षा प्रणाली विकास गर्न तथा योग्य मूल्यांकनकर्तालाई जोखिम परीक्षणका लागि आवश्यक पहुँच दिन आग्रह गरेको छ। सरकार र क्षेत्रीय संस्थाहरूलाई साझा मापदण्ड विकास, गम्भीर सुरक्षा घटनाको प्रतिवेदन तथा वैज्ञानिक क्षमता र विश्वसनीय मूल्याङ्कनमा सबै मुलुकको पहुँच सुनिश्चित गर्न पनि आह्वान गरिएको छ।

यस पहललाई अस्ट्रेलिया, क्यानाडा, जर्मनी, आयरल्याण्ड, नेदरल्याण्ड्स, सिङ्गापुर, स्पेन, दक्षिण अफ्रिका, टर्की लगायत देशहरूका नेताहरू सहित युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयनले समर्थन जनाएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औं महासभामा एआई प्रमुख छलफलको विषय बनेको छ। सेप्टेम्बर १६ मा महासचिव गुटेरेसले एआई, जलवायु सङ्कट र गहिरिँदो असमानतालाई मानवतासामु रहेका तीन अस्तित्वगत खतराका रूपमा उल्लेख गर्नुभएको थियो। उहाँले स्वास्थ्य, शिक्षा र जलवायुसहितका क्षेत्रमा एआईको ठूलो सम्भावना भए पनि यसको विकास मानव जोखिमको बुझाइभन्दा तीव्र भइरहेको बताउनुभएको छ।

सरकारले आफ्ना नागरिकहरूलाई एआईको जोखिमबाट जोगाउनुपर्ने उल्लेख गर्दै महासचिव गुटेरेसले विश्वव्यापी सहकार्य अपरिहार्य रहेको बताएका छन्। उहाँले एआईलाई सुरक्षित, पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन मानवीय मर्यादा केन्द्रमा राख्ने सुरक्षा व्यवस्था आवश्यक रहेकोमा जोड दिनुभएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक प्यानलले सेप्टेम्बर २१ मा एआई एजेन्ट, असङ्गति र मानवीय नियन्त्रण गुम्ने जोखिम सम्बन्धी पहिलो विषयगत प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको हो। महासचिव गुटेरेसले मङ्गलबार महासभामा आफ्नो अन्तिम सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। उहाँको महासचिवकाल समाप्त हुँदैछ। ८१औं महासभाको मूल विषय ‘विश्वासको पुनःस्थापना, रूपान्तरणको व्यवस्थापन : सबैका लागि परिणाम दिने संयुक्त राष्ट्रसंघ’ रहेको छ।

अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा इरानी प्रतिनिधिहरूसँग संवादका लागि अमेरिका तयार रहेको बताएका छन्। तर अहिलेसम्म वार्ताका लागि कुनै निश्चित मिति तय गरिएको छैन भन्ने उनले स्पष्ट पारेका छन्। रुबियोले यो कुरा एक टेलिभिजन अन्तरवार्तामा बताएका हुन्। ‘अहिले कुनै विशेष मिति तोकिएको छैन, तर हामी स्पष्ट रूपमा वार्ताका लागि खुलेका छौं,’ विदेश मन्त्री रुबियोले भने, ‘विशेष गरी यदि यसले सकारात्मक परिणाम ल्याउने र अन्ततः इरानले आणविक हतियार विकास नगर्ने सुनिश्चित गर्न सकिन्छ भने।’

इरानी विदेश मन्त्री अब्बास अराघची महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क पुगेका छन्। ट्रम्प प्रशासनले इरानको ‘मुख्य प्रतिनिधिमण्डल’लाई महासभामा भाग लिन स्वीकृति दिएको छ। उक्त प्रतिनिधिमण्डलमा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियन पनि सहभागी हुनेछन्। रुबियोले मंगलबार बिहान फक्स न्यूजसँग कुरा गर्दै पेजेस्कियनसँग भेट एक उपयोगी कदम हुन सक्ने उल्लेख गरेका थिए। उनले थपे कि ट्रम्प पनि इरानी राष्ट्रपति पेजेस्कियनसँग भेट्न इच्छुक रहेको बताएका छन्। ‘राष्ट्रपति उहाँ (पेजेस्कियन) वा अन्यसँग भेट्न तयार छन्। यस किसिमको भेटले केही नकारात्मक नल्याउनेछ,’ उनले भने।

इरानमा सबै अन्तिम निर्णय सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको हातमा रहेको भन्दै रुबियोले वार्ताबाट ठोस नतिजा आउने कि नआउने थाहा पाउन गाह्रो रहेको बताए। तर उनले सम्झौता वा कूटनीतिक वार्ताका लागि कहिल्यै ढोका बन्द गर्न नहुनेमा जोड दिए।

६ असोज, काठमाडौं । चीनमा पूँजीवादको विस्तारसँगै ओझेलमा परेको मार्क्सवादी अर्थशास्त्रलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) क्रान्तिले पुनः सक्रिय बनाएको छ। ग्रिसका पूर्व अर्थमन्त्री तथा फुदान विश्वविद्यालयका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता यानिस भारोउफाकिसका अनुसार, केही वर्षअघिसम्म चीनका शीर्ष विश्वविद्यालयहरूमा मार्क्सवादलाई केवल औपचारिकतामा सीमित राखिएको थियो। तर अहिले एआई र रोबोटिक्सको तीव्र विकासले चिनियाँ मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूलाई नयाँ ऊर्जा र वैचारिक बल प्रदान गरेको छ।

चिनियाँ मार्क्सवादीहरू लामो समयदेखि देश पूँजीवादी दिशामा जाँदा उत्तर एटलान्टिक अर्थतन्त्रहरू जस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ (लगानी उत्पादक क्षेत्रबाट हटेर घरजग्गा वा सम्पत्तिको मूल्य वृद्धिमा सीमित हुने अवस्था) मा फस्ने चिन्तामा थिए। उत्पादनमूलक क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढेर नाफाको दर घट्न थालेपछि लगानीकर्ताहरू कम जोखिममा बढी प्रतिफल पाइने घरजग्गा तथा वित्तीय क्षेत्रतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यसले गर्दा उद्योगहरू सुक्दै जान्छन् र देशको औद्योगिक जग कमजोर बन्दै जान्छ। चीनको घरजग्गा क्षेत्रको विशाल कम्पनी एभरग्रान्डको पतनलाई धेरैले यस्तै ‘रेन्ट ट्र्याप’ को सङ्केतका रूपमा हेरिएको थियो। यद्यपि, चिनियाँ राज्य संयन्त्रले हरित ऊर्जा, विद्युतीय सवारी साधन, सेमिकन्डक्टर र एआई जस्ता क्षेत्रमा रणनीतिक लगानीमार्फत यस प्रकारको सङ्कट टार्दै आएको दाबी सरकारी विद्वानहरूले गर्दै आएका छन्।

तर, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रीहरूको भने अझै छुट्टै चिन्ता थियो। सन् २०२५ को सुरुवातमा केही अर्थशास्त्रीहरूले चीनको विशाल व्यापार बचत (ट्रेड सर्प्लस) लाई चिनियाँ र पश्चिमी दुवै वर्गका श्रमिकहरूविरुद्धको वर्ग सङ्घर्षको परिणामका रूपमा विश्लेषण गरेका थिए। चीनसँग सञ्चित लगभग १७० खर्ब चिनियाँ युआन (लगभग २५ खर्ब अमेरिकी डलर) बचत यदि सम्पत्ति खरिदमा मात्र प्रयोग भयो भने चीन ‘रेन्ट ट्र्याप’बाट बाहिर निस्कन सक्दैन। अर्कोतर्फ, सो रकम विकासोन्मुख देशहरूमा लगानी गर्दा चीन पनि पश्चिमी देशहरू जस्तै अन्य देशबाट नाफा निचोर्ने ‘रेन्टियर’ राष्ट्र बन्ने खतरा रहन्छ।

मध्यपूर्वमा द्वन्द्व तीव्र बन्दै गर्दा अमेरिका र इरानबीच तनाब बढेको अवस्थामा, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डले सोमबार युद्धको भूगोल नै परिवर्तन गर्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। बेलायती सेनाले जनाएको छ कि स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सोमबार प्रवेश गर्ने क्रममा एउटा ट्यांकरमा अज्ञात प्रक्षेप्यास्त्रले आक्रमण गर्दा दुई चालकदल सदस्य घाइते भएका छन्। यही घटनाका बेला इजरायली सेनाले आफ्नो देशभरि उच्च सुरक्षा सतर्कता जारी राखेको छ। ६ असोज, तेहरान/लन्डन (रासस/एपी)।

इरानी रिभोलुसनरी गार्डले अमेरिकाले द्वन्द्वलाई अझै बढाएमा युद्धको भूगोल परिवर्तन गर्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ, यद्यपि तिनका लागि अपनाइने विकल्पका सम्बन्धमा विस्तृत जानकारी साझेदारी गरिएको छैन। अर्कोतर्फ, बेलायती सेनाले जानकारी दिए अनुसार, सोमबार स्ट्रेट अफ होर्मुजमा प्रवेश गर्ने क्रममा ट्यांकरमाथि अज्ञात प्रक्षेप्यास्त्रले आक्रमण गरेको थियो जसमा दुइ चालक दलका सदस्य घाइते भएका छन्।

स्ट्रेट अफ होर्मुज विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा ढुवानी तथा समुद्री व्यापार मार्गहरूमध्ये एक हो। यहाँ कुनै पनि सुरक्षा घटना क्षेत्रीय समुद्री यातायात र पेट्रोलियम आपूर्तिमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ, जसकारण यो घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ निगरानी गरिरहेको छ। यसैबीच, इजरायली सेनाले देशभर उच्च सुरक्षा सतर्कता कायम गरेको छ। यहुदी धर्मावलम्बीहरूको सबैभन्दा पवित्र धार्मिक दिन योम किप्पुरमा, इजरायलका थुप्रै क्षेत्र बन्द र शान्त भएकाले पनि सुरक्षा निकायहरूले सतर्कता बढाएका छन्।

योम किप्पुर यहुदी धर्ममा प्रायश्चित्त र उपवाससँग सम्बन्धित एक महत्वपूर्ण धार्मिक दिन हो। यस धार्मिक अवसरका कारण देशका विभिन्न क्षेत्रहरूमा दैनिक क्रियाकलापहरू सीमित रहेका बेला पनि क्षेत्रीय द्वन्द्वले सुरक्षा आवश्यकताहरूलाई चुनौती दिइरहेका छन्। मध्यपूर्वमा तनाव बढ्छे जसमा इरानको चेतावनी, स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि ट्यांकर आक्रमण र इजरायलमा उच्च सुरक्षा सतर्कताले यो क्षेत्र अहिले थप जटिल अवस्थामा पुगेको देखिन्छ। विशेष गरी स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि हुने कुनै पनि अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा प्रभाव पार्ने भएकाले समुद्री मार्गको सुरक्षा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। यी घटनाहरूको बीचमा सम्बन्धित पक्षहरूले थप सैन्य तनाव बढ्न नदिन कूटनीतिक र सुरक्षा उपायमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने अवस्था आएको छ।

ढाका विश्वविद्यालयको सङ्ग्रहालयमा मोहम्मद अली जिन्नाको तस्वीर राखिएसँगै बङ्गलादेशमा इतिहास, राष्ट्रियता, धर्म र भाषासँग सम्बन्धित विवाद बढेको छ। विद्यार्थीहरूले तस्वीर हटाएर च्यातेपछि नयाँ बहस सुरु भएको छ। केहिले जिन्नालाई भाषासङ्घर्ष र शेख मुजीबको भूमिकालाई ओझेलमा पार्ने आरोप लगाएका छन्। डियुसिएसयुले तस्वीरलाई इतिहास सम्बन्धी प्रदर्शनीको अङ्ग भनेका छन्, तर आलोचक र विद्यार्थीहरूबीच यसको औचित्यबारे मतभिन्नता देखिएको छ। ६ असोज, ढाका (रासस/एएफपी)।

पाकिस्तानका संस्थापक मोहम्मद अली जिन्नाको तस्वीर ढाका विश्वविद्यालयको नयाँ सङ्ग्रहालयमा राखिएपछि बङ्गलादेशमा इतिहासको व्याख्या, राष्ट्रियता, धर्म र भाषासँग सम्बन्धित विवाद वृद्धि भएको छ। विश्वविद्यालयका विद्यार्थी अबु तैयब हाबिलदारले भने कि जिन्ना पाकिस्तानका संस्थापक भए पनि बङ्गाली भाषा र अधिकारको विरोध गरेकाले बङ्गलादेशमा उनको भूमिकालाई फरक दृष्टिले हेर्नुपर्ने बताइन्। सन् १९४७ मा भारतको विभाजनपछि पाकिस्तानको पूर्वी र पश्चिमी भागका रूपमा रहेको बङ्गलादेश र पाकिस्तान सन् १९७१ को युद्धपछि अलग भएका थिए। उक्त युद्धमा पाकिस्तानी सेनाद्वारा व्यापक अत्याचार भएको आरोप लगिरहेको छ।

जिन्नाको मुस्लिम राष्ट्र निर्माण अभियानका कारण उनको विरासत बङ्गलादेशमा विवादास्पद रहँदै आएको छ। राजनीतिक विश्लेषक अल्ताफ परवेजले इस्लामवादी राजनीतिमा नयाँ प्रतीक खोज्ने प्रयासले जिन्नाको चर्चा बढी भएको बताएका छन्। ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी सङ्घ (डियुसिएसयु) ले भने जिन्नाको तस्वीर विश्वविद्यालय इतिहासका विभिन्न घटनाहरूलाई समयअनुसार देखाउने प्रदर्शनीको भाग भएको जनाएका छन्। सङ्घका नेता एसएम फरहादले इतिहासका घटनाहरू देखाउनु गलत नभएको भन्दै तस्वीर तोडफोडको आलोचना गरेका छन्।