Skip to main content

लेखक: space4knews

राष्ट्रपतिलाई जुक्ति लगाउने उक्साउने प्रतिपक्षलाई प्रश्न 

राष्ट्रपतिलाई अध्यादेश रोक्न आग्रह गर्ने प्रतिपक्षको कदमप्रति प्रश्न उठे

सरकारले प्रतिनिधिसभाको अधिवेशन स्थगन गरी अध्यादेशमार्फत शासन गर्ने कार्यशैली अपनाएको छ र राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले तीन अध्यादेश जारी गरिसकेका छन्। प्रतिपक्षी दलहरूले राष्ट्रपतिलाई अध्यादेश रोक्न आग्रह गरेका छन् तर संविधानले राष्ट्रपतिलाई यस्तो अधिकार दिएको छैन र यो कदम लोकतन्त्र प्रतिकूल मानिएको छ। राजनीतिशास्त्रीहरूका अनुसार, प्रतिपक्षले रचनात्मक विरोध र वैकल्पिक नीति प्रस्तुत गरेर मात्रै लोकतन्त्रलाई जीवित राख्न सक्ने भएकाले संवाद र नैतिक शक्ति आवश्यक छ।

१८ वैशाख, काठमाडौं। सरकारले प्रतिनिधिसभाको अधिवेशन नै अन्त्य गरेर अध्यादेशहरूको चाङ लगाउने बाटो रोजेको छ। भलै यो नेपालको संसदीय अभ्यासमा कुनै अनौठो घटना भने होइन र संविधानले अध्यादेश ल्याउनुलाई सधैं गैरसंवैधानिक कदम भन्न सकिँदैन। शुक्रबार साँझसम्म तीन अध्यादेश जारी गरेका राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले बाँकी ५ वटा भने रोकेर परामर्श गरिरहेको सन्देश दिइरहेका छन्। धमाधम अध्यादेशबाट शासन गर्न खोज्ने सरकारको कार्यशैलीमाथि सार्वजनिक वृत्तमा आलोचना भइरहेको छ।

वैशाख १७ का लागि तय गरिएको अधिवेशन आह्वान गरेको २४ घण्टा नबित्दै हठात् स्थगन गरिनु र अध्यादेशको सहारा लिनुले सरकारको लोकतान्त्रिक संस्कार र नियतमाथि सन्देह गर्ने प्रशस्त ठाउँ छन्। अझ, जेनजी आन्दोलनपछि पनि पुरानै चेतना र अभ्यासको पुनरावृत्ति गरेको भन्दै नागरिक तहबाट प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक पनि होइन। त्यसमाथि, सरकारले अध्यादेश ल्याउनुपर्ने कारण र उद्देश्यबारे नागरिकसँग स्पष्ट र प्रभावकारी सञ्चार गर्न चुकिरहेको सन्दर्भमा विरोधका स्वरहरू चर्को सुनिन्छन्। संसद् छल्ने यो प्रवृत्तिलाई मलजल गर्ने अभ्यासले विगत जस्तै प्रणालीकै विश्वसनीयता क्षयीकरण हुन्छ भनेर नागरिकले प्रश्न गरिरहनुपर्छ पनि।

तर, यसअघि अध्यादेश ल्याएर थाकेका हालका प्रतिपक्षी शक्तिहरू अहिले अध्यादेश ल्याउने सरकारी कदमलाई गैरसंवैधानिक भनिरहेका छन्। अझ अगाडि बढेर कुनै अप्ठ्यारो नै नमानी राष्ट्रपतिलाई अध्यादेश रोक्न आग्रह समेत गरिरहेका छन्। प्रतिपक्षी दलहरूले बुधबार बैठकपछि जारी गरिएको विज्ञप्तिमा भनेका छन्, ‘सम्माननीय राष्ट्रपति समक्ष सिफारिस भई गएका अध्यादेशहरू संसद् छल्ने उद्देश्यका साथ सिफारिस भई आएका हुनाले स्वीकृत नगर्न सम्माननीय राष्ट्रपति समक्ष हार्दिक अनुरोध गर्दछौं।’

सबै कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ- संसद् रोकेर अध्यादेशमार्फत राजकाज चलाउने सत्तापक्षको कदमभन्दा राष्ट्रपतिलाई अध्यादेश रोक भनेर आग्रह गर्ने प्रतिपक्षको कदम बढी लोकतन्त्र प्रतिकूल छ। शक्तिशाली सत्तालाई सच्याउन संख्यामा कमजोर प्रतिपक्षको यस्तो रवैयाले ऊ थप कमजोर बनेको छ। यस्तो अवस्थामा सरकारलाई प्रश्न गर्न प्रतिपक्षी दलहरूसँग नैतिक शक्ति हुनुपर्छ। किनभने संख्यात्मक शक्तिका दृष्टिले प्रतिपक्ष अत्यधिक कमजोर छ। त्यो नैतिक शक्ति विगतका कमजोरी सच्याएर प्राप्त हुन्छ। पार्टीभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र कायम गरेर हुन्छ। सही आचरणसहितको प्रश्न गरेर प्राप्त हुन्छ। संवैधानिक रूपमा राष्ट्रपतिलाई अध्यादेश रोक्ने अधिकार हुँदैन।

लोकतन्त्र मूल्य प्रणाली हो। तर प्रतिपक्षले राष्ट्रपतिलाई गरेको यो आग्रहले त्यही मूल्य प्रणालीको लक्ष्मण रेखा नाघेको छ। अझ ‘बदलिएको कांग्रेस’ को कार्यालयमा गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले चुनेको संसदीय दलको नेता भीष्मराज आङ्देम्बेको नेतृत्वमा यस्तो आग्रह गरिएको छ।

साहित्यको माध्यमबाट राष्ट्रिय विषयमा बहस

इलाम साहित्य महोत्सव–२०८३ को पहिलो दिन कविता, आख्यान, पत्रकारिता र पर्यटन विषयमा छलफल सम्पन्न भएको थियो। पर्यटनको वैभव सम्बन्धी सत्रमा पर्यटन व्यवसायी अमिर राईले राज्यको पर्यटन प्रवर्धन कार्यशैलीमा असन्तुष्टि व्यक्त गरे। महोत्सवमा ५० हजार रुपैयाँको हाङयुकजुनिता साहित्यिक पुरस्कार सुन्दर कुरूपलाई प्रदान गरियो। १८ वैशाख, इलाम। शुक्रबार इलामको ठूलो टुँडिखेलबाट सुरु भएको सांस्कृतिक झाँकी गौतम बुद्ध सभाहल पुगेर पूर्ण उत्सवमा परिणत भयो। यो उत्सव साहित्यकर्मी केन्द्रित भए तापनि राष्ट्रका विभिन्न विषयमा चलिरहेको बहसले यसलाई अझ व्यापक बनाएको छ।

इलाम साहित्य महोत्सव–२०८३ इलाममा सुरु भएको छ। महोत्सवको पहिलो दिन कविता, आख्यान, पत्रकारिता र पर्यटनसम्बन्धी मुद्दामा गम्भीर छलफल भयो। ‘विरासतदेखि रिल्ससम्म’ शीर्षकमा कविताको विभिन्न सन्दर्भमा विचारविमर्श भएको थियो। विनोदविक्रम केसी, रमेशचन्द्र अधिकारी, समदर्शी काइला तथा रिमा केसीले कविता लेखनको वर्तमान अवस्था र आगामी सम्भावनाहरुमा चर्चा गरे। वालिका थपलियाले उक्त सेसन सञ्चालन गरिन्। कविता सत्रपछि ‘डिजिटल मासु भात र हामी पत्रकार’ विषयमा अनलाइनखबरका प्रधान सम्पादक बसन्त बस्नेतले संवाद प्रस्तुत गरे।

‘पर्यटनको वैभव: समृद्धिको आधार’ सत्रमा नेपालको पर्यटन विकासका सम्भावना, अवसर तथा चुनौतीहरू तालमेल गरिए। वातावरण संरक्षण गर्दै पर्यटन पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने विषयमा वक्ताहरूले जोड दिए। यस सत्रमा पर्यटन कार्यालय काकरिभिट्टाका अधिकृत निरोज कट्टेल, उद्योग वाणिज्य संघ इलामकी पूर्व अध्यक्ष सुसिला सापकोटा, पर्यटन व्यवसायी अमिर राई र पत्रकार गिरिराज बाँस्कोटाले छलफल गरे। आख्यान र उपआख्यानमा केशव दाहाल, उमा सुवेदी, अमर न्यौपाने, श्याम सिंघकसँग शैलेन्द्र अधिकारीले बहस गरे। विभिन्न विषयमा छलफलपछि गजल साझ आयोजना गरियो।

गजल साझमा योगनीधि भटराई, जिआर न्यौपाने, पवित्रा प्रयत्न, भुइमान्छे, लोकेन खतिवडा, सागर बगर र सिंधु निरौलाले प्रस्तुतिहरू राखे। आयोजक नगर साहित्य कला संगित प्रतिष्ठान इलामका अध्यक्ष प्रकाश थामसुहाङले शनिबार पनि विभिन्न सत्रहरु हुने जानकारी दिए। सम्मान तथा विमोचन कार्यक्रम अन्तर्गत ५० हजार रुपैयाँको हाङयुकजुनिता साहित्यिक पुरस्कार सुन्दर कुरूपलाई प्रदान गरियो। साथै राधिका नेम्वाङ स्मृति पुरस्कार कविता नेपाललाई प्रदान गरियो।

दिनेश डिसी र गायक पुष्पन प्रधानलाई इलाम नगरपालिकाले सम्मान गर्‍यो। सोही क्रममा सगरमाथा आरोही जुनिता सुब्बाको कविता सङ्ग्रह “प्रिय आत्मन” र प्रतिष्ठानको स्मारिका विमोचन गरिएको थियो। साहित्य महोत्सवमा पर्यटन सम्वन्धी चिन्ता पनि उठाइयो। ४२०० मिटर उचाइमा पर्ने पाँचथर र ताप्लेजुङको सीमावर्ती क्षेत्रमा जिल्ला बाहिरबाट आएर कञ्चनजङ्घा क्षेत्रमा होटल व्यवसाय सञ्चालन गर्न निकै साहस चाहिन्छ। झापा घर भएका अमिर राईले पाँचथर–ताप्लेजुङ सीमामा पर्ने तिम्बुङ पोखरी क्षेत्रमा होटल व्यवसाय ६ वर्षदेखि सञ्चालन गर्दैछन्, जहाँ दुर्लभ ‘केन्जो’ फूल पाइन्छ।

पाँचौं संस्करणको इलाम साहित्य महोत्सवअन्तर्गत ‘पर्यटनको वैभव, समृद्धिको आधार’ शीर्षकमा पत्रकार गिरिराज बाँस्कोटाले सहजीकरण गरेको छलफलमा प्यानेलिस्ट अमिर राईले राज्यको पर्यटन प्रवर्धन कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि ब्यक्त गरे। उच्च हिमाली भेगमा वर्षभर चार महिना मात्र व्यापार सम्भव हुने अवस्थाबीच पर्यटन व्यवसायीले भोगिरहेका चुनौती र राज्यको अदूरदर्शिताको विषयमा उनले चर्चा गरे। स्थानीय तहदेखि प्रदेश सरकारसम्म पर्यटनका लागि बजेट ‘बालुवामा पानी खन्याएजस्तै’ खर्च भइरहेको उनको गुनासो थियो। अर्की प्यानेलिस्ट सुशीला सापकोटाले डिजिटल माध्यमबाट पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न नसकिए पर्यटन व्यवसाय पछाडी पर्ने खतरा औँल्याइन्।

राज्यले विभिन्न निकायमार्फत होमस्टे सञ्चालनमा बजेट खर्च गरिरहे पनि व्यवसायी आफैं सक्रिय नभएसम्म आर्थिक लाभ सम्भव नहुने उनको भनाइ थियो। पर्यटन कार्यालय झापाका अधिकृत निरोज कट्टेलले यस्ता पर्यटनलाई प्रभावकारी बनाउन सरकार काम गरिरहेको दाबी गरे। पछिल्लो समय भारतको पश्चिम बंगालबाट इलाम, पाँचथर र ताप्लेजुङमा पर्यटक आउने संख्या बढेको उल्लेख गर्दै उनले सीमावर्ती दार्जिलिङका टुर अपरेटरसँग सहकार्य गर्दै क्रस–बोर्डर पर्यटक भित्र्याउन सकिने धारणा राखे।

मेची भन्सारबाट अलैंची निर्यातमा वृद्धि, चिया निर्यातमा गिरावट

१८ वैशाख, भद्रपुर (झापा) । मेची भन्सार कार्यालयबाट चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत मसान्तसम्म अलैंची निर्यात ४१.५८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । भन्सार कार्यालयका तथ्याङ्क अनुसार सो अवधिमा १० अर्ब ७० करोड सात लाख १८ हजार रुपैयाँ बराबरको अलैंची निर्यात गरिएको छ । चालु आवको नौ महिनामा पाँच हजार २९५ मेट्रिक टन अलैंची निर्यात भएको मेची भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकारी ईश्वरकुमार हुमागाईंले जानकारी दिएका छन् । अघिल्लो आव २०८१/८२ को सोही अवधिमा छ अर्ब २५ करोड १२ लाख ६१ हजार रुपैयाँ बराबरको अलैंची निर्यात भएको उनले थपे ।

त्यसै गरी, भन्सार कार्यालयका तथ्याङ्क अनुसार चालु आवको नौ महिनामा चिया निर्यात २६.७३ प्रतिशतले घटेको छ। सो अवधिमा दुई अर्ब ५८ करोड १९ लाख ८५ हजार रुपैयाँ बराबरको चिया निर्यात भएको छ। अघिल्लो आव २०८१/८२ को सोही अवधिमा चिया निर्यात तीन अर्ब २७ करोड २० लाख ७२ हजार रुपैयाँ बराबरको भएको सूचना अधिकारी हुमागाईंले जनाएका छन्। कार्यालयका अनुसार निर्यात हुने मुख्य वस्तुमध्ये भेनियर सिट ३०.८८ प्रतिशत, छुर्पी ३०.३५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ भने प्लाइउड ३७.७३ प्रतिशत, अम्रिसो ३७.३३ प्रतिशत, फलामे पाताको निर्यात १७४७.८१ प्रतिशतले र मोलासिस ३६१.३५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यद्यपि, सिमेन्ट क्लिङ्करको निर्यात शतप्रतिशतले घटेको छ। मेची भन्सारबाट चालु आव २०८२/८३ को चैत मसान्तसम्म १९ अर्ब ४३ करोड ३५ लाख ३२ हजार रुपैयाँ बराबरको मालवस्तु निर्यात भएको छ।

इरानी विदेशमन्त्रीको व्यंग्य: ‘इजरायल फर्स्ट’ नीतिको अर्थ ‘अमेरिका लास्ट’ हो

१८ वैशाख, काठमाडौं । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले पछिल्लो युद्धमा भएको खर्चबारे अमेरिकाले झुट बोलेको टिप्पणी गरेका छन्। यसअघि अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले इरानसँगको युद्धमा अमेरिकाले २५ अर्ब डलर खर्च गरेको बताएका थिए। शुक्रबार एक्समार्फत प्रतिक्रिया दिँदै इरानी विदेशमन्त्री अराघचीले अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले वास्तविक खर्च रकमबारे झुट बोलेको दाबी गरेका छन्।

‘पेन्टागन झुट बोलिरहेको छ। नेतान्याहु (इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु) को यो जुवाका कारण अमेरिकाले अहिलेसम्म सिधा १०० अर्ब डलर नोक्सान भोग्नुपरेको छ,’ अराघचीले एक्समा लेखेका छन्, ‘अमेरिकी दाबीभन्दा चार गुणा बढी खर्च भइसकेको छ।’ अराघचीले अमेरिकी करदातामाथि अप्रत्यक्ष लागत अझै धेरै रहेको उल्लेख गरेका छन्। ‘सबै अमेरिकी परिवारमाथि प्रतिमहिना ५०० डलर खर्च आइरहेको छ। यो तीव्र गतिमा बढिरहेको छ,’ उनले भने। अराघचीले ‘इजरायल फर्स्ट’ नीतिको मतलब ‘अमेरिका लास्ट’ रहेको पनि बताएका छन्।

युद्ध खर्चबारे अमेरिकाले झुट बोल्यो : इरानी विदेशमन्त्री

इरानी विदेशमन्त्रीले अमेरिकाको युद्ध खर्चबारे झूठ बोलेको आरोप लगाए

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाको रक्षा विभागले इरानसँगको युद्धको लागतबारे झूठ बोलेको आरोप लगाएका छन्। उनले यो कुरा सामाजिक सञ्जाल एक्स मार्फत बताएका हुन्। अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले इरानसँगको युद्धमा अमेरिकाले २५ अर्ब डलर खर्च गरेको बताएका थिए। अराघचीले आफ्नो पोस्टमा लेखेका छन्, ‘पेन्टागनले झूठ बोलिरहेको छ। नेतान्याहूको जुवाले अहिलेसम्म अमेरिकी…

श्रमको सम्मान र सुरक्षा कहिले हुनेछ?

१८ वैशाख, काठमाडौं । वैशाख १८ गते अर्थात् मे १ । विश्वभरिका श्रमिकले आफ्ना हक-अधिकारको बिगुल फुकेको दिन। ‘आठ घण्टा काम, आठ घण्टा मनोरञ्जन र आठ घण्टा आराम’ नारा सन् १८८६ मा अमेरिकाको शिकागोबाट सुरु भएको थियो, तर २०८३ सम्म पनि नेपालमा यो नारा धेरैका लागि मिठो सपना मात्रै बनेको छ। आज विश्वभरि १३७औं अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाइरहँदा काठमाडौंका चोकदेखि खाडीका मरुभूमिसम्म फैलिएका नेपाली श्रमिकको एउटै प्रश्न छ- ‘हाम्रा मुद्दामा सरकार कहिले गम्भीर बन्ने?’ नेपालको संविधान र श्रम ऐन २०७४ ले श्रमिकका अधिकारलाई निकै सुन्दर ढंगले व्याख्या गरेको छ। तर ती अधिकार कार्यान्वयन भने निकै कमजोर देखिन्छन्। श्रम तथा आप्रवासन विज्ञ डा. जीवन बानियाँका अनुसार नेपालमा नीतिगत सुधार नभएको होइन, तर त्यसको लाभ वास्तविक श्रमिकसम्म पुग्न सकेको छैन। ‘नीतिगत रूपमा धेरै परिवर्तन आएका छन्, आईएलओका मापदण्ड र हाम्रो श्रम ऐनले श्रमिक अधिकार सम्बोधन त गरेको छ, तर व्यवहारमा समस्या छ,’ उनी भन्छन्, ‘न्यूनतम ज्याला १९ हजार ५ सय तोकिए पनि अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिकले त्यो पाइरहेका छैनन्, विशेष गरी कृषि र साना प्रतिष्ठानमा कार्यरत महिला पुरुषको तुलनामा ५ देखि १० प्रतिशत बढी जोखिममा छन्।’

बानियाँका अनुसार नेपालको श्रम प्रशासन अझै पनि केन्द्रीकृत छ। बागमती प्रदेशको एउटा श्रम कार्यालयले कति जिल्ला र कति प्रतिष्ठानको अनुगमन गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न छ उनका लागि। श्रम निरीक्षकहरूको संरचना कमजोर छ। प्रतिष्ठानहरूले आफैं गर्ने श्रम अडिट पनि विश्वसनीय छैन। १ सय कामदार भएका स्थलले ३० जनाको मात्र विवरण देखाएर बाँकीलाई सामाजिक सुरक्षाबाट वञ्चित गर्ने प्रवृत्ति व्याप्त छ। विश्वव्यापी रूपमा करिब २९ लाख मानिस कामसँग सम्बन्धित घटनामा आफ्नो ज्यान गुमाउँछन्। ४० करोड २ लाख मान्छे कामसँग सम्बन्धित दुर्घटना, रोग र स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेका छन्। राष्ट्रिय व्यवसायजन्य सुरक्षा तथा स्वास्थ्य प्रोफाइल २०७८ अनुसार नेपालमा सन् २०१० देखि २०१९ सम्म ३ सय ९४ व्यवसायजन्य दुर्घटना भएका थिए जसमा ४६ जनाको मृत्यु भएको थियो। श्रम तथा व्यवसायजन्य सुरक्षा विभागको २०८० सालको वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार २०७८ देखि २०८० अवधिमा ९५ दुर्घटना भएका थिए। सामाजिक सुरक्षा कोषले २०८० सालमा २ हजार ८ सय ८३ घटनाको दुर्घटना तथा अपाङ्गता योजना अन्तर्गत क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराएको थियो। नेपालमा नीति कसरी बन्छ भन्ने कुराले नै श्रमिकको भविष्य निर्धारण गर्छ। श्रम विज्ञ रामेश्वर नेपालको बुझाइमा हाम्रो नीति निर्माण प्रक्रिया नै ‘त्रुटिपूर्ण’ छ। ‘नीति आवश्यकताका आधारमा र सरोकारवालासँग परामर्श गरेर बन्नुपर्थ्यो, तर यहाँ त सिंहदरबारले कोठामा बसेर नीति बनाउँछ,’ नेपाल भन्छन्।

नेपालमा बेरोजगारीको एउटा अनौठो विरोधाभास देखिएको छ। एकातिर यहाँका भौतिक पूर्वाधार मन्त्रीहरू कामदार नपाए भन्दै ठेकेदारलाई गाली गर्छन्, अर्कातिर दैनिक हजारौं युवा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट श्रम बेच्न बाहिरिन्छन्। ‘२०७५ सालमा दैनिक १२ सय मान्छे जान्थे, अहिले त्यो संख्या २४ सय नाघिसक्यो, ५ वर्षमा वैदेशिक रोजगारी अन्त्य गर्छौं भन्ने सरकारको घोषणा कागजी साबित भयो,’ नेपालले भने। नेपालमा बेरोजगारीको वास्तविक सूचक नै वैदेशिक रोजगारीको संख्या रहेको उनको बुझाइ छ। ‘जबसम्म स्वरोजगार प्रवर्द्धन गरिँदैन र दर्ता प्रक्रियामा फाइल बोकाएर ६ महिनासम्म श्रमिकलाई रिङाइन्छ, तबसम्म यो स्थिति बदलिँदैन,’ नेपालले भने। नेपाल ट्रेड युनियन महासंघ (जिफन्ट) का अध्यक्ष विनोद श्रेष्ठले नेपाली श्रम बजारको एउटा कडाभवना सुनाउँछन्। ‘अहिले स्थिति यस्तो छ कि घरमा बाबु मजदुर खोज्न हिँड्छ, छोरो जागिर खोज्न हिँड्छ, तर बेलुकाको समयमा घर फर्किँदा न बाबु मजदुर पाउँछ, न छोरो जागिर,’ श्रेष्ठले भने। यो विडम्बनाको कारण हो- मर्यादित रोजगारीको अभाव।

श्रेष्ठका अनुसार न्यूनतम ज्यालाले परिवार पाल्न सम्भव नभएपछि युवा यहाँ बस्न चाहँदैनन्, केवल ‘सास धिपधिपे नरोकियोस्’ भन्नका लागि मात्र। अर्कातिर, उद्योगपतिहरूको सोचमा पनि कमजोरी देखिन्छन् श्रेष्ठ। ‘उद्योगपतिहरू श्रमिकलाई दिने पैसालाई लगानीभन्दा पनि खर्च ठान्छन्, मेसिन र जग्गामा लगानी गर्नेले मान्छेमा लगानी गर्न डराउँछन्,’ उनी भन्छन्। श्रम मन्त्रालयलाई पार्टी र सरकारले सधैं ‘हेपिएको मन्त्रालय’ का रूपमा लिने गरेको श्रेष्ठको भनाइ छ। ‘कुनै मन्त्रालय नपाएपछि मात्र श्रम मन्त्रालय लिने सोच छ, समाज रोबोटिक्स, फिनटेक र एआईको युगमा पुगेको छ, तर हाम्रा श्रम नीतिहरू अझै भारी बोकेको र हातमा मोसो लाउने युगमा सीमित छन्,’ उनी भन्छन्। श्रमिकका समस्या समाधानका लागि अब परम्परागत शैलीले पुग्दैन। श्रमिक दिवस केवल एउटा औपचारिक क्यालेन्डर इभेन्ट मात्रै बन्ने गरेको भन्दै उनले आन्तरिक रोजगारीमा जोड दिए। ‘श्रमको सम्मान नै देश विकासको आधार हो’ भन्ने मूल मर्म आत्मसात गर्दै सबै क्षेत्रका श्रमिकका लागि उचित पारिश्रमिक, मर्यादित कार्यस्थल र श्रम अधिकार सुनिश्चित गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताइएको छ। श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री रामजी यादवले सबै पेशा वा वर्गका श्रमिक मिलेर नै राष्ट्र निर्माणमा योगदान पुर्‍याइरहेका बताउँदै सबैले एकअर्काको योगदानको मूल्य बुझ्न, सम्मान गर्न र कृतज्ञता व्यक्त गर्नुपर्ने संस्कार सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। श्रम विज्ञ नेपालले श्रम प्रशासनलाई वडास्तरसम्म पुर्‍याउनुपर्ने, स्थानीय तहले नै श्रमिकको पञ्जीकरण र ज्याला विवाद समाधान गर्ने कानुनी अधिकार पाउनुपर्ने बताए। त्यसैगरी अनौपचारिक क्षेत्र र स्वरोजगार श्रमिकका लागि राज्यले ‘कस्ट सेयरिङ’ अवधारणा लागू गरी सामाजिक सुरक्षामा आबद्ध गराउनुपर्नेमा उनको जोड छ। नयाँ स्टार्टअपलाई दर्ता भएको दिन सामाजिक सुरक्षाको भारी बोकाउनुको सट्टा सुरुका केही वर्ष कर छुट र सहुलियतपूर्ण ऋणको व्यवस्था गर्नुपर्ने बानियाँको भनाइ छ। त्यस्तै निजी क्षेत्रसँग समन्वय गरी बजारमा आवश्यक पर्ने सिप सिकाउने र श्रमिकलाई मर्यादित वातावरणमा काम गराउने सुनिश्चित गर्नुपर्ने उनी बताउँछन्। वैदेशिक रोजगारीमा जानेले पठाएको रेमिट्यान्सले मात्र देश नचल्ने उनीहरूको बुझाइ छ। देशको ८० प्रतिशत रेमिट्यान्स खाना, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा खर्च भइरहेको छ। यसको अर्थ हाम्रा सामाजिक सुरक्षा र सार्वजनिक संस्थाहरू असफल भएका छन् भन्ने बुझाइ विज्ञहरूले गरेका छन्। त्यसैले श्रमको सम्मान केवल मे १ को दिन भाषणमा मात्रै नभई वर्षका ३६५ दिन श्रमिकको भान्सा र कार्यस्थलमा देखिनु आवश्यक रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ।

सुकुमबासी बस्तीका पशुपन्छी आवासविहीन, सरकारले तत्काल ध्यान दिनुपर्छ

काठमाडौँका बल्खु, बालाजु र शंखमुल क्षेत्रका सुकुमबासी बस्तीहरू हटाउँदा त्यहाँ आश्रित पशुपन्छीहरू आवासविहीन बनेका छन्। पशु सेवा विभागका वरिष्ठ अधिकृत डा. आभास पौडेलले डोजर चलाउँदा केही पशुहरूमा चोट लागेको र मानसिक स्वास्थ्यमा असर परेको जानकारी दिनुभयो। पशु चिकित्सक टोलीले घाइते पशुको उपचार गरिरहेको छ भने पशु कल्याण संस्थाहरूले दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि सरकारले ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्। १८ वैशाख, काठमाडौं।

काठमाडौँका बल्खु, बालाजु तथा शंखमुल क्षेत्रको नदी किनारमा रहेका सुकुमबासी बस्तीहरू हटाउने क्रममा मानिसहरूको सुरक्षित व्यवस्थापन भइरहेपनि ती समुदायमा आश्रित पशुपन्छीहरू आवासविहीन भएका छन्। सुकुमबासी बस्तीका अधिकांश कुकुर र बिरालो जस्ता प्राणीहरू मानिसहरूको आश्रित हुन् र खाना र आश्रय पाउने गरेका थिए। तर हाल मानिसहरूको स्थानान्तरण हुँदा ती पशुपन्छीहरू बिचल्लीमा परेका छन्।

घर र टहरा भत्कँदा, डोजर चलाउँदा केही पशुहरूमा चोटपटक लागिसकेको छ र यसले पशुहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत प्रभाव पारिरहेको छ भनी पशु सेवा विभागका वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत तथा पशु कल्याण फोकल अफिसर डा. आभास पौडेलले बताएका छन्। आज पशु सेवा विभाग, नेपाल भेटेरिनरी एसोसिएसन, भेटेरिनरी अभ्यासकर्ता संघ नेपाल लगायतका संस्थाहरूबाट खटिएका पशु चिकित्सकहरूको टोलीले घाइते पशुहरूको प्राथमिक उपचार गरिरहेको छ।

टोलीले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार गरिएका र अलपत्र परेका पशुपन्छीहरूको अवस्थाबारे जानकारी लिइरहेको छ। घाइते र बिरामी जनावरहरूको उपचार, आवश्यक औषधि उपलब्धता र व्यवस्थापनको अवस्था समेत मूल्यांकन गरिएको छ। पशुहरूको उद्धार र आहार व्यवस्थापनका लागि स्नेहाज केयर, एनिमल नेपाल, अल फर पावस, टीएफसी नेपाल र क्याट लगायतका पशु कल्याणसम्बन्धी संस्था र पशु अधिकारकर्मीहरू विभागसँग सहकार्य गरिरहेका छन्। तत्काल केही राहत र उद्धार कार्यहरू सञ्चालन गरिए पनि यी क्षेत्रका पशुपन्छीहरूको पुनर्स्थापना र दिगो व्यवस्थापनका लागि दीर्घकालीन योजना बनाउन सरकारले आवश्यक ध्यान दिनुपर्ने उनीहरूले जोड दिएका छन्।

सुकुमवासी बस्तीकी वृद्धा– ‘बागमतीमै मरौं भन्या नपाइने भो’

सुकुमवासी बस्तीकी वृद्धा सीता श्रेष्ठको पीडा: ‘बागमतीमै मरौं भन्या नपाइने भो’

समाचार सारांश १८ वैशाख, काठमाडौं। शंखमुल नजिकै बागमती किनारमा ५० वर्षदेखि बसोबास गर्दै आएकी वृद्ध महिला सीता श्रेष्ठको बस्ती शुक्रबार डोजरले खाली गराइएको छ। सीता श्रेष्ठले आफू र परिवारका लागि कोठा खोज्न भौंतारिरहेको र लालपूर्जा पाउने आश्वासन मात्र पाएको बताइन्। सरकारले काठमाडौंका नदी किनारका सुकुमवासी बस्ती धमाधम खाली गरिरहेको र बस्तीका मानिसहरू अनिश्चित भविष्यमा छन्।

शुक्रबार दिउँसो बागमती किनारमा भेटिएका वृद्ध महिला सीता श्रेष्ठले त्यहाँ बिताएका वर्षहरू ५० नाघिसकेका छन्। उनले त्यहाँ बसोबास सुरु गर्दा वरपर खेतमात्रै थियो। परिवारमा छोरा, बुहारी र नाती छन्। एकाएक शुक्रबार दिउँसो वर्षौंदेखि सीताले जीवन बिताउँदै आएको बस्तीमा डोजर पुगे। उनले भनिन्, ‘जग्गा किनेको छैन, कहाँ जानू? कोठा पनि पाइएन। कहाँ जानू खै?’

सीताका अनुसार, हिजोदेखि छोरा कोठा खोज्दै भौंतारिरहेको छ तर प्राप्त हुन सकेको छैन। उनले भनिन्, ‘सुकुमवासीलाई कोठा नदिने हामी नै हौं। धेरैले देखेका छन्, म गाईपालन गर्छु, घाँस सोत्तर्फ पनि जान्छु।’ सीताका अनुसार, धेरैले लालपूर्जा पाउने आश्वासन दिएका थिए र बेला बेलामा तिरो पनि तिर्न लगाइएको थियो। तर, कसलाई र कहाँ बुझाएको उनले पत्ता लगाउन सकेकी छैनन्।

‘यदि म यही बागमतीमै मर्न चाहन्छु भने पनि मर्न दिने छैनन्, केवल सुख शान्ति पाइयोस्। मैले दुःख पाए पनि मेरा छोराछोरी खुसी रहुन्,’ उनले भनिन्। गाईपालन गरेर जीविका चलाउँदै आएकी उनी सडकपारि बसेर डोजरले बस्ती खाली गरिरहेको दृश्य हेर्दै थिइन्। आज बेलुकीको बसोबासबारे उनी अनभिज्ञ छिन्। सरकारले धमाधम सुकुमवासी बस्तीमा डोजर चलाइरहेको छ। काठमाडौंका अधिकांश नदी तटवीरामा शुक्रबारदेखि धमाधम बस्ती खाली गराइएको छ। आफ्नै बस्तीमा डोजरले घरहरू भत्काउँदै गर्दा बस्तीका मानिसहरूको अवस्था दुःखद छ।

‘संविधानले राष्ट्रपतिलाई अध्यादेशको वैधता परीक्षण गर्ने अधिकार दिएको छैन’

सरकारले डाकिएको संघीय संसद्को अधिवेशनलाई स्थगित गरी अध्यादेशमार्फत् १०० बुँदे कार्ययोजना लागू गर्न खोजिरहेको छ। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले दुईवटा अध्यादेश जारी गरेका छन् भने थप दुईवटा अध्यादेश रोक्दै परामर्श थालेका छन्। संवैधानिक कानुनविद् डा. चन्द्रकान्त ज्ञवालीका अनुसार राष्ट्रपतिले अध्यादेश रोक्नु संविधानको उल्लंघन हो र यसको जिम्मेवारी सरकारमै पर्ने छ। बिहीबार डाकिएको संघीय संसद्को अधिवेशन स्थगित गरी सरकारले जिल्ला-शृंखलाबद्ध रूपमा राष्ट्रपति कार्यालयमा अध्यादेशहरू पेश गरिरहेको छ।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले जारी गरेका दुईवटा अध्यादेश बाहेक दुईवटा रोक्दै परामर्श सुरु गरिसकेका छन्। सरकारको यो कार्यशैलीलाई लिएर सार्वजनिक क्षेत्रमा आलोचना भइरहेकै छ, जहाँ अध्यादेशमार्फत शासन गर्न खोज्ने योजनामा प्रश्न उठाइएको छ। यसै सम्बन्धमा संवैधानिक विज्ञ डा. ज्ञवालीले भने, “सरकार प्रतिनिधिसभाबाट कुनै पनि विधेयक पारित गराउन सक्छ, तर प्रक्रिया लामो भएकाले समय लाग्न सक्छ।”

सरकारले १०० बुँदे कार्ययोजना ल्याएको छ, तथापि कानुनी जटिलताका कारण ती योजनाहरू तत्काल कार्यान्वयन गर्न सकिँदैन। डा. ज्ञवालीले भने, “अध्यादेश जारी गर्नका लागि सरकारले आह्वान गरेको अधिवेशन स्थगित गर्नुपर्ने हुन्छ र त्यसपछि अध्यादेश जारी गर्नुपर्ने हुन्छ।” उनी थप्छन्, “संविधानले राष्ट्रपतिलाई अध्यादेशको संवैधानिकता परीक्षण गर्ने अधिकार दिएको छैन।”

राष्ट्रपतिले अध्यादेश रोक्नु भनेको मुलुकको कार्यकारी अधिकार हस्तान्तरण गर्नु जस्तै हो। त्यसैले, अध्यादेश सम्बन्धी जिम्मेवारी सरकारको हो र सरकार नै जवाफदेही हुन्छ। अध्यादेशमा प्रश्न उठेमा त्यसको जिम्मेवारी राष्ट्रपतिको होइन, सरकारको हुन्छ।

थप १९ चिकित्सकको लाइसेन्स खारेज गरियो

नेपाल मेडिकल काउन्सिलले नेपाली नागरिकता त्यागेर विदेशी राहदानी प्राप्त गरेका १९ चिकित्सकहरूको लाइसेन्स दर्ता खारेज गरेको छ। काउन्सिलका रजिष्ट्रार डा. सतिशकुमार देवले ती चिकित्सकहरूको नाम काउन्सिलको दर्ता किताबबाट हटाइएको जानकारी दिएका छन्। लाइसेन्स खारेज गरिएका चिकित्सकहरूले ब्रिटिश, क्यानाडियन, अमेरिकन, न्यूजिल्यान्ड, जर्मन, अस्ट्रेलियन र भारतीय नागरिकता लिएर नेपाली नागरिकता छोडेका छन्।

१८ वैशाख, काठमाडौं। नेपाल मेडिकल काउन्सिलले थप १९ जना चिकित्सकहरूको दर्ता प्रमाणपत्र (लाइसेन्स) खारेज गरेको छ। काउन्सिलले नेपाली नागरिकता त्यागेका ती चिकित्सकहरूको लाइसेन्स दर्ता खारेज गरेको काउन्सिलका रजिष्ट्रार डा. सतिशकुमार देवले जानकारी दिएका छन्। यसअघि पनि काउन्सिलले नेपाली नागरिकता त्यागेर विदेशी राहदानी प्राप्त गरेका १७ जनाको लाइसेन्स खारेज गरिसकेको थियो।

डा. देवले भने, “नेपाली नागरिकता त्यागेर विदेशी राहदानी लिएका यी चिकित्सकहरूको लाइसेन्स खारेज गरिएको छ र तिनीहरूको नाम दर्ता किताबबाट समेत हटाइएको छ।” उनले थपे, ‘नेपाल मेडिकल काउन्सिल ऐन २०२० र नियमावली २०२४ तथा नेपाल नागरिकता ऐन २०६३ अनुसार नेपाली नागरिकता त्यागेर विदेशी राहदानी लिएका ती १९ जना चिकित्सकहरूको नाम काउन्सिलको दर्ता किताबबाट दर्ता खारेज गर्ने निर्णय गरिएको हो।’

लाइसेन्स खारेज गरिएका चिकित्सकहरूले ब्रिटिश, क्यानाडियन, अमेरिकन, न्यूजिल्यान्ड, जर्मन, अस्ट्रेलियन र भारतीय नागरिकता लिएपछि काउन्सिलले यस्तो निर्णय गरेको हो। डा. सुमिन्द्र पुन, डा. शैलेश कुमार जयसवाल, डा. भूपेश खड्का, डा. आरती रानाभाट, डा. रमेशराज पहारी, डा. संजोक घले, डा. ऋषिराज बराल, डा. प्रभु पाण्डे, डा. तृप्ति महर्जन र डा. सृजना श्रेष्ठको लाइसेन्स पहिले नै खारेज भइसकेको छ।

त्यस्तै, डा. सुनिता विष्ट, डा. दीपा मल्ल, डा. सौरव जिसी, डा. जेनीषा श्रेष्ठ, डा. प्रभास रेग्मी, डा. दिपिका ज्ञवाली, डा. हेमु चौरसिया, डा. समीक्षा शर्मा र डा. मनोरमा पाण्डेलाई पनि हालै लाइसेन्स खारेज गरिएको छ।

अमेरिकाको प्रविधि व्यापारमा नयाँ प्रस्तावले चीनमा आँधी उठायो

१८ वैशाख, काठमाडौं । अमेरिकाको नियामक निकायले प्रविधि व्यापारसँग सम्बन्धित नयाँ प्रस्ताव अघि सारेपछि चीनले कडा आपत्ति जनाएको छ। विशेषगरी चिनियाँ प्रयोगशालालाई अमेरिकी बजारका लागि इलेक्ट्रोनिक उपकरण परीक्षण गर्नबाट रोक्ने तयारीले द्विपक्षीय व्यापार सम्बन्धमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने भएकोले बेइजिङले प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी फेडरल कम्युनिकेसन कमिसन (एफसीसी) ले बिहीबार अघि सारेको प्रस्ताव स्वीकृत भए स्मार्टफोनदेखि क्यामेरासम्मका उपकरणहरू प्रभावित हुनेछन्।

एफसीसीका तथ्याङ्क अनुसार हाल अमेरिकामा प्रयोग हुने लगभग ७५ प्रतिशत प्रमाणित उपकरणहरू चीनस्थित मान्यता प्राप्त प्रयोगशालामा परीक्षण गरिन्छन्, जसले प्रस्तावको प्रभाव व्यापक हुने देखिन्छ। चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले यस निर्णयप्रति प्रतिक्रिया दिंदै यस्तो कदमले ‘अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक र व्यापार प्रणालीलाई गम्भीर रूपमा कमजोर बनाउने’ चेतावनी जारी गरेको छ। मन्त्रालयले अमेरिकाले आफ्ना निर्णयमा आधिकारिक रूपमा अडिग रह्यो भने, चीनले आफ्ना उद्यमहरूसँग सम्बन्धित वैध अधिकार र हित संरक्षणका लागि आवश्यक कदम चाल्ने संकेत पनि दिएको छ।

चीनले एफसीसीमाथि चिनियाँ कम्पनी र उत्पादनहरूलाई लक्षित गरी बारम्बार प्रतिबन्धात्मक कदम चाल्ने आरोप लगाएको छ। मन्त्रालयको दावी अनुसार यस्ता कदमहरूले दुई देशबीच मेहनतले स्थापित व्यापारिक स्थिरतालाई खतरामा पार्ने र उच्चस्तरीय सहमतिविपरित जान्छ। एफसीसीले भनेको छ कि यसको प्रस्ताव ‘राष्ट्रिय सुरक्षा प्राथमिकतामा राख्न’ बनाईएको हो। यसअघि पनि विदेशी विरोधी स्वामित्व वा नियन्त्रणमा रहेका परीक्षण प्रयोगशालाहरूलाई सीमित गर्ने नियम लागू गरिएको छ।

नयाँ प्रस्तावले अमेरिकालाई समान व्यापार सम्झौता नभएका देशमा रहेका प्रयोगशालाहरूको मान्यता खारेज गर्ने लक्ष्य राखेको छ। एफसीसीका अनुसार चीनसँग त्यस्तो कुनै सम्झौता छैन। प्रस्ताव पारित भए चिनियाँ प्रयोगशालामा परीक्षण र प्रमाणीकरण भएका उपकरणहरूलाई दुई वर्षभित्र क्रमशः अमेरिकी बजारबाट हटाइनेछ। यसले प्रविधि आपूर्ति शृङ्खला, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार अभ्यास र अमेरिका–चीन सम्बन्धमा नयाँ तनाव थप्ने संकेत गरेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो केवल व्यापार मात्र नभई रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको अर्को चरण पनि हो।

पेस्तोल र लागुऔषधसहित काठमाडौंबाट ४ जना पक्राउ – Online Khabar

काठमाडौंमा पेस्तोल र लागुऔषधसहित चार जना पक्राउ

काठमाडौंका विभिन्न स्थानहरूबाट पेस्तोल १ थान, म्याग्जिन ३ थान, गोली ६ राउन्ड र ट्रामाडोल १६ हजार ७ सय ५० ट्याब्लेटसहित चार जना पक्राउ परेका छन्। पक्राउ पर्नेहरूमा बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–५ का २३ वर्षीय कबिर देउला, ४२ वर्षीया सबिना पोडे, २६ वर्षीय सन्सार सिटौला र ललितपुर गोदावरी नगरपालिका–११ का २६ वर्षीय सुवास शाही रहेका छन्।

लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरो कोटेश्वरबाट खटिएको प्रहरीले उनीहरूलाई हातहतियार र लागुऔषधसहित पक्राउ गरेको छ र आवश्यक अनुसन्धान गरिरहेको छ। १८ वैशाख, काठमाडौं। पेस्तोल र लागुऔषधसहित चार जना पक्राउ परेका छन्। काठमाडौंका विभिन्न स्थानहरूबाट पेस्तोल १ थान, सोही पेस्तोलको म्याग्जिन ३ थान, सोही पेस्तोलको गोली ४ राउन्ड, एसएलआर हतियारको गोली २ राउन्ड र नियन्त्रित लागुऔषध ट्रामाडोल १६ हजार ७ सय ५० ट्याब्लेटसहित ४ जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

पक्राउ पर्नेहरूमा बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–५ बस्ने २३ वर्षीय कबिर देउला, ४२ वर्षीया सबिना पोडे, २६ वर्षीय सन्सार सिटौला र ललितपुर गोदावरी नगरपालिका–११ बस्ने २६ वर्षीय सुवास शाही रहेका छन्। लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरो कोटेश्वरबाट खटिएको प्रहरीले उनीहरूलाई उक्त हातहतियार र लागुऔषधसहित पक्राउ गरेको हो। यस सम्बन्धमा प्रहरीले आवश्यक अनुसन्धान गरिरहेको छ।

आख्यानकार शरण राईलाई भोजपुर प्रतिभा सम्मान तथा तेजेन्द्र गन्धर्वलाई प्रतिभा पुरस्कार प्रदान

भोजपुर प्रतिभा प्रतिष्ठान, बेलायतले आख्यानकार शरण राईलाई भोजपुर प्रतिभा सम्मान र लोक गायक तेजेन्द्र गन्धर्वलाई प्रतिभा पुरस्कार प्रदान गरेको छ। धरानस्थित कवि विमल गुरुङ स्मृति पुस्तकालयमा आयोजित समारोहमा राईलाई नगद १५ हजार र गन्धर्वलाई नगद ३५ हजार रुपैयाँसहित ताम्रपत्र र दोसल्ला प्रदान गरिएको छ।

समारोहमा वरिष्ठ साहित्यकार बम देवान र प्रतिष्ठान अध्यक्ष काङ्माङ नरेशले राई र गन्धर्वलाई सम्मान पत्र प्रदान गरेका थिए। १८ वैशाखमा सुनसरीमा भएको यस समारोहमा, राईका आधा दर्जन आख्यान र लघुकथा सङ्ग्रहहरु प्रकाशन भइसकेका छन् भने सारङ्गीवादक गन्धर्वका तीन दर्जन लोक भाकाका गीतहरू रेकर्डिङ भइसकेका छन्।

योगेन्द्र कुँवरले ट्रेड युनियन अधिकार खारेज गर्न नसकिने बताएका छन्

नेपाल ट्रेड युनियन कांग्रेसका अध्यक्ष योगेन्द्र कुँवरले सरकारले ट्रेड युनियन अधिकार खारेज गर्न असमर्थ हुने बताएका छन्। कुँवरले भनेका छन् कि भ्रमका कारण अधिकार खारेज गर्न खोजेमा त्यसको कार्यान्वयन सम्भव नहुनेछ। उनले चेतावनी दिएका छन् कि यदि सरकारले अधिकार खारेजको प्रयास गर्यो भने अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा जान तयार हुनुपर्नेछ। साथै, उनले राष्ट्रिय श्रम आयोग गठन गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।

१८ वैशाख, काठमाडौं। १३७औँ अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर दिवसको अवसरमा काठमाडौंमा सम्पन्न नेपाल ट्रेड युनियन कांग्रेसको राष्ट्रिय परिषद् बैठकको उद्घाटन समारोहमा उहाँले यसरी बताएका हुन्। विश्वव्यापी श्रमिकहरूको संघर्षबाट प्राप्त अधिकारलाई सरकारले हटाउन नसक्ने तर्क गर्दै कुँवरले भने, ‘सरकारले भ्रममा परी ट्रेड युनियन अधिकार खारेज गर्ने भए पनि त्यो व्यवहारमा लागू हुँदैन।’

चीन र भारतको नेपालमा रेलमार्ग निर्माणको प्रगति

चीन र भारतले नेपालमा छुट्टाछुट्टै रेलमार्ग निर्माणका लागि रुचि देखाएका छन्। नेपाली अधिकारीहरूका अनुसार चिनियाँ पक्षले काठमाण्डू-केरुङ रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन सम्बन्धी प्रतिवेदन आगामी डेढ महिनामा सरकारलाई बुझाउने तयारी गरेको छ भने काठमाण्डू उपत्यकालाई भारतको सीमासँग जोड्ने रेल्वे लाइनबारे नेपालले दिल्लीलाई चारवटा सुझाव दिएको छ। लगभग डेढ महिनाअघि भारतको राज्यसभामा लिखित जवाफ दिँदै भारतका रेलमन्त्रीले १३६ किलोमिटर लामो रक्सौल-काठमाण्डू रेलमार्गको ‘अन्तिम स्थलगत सर्वेक्षण’ पूरा भएको र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार भएको जानकारी दिएका थिए।

केही दिनअघि मात्रै काठमाण्डू-केरुङ रेल निर्माणबारे गरिएको अध्ययनमा संलग्न चिनियाँ टोलीले भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयमा आएर प्रस्तुति दिएको थियो। त्यसमामा उक्त रेलमार्गको डिजाइन र लागतसहितका विषयवस्तुहरू समेटिएका थिए, तर नेपाली अधिकारीहरूले प्रतिवेदन प्राप्त गरेपछि मात्र महत्त्वाकाङ्क्षी मानिएको उक्त पूर्वाधारको निर्माण वा सम्भावित लगानीको ढाँचाजस्ता विषयमा छलफल हुने बताएका छन्। चिनियाँ अध्ययनमा २०१९ मा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङले नेपाल भ्रमण गर्दा दुई देशका अधिकारीहरूले काठमाण्डू-केरुङ रेलमार्गको विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन तयार गर्ने सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।

रेल विभागका महानिर्देशक हरिकुमार पोखरेलले पनि प्रतिवेदन अन्तिम रुप दिन छलफल भइरहेको र कतिपय तथ्याङ्क उपलब्ध गराएको बताएका छन्। “कतिपय खानी, मौसम, भूकम्प जोखिम सम्बन्धी तथ्याङ्क हामीले उपलब्ध गराइसकेका छौं। उहाँहरूले जुन महिनाको अन्तिमसम्म रिपोर्ट दिने प्रतिबद्धता गरेका छन्।” प्रारम्भिक अध्ययनले नेपाल-चीन अन्तरदेशीय रेलसेवाभित्र नेपाल पक्षमा ७२ किलोमिटर लामो रेलमार्ग प्रस्ताव गरेको छ। यसअघिको भौतिक योजना तथा पूर्वाधार मन्त्रालयको आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को वार्षिक प्रतिवेदनमा चीन सरकारको सहयोगमा केरुङ-काठमाण्डू विद्युतीय रेलमार्ग योजना र काठमाण्डू-पोखरा, काठमाण्डू-लुम्बिनी रेलमार्गको अध्ययन भइरहेको उल्लेख गरिएको थियो।

भारत सरकारको सहयोगमा रक्सौल-काठमाण्डू रेलमार्गको ‘फाइनल लोकेशन सर्भे’ भएको छ र नेपाली पक्षले सुझाव दिएको अधिकारीहरूले जानकारी दिएका छन्। रेल विभागका महानिर्देशक पोखरेलका अनुसार मुख्य रूपमा चारवटा बुँदामा सुझाव दिइएको छ। “हाम्रो (प्रस्तावित) निजगढ विमानस्थलका लागि सहज हुनुपर्ने र त्यसलाई विचार गरिनुपर्ने कुरा राखिएको थियो।” यसअघि रेल विभागका तात्कालिक महानिर्देशकले डीपीआर बनाई कन्कण रेल्वे कर्पोरेशन लिमिटेडलाई जिम्मेवारी दिएका थिए, जसले १८ महिना लगाएर सर्वेक्षण पूरा गरेको थियो।