लेखक: space4knews

सरकारले लामो समयदेखि काम नगरेका जलविद्युत आयोजनाहरुको लाइसेन्स खारेज गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयले गठन गरेको समितिले विद्युत् खरिद सम्झौता गरिएका तर प्रगति नगरेका ३८ जलविद्युत आयोजनाहरुको अनुमतिपत्र खारेज गर्न सिफारिस गरेको छ। ऊर्जा विज्ञ प्रबल अधिकारीले लाइसेन्स खारेज मात्र समाधान नभइ, आयोजना नसक्नुको मुख्य कारण पहिचान गर्नुपर्ने बताएका छन्।

सरकारले १ असारदेखि उक्त प्रक्रिया अघि बढाएको हो। समितिले विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) गरेर लामो समयसम्म कुनै प्रगति नगरेका १ हजार ३ सय ८८ मेगावाट क्षमताका ३८ जलविद्युत आयोजनाहरुको अनुमति रद्द गर्न सिफारिस गरेको छ। विद्युत् विभागले पनि ११ आयोजनाहरुको लाइसेन्स खारेज गर्न सिफारिस गरेको थियो। मन्त्रालयले खारेज प्रक्रियामा अघि बढेको र यो प्रक्रिया विद्युत् विकास विभागमार्फत अघि बढ्ने बताएको छ।

मन्त्रालयका अधिकारीका अनुसार ती आयोजनाहरुको कामको प्रगतिको आधारमा ‘ग्रीन’, ‘यालो’, ‘यालो प्लस’ र ‘रेड’ जोनमा वर्गीकरण गरिएको छ। पाँच वर्षमा ५० प्रतिशतभन्दा माथि प्रगति भएका १५ आयोजनाहरुलाई प्राथमिकतामा राखेर छिटो सम्पन्न गर्न प्रोत्साहित गरिने जानकारी अधिकारीहरूले दिएका छन्। अत्यन्तै कमजोर प्रगति भएका ७५ आयोजनाहरुलाई समस्याग्रस्तको रूपमा सूचीबद्ध गरी आवश्यक कारबाही गरिने बताइएको छ।

ऊर्जा विज्ञ प्रबल अधिकारीले लाइसेन्स खारेज मात्र अन्तिम समाधान नभएको बताएका छन्। उनले आयोजनाहरु किन अघि बढेनन् भन्ने भित्री कारण खोज्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। प्रमुख कारण पत्ता लगाइ नदिई लाइसेन्स खारेज गरेर नयाँ व्यक्तिलाई दिनुले समस्या दोहोरिन सक्ने र राष्ट्रिय लक्ष्य झन् ढिलाइ हुने उनले बताएका छन्।

कवि नदीशले अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित सिलिकन भ्यालीमा आयोजित कार्यक्रममा आफ्ना नयाँ र पुराना गरी १२ कविता प्रस्तुत गरे। शनिबार साँझ भएको कार्यक्रममा नदीशले कविता सुनाउँदा संयम आचार्यले गितार र पियानो, दीपक गौतमले गितार, र प्रदीप विष्टले बाँसुरी र मुर्चुङ्गा बजाए। तीनै जना आईटी क्षेत्रमा कार्यरत छन्। कार्यक्रम सिलिकन भ्यालीस्थित स्टार्टअप कन्फ्ल्यासन् ल्याबले आयोजना गरेको हो।

नदीशले ‘यस्तो हुनु’, ‘बाँसुरी’, ‘झरी पर्दा’, ‘घर फर्किरहेछ कोही’, ‘अचेत सभ्यताको माझबाट’, ‘रोकिन मन छ- नजाऊ भनिदिने कोही छैन’, ‘म फेरि आउँछु’, ‘मौन बस्न देऊ’ लगायत शीर्षकका कविता सुनाए। दर्शकले ‘हिमवृष्टि’ र ‘तृष्णा’ कविता सुन्न आग्रह गरे। नदीशका समकालीन गजेन्द्र कटुवालले नदीशको कविता कोकुन पढेर प्रस्तुत गरे।

कार्यक्रममा नदीशले भने, “साहित्यिक माहोलमा त कविता सुनाउँदै आएको छु तर यसपटक प्रविधिसँग दशकभन्दा लामो समयदेखि जोडिएका मेरै पृष्ठभूमिका अग्रज र समकालीनहरूबीच कविता सुनाउन पाउँदा फरक र खुसी अनुभव भएको छ।” आयोजक प्रदीप विष्टले भने, “प्रविधि क्षेत्रमा निरन्तर एकरस काम गर्दा थकान लाग्छ। नदीशका कलात्मक कविताले हामीलाई प्रकृति र अध्यात्मले भरिपूर्ण आनन्दमा लैजान्छ।”

नदीशका कविताको पछिल्लो सङ्ग्रह ‘हिउँद’लाई महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ। उनले भने, “आईटी क्षेत्रमा काम गर्दा पनि कविताप्रति पहिलेको लगाव छ। प्रविधि मात्र हुन्थ्यो भने मेरो जीवन नीरस हुन्थ्यो। कविताले मेरो जीवनमा रङ भरेको छ।” नदीश रुकुममा जन्मेका हुन् र उनले ललितपुरस्थित पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेजबाट अध्ययन गरेका छन्।

मधेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि ४१ अर्ब १३ करोड ६ लाख रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गरेको छ। वित्तीय अनुशासन कायम गर्न बजेटमा एक करोड रुपैयाँभन्दा कम लागतका योजनामा बजेट विनियोजन नगर्ने नीति अपनाइएको छ। बजेटमा ‘मुख्यमन्त्री बेटी पढाऊ, बेटी बचाऊ’ कार्यक्रमलाई परिमार्जन गर्दै ‘महिला स्वरोजगार कार्यक्रम’ सञ्चालन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

अर्थमन्त्री युवराज भट्टराईले सोमबार प्रदेशसभामा बजेट प्रस्तुत गर्दै ‘मेड इन मधेश, समृद्ध प्रदेश’ को साझा संकल्प साकार पार्ने उद्देश्यले बजेट ल्याइएको दाबी गरे। यद्यपि, यो नारा व्यवहारमा कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विषयमा शङ्का व्यक्त गरिएको छ। बजेटमा चालु खर्चतर्फ १४ अर्ब ६६ करोड ३२ लाख २९ हजार रुपैयाँ अर्थात् ३५.६४ प्रतिशत र पूँजीगत खर्चतर्फ २६ अर्ब ४७ करोड ५३ लाख ७१ हजार रुपैयाँ अर्थात् ६४.३६ प्रतिशत विनियोजन गरिएको छ।

बजेटमा विकास आयोजना खुला प्रतिस्पर्धामार्फत कार्यान्वयन गरिने उल्लेख छ। वित्तीय अनुशासन कायम गर्न एक करोड रुपैयाँभन्दा कम लागतका योजनामा बजेट विनियोजन नगर्ने, नयाँ सवारीसाधन खरिदमा रोक लगाउने तथा अनुत्पादक खर्च कटौती गरी पूँजीगत निर्माणमा लगानी बढाउने नीति लिइएको छ। यसपटकको बजेटले उपभोक्ता समितिहरूलाई कमजोर बनाउन एक करोड रुपैयाँभन्दा कम लागतका विकास योजनालाई निरुत्साहित गर्ने कामलाई महत्वपूर्ण उपलब्धि भनेका छन् पूर्वसचिव।

बजेटमा सरकारले उत्पादन र रोजगारी वृद्धि गर्ने लक्ष्य लिएको छ। कृषि तथा उद्योग क्षेत्रको आधुनिकीकरण र नवप्रवर्तनमार्फत प्रदेशभित्रै रोजगारी र उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने उल्लेख छ। यसका लागि किसानलाई प्रत्यक्ष अनुदान उपलब्ध गराउने र डिजिटल किसान कार्ड वितरण गर्ने योजना राखिएको छ। यसबाट अनुदान वितरण प्रक्रियामा बिचौलियाको भूमिका समाप्त हुने सरकारको विश्वास छ।

श्रीलंकाले नेपालसहित विश्वका लगभग ४० देशका नागरिकलाई निःशुल्क अनलाइन भिसा सुविधा उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ। हिन्द महासागरको बीचमा मोतीझैं चम्कने एउटा टापु छ, जहाँ बिहान चियाबगानमाथि कुहिरो खेल्छ। दिउँसो प्राचीन सभ्यताका अवशेषहरूले इतिहास सुनाउँछन्, र साँझ समुद्रको लहरले यात्रुको थकान बगाइदिन्छ। अहिले यो देश नेपाली यात्रुका लागि झन् सहज भएको छ। हालै श्रीलंकाले नेपालसहित लगभग ४० देशका नागरिकलाई निःशुल्क अनलाइन भिसा सुविधा दिने निर्णय गरेपछि त्यहाँ यात्रा गर्न अझै सजिलो भएको छ। पहिले भिसा शुल्कमा खर्चिनुपर्ने रकम अब बच्ने भएकाले धेरै नेपालीका लागि श्रीलंका ‘बजेट फ्रेन्ड्ली’ विदेशी गन्तव्य बनेको छ। काठमाडौँबाट कोलम्बो पुग्न करिब ३–४ घण्टा मात्र लाग्छ। छोटो दूरी, सांस्कृतिक समानता, स्वादिष्ट खाना र समुद्रदेखि पहाडसम्मको विविधताले श्रीलंका अहिले दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा आकर्षक पर्यटकीय गन्तव्यमध्ये एक बनेको छ।

नेपालजस्तै यहाँ पनि बौद्ध संस्कृतिको गहिरो प्रभाव देखिन्छ। गुम्बामा सुनिने प्रार्थना, भिक्षुहरूको उपस्थिति र स्तूपहरूको शान्त वातावरणले नेपाली यात्रुलाई आत्मिय अनुभूति गराउँछ। स्थानीय मानिसहरू पनि अतिथिसेवा र स्वागतशील छन्। समुद्र किनारमा आराम चाहनेदेखि इतिहास र संस्कृतिमा रुचि राख्नेहरू सबैका लागि यहाँ केही न केही विशेष भेटिन्छ। सिगिरिया, कान्दी, नुवारा एलिया, एला र याला राष्ट्रिय निकुञ्ज जस्ता स्थानहरूले यहाँको यात्रा अझ विशेष बनाउँछन्।

श्रीलंकाको यात्रा तहाँको खानाबिना पूरा हुँदैन। यहाँको खानामा मसला, दाल, करी र भातले नेपाली स्वादकै याद दिलाउँछ। नारिवल श्रीलंकाको प्रमुख उत्पादनमध्ये एक हो र धेरै परिकारमा यसको प्रयोग हुन्छ। ‘कोट्टु रोटी’ र ‘हपर्स’ जस्ता परिकारहरू यहाँका विशेषता हुन्। क्यासिनो पर्यटनको लागि पनि कोलम्बो आकर्षक गन्तव्य बनिरहेको छ। सामान्य रूपमा ७ दिनको श्रीलंका यात्रा एक जनाको लागि मध्यम बजेटमा ७० हजारदेखि १ लाख २० हजार रुपैयाँसम्ममा सम्पन्न गर्न सकिन्छ। हवाई टिकट, होटेल स्तर र यात्राको शैली अनुसार खर्च बढघट हुन सक्छ।

समाचार सारांश विश्व शान्तिका सन्देशवाहक ‘पिस डग’ अलोका लुम्बिनी हुँदै काठमाडौँ आइपुगेको छ। भियतनामी भिक्षु पन्याकरसँगै नेपाल आएको अलोकाले स्वयम्भू परिक्रमा गरी राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग भेटघाट गर्ने कार्यक्रम छ। भारतको सडकमा बेवारिसे अवस्थामा भेटिएको यो कुकुर अमेरिकामा २३०० माइल लामो पैदल यात्रा पूरा गरी चर्चित बनेको हो। मध्यन्हतिर। घाम चर्किरहेकै थियो। स्वयम्भूको उचाइमा भने सितल बताससँगै रंगबिरंगी लुङ्दर फहराइरहेको थियो। यहीबेला आनन्दकुटी बिहारको सिंढीहरू उक्लिदै एउटा कुकुर देखापर्‍यो। उसको घाँटीमा स्कार्फ बाँधिएको थियो। स्कार्फमा लेखिएको थियो– अलोका : पिस एम्बास्डर। यो त्यही कुकुर हो, जो विश्व शान्ति र करुणाका लागि सन्देशवाहक बनेको छ। यो त्यही कुकुर हो, जो अमेरिकामा १९ जना बौद्ध भिक्षुहरूसँगै २३०० माइल लामो पैदल यात्रा (वाक फर पिस) मा सहभागी थियो। यो त्यही कुकुर हो, जो भारतको सडकमा एउटा बेवारिसे जीवन बिताइरहेको थियो। कुनैबेला एक छाक खाना र सुरक्षित आश्रयका लागि भौँतारिरहेका यो कुकुर अहिले ‘सेलिब्रेटी’ बनेको छ। अलोका, द पिस डग। आज यही उपमाले ऊ विश्वभरी पुकारिएको छ। बौद्ध भिक्षुसँगै विश्व परिक्रमा गरिरहेको यो कुकुर आज मात्र लुम्बिनीबाट बुद्ध एयरको जहाजबाट काठमाडौं ओर्लिएको हो। अलोकालाई आफ्नो उडानमा स्वागत गर्न पाउँदा एकदमै हर्षित भएको भन्दै बुद्ध एयरले सामाजिक सञ्जालमा फोटो राखेको थियो। भिक्षुहरूको समूहमा रहेको अलोकाले विमानस्थलबाट बौद्ध हुँदै आनन्दकुटी बिहारमा गएर बिश्राम लिइरहेको लियो। त्यसपछि मध्यन्हतिर स्यम्भूमा उक्लियो। अघि–पछि लागेको प्रशंसकको लामो लस्करसँगै स्वयम्भूको फन्को लगायो। अनि राष्ट्रपति भवनतर्फ हुँइकियो। यो गतिशिल यात्रामा ऊ भने शान्त र सौम्य देखिन्थ्यो। ऊसँग फोटो खिच्न मात्र होइन, उसलाई एक पटक स्पर्श गर्न लालयितहरूको त्यहाँ भीड लागेको थियो। अलोका को थियो? कसरी बौद्ध भिक्षुको संगत पायो? कसरी विश्व शान्ति यात्रामा निस्कियो? यो सिलसिला बताउनुअघि उनको वर्तमान यात्रा तालिकाको कुरा गरौं। एक सातादेखि भारत भ्रमणमा रहेका भियतनामी भिक्षु पन्याकरको साथ लागेर अलोका पनि हिजो लुम्बिनी पुगेको थियो। उनीहरू सुनौली हुँदै लुम्बिनी पुगेका थिए। त्यहाँ अखण्ड शान्ति द्वीपबाट मायादेवी मन्दिरसम्म पिस वाक गरेका थिए। मायादेवी मन्दिरमा उनीहरूको भव्य स्वागत गरिएको थियो। आज काठमाडौं ओर्लिएसँगै बौद्ध, स्वयम्भू परिक्रमा गरेर राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग भेटघाट गरी भोलि भारत फर्कने कार्यतालिका छ। अब अलोकातर्फ फर्कौं अलोकाको कथा भारतबाट सुरु हुन्छ। त्यसबेला अलोका लगभग ४ वर्षको थियो। बौद्ध भिक्षुहरू पैदल यात्रा गरिरहेको बेला यो कुकुर स्वतस्फूर्त उनीहरूको लस्करमा मिसियो। अलोकालाई प्रशिक्षित गरिएको थिएन। न उसलाई कसैले डोहोर्‍याएको थियो। ऊ आफैंले भिक्षुहरूको संगत रोजेको थियो। तस्वीरहरू : आर्यन धिमाल।