लेखक: space4knews

“कफीले मलाई विशेष असर गर्दैन,” सेन्ट्रल लन्डनको एउटा क्याफेबाट निस्कँदै गर्दा २० वर्षीया एमिलीले भनिन्। “म दिनमा प्रायः दुई कप कफी र सायद एउटा ऊर्जा दिने पेय पनि पिइरहेकी छु। त्यसपछि पनि म रातभर कोकाकोला खाए पनि सहज महसुस गर्छु।” हामी सबैको जीवनमा एमिली जस्ता साथीहरू हुन्छन्, जो डबल सट एस्प्रेसो वा ऊर्जा पेय पिए पनि केही घण्टा भित्रै आरामसाथ सुत्न सक्छन्। तर धेरै मानिसका लागि कफीको प्रभाव लामो समयसम्म रहिरहन्छ। त्यसैले, किन केही मानिसहरू सुत्नु अघि कफी पिए पनि सजिलै निदाउन सक्छन् भने केही मानिसहरू रातभरि बेचैन भएर जागिर बस्छन्?

क्याफिन संसारमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने ‘साइकोएक्टिभ’ पदार्थ हो। दैनिक विश्वव्यापी दुई अर्बभन्दा बढी कप कफी पिइन्छ। त्यससँगै कोला, ऊर्जा पेय, केही प्रकारका चकलेट, चुइङ्गम र खेलकुद सप्लिमेन्टहरूमा समेत क्याफिन पाइने भएकाले यसको प्रयोग अत्यन्तै व्यापक छ। क्याफिनले हामीलाई जागिर राख्न, एकाग्रता बढाउन र थकान कम महसुस गराउन मद्दत पुर्‍याउँछ। तर यसको अत्यधिक सेवनले टाउको दुखाइ, छटपटी, मुटुको धड्कन बढ्नु र राति निद्रामा कठिनाइ हुने समस्याहरू पनि निम्त्याउन सक्छ।

शिकागोस्थित नर्थवेस्टर्न युनिभर्सिटीकी पोषणशास्त्रकी सहप्राध्यापिका डा. मेरिलिन कर्नेलिसका अनुसार, शरीरबाट क्याफिन पूर्णरूपमा बाहिरिन ६ देखि २० घण्टा लाग्न सक्छ र यो अवधि व्यक्तिविशेष अनुसार फरक हुन्छ। “पहिलो कप कफी पिएपछि तुरुन्त यसको प्रभाव महसुस नहुन सक्छ,” उनले भनिन्। “तर दुई वा तीन घण्टा पछि पनि शरीरमा क्याफिन रहिरहन्छ र दोस्रो कप कफी पिँदा थप क्याफिन जम्मा हुन्छ जसले प्रभावलाई बढाउन सक्छ र बेचैनी पनि ल्याउन सक्छ।”

निद्रासम्बन्धी अनुसन्धानकर्ताहरू सुत्नु अघि कम्तीमा छ घण्टा अगाडि क्याफिन सेवन नगर्न सुझाव दिन्छन्। बेलायतको राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा (एनएचएस) गर्भवती महिलाहरूलाई दिनमा २०० मिग्राहमभन्दा कम क्याफिन सेवन गर्न सल्लाह दिन्छ, जुन लगभग दुई कप फिल्टर कफी बराबर हो। कफी प्रेमीहरूका लागि एउटा राम्रो कुरा के भने बिहान नियमित रूपमा कफी पिउने बानी राम्रो स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित देखिन्छ।

मामा निके’ नामले परिचित निके डेभिस ओकुन्डायो अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रसिद्ध कलाकार र नाइजिरियाको सबैभन्दा ठूलो कला ग्यालरी ‘निके सेन्टर फर आर्ट्स एन्ड कल्चर’की संस्थापक हुन्। उनी जीवन्त, ऊर्जाशील र शक्तिशाली महिला हुन्। तर उनको प्रारम्भिक दिनहरूमा गरिबी, भोक र बहुविवाह जस्ता विषयहरू थिए, मानौँ उनी “दाह्राबिनाकी सिंह” थिइन्। थुप्रै दशकको संघर्षपछि हासिल गरिएको उनको सफलता एक उपन्यास जस्तो देखिन्छ – उतारचढावले भरिएको, अनेक मोड र विद्रोहका कदमहरू सहित। यी सबै बीच ‘अडिरे’ बनाउने उनको सीप झल्किन्छ। ‘अडिरे’ दक्षिणपश्चिम नाइजिरियामा राजपरिवारका सदस्यहरूले लगाउने चम्किलो नीलो रंगको कपडा हो। ‘योरुबा’ शब्दबाट आएको यस नामको अर्थ बाँध्नु र रंगाउनु हो। यो महिला केन्द्रित एक कला हो जसमा धैर्य र दृढता आवश्यक पर्छ। मामा निकेको असाधारण जीवन कथाले यसलाई प्रतिफलित गर्छ।

सिकाइसन् १९५१ मा गरिब ग्रामीण परिवारमा जन्मिएकी केटीका लागि सीमित विकल्पहरू थिए। आफ्नी आमा छ वर्षको उमेरमा मरेपछि परिवारका अरु महिलाहरूले उनलाई ‘अडिरे’ कपडा बुन्ने कला सिकाए। यो कठोर प्रक्रिया जसमा थोरै पनि कपडा बनाउन महिनौँ लाग्थ्यो। सानै उमेरदेखि उनी कपासबाट बीउ निकाल्न, कात्ने चक्कामा घुमाउन र बुन्न सिकेकी थिइन्। समय लाग्ने कारणले निकेका घरमा राजपरिवारबाट वार्षिक एक-दुई मात्र माग हुन्थ्यो, जसले आम्दानी सीमित बनाउँथ्यो। निके आफूलाई कडा कामले थाकेको अस्थिपञ्जराको रूपमा भन्छिन्। “म स्कूल जाँथेँ, दुई बजेसम्म फर्किन्थेँ र त्यसपछि खेतमा जान्थेँ। हामी पैसा कमाउन सक्दैनथ्यौँ, खान पनि पाउँदैनथ्यौँ,” उनी भन्छिन्। पहिला उनले भोगेको पीडा सम्झँदै भन्छिन्, “यदि मेरी आमा जीवित थिइन् भने मैले यी सबै सहनु पर्दैन थियो।” तर पछि उनी कपडा बनाउने यस सीपबाट स्वतन्त्र र आत्मनिर्भर बन्ने आशा राख्न थालिन् – “यो मेरो भविष्यको आधार हुनेछ। तिनीहरूले मलाई यो ज्ञान दिइरहेका थिए।”

धेरै गरिबी देखेकी निके काम खोज्न दृढ थिइन्। अन्ततः उनले शहरको एक परिवारमा बाल हेर्ने काम पाइन जससम्म पैदल हिँडेर पुग्न सकिन्थ्यो। राति उनी काम गर्ने घरको बरन्डामा बस्ने गर्द थिइन् र बच्चा सुत्नासाथ आफ्नै लुगामा कपडा बुन्ने अभ्यास गर्थिन्। उनले कपडामा भरेको एउटा बुट्टामा ‘ईश्वर मेरा रक्षक हुन्’ लेखिएको थियो, जसले केही ननहरूको ध्यान तान्यो। क्यानडामा लैजान थप चार बुट्टाका लागि उनलाई पाँच शिलिङ दिएका थिए। त्यति ठूलो रकम भएन तर ‘मेरो लागि ठूलो थियो,’ उनले भनिन्। त्यसपछि उनी खाली समयमा कपडामा बुट्टा भर्ने काम गर्न थालिन्। १५ जनामध्ये एउटी पत्नीतर उनका बुबाले उनलाई चौथो पत्नी बनाउने प्रस्ताव स्वीकारे। यसबाट जोगिन उनले धेरै पटक भाग्ने प्रयास गरिन् र अन्ततः आफ्नो गाउँमा नाटक प्रदर्शन गर्न आएको टोलीमा सामेल भइन्। यसले उनलाई नयाँ आत्मविश्वास दियो – “तिनीहरूले मेरो कपाल खोपड़ी काटिदिए। जसले अरूको अनुहार हेर्न पनि डराउँथे, म ‘स्टेज मास्टर’ बनीन्।”

अमेरिका र डेनमार्कले ग्रीनल्यान्डको सुरक्षा सम्बन्धी एक महत्वपूर्ण सम्झौतामा सहमति जनाएका छन्। यो सम्झौता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डलाई बल प्रयोग गरेर कब्जा गर्ने धम्की दिएको कूटनीतिक विवाद समाधानका रूपमा आएको हो। ट्रम्पले यो सम्झौताले अमेरिकालाई “सुरक्षा र सबै आवश्यक पक्षहरूमा स्थायी नियन्त्रण” दिने बताएका छन्।

डेनमार्ककी प्रधानमन्त्री मेत्ते फ्रेडरिक्सेनले यस सम्झौताले “आर्कटिक र उत्तर एटलान्टिक क्षेत्रको सुरक्षा बलियो बनाउने” बताएकी छन्। यद्यपि ट्रम्पले सम्झौताका विशिष्ट प्रावधानहरूप्रति कुनै प्रतिक्रिया दिनु भएको छैन। यो सम्झौता ट्रम्पले ग्रीनल्यान्ड कब्जा गर्ने धम्की दिँदै गर्दा आएको हो, जहाँ उनले ग्रीनल्यान्डको रणनीतिक भौगोलिक अवस्थिति र खनिज स्रोतलाई प्रमुख कारणका रूपमा प्रमुखता दिएका थिए।

ट्रम्पले ट्रूथ सोसलमा भनेका छन् कि यो सम्झौताले “अमेरिकालाई कुनै खर्च लाग्दैन” र अमेरिकाले “ग्रीनल्यान्डको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र संरक्षणमा आवश्यक सबै काम गर्न” सक्ने अधिकार दिन्छ। उनले यो सम्झौतामा अमेरिकाको स्पष्ट लिखित स्वीकृतिबिना कुनै अमेरिकी प्रतिस्पर्धीले ग्रीनल्यान्डमा सैन्य उपस्थिति राख्न वा “संवेदनशील लगानी” गर्न नपाउने व्यवस्था समावेश गरिएको बताएका छन्।

डेनमार्ककी प्रधानमन्त्रीले आगामी साता संयुक्त राष्ट्र संघको महासभामा यस सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिने पुष्टि गरेकी छन्। उनले भनिन्, “यस सम्झौताले आर्कटिक र उत्तर एटलान्टिक क्षेत्रमा हाम्रो साझा सुरक्षा थप सुदृढ पार्नेछ।” ग्रीनल्यान्ड सरकारका अध्यक्षले सम्झौतामा सहभागी हुन पाउँदा खुशी व्यक्त गर्दै भने, “यो सबैको हितमा छ।” अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले यसलाई “ऐतिहासिक सम्झौता” भनेका छन्।

खेलाडी गजराज जोशीको नेतृत्वमा नेपालले सन् १९५१ मा पहिलो एसियाली खेलकुद संस्करणमा सहभागिता जनाएको थियो। त्यसयता नेपाल एसियाडको नियमित सदस्य रहँदै आएको छ। एसियाली खेलकुद क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो प्रतिस्पर्धा, २०औं संस्करण, शनिबार जापानको नागोया शहरमा सुरु हुँदैछ जहाँ नेपालको सहभागिता उल्लेखनीय छ। पहिलो संस्करणमा नेपालबाट एथलेटिक्सका ९ खेलाडीले भाग लिएका थिए भने यसपटक २१ खेलका १३५ (५७ महिला र ७८ पुरुष) खेलाडी सहभागी हुँदैछन्। शनिबारको उद्घाटन समारोहमा नेपालबाट बक्सिङका चन्द्र थापा मगर र महिला खेलाडी मानमति विष्टले मार्चपासमा नेपालको झण्डा वहन गर्नेछन्।

जापानले यो एसियाड आयोजना गर्न लागेको यो तेस्रो पटक हो। प्रतियोगिता असोज ३ गतेदेखि १८ गतेसम्म चल्नेछ। ४५ देशका ११ हजार भन्दा बढी खेलाडीले ४३ खेलमा भाग लिने आयोजकले जनाएको छ। प्रतियोगिताका लागि आयोजक आइची नागोयाले २.४ अर्ब अमेरिकी डलर अर्थात् झण्डै ३६९ अर्ब नेपाली रुपैयाँ खर्च गरेको छ। नेपालका लागि ‘ओलिम्पिकभन्दा ठूलो’ एसियाली खेलकुद नेपाली खेलाडीका लागि ओलम्पिकभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। ओलम्पिकमा सहभागिताका लागि छनोट चरण पार गर्नुपर्छ भने एसियाडमा सिधै सहभागी हुन पाइन्छ। तर अहिले छनोट प्रक्रिया सुरु भई सकेकाले भविष्यमा नेपाली खेलाडीको सहभागिता थप चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ।

हालसम्म नेपालले एसियाडमा सबैभन्दा बढी खेलकुदमा सहभागिता जनाएको इतिहास छ। यसपटक राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले २९ खेलमा सहभागिता जनाउने तयारी गरेको थियो। तर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सरकारले खेल संख्या घटाउने र अनावश्यक व्यक्तिहरूलाई पठाउन नहुने नीति ल्याएपछि अन्ततः २१ खेलहरूमा सहभागिता जनाइएको छ। नेपाली टोलीमा खेलाडी, प्रशिक्षक, व्यवस्थापक, प्राविधिक, मेडिकल, पत्रकार र अन्य पदाधिकारी गरी कुल २११ सदस्यीय टोली सहभागी छ। नेपालले एसियाडका लागि ११ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्टाएको थियो।

नेपालले हालसम्म एसियाडमा ३ रजत र २३ कांस्य पदक जितिसकेको छ। यसपटक खेलकुद परिषद्ले ‘कम्तीमा एक स्वर्णसहित दोहोरो पदक’ जित्ने लक्ष्य सहित तयारी गरेको छ। यसका लागि परिषद्ले सन् २०२३ को हान्चाउ एसियाड सकिए लगत्तै तयारी सुरु गरेको थियो। ‘मिसन २०२६’ अभियान अन्तर्गत राष्ट्रिय टिम तयारी समिति गठन गरी विभिन्न चरणमा १० खेलले लामो समयसम्म तयारी गरेको बताइन्छ। नेपाली खेलकुद इतिहासमा एसियाडका लागि गरिएको यो पहिलो ठूलो तयारी हो। ‘गोल्ड विथ ग्लोरियस’ नारा लगाइएको यस अभियानले नेपालले यसपटक विगतभन्दा बढी पदक जित्ने आशा राखेको छ।

मिसन २०२६ मा समावेश खेलहरूको नियमित प्रशिक्षण लामो समयदेखि भइरहेको छ। बाँकी खेलहरूले मात्र एसियाडमा सहभागी पक्का भएपछि मात्र प्रशिक्षण सुरु गरेका हुन्। २१ खेलमध्ये केहीले नेपालमै तयारी गरेका छन्। कबड्डी र बक्सिङले भारतमा तयारी गरेको भने केही खेलाडीले विदेशमा प्रशिक्षण पाएका छन्। जस्तै, गल्फका सद्भाव आचार्य अमेरिकामा प्रशिक्षण लिइरहेका छन् भने सुभाष तामाङ भारतमा छन्। टेबल टेनिसका युवराज पौडेल र संयोग कपालीले केही समय दक्षिण कोरियामा प्रशिक्षण लिएका छन्। उसुको थाउलु टोलीले चीनमा केही हप्तासम्म प्रशिक्षण लिएर फर्किएको छ भने साइक्लिङकी उषा खनाल क्यानडामा प्रशिक्षण लिइन्। तर सम्भावित पदक विजेतालाई प्राथमिकता नदिइएको गुनासोहरू पनि आएको छ। कराँतेकी एरिका गुरुङ र कुमिते टोलीले जापान जानुअघि विशेष विदेशी प्रशिक्षणको माग गरेका थिए, तर त्यो पूरा हुन सकेन। एसियाडमा नेपालको डेप्युटी सेफ द मिसन रहेका टासी घलेले असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै भने: “सबै खेलाडीलाई एउटै तरिका अपनाउन हुँदैन। पदक जित्ने सम्भावना बढी भएकालाई त्यसै अनुसार प्रशिक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्ने थियो, जुन भएन।” सन् १९८६ को एसियाडदेखि नेपालले क्रमिक रूपमा पदक जितिरहेको छ। यसपटक कम्तीमा १० पदक अर्थात् दोहोरो पदकको लक्ष्य राखिएको नेपाली टोलीले कस्तो प्रदर्शन गर्छ, दुई हप्ता भित्र त्यसको जानकारी हुनेछ।

‘मैले दृष्टि गुमाएँ अनि बक्सिङले मलाई आत्मनियन्त्रणको अनुभूति दियो’ एडम सोलन किशोरावस्थामै दृष्टिविहीन भए। त्यो उनको लागि ठूलो सदमा बन्यो। उनी धेरै खान थाले र मानसिक रूपमा दुःखी र अस्वस्थ भए। त्यसपछि उनीमा विभिन्न ‘नकारात्मक सोच’ जन्मिए। पछि उनले सानै छँदा बक्सिङको अभ्यास गरेको कुरा सम्झिए। उनले स्थानीय जिमखानामा पुनः बक्सिङ अभ्यास गर्न सकिन्छ कि भनी खोजी गर्न थाले। सुरक्षा नियमका कारणले उनी प्रतिस्पर्धात्मक बक्सिङ खेलमा भाग लिन सक्दैनन्। तर उनी बक्सिङलाई मन पराउँछन् र अपाङ्गता भएका अरूलाई खेलकुदमा संलग्न गराउन सहयोग गर्न चाहन्छन्। सामाजिक सञ्जालमा उनलाई ठूलो संख्यामा मानिसहरूले फलो गर्छन्। उनी सामाजिक सञ्जालबाट मानिसहरूलाई आफ्नो सन्देश प्रवाह गर्छन्।