इरान युद्धले तेल मूल्यमा कीर्तिमान, शृंखलाबद्ध प्रभावले दैनिक जीवनमा खतरा
हाल विश्व बजारमा तेलको मूल्य सन् २०२२ मा युक्रेन युद्ध सुरु भए यताकै उच्चतम स्तरमा पुगेको छ। अमेरिकी सेनाले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई इरानविरुद्धको नयाँ कारबाही विकल्पहरू प्रस्तुत गरेका कारण विश्वभर चिन्ता बढेको छ। अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डले तेहरानसँगको वार्तामा भएको गतिरोध हटाउन छोटो र शक्तिशाली हमलाको योजना बनाएको एक्सिअस न्यूजले जनाएका छन्। बीबीसीले यस विषयमा सेन्ट्रल कमान्ड र ह्वाइट हाउससँग प्रतिक्रिया मागेको छ। तर यसको संभावित प्रभाव केवल तेलको मूल्यमा मात्र सीमित नहुने विज्ञहरू बताउँछन्। यसको शृंखलाबद्ध प्रभाव विश्व अर्थतन्त्रमा फैलिनेछ। तेलको मूल्य बढ्दा त्यसले विश्वव्यापी आर्थिक प्रणालीमा व्यापक प्रभाव पार्छ।
डेटा तथा एनालिटिक्स प्लेटफर्म केप्लरका वरिष्ठ तेल विज्ञ नबिन दासका अनुसार तेल मूल्यवृद्धिले “प्रत्यक्ष रूपमा अन्य क्षेत्रमा पनि प्रभाव पुगेको छ, मुद्रास्फीति बढेको छ र हाम्रो दैनिक जीवनका लगभग सबै पक्ष प्रभावित छन्।” “यसपछि सम्भवतः हामी फेरि तनाव शान्त पार्ने प्रयासहरूबारे शीर्ष समाचारहरू देख्नेछौं,” उनले बताए। यो मूल सुरु हो। आपूर्ति चिन्ता, भूराजनीतिक द्वन्द्व वा बजार अनुमानका कारण कच्चा तेलको मूल्य बढ्दछ। यो हप्ता बिहीबार ‘ब्रेन्ट क्रूड’ नामक कच्चा तेलको मूल्य करिब ७ प्रतिशतले बढेर १२६ डलर प्रति ब्यारल पुगेको थियो। तर युरोपेली बजारमा कारोबार भएका बेला धेरैमा झन्डै ११६ डलरमा स्थिर भयो। इरान र अमेरिकाबीचको शान्तिवार्ता अवरुद्ध भएकाले यो हप्ता इन्धन मूल्यमा निरन्तर वृद्धि देखिएको छ।
हाम्रै समयमा होर्मुज जलमार्ग लगभग ठप्प छ। इरानविरुद्ध अमेरिका-इजरायल युद्ध सुरु हुनु अघि ब्रेन्ट क्रूड तेलको मूल्य करिब ७० डलर प्रति ब्यारल थियो, जुन बिहीबारको उच्च मूल्यभन्दा करिब ८०% कम हो। पेट्रोल र डिजेल उत्पादनका लागि कच्चा तेल मुख्य कच्चापदार्थ हो। थोक मूल्य बढ्नेबित्तिकै यसको प्रभाव पेट्रोल पम्पहरूमा पनि प्रत्यक्ष देखिन्छ। तेल केवल इन्धनका रूपमा मात्र होइन; यसबाट हवाई इन्धन, प्लास्टिक, प्याकेजिङ्ग, रासायन र रासायनिक मल उद्योगहरूमा समेत उत्पादन बढ्ने भएकाले कच्चा तेलको मूल्य बढ्दा यी क्षेत्रका उत्पादन लागत पनि बढ्दछ।
द्वन्द्वका कारण ऊर्जा, खाद्यपदार्थ र हवाईयात्री भाडा समेत महँगो हुन सक्छ। कतिपय एयरलाइन्सहरूले हवाई भाडा बढाइसकेका छन् भने रासायनिक मलको मूल्य पनि बढिरहेका छन् जसले खाद्यान्न मूल्य बढाउन सक्छ। लगानी सम्बन्धी कन्सल्ट्यान्सी वेल्थ क्लबकी प्रमुख लगानी रणनीतिकार सुजाना स्ट्रीटरले मूल्यवृद्धि अर्को वर्षसम्म जारी रहन सक्ने बताएकी छिन्। “मलका लागि प्रयोग हुने युरियाको ढुवानी ठप्प छ, जसले विश्वभर किसानहरूको लागत बढाएको छ,” उनले भनिन्। “यी मूल्यवृद्धि आपूर्ति शृंखला मार्फत फैलिन्छन् र यस वर्षको अन्त्यदेखि अर्को वर्षसम्म दैनिक जीवनका सबै वस्तुको मूल्यमा बृद्धि हुन सक्ने चिन्ता छ।”
