कुर्दिश समुदायको इतिहास र वर्तमान स्थिति
कुर्दिश समुदाय पश्चिम एसियामा विभाजित छन् र आफ्नै स्वतन्त्र राष्ट्र नभए पनि करिब २ करोड ५० लाखदेखि ४ करोड ५० लाख जनसंख्या रहेको अनुमान छ। अमेरिकी गुप्तचर निकाय सीआईएले इरानका कुर्दिश सशस्त्र बलहरूलाई हतियार उपलब्ध गराउने योजना बनाएको छ र इरानी कुर्दहरूले विद्रोहको संकेत दिएका छन्। इराक, टर्की, सीरिया र इरानका कुर्दहरूले थप अधिकार र स्वतन्त्रताका लागि दशकौँदेखि संघर्ष गरिरहेका छन् र टर्कीले पीकेके विरुद्ध युद्ध जारी राखेको छ। १८ चैत, काठमाडौं। कुर्दिश समुदाय पश्चिम एसियाका यस्तो जातीय अल्पसंख्यक समूह हो, जसको आफ्नो स्वतन्त्र राष्ट्र छैन। विश्वभर उनीहरूको जनसङ्ख्या करिब २ करोड ५० लाखदेखि ४ करोड ५० लाखको बीचमा रहेको अनुमान गरिन्छ। उनीहरूमध्ये अधिकांश पश्चिमी इरान, पूर्वी टर्की, उत्तरी इराक, सीरिया र आर्मेनियाका पहाडी क्षेत्रहरूमा बसोबास गर्छन्। तर, कुर्दिशहरूको आफ्नै छुट्टै राज्य नभएको र उनीहरू विभिन्न देशहरूमा छरिएर रहेकाले उनीहरूको सङ्ख्याबारे कुनै आधिकारिक तथ्याङ्क भने उपलब्ध छैन।
प्रथम विश्वयुद्धपछि ओटोम्यान साम्राज्यको पतन भएसँगै, पश्चिमी मित्रराष्ट्रहरूले ओटोम्यान भूभागलाई आपसमा बाँडे र त्यहाँ एउटा कुर्दिश राज्य स्थापना गर्ने प्रस्ताव अघि सारे। तर, टर्कीको स्वतन्त्रता युद्धपछि नयाँ टर्की सरकारले सम्पूर्ण एनाटोलियन प्रायद्वीपमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्यो। यससँगै कुर्दिशहरू टर्की, इरान, इराक र सीरियाका नयाँ सीमाहरूभित्र विभाजित हुन पुगे। त्यसयता उनीहरूले आफ्ना नयाँ राष्ट्रिय अधिकारीहरू विरुद्ध दशकौँसम्म विरोध र विद्रोह जारी राखेका छन्। यस क्षेत्रका कुल कुर्दिशहरूमध्ये झन्डै आधा जनसङ्ख्या टर्कीमा बस्ने अनुमान गरिएको छ, जहाँ उनीहरू देशकै सबैभन्दा ठूलो जातीय अल्पसंख्यक समूहका रूपमा रहेका छन्।
इरानका कुर्दहरू को हुन्? बेलायती सरकारको अनुमान अनुसार, इरानको कुल जनसङ्ख्यामा कुर्दिश समुदायको हिस्सा करिब ८ देखि १७ प्रतिशतसम्म रहेको छ। पश्चिमी इरानमा रहेका कुर्दिश क्षेत्रहरूले लामो समयदेखि थप स्वायत्तता वा स्वतन्त्रताका साथै आफ्ना अधिकारहरूको सुधारका लागि आवाज उठाउँदै आएका छन्। सन् १९४६ मा ‘महावाद गणतन्त्र’ नामको एउटा अल्पकालीन कुर्दिश राज्य स्थापना भएको थियो, जुन शाहको नेतृत्वमा रहेको इरानी सेनाले विघटन गर्नुअघि एक वर्षभन्दा कम समय मात्र टिक्यो। यसलाई व्यापक रूपमा पहिलो आधुनिक कुर्दिश गणतन्त्र मानिन्छ।
इराकमा कुर्दिश समुदायको जनसङ्ख्या कुल जनसङ्ख्याको करिब १५ देखि २० प्रतिशत रहेको छ। उनीहरू मुख्यतया ‘कुर्दिस्तान क्षेत्रीय सरकार’ (केआरजी) द्वारा सञ्चालित अर्ध-स्वायत्त कुर्दिस्तान क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। यस क्षेत्रको राजधानी इराकको अर्बिल सहर हो। सन् २०१७ मा कुर्दिस्तान क्षेत्रका साथै कुर्दिश सुरक्षा बलले नियन्त्रणमा लिएका केही विवादास्पद क्षेत्रहरूका बासिन्दाले जनमत सङ्ग्रहमा स्वतन्त्रताको पक्षमा अत्यधिक मतदान गरे। तर, इराक सरकारले उक्त मतदानको विरोध गर्यो र त्यसलाई अवैध घोषणा गरिदियो।
सीरियामा, करिब २ करोड ४० लाखको अनुमानित जनसङ्ख्यामध्ये कुर्दहरूको हिस्सा झन्डै १० प्रतिशत रहेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा ‘इस्लामिक स्टेट’ विरुद्धको लडाइँमा सहयोग पुर्याउन ‘सीरियन डेमोक्रेटिक फोर्सेस’ (एसडीएफ) मा रहेका कुर्दिश घटकहरूलाई हतियार उपलब्ध गराउने अनुमति दिएका थिए।
यद्यपि, कुर्दिश समूहहरूले अमेरिकासँग निकट रहेर काम गर्ने कुनै पनि सम्भावना टर्की सरकारका लागि अत्यन्तै चिन्ताको विषय हुनेछ। विश्लेषकका अनुसार, यदि कुर्दहरूले अमेरिकी सहयोगबाट आफ्नो शक्ति सञ्चय गर्न वा गति लिन सफल भए भने टर्की निकै डराउनेछ।
इराककी प्रथम महिला तथा प्रतिष्ठित कुर्दिश कार्यकर्ता शाहनाज इब्राहिम अहमदले बिहीबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै कुर्दहरूलाई प्रायः उनीहरूको बलिदान आवश्यक परेको बेला मात्र सम्झिने गरिएको बताएका छन्। उनले लेखेकी छिन्, ‘कुर्दहरूलाई एक्लै छोडिदिनुहोस्। हामी भाडाका बन्दुकधारी होइनौँ।’
