लेखक: space4knews

फेरि एक पटक उस्तै घटना दोहोरियो। आईसीसी क्रिकेट विश्वकप लीग २ को स्कटल्यान्डविरुद्धको खेलमा गुलशन झाले अन्तिम समयमा दबाव झेल्न नसक्दा नेपाल दुई रनले पराजित हुन पुग्यो। संयोग के रह्यो भने पछिल्ला केही ठूला अन्तर्राष्ट्रिय हार बेहोरेको खेलमा क्रिजमा गुलशन झा नै थिए। त्यसैले गुलशनको चर्चा फेरि चुलिएको छ। उनलाई आलोचना गर्ने वा सान्त्वना दिने दुवै प्रकारका समर्थकहरूले अहिले बहस गरिरहेका छन्।

हुन त क्रिकेटको मजा नै त्यही हो। प्रायः अन्तिम ओभरसम्म पुगेको खेल हेर्नुको मजा नै बेग्लै हुन्छ। यद्यपि बारम्बार चुक्दा प्रश्न उठेको छ- नेपाली खेलाडीहरू ठूला टिमविरुद्ध दबाव झेल्न किन सकिरहेका छैनन्? राष्ट्रिय टोलीका पूर्वखेलाडी दीपेन्द्र चौधरी भन्छन्, “खेलाडीले त्यति बेला के निर्णय लिन्छन्, त्यही नै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यो ‘निर्णय क्षमता’ को कुरा हो।” नेपाली खेलाडीहरूको दबाव झेल्न सक्ने वा नसक्ने र दबावका बेला निर्णय लिन सक्ने विषयमा कहाँ चुकिरहेका छन्, त्यो अहिले मुख्य बहसको विषय बनिरहेको छ।

गुलशनको संयोग सुरुमा तीन ठूला खेलको कुरा गरौँ। सन् २०२४ को अमेरिका/वेस्ट इन्डिज टी २० विश्वकपमा दक्षिण अफ्रिकासँगको १ रनको हार त नेपाली क्रिकेट प्रेमीहरूले कहिल्यै बिर्सन नसक्ने घटना बन्यो। त्यति बेला क्रिजमा गुलशन थिए। एक रन लिन सक्ने अवस्था हुँदा पनि त्यो ‘अत्यन्त तनावको क्षण’ मा उनी चुक्न पुगेका थिए। दुई महिनाअगाडि मुम्बई टी २० विश्वकपमा इङ्ल्यान्डसँगको ४ रनको हार अर्को ठूलो नमुना बन्यो, जहाँ लोकेश बमले अन्तिम समयमा दबाव झेल्न सकेनन्। त्यहाँ करण केसीले स्ट्राइक लोकेशलाई दिन रुचाए भने अघिल्लो बलमा गुलशन झा बोल्ड हुन पुगेका थिए।

पूर्वी नवलपरासीको कावासोती नगरपालिका १ स्याउली टोलमा मृत अवस्थामा भेटिएको गैँडालाई करेन्ट प्रहार गरी मारेको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट आएका प्राविधिक टोलीले मृत गैँडाको पोष्टमार्टम गरेको छ र रिपोर्ट आज साँझसम्म आउने बताइएको छ। चालु आर्थिक वर्षमा निकुञ्ज र वरिपरिका क्षेत्रमा २० वटा गैँडा विभिन्न कारणले मरेका छन् र गैँडा गणना २०८३ मा सारिएको छ। २ जेठ, चितवन।

पूर्वी नवलपरासीको कावासोती नगरपालिका १ स्याउली टोलमा शुक्रबार बिहान मृत भेटिएको गैँडालाई करेन्ट लगाएर मारेको आशंका गरिएको छ। पूर्वपश्चिम राजमार्गबाट करिब २ किलोमिटर उत्तरतर्फ पर्ने भीम प्रसाद दर्जीको भोगचलनमा रहेको ऐलानी खेतभित्र करिब २५ वर्षको भाले गैँडा मृत अवस्थामा फेला परेको हो। गैँडा मरेको नजिकै विद्युत् धराप बनाउन प्रयोग गरिने सामग्रीहरू डिभिजन वन कार्यालय पूर्वी नवलपरासीले फेला पारेको छ।

मृत गैँडालाई डिभिजन वन कार्यालयमा ल्याएर चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट आएको प्राविधिक टोलीले पोष्टमार्टम गरेको थियो। पोष्टमार्टम रिपोर्ट आज साँझसम्म आउने बताउँदै निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनाश थापामगरले जानकारी दिए। पोष्टमार्टमपछि गैडाको खाग १ थान र खुर १२ थान सुरक्षित निकालिएको छ भने बाँकी अंगहरू डिभिजन वन कार्यालय नवलपुरको परिसरभित्र खाडल खनेर व्यवस्थापन गरिएको छ। घटनास्थल वरिपरि खोजतलास गर्ने क्रममा मृत गैँडाको स्थानदेखि करिब २०० मिटर दक्षिणतर्फ लोकाहा खोलाको काँसघारीमा जिआई तारले बेरिएका २७ वटा बाँसका किल्ला लुकाएर राखिएको भेटिएको छ।

त्यसैगरी, घटनास्थलको उत्तरपश्चिमतर्फ रहेको घरबाट सिंगल फेजको रिङ सहित करिब १३ मिटर तार पनि फेला परेको छ। घटनास्थलबाट फेला परेका सामग्रीहरू र अवस्था हेर्दा गैँडाको मृत्यु करेन्ट प्रहारबाट भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। यसै आधारमा घटनास्थलको भोगचलन गर्ने दर्जीलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान भइरहेको छ। घटनाको थप अनुसन्धानका लागि डिभिजन वन कार्यालयले एक अनुसन्धान अधिकृत नियुक्त गरी आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाएको सूचना अधिकारी सुवास अधिकारीले बताए।

निकुञ्जका सूचना अधिकारी थापामगरका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको बैशाखसम्म निकुञ्ज तथा आसपासका क्षेत्रमा २० वटा गैँडा विभिन्न कारणले मरेका छन्। चालु आर्थिक वर्षमा गैँडा गणना गर्ने योजना भए पनि समय अभावका कारण अर्को वर्ष सारिएको छ। बजेट अभावका कारण अघिल्लो वर्ष २०८१ मा गर्नुपर्ने गैँडा गणना २०८२ मा सारिएको थियो भने २०८२ मा पनि समय अभावमा २०८३ मा सारिएको छ। हरेक चार वर्षमा गरिने गैँडा गणना पछिल्लो पटक २०७७ चैत ९ गतेदेखि २७ गतेसम्म भएको थियो। सन् २०२१ मा गरिएको गणनामा देशभरका राष्ट्रिय निकुञ्ज र संरक्षण क्षेत्रमा ७५२ वटा गैँडा रहेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको थियो। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा मात्र ६९४ वटा गैँडा रहेका छन्।

२ जेठ, काभ्रेपलाञ्चोक। सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोशी गाउँपालिका-३ गंजेखोलाबाट ५६ लाख ७० हजार बराबरको १६२० थान भेपसहित सात जनालाई पक्राउ गरिएको छ। जेठ १ गते राति ९:३० बजे इलाका प्रहरी कार्यालय कोदारीबाट प्रहरी निरीक्षक जगतबहादुर राईको कमाण्डमा खटिएको टोलीले चेकजाँच गर्ने क्रममा उनीहरुलाई नियन्त्रणमा लिएको हो। चीनबाट भोटेकोशी-३ बोक्चेन हुँदै अरनिको राजमार्ग १० किलोमिटर नजिकने भित्रिबाटोबाट लुकाएर ल्याइएको भेप फेला परेपछि उनीहरुलाई नियन्त्रणमा लिइएको प्रहरीले जनाएको छ। ९ वटा बोरा भरेको कार्टुनभित्र लुकाएर भेप ल्याउँदै गरेको अवस्थामा उनीहरू पक्राउ परेको इलाका प्रहरी कार्यालय कोदारीका प्रहरी निरीक्षक राईले जानकारी दिए।

राईका अनुसार सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोशी-४ का वर्ष ३५ का गणेश खड्का, वर्ष ४६ का हिमाल खड्का, वर्ष २४ का विकास बि.क, वर्ष ४८ का रामबहादुर बि.क, वर्ष १७ का विशाल रक्पाल, वर्ष ३७ का मंगलबहादुर थामी र बाह्रबिसे नगरपालिका-५ का वर्ष ४२ का कान्छा तामाङ हुन्। उनीहरूलाई इलाका प्रहरी कार्यालय कोदारीमा ल्याइ राखिएको प्रहरीले जनाएको छ। नेपाल–चीन सीमास्थित तातोपानी नाकाबाट पछिल्लो एक महिनादेखि यात्रु शाखाबाट कुनै पनि खाद्य सामग्री ल्याउन अनुमति दिइएको छैन। तातोपानी भन्सार कार्यालयले मितेरीपुलस्थित यात्रु शाखाबाट खाद्य तथा प्लान्ट क्वारेन्टाइन अनुमति नभएका सामग्री ल्याउन रोक लगाएपछि सीमावर्ती क्षेत्रको झोलेपोके व्यापार ठप्प भएको छ। बिहान सबेरै चिनियाँ बजार झामु पुगेर बेलुका झोलाभरि सामान लिएर फर्किने स्थानीयको चहलपहल सरकारी नियम लागू भएपछि रोकिने भएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले ताइवानले चीनबाट औपचारिक रूपमा स्वतन्त्रता घोषणा नगर्न चेतावनी दिएका छन्। बेइजिङमा आफ्ना चिनियाँ समकक्षी सी जिन्पिङसँग दुई दिने शिखर बैठकको समापनपछि शुक्रबार फक्स न्यूजसँगको कुराकानीमा ट्रम्पले भने, “म कसैले स्वतन्त्र भएको घोषणा गरेको देख्न चाहन्नँ।” ताइवानले आफूलाई स्वतन्त्र राष्ट्र मान्ने भएकाले औपचारिक स्वतन्त्रता घोषणा आवश्यक नभएको ताइवानका राष्ट्रपति लाई चिङ-तेले यस अघि नै बताइसकेका छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले लामो समयदेखि ताइवानलाई समर्थन गर्दै आएको छ, जस अन्तर्गत आत्मरक्षाका लागि ताइवानलाई सहयोग गर्नु कानुनी रूपमा बाध्यकारी छ। त्यसैगरी, वाशिङ्टनले प्रायः चीनसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै यो गठबन्धनलाई सन्तुलनमा राख्नुपरेको छ। अमेरिकी नीति यथावत् रहँदै ट्रम्पले भनेका थिए कि उनले उक्त स्वशासित टापूमाथि “कुनै प्रतिबद्धता प्रकट गरेको छैन”। चीनले ताइवानलाई आफ्नो प्रदेशको रूपमा दाबी गर्छ र आवश्यक परे बल प्रयोग गरी कब्जा गर्ने आशयलाई अस्वीकार गर्दैन।

वाशिङ्टनको अडान हो कि उसले ताइवानको स्वतन्त्रतालाई समर्थन गर्दैन र चिनियाँ सरकारलाई एकमात्र सरकारको रूपमा मान्दछ। बेइजिङले ताइवानका राष्ट्रपतिको खुलेर आलोचना गर्दै आएको छ। यसअघि ताइवानका राष्ट्रपतिको चरित्रलाई हानिकारक भनेर सार्वजनिक रूपमा वर्णन गरिएको थियो। ताइवानका धेरै बासिन्दाले आफूलाई अलग राष्ट्रको अंगका रूपमा हेर्ने गर्दछन्। अधिकांश जनताले यथास्थितिलाई समर्थन गर्छन् जसमा न त ताइवान स्वतन्त्रता घोषणा गर्छ न त चीनसँग एकता।

फक्स न्यूजलाई दिएको अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले ताइवानमाथिको अमेरिकी नीतिमा कुनै परिवर्तन नभएको दोहोर्‍याए। “तपाईंलाई थाहा छ, युद्ध गर्न हामीले ९,५०० माइल (१५,२८९ किलोमिटर) दूरी पार गर्नुपर्छ। म त्यो चाहन्नँ। म चाहन्छु उनीहरू शान्त हुन। म चाहन्छु चीन शान्त रहोस्।” ट्रम्पले सी जिन्पिङसँग उक्त टापुका विषयमा धेरै कुरा भएको बताएका छन्। तर अमेरिकाले ताइवानको संरक्षण गर्ने वा नगर्ने विषयमा कुनै औपचारिक निर्णय नगरेको उनले जनाए। राष्ट्रपति ट्रम्पका अनुसार सी जिन्पिङ उक्त टापुको विषयमा “धेरै दृढ” छन् र “स्वतन्त्रताका लागि कुनै प्रकारको आन्दोलन देख्न चाहँदैनन्”।

२ जेठ, काठमाडौं । डा. इशान पाण्डेले लिग २ अन्तर्गत अमेरिकाविरुद्ध आज आफ्नो ओडीआई डेब्यू गर्दै छन्। खेल सुरु हुनुअघि नै उनले करण केसीबाट डेब्यू क्याप प्राप्त गरेका छन्। उनले २०१९ मा टी-२०आईमा डेब्यू गरिसकेका छन् र अहिलेसम्म ४ टी-२०आई खेलिसक्यो। घरेलु प्रतियोगिता जय ट्रफी, पीएम कप र नेपाल ए टिमबाट उनले उत्कृष्ट प्रदर्शन देखाएका छन्। आजको खेलमा पहिलेका मुख्य खेलाडी विनोद भण्डारी, अर्जुन कुमाल र करण केसी भने बेन्चमा राखिएका छन्।

२ जेठ, मुग्लिन (चितवन) । ट्राफिक प्रहरीले तीव्र गतिमा सवारीसाधन चलाउने चालकहरूको विरुद्ध कारबाही गर्न थालेको छ। दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले नेपाल प्रहरीको राजमार्ग सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्यालय, रामनगर चितवनले नारायणगढ–मुग्लिन सडकखण्डमा ‘लिडार स्पिड गन’ प्रविधिको प्रयोग सुरु गरेको छ। जोखिमयुक्त क्षेत्रको रुपमा चिनेको रामनगर–जुगेडी क्षेत्रको जङ्गल वरिपरि दैनिक रुपमा जाँच अभियान सञ्चालन गर्दै ट्राफिक प्रहरीले तीव्र गतिमा सवारी चलाउने चालकहरूलाई नियन्त्रणमा लिन थालेको छ। सडक दुर्घटनाको प्रमुख कारण तीव्र गति रहेको पुष्टि भएपछि आधुुनिक प्रविधिको प्रयोग बढाइएको कार्यालय प्रमुख डिल्लीनारायण पाण्डेले जानकारी गराएका छन्। बर्खायामसँगै सडक दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने भएकाले यो प्रणाली प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरिएको छ। पहिलो दिनमै मापदण्ड विपरीत तीव्र गतिमा सवारी चलाउने ६० भन्दा बढी चालकहरूलाई कारबाही गरिएको कार्यालय प्रमुख पाण्डेले बताए। कर्णाली प्रदेशका सबै १० जिल्लाका सडक दुर्घटना बढी हुने सडकखण्डहरूमा पनि क्रमशः नियमित जाँच गर्ने उहाँले बताउनुभयो।

जेन जि आन्दोलनका क्रममा भएका घटनाहरू सम्बद्ध छानबिन आयोगले सुरक्षा संयन्त्रका सदस्यहरूबारे गरेका सिफारिसहरूको अध्ययन गर्न गठित समितिको कार्यकाल आधा बितिसकेको छ। समितिको नेतृत्व उच्च अदालतका पूर्वन्यायाधीश प्रेमराज कार्कीले गरिरहेका छन् भने सदस्यको रूपमा नेपाल प्रहरीका भूतपूर्व अतिरिक्त महानिरीक्षक टेकप्रसाद राई र सशस्त्र प्रहरी बलका भूतपूर्व अतिरिक्त महानिरीक्षक सुबोध अधिकारी रहेका छन्। पूर्व पुनरावेदन अदालतका न्यायाधीश गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वमा गठन गरिएको आयोगले दिएको प्रतिवेदनले व्यापक विवाद उत्पन्न गरेपछि सरकारले यो अध्ययन समितिको गठन गरेको हो। समितिले आयोगको प्रतिवेदनमा भएका कारबाही सिफारिसहरुलाई वर्गीकरण गरी गहिरो अध्ययन गरिरहेको अध्यक्ष अधिकारीहरूले बताएका छन्।

समितिका संयोजक प्रेमराज कार्की भन्छन्, “हामीले सिफारिसहरूको प्रकृति, सम्बन्धित व्यक्तिहरूका बयान तथा उद्धृत कानुनी प्रावधानहरूका आधारमा अलग-अलग तरिकाले अध्ययन गरिरहेका छौं।” समितिले छानबिन आयोगले पेश गरेको प्रतिवेदनमा समावेश सुरक्षा संयन्त्रका पदाधिकारी र सुरक्षा समितिमा रहेको निजामती कर्मचारीहरूसम्बन्धी सिफारिसहरू प्रचलित कानुनअनुसार थप अनुसन्धान गरी सत्यतथ्य पत्ता लगाउने जिम्मेवारी पाएको छ। आयोगका सिफारिसहरूलाई पूर्णता दिने यो प्रक्रियाले सुरक्षा निकायका पदाधिकारीहरू विरुद्ध कारबाहीको बाटो खोल्ने भएकाले यसको अध्ययन नतिजालाई अत्यन्त संवेदनशीलतासाथ अगाडि बढाउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।

संयोजक कार्कीले भने, “कारबाही सिफारिस गरिएका विभिन्न व्यक्ति र पक्षबाट आवश्यक जानकारी संकलन गर्ने काम भइरहेको छ।” “हामी प्रतिवेदनका सिफारिसलाई गहिराइमा विश्लेषण गरिरहेका छौं र थप तथ्य जुटाउन सोधपुछ समेत गरिरहेका छौं।” तर कतिपय विशेषज्ञहरू सुरक्षा निकायका व्यक्तिहरूलाई गरिएको कारबाही सिफारिसहरूको कार्यान्वयनमा समिति सफल हुन सक्नेमा विश्वस्त छैनन्। नेपाल प्रहरीका अवकाशप्राप्त नायब महानिरीक्षक (डिआइजी) हेमन्त मल्लका अनुसार समितिको गठन हुनुको कारण आयोगको प्रतिवेदनका केही सिफारिसहरूमा त्रुटि हुनसक्ने शंका गरिएको हुन सक्छ।

समितिको म्याद थप्न सरकारसँग अनौपचारिक प्रस्ताव आएको बताइएको छ, तर गृह मन्त्रालयका प्रवक्तासँग सम्पर्क गर्न प्रयास गर्दा सफल हुन सकेको छैन। समिति संयोजक कार्कीले ती प्रस्तावको विषयमा टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे भने कतिपय व्यक्तिहरूसँग थप जानकारी लिनुपर्ने भएकाले आवश्यक निकायलाई जानकारी गरिसकेको बताए। “गम्भीर प्रकृतिका अभियोग र अभियोजन सिफारिसलाई ध्यानमा राख्दै बयान र उपलब्ध प्रमाणहरूको थप अध्ययन आवश्यक देखिन्छ,” कार्की भन्छन्, “हामी अहिले सबै सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित संयन्त्रसँग सहकार्य गरेर छिटो काम पुरा गर्ने प्रयासमा छौं।”

२ जेठ, तेह्रथुम । प्रकृतिलाई पूजा गर्ने र ढुंगालाई ऐतिहासिक प्रतीक मानेर स्थापित लिम्बु सभ्यता। यहाँको मौलिकता, संस्कृति र इतिहासलाई नयाँ पुस्तासम्म संरक्षण गर्ने उदेश्यले तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिकाले निर्माण गरेको ‘चो?लुङ पार्क’ अहिले पूर्वी नेपालको एक चर्चित सांस्कृतिक र पर्यटकीय गन्तव्य बनेको छ। ढुंगादेखि बनाइएको यो पार्क अहिले केवल घुम्ने स्थान मात्रै नभई लिम्बु समुदायको इतिहास, जीवनशैली र सभ्यताको जीवित संग्रहालयको रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। सामाजिक सञ्जालमा पार्कका तस्बिर र भिडियोहरू भाइरल भएपछि यहाँ दैनिक सयौं आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरू आउन थालेका छन्। पार्कमा आउने पर्यटक संख्या बढेका कारण यो नगरपालिकाको महत्वपूर्ण आम्दानीको स्रोत समेत बनेको छ।

लिम्बु समुदाय प्रकृति पूजक संस्कृतिका मानिसका रूपमा परिचित छन्। जंगल, नदी, माटो र ढुंगासँग उनीहरूको जीवन घनिष्ट रूपमा जोडिएको छ। विशेषगरी ‘लुङ’ अर्थात् ढुंगा लिम्बु सभ्यताको महत्वपूर्ण प्रतीक मानिन्छ। जन्मदेखि मृत्यु सम्मका संस्कारमा ढुंगा गाड्ने परम्परा लिम्बु समाजमा प्राचीनकालदेखि विद्यमान छ। नवजात शिशुको जन्म, विवाह, कुलपूजा, न्याय–न्यायालय तथा अन्त्यसंस्कारमा ढुंगाको प्रयोग हुन्छ। यही मौलिक सभ्यतालाई संरक्षण गर्दै नयाँ पुस्तालाई परिचित गराउने उदेश्यले चो?लुङ पार्क निर्माण गरिएको हो। ‘चो?लुङ’ लिम्बुभाषाको शब्द हो; ‘चो’ को अर्थ लक्ष्य र ‘लुङ’ को अर्थ ढुंगा हो। यसको अर्थ ‘चो?लुङ’ भनेको लक्ष्य प्राप्तिको प्रतीकात्मक ढुंगा हो।

पार्कमा प्रवेश गर्ने बित्तिकै विभिन्न आकारका अग्ला–अग्ला ढुंगाका स्तम्भहरूले आगन्तुकहरूलाई स्वागत गर्छन्। ती ढुंगाहरू केवल सजावटका सामग्री मात्र नभई लिम्बु सभ्यताको मौन इतिहास हुन्। पार्कका विभिन्न भागमा गाडिएका ढुंगाका स्तम्भहरूले प्राचीन लिम्बु समाजको सामाजिक संरचना, न्याय प्रणाली र सांस्कृतिक अभ्यासहरू प्रकट गर्दछन्। कुनै समयमा गाउँमा विवाद समाधान, सामाजिक निर्णय वा सम्झौता हुँदा ढुंगा गाड्ने परम्परा रहेको स्थानीय बुढापाकाहरूले बताएका छन्। अर्जुन माबोहाङका अनुसार, लिम्बु समुदायको ऐतिहासिक पहिचान हराउँदै गएपछि पार्क निर्माण गर्ने अवधारणा अघि अन्तर्गत आएको हो। उनले भने, ‘अहिलेको जीवन पद्धति, न्याय–न्यायालय र सामाजिक संरचनालाई ढुंगामार्फत अभिव्यक्त गर्ने परम्परा हराउँदै गयो। त्यसलाई संरक्षण गर्दै पर्यटनसँग जोड्ने उदेश्यले पार्क निर्माण गरिएको हो। अहिले यो पार्क नगरपालिकाको आम्दानीको उत्कृष्ट स्रोत बनेको छ।’

नगरपालिकाका अनुसार, पार्क अवलोकनका लागि आउने पर्यटकले तिरेको टिकट शुल्कबाट सरकारले आम्दानी शुरू गरेको छ। यसले पार्कलाई सांस्कृतिक केन्द्र मात्र होइन, स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको परियोजनाका रूपमा समेत स्थापित गरेको छ। पछिल्लो समय तेह्रथुम, धनकुटा, पाँचथर, इलाम, झापा, मोरङ, सुनसरी लगायत जिल्लाहरूका साथै भारतको सिक्किम र दार्जिलिङ क्षेत्रबाट पनि पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। मिक्लाजुङ गाउँपालिका बाट भ्रमणका लागि आएका उपाध्यक्ष सन्तोष सेर्मा लिम्बुले सामाजिक सञ्जालमा मात्र देखेको पार्क प्रत्यक्ष हेर्दा फरक अनुभव भएको बताए। उनले भने, ‘यहाँ आएपछि बुझियो यो केवल पार्क मात्रै नभई एउटा जीवित इतिहास रहेछ। लिम्बु सभ्यता बुझ्न चाहनेहरूका लागि यो उत्कृष्ट स्थल भएको छ।’

निलम्बन फुकुवा गरेपछि मात्रै बैठक राख्ने अडान एन्फाले लिएपछि राखेप उक्त निर्णयमा पुगेको हो। यसले फिफाबाट नेपाल प्रतिबन्धमा पर्ने खतरासमेत टरेको छ। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले चैत ११ गते निलम्बन गरेको अखिल नेपाल फुटबल संघको निलम्बन १ जेठमा फुकुवा गरिएको छ। सरकार, फिफा र एन्फाबीच छलफलपछि निलम्बन फुकुवा गरिएको हो जसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धबाट बचाएको छ। निलम्बनका कारण रोकिएका प्रतियोगिता एन्फाले छलफल गरी अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। १ जेठ, काठमाडौं। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)ले शुक्रबार अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा)माथि लागेको निलम्बन फुकुवा गरेको छ। ‘अर्ली इलेक्सन’ प्रक्रिया पूरा गर्न नसक्दा चैत ११ गते राखेपले एन्फालाई निलम्बन गरेको थियो। शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री सस्मित पोखरेल, राखेप सदस्य सचिव रामचरित्र मेहता र एन्फा महासचिव किरण राईसहितको टोलीको छलफलपछि राखेप निलम्बन फुकुवा गर्न तयार भएको हो। सदस्य सचिव मेहताले नेपाली फुटबलको हितका लागि सरकारले फुकुवा गर्ने निर्णय गरेको बताए। राखेपले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फिफा), एसियन फुटबल महासंघ (एएफसी) र एन्फासँग निलम्बनका विषयमा भर्चुअल छलफल गरेको थियो। त्यो छलफलमा ठोस निर्णय नआएपछि राखेपले भौतिक रुपमा संयुक्त बैठक डाक्न एन्फालाई प्रस्ताव गरेको थियो। तर, निलम्बन फुकुवा गरेपछि मात्रै बैठक राख्ने अडान एन्फाले लिएपछि राखेप उक्त निर्णयमा पुगेको हो। यसले फिफाबाट नेपाल प्रतिबन्धमा पर्ने खतरा पनि टारेको छ। यसअघि फिफाले निलम्बन फुकुवा नगर्नाले प्रतिबन्ध लगाउने चेतावनी दिइसकेको थियो। ‘निलम्बन फुकुवा नभए फिफा-एएफसीसँग वार्ता सम्भव नहुने थियो। निलम्बनको समयमा त वार्ता गर्न पनि नहुने रहेछ। अब साफ च्याम्पियनसिप पनि छ। यी सबै विषयलाई ध्यानमा राखेर सरकारले फुकुवा गरेको हो,’ सदस्य सचिव मेहताले भने।

२ जेठ, काठमाडौं । नासाको आगामी शक्तिशाली अन्तरिक्ष टेलिस्कोप ‘न्यान्सी ग्रेस रोमन’ ले हाम्रो आकाशगङ्गा (मिल्की वे) मा लुकेर रहेका लाखौँ अदृश्य न्युट्रोन ताराहरूको रहस्य खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ। ‘एस्ट्रोनोमी एन्ड एस्ट्रोफिजिक्स’ जर्नलमा प्रकाशित नयाँ अध्ययनअनुसार यो टेलिस्कोपले गुरुत्वाकर्षणको सहारामा ती वस्तुहरूको पहिचान गर्ने मात्र नभई तिनको तौल समेत मापन गर्न सक्नेछ। न्युट्रोन ताराहरू विशाल ताराहरू विस्फोट (सुपरनोभा) पश्चात् बाँकी रहने अत्यन्तै सघन अवशेष हुन्। यिनीहरूको आकार एउटा सानो सहर जत्रो मात्र हुन्छ, तर तिनको द्रव्यमान (मास) सूर्यको भन्दा बढी हुन्छ।

धेरैजसो न्युट्रोन ताराहरू एक्लै हुने र प्रकाश उत्सर्जन नगर्ने भएकाले हालसम्मका शक्तिशाली टेलिस्कोपहरूले तिनलाई देख्न सकेका छैनन्। वर्तमानमा हामीले केवल केही हजार मात्र न्युट्रोन ताराहरू फेला पारेका छौँ, जबकि आकाशगङ्गामा १० करोडभन्दा बढी यस्ता ताराहरू हुनसक्ने वैज्ञानिक अनुमान गरेका छन्। रोमन टेलिस्कोपले न्युट्रोन ताराहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा नभई ‘ग्र्याभिटेसनल माइक्रोलेन्सिङ’ नामक प्रविधिमार्फत अप्रत्यक्ष रूपमा फेला पार्नेछ। जब कुनै न्युट्रोन तारा अर्को टाढाको ताराको अगाडि बाटो काट्छ, त्यसको गुरुत्वाकर्षणले पृष्ठभूमिमा रहेको ताराको प्रकाशलाई झुकाउने र चम्किलो बनाउने काम गर्दछ।

अध्ययनकी प्रमुख लेखक जोफिया काज्मारिकका अनुसार, रोमन टेलिस्कोपले ताराको चमकमा आउने परिवर्तन (फोटोमेट्री) सँगै त्यसको स्थानमा आउने सूक्ष्म हलचल (एस्ट्रोमेट्री) पनि मापन गर्नेछ। न्युट्रोन ताराहरू अत्यन्त गाढा हुने भएकाले तिनले सिर्जना गर्ने गुरुत्वाकर्षण संकेत निकै बलियो हुन्छ, जसबाट वैज्ञानिकहरूले ती अदृश्य वस्तुको तौल कति छ भनेर ठ्याक्कै पत्ता लगाउन सक्नेछन्। यो मिसनले न्युट्रोन ताराहरू अन्तरिक्षमा किन यति तीव्र गतिमा (सयौँ माइल प्रति सेकेन्ड) कुदिरहेका हुन्छन् भन्ने रहस्य पनि बुझ्न मद्दत गर्नेछ। सुपरनोभा विस्फोटका बेला यी ताराहरूले पाउने ‘किक’ का कारण यिनीहरू आकाशगङ्गामा भौँतारिन्छन्। रोमन टेलिस्कोपले यस्ता एक्ला न्युट्रोन ताराहरूको द्रव्यमान वितरण र तिनको गति अध्ययन गरी ताराहरूको विकास र विनाशको चक्र नयाँ तरिकाले अनुसन्धान गर्नेछ। नासाको गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेन्टरले व्यवस्थापन गरिरहेको यो टेलिस्कोपले तथ्याङ्क पठाउन सुरु गरेपछि केही महिनाभित्रै महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल हुने वैज्ञानिकहरूले विश्वास व्यक्त गरेका छन्। यसले न्युट्रोन तारा र ब्ल्याक होलबीचको भिन्नता स्पष्ट पार्न पनि सहयोग गर्नेछ।

२ जेठ, काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले आज विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक गरेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार आज अमेरिकी डलरको खरिद दर १५३.२५ र बिक्री दर १५३.८५ कायम गरिएको छ । त्यसैगरी, युरोको खरिद दर रु १७८.३८ र बिक्री दर १७९.०८ तोकिएको छ भने बेलायती पाउण्ड स्टर्लिङको खरिद दर २०४.७५ र बिक्री दर २०५.७५ निर्धारण गरिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले भारतीय रुपैयाँ १०० को खरिद दर १६०.०० र बिक्री दर १६०.१५ निर्धारण गरेको जनाएको छ । यस्तै, अस्ट्रेलियन डलर, क्यानेडियन डलर, सिङ्गापुर डलर, जापानी येन, चिनियाँ युआन, साउदी अरब रियाल, कतारी रियाल, यूएई दिरामलगायतका अन्य मुद्राको विनिमय दर पनि सार्वजनिक गरिएको छ । राष्ट्र बैंकले आवश्यकताअनुसार जुनसुकै समयमा विनिमय दर संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ ।

एमालेमा सबैभन्दा बढी माग गरिएका एजेण्डाहरूमा निर्वाचन समीक्षा र पार्टी पुनर्गठन पर्दछन्। नेताहरूको भनाइ अनुसार, भोलि बस्ने सचिवालय बैठकले यी दुबै विषयलाई प्राथमिकतामा राख्ने छैन।

नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको कोषाध्यक्षका रूपमा उमेश श्रेष्ठलाई मनोनीत गरिएको छ। पार्टी सभापति गगनकुमार थापाले श्रेष्ठलाई कोषाध्यक्ष पदमा मनोनयन गरेका हुन्। कार्यवाहक मुख्यसचिव कृष्णप्रसाद दुलालले विधानको धारा २१ को उपधारा (४)अनुसार मनोनयन गरिएको जानकारी दिएका छन्। १ जेठ, काठमाडौं।

उमेश श्रेष्ठ यसअघि शेरबहादुर देउवा सभापति हुँदा पनि पार्टीको कोषाध्यक्ष रहेका थिए। उनी पूर्व राज्यमन्त्री समेत हुन्। व्यवसायी रहेका श्रेष्ठले शिक्षा र कृषि क्षेत्रमा कार्य गर्दै आएका छन्। २०७८ मंसिरमा सम्पन्न १४औँ महाधिवेशनमा जनजाती क्लस्टरबाट केन्द्रीय सदस्यको रूपमा निर्वाचित भएका उनी, पछिल्लो विशेष महाधिवेशनपछि केही दिनअघि पुनः केन्द्रीय सदस्य मनोनीत भएका थिए।