लेखक: space4knews

२४ चैत, काठमाडौं । श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष र प्रतिनिधिसभा सदस्य हर्क साम्पाङले दार्चुलामा झोलुङ्गे तुइन विस्थापनका लागि चन्दा संकलन गर्ने घोषणा गरेपछि धेरैले अन्तर्राष्ट्रिय सीमामा एकलौटी पुल बनाउन नहुने प्रतिक्रिया दिएका छन्। दार्चुलाबाट निर्वाचित प्रतिनिधिसभा सदस्य गणेश ठगुन्नाले साम्पाङको पहललाई ‘स्टन्टबाजी र हावा कुरा’ भन्दै आलोचना गरेका छन्। नेपाल सरकारका पूर्वसचिव भीम उपाध्यायले अन्तर्राष्ट्रिय नदीमा पुल बनाउँदा कूटनीति, सीमा सुरक्षा र भूगोलजस्ता विषयमा ध्यान दिनुपर्ने उल्लेख गरेका छन्। उपाध्यायले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लेखेका छन्, “यस्ता सम्भव नहुने कामहरूमा पनि हावाको भरमा कुदेको र अरूहरू पनि भावुक भएर उनकै पछिपछि कुदिरहेको देखिरहेको छु।”

मंगलबार दार्चुला पुगेर साम्पाङले झोलुङ्गे पुलको शिलान्यास गरेका छन्। दार्चुलाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी अनिल पौडेलले भने, “माननीयज्यूले ब्यास गाउँपालिकाको वडा नम्बर २ स्थित दुम्लिङकाठामा पुलको शिलान्यास गर्नुभएको हो, जुन नेपाल–भारतको सीमा नदी होइन।” महाकाली नदीमा नभएर घट्टे खोलामा पुल बन्ने जानकारी ब्यास गाउँपालिकाका अध्यक्ष मंगलसिंह धामीले दिएका छन्। ब्यास गाउँपालिका-१ का वडाध्यक्ष अशोक ब्यासीले भने, “यहाँको वास्तविक भूगोल नजान्नेहरूले महाकालीमै पुल बन्ने जस्तो हल्ला गरेको कुरा गलत हो।”

दार्चुलाका सांसद ठगुन्नाले त्यहाँ झोलुङ्गे पुल आवश्यक रहेको तर साम्पाङले अनावश्यक प्रचारबाजी गरेको बताए। उनले भने, “उहाँले गर्नुभएको पहल सकारात्मक छ। देश–विदेशका नेपालीलाई महाकालीमै पुल हाल्छु, तुइन विस्थापित गर्छु भन्नु भनेको स्टन्टबाजी हो।” श्रम संस्कृति पार्टीका महासचिव आरेन राईले भने दार्चुलाका जनतालाई सहज हुने गरी स्वैच्छिक सहयोग आव्हान गरेर झोलुङ्गे पुल बनाउने योजना रहेको बताए। साम्पाङले पनि आफ्नो राजनीतिक स्वार्थ नराखेको बताएका छन्। उनले फेसबुकमा लेखेका छन्, “दार्चुलाको पुल बनाउँदा कुनै किसिमको राजनीतिक उद्देश्य राखेको छैन मैले।”

करिब १२० मिटर लामो पुल बनाउन करिब एक करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको ब्यास गाउँपालिकाका निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णानन्द बडुले जानकारी दिएका छन्। बडुका अनुसार साम्पाङले पुल निर्माणका लागि पालिकासँग अनुमति पनि लिइसकेका छन्।

अखिल नेपाल टेबल टेनिस संघका उपाध्यक्ष सुमन खड्गीले आफ्नो जिम्मेवारीबाट राजीनामा दिएका छन्। उनले फेसबुकमा स्टाटस लेख्दै सिद्धान्तगत कारणले जागिरेबाट बाहिरिने सूचना दिएका छन्। खड्गीले गुटगत प्रभाव र अनौपचारिक अभ्यासले वृद्धि पाएको दाबी गरेका छन्। २४ चैत, काठमाडौँ।

खड्गीले मंगलबार फेसबुकमा लेखेका छन् कि संस्थाभित्र बढ्दो सुशासनको संकट, अपारदर्शीता र प्रक्रियागत कमजोरीप्रति उनले असन्तुष्टि जनाउँदै सिद्धान्तगत कारणले राजीनामा दिने निर्णय गरे। उनले संस्थागत निर्णय प्रक्रिया पारदर्शी र सहभागी हुनु आवश्यक रहेको बताएका छन् भने गुटगत प्रभाव र अनौपचारिक अभ्यास बढिरहेको विषयमा मौन बस्न नसक्ने निष्कर्ष निकालेका छन्। उनले संस्था व्यक्तिभन्दा माथि रहेको विश्वास व्यक्त गर्दै संस्थामा सुधार सम्भव भएको धारणा पनि व्यक्त गरेका छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकका नवनियुक्त डेपुटी गभर्नर किरण पण्डितले २४ चैत, काठमाडौंमा गभर्नर प्रा.डा. विश्वनाथ पौडेलसमक्ष पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका छन्। मन्त्रिपरिषदको बैठकले पण्डितलाई डेपुटी गभर्नरमा नियुक्त गरेको थियो। शपथग्रहण समारोहमा गभर्नर पौडेलले सफल कार्यकालको शुभकामना दिएका थिए।

पण्डितले २ माघ २०६२ मा सहायक निर्देशकको रूपमा सेवा सुरु गरेका थिए। उनले २०६८ मा उप–निर्देशक, २०७४ मा निर्देशक हुँदै १ फागुन २०८१ मा कार्यकारी निर्देशकमा बढुवा भएका थिए। कार्यकारी निर्देशक रहँदा उनले भुक्तानी प्रणाली विभाग र विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागको नेतृत्व गरेका थिए। केही समय राष्ट्र बैंकको प्रवक्ताको जिम्मेवारी पनि उनले सम्हालेका थिए।

२४ चैत, काठमाडौं । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले १७ मंसिरमा नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) का महानिर्देशक प्रदीप अधिकारीलाई पक्राउ गर्‍यो । भक्तपुरको नलिञ्चोकस्थित हेलिपोर्ट निर्माणमा अनियमितता भएको आरोपमा पक्राउ परेका अधिकारी २१ मंसिरमा पुर्पक्षका लागि डिल्लीबजार कारागार चलान भए । नलिञ्चोक हेलिपोर्ट प्रकरणमा पक्राउ परेर कारागार चलान भएका अधिकारीविरुद्ध पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको भ्रष्टाचार मुद्दा पनि दायर भएको छ । नलिञ्चोक हेलिपोर्ट र पोखरा विमानस्थल भ्रष्टाचारमा पक्राउ परी कारागारमा रहेका अधिकारीमाथि अहिले जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले एकसाथ तीन वटा मुद्दामा अनुसन्धान गरिरहेको छ । जसमा ज्यान मार्ने उद्योग, संगठित अपराध र सम्पत्ति शुद्धीकरणका कसुर छन् । यी मुद्दामा अनुसन्धान गर्दा प्रहरीले अधिकारीका विषयमा नयाँ तथ्य फेला परेको छ । अहिले उनको कनेक्सन नवीनराज बस्नेत नाम गरेका व्यक्तिसँग देखिएको अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।

गति छाडेरै मुद्दा मिलाउने बस्नेत प्रयास लामो समयदेखि अख्तियारले अधिकारी जोडिएको नलिञ्चोक हेलिपोर्टदेखि पोखरा विमानस्थलको भ्रष्टाचार मुद्दाको अनुसन्धान गरिरहेको थियो । अख्तियारलाई प्रभावमा पारेर अनुसन्धान नै प्रभावित पार्ने प्रयासमा लागे पनि अधिकारी सफल हुन सकेका थिएनन् । पहिल्यैदेखि चिनजानमा रहेका र अधिकारीबाट नजिक भएर काम गर्दै आएका नवीनराज बस्नेतको माध्यमबाट अख्तियारलाई मिलाउन प्रयास गरिएको अनुसन्धानले देखाएको छ । बस्नेत तिनै व्यक्ति हुन् जसले तीन वर्षअघि भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भित्रको ट्याक्सी वे र एप्रोनको ठेक्का लिई काम गरेका थिए । यो ठेक्का आशिष–क्षमादेवी–बुद्ध हिमाली जेभीले पाएको थियो । बस्नेत त्यतिबेला क्षमादेवीमा आबद्ध थिए ।

प्राप्त अधिकारी र बस्नेतको ह्वाट्स एप च्याटमा अख्तियारलाई मिलाउनेबारे स्पष्ट संवाद भएको देखिन्छ । जहाँ बस्नेतले राजेश बज्राचार्यमार्फत ‘बा’ लाई भनेर अख्तियारबाट भ्रष्टाचारको केस मिलाउने आश्वासन अधिकारीलाई दिएका छन् । प्रदीप अधिकारीले २३ नोभेम्बर २०२५ को राति ११:०७ बजे राजेश दाइसँग कुरा भएको उल्लेख गर्दै नवीन बस्नेतलाई ह्वाट्स एपमा म्यासेज गरेको देखिन्छ । त्यसमा लेखिएको छ, ‘बस्नेतले ११:१० को राति कुर्दै छु, भित्र किचेनमा भनेर जवाफ फर्काउँछन् । बस्नेतले अर्को म्यासेज पठाउँछन्— बासँग पनि भेट्छु । दाइ, मसँगै छौं ।’ यसअघि २२ नोभेम्बरमा अधिकारीले ‘केही प्रोग्रेस भयो त भाइ’ भन्दै म्यासेज पठाएको देखिन्छ । जहाँ बस्नेतले जवाफ फर्काउँदै ‘बाले नै गर्नुपर्ने भयो दाइ’ भनेको छ । ‘आरएम हाम्रो कुरा त्यही आयो ।’ १७ नोभेम्बरमा बस्नेतले अधिकारीलाई म्यासेज पठाएर भनेका छन्, ‘यति साह्रो किन प्रेसर, रोकिन्छ, ढुक्क हुनु न ।’ अख्तियारमा हुने मुद्दा रोकिने आश्वासन बस्नेतले अधिकारीलाई दिएको देखिन्छ।

धार्चे गाउँपालिका–३ दोभान नजिकैको कालाभिरमा चट्टानसहितको पहिरो खसेपछि बेनिघाट-आरुघाट-लार्के सडक मंगलबार बिहानदेखि अवरुद्ध भएको छ। नेपाली सेनाले स्थलगत अध्ययनका लागि सडक निर्माण कार्यदलका प्राविधिकहरूलाई पठाएको छ र प्रतिवेदनपछि सडकको अवस्था निश्चित हुने बताइएको छ। सडक अवरुद्ध हुँदा सवारी आवागमन र सामान ढुवानीमा समस्या देखिएको छ भने पालिकाले पदमार्ग प्रयोग गर्न अनुरोध गरेको छ। २४ चैत, गोरखा।

चट्टानसहितको पहिरोले बेनिघाट-आरुघाट-लार्के सडकलाई अवरुद्ध बनाएको हो। धार्चे गाउँपालिका–३ दोभान नजिकैको कालाभिरमा माथिबाट ठूलो चट्टानसहित सुख्खा पहिरो खसेपछि मंगलबार बिहानदेखि सडक अवरुद्ध भएको हो। पालिका अध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङले भने, ‘हिजो पनि माथिबाट ढुंगा खसेर केहीबेर सडक रोकिएको थियो, डोजर लगाएर हटायौं। तर आज बिहान सडक बेस नै जानेगरी माथिबाट ठूलो चट्टानसहितको पहिरो खसेछ।’

नेपाली सेनाले स्थलगत अध्ययनका लागि सडक निर्माण कार्यदलका प्राविधिकलाई पठाएको छ। रुद्रध्वज गणका गणपति विरोध रिजालले भने, ‘निर्माण कार्यदलका प्राविधिकहरू पठाएका छौं, उहाँहरू पुगेर प्रतिवेदन दिएपछि सडकको अवस्थाबारे निश्चित हुनेछ।’ सडक अवरुद्ध भएपछि सो क्षेत्रमा सवारी आवागमन पूर्ण रूपमा ठप्प छ। सामान ढुवानीमा पनि समस्या देखिएको स्थानीयहरूले बताएका छन्।

मनास्लु क्षेत्रतर्फ जाने पर्यटकहरूको चाप रहेको उक्त सडक निर्माणको काम विगत सात वर्षदेखि जारी छ। बेनिघाटदेखि चीनको सीमा लार्के भन्ज्याङसम्मको कुल १५४ किलोमिटरमध्ये ९७ किलोमिटर खण्डमा सडक ट्रयाक खुल्न पुगेको छ र सवारी चलेको छ। हावाडाँडादेखि चुमनुव्री गाउँपालिकाको पाङसिङसम्म पनि सवारी गुड्न थालेको छ।

सडक निर्माणको काम २०५२ सालमा सुरु भएको थियो र आर्थिक वर्ष २०६३-६४ मा बेनिघाट-आरुघाट-लार्के भञ्ज्याङ सडक नामाकरण गरी सडक विभागलाई निर्माण जिम्मेवारी दिइएको थियो। तर, हावाडाँडादेखि करिब १ किलोमिटर क्षेत्र कडा चट्टानयुक्त भिर भएकाले करिब पाँच वर्षसम्म ट्रयाक खोल्ने काम अगाडि बढ्न सकेको थिएन।

साउदर्न क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय (यूएससी) का इन्जिनियरहरूले अत्यधिक तापक्रममा समेत काम गर्नसक्ने नयाँ ‘मेमरिस्टर चिप’ विकास गरेका छन्। २६ मार्च २०२६ मा ‘साइन्स’ जर्नलमा प्रकाशित यस अनुसन्धान अनुसार, यो सानो उपकरणले ७०० डिग्री सेल्सियससम्मको तापक्रममा पनि डेटा भण्डारण गर्न र जटिल गणना गर्न सक्छ। सामान्यतया हालका स्मार्टफोन वा उपग्रहमा प्रयोग हुने सिलिकन चिपहरू २०० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको तापक्रममा बिग्रन थाल्छन्, तर यो नयाँ चिपले पग्लिएको लवण्यभन्दा पनि बढी तापक्रममा बिना कुनै समस्या काम गर्दै नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ।

प्रोफेसर जोसुवा याङको नेतृत्वमा रहेको टोलीले यो अद्भुत चिप बनाउन टंगस्टन, हाफ्नियम अक्साइड र ग्राफिन जस्ता विशेष सामग्रीहरूको प्रयोग गरेको छ। परम्परागत चिपहरूमा अत्यधिक तापले धातुका परमाणुहरू सर्ने गरी सर्ट सर्किट हुन्छ र डेटा हराउने समस्या देखा पर्छ, तर ग्राफिनको बलियो तहले ती परमाणुहरूलाई सर्नबाट पूर्ण रूपमा रोक्छ। प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणले देखाएको छ कि यो चिपले ७०० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा १ अर्ब पटकसम्म ‘स्विच’ गर्न सक्छ र ५० घण्टाभन्दा बढी समयसम्म डेटा सुरक्षित राख्ने क्षमतासमेत प्रदर्शन गरेको छ।

यो प्रविधि विशेष गरी शुक्र ग्रह जस्ता अत्यन्त तातो सतह भएका स्थानहरूमा पठाइने अन्तरिक्ष यान तथा जमिनमुनि जहाँ चट्टानहरू रातो र तातो हुन्छन्, त्यस्ता सेन्सरहरूमा नयाँ क्रान्ति ल्याउने आशा गरिएको छ। यो चिप केवल डेटा भण्डारणको लागि मात्र नभई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रका लागि पनि ठूलो उपकारक सावित भएको छ। च्याटजीपीटी जस्ता एआई प्रणालीहरूले गर्ने अधिकांश काम ‘म्याट्रिक्स मल्टिप्लिकेसन’ जस्ता जटिल गणितीय हिसाबमा आधारित हुन्छ, जसमा अहिलेका कम्प्युटरहरूले धेरै ऊर्जा खपत गर्छन्। तर, यो नयाँ मेमरिस्टर चिपले विद्युत प्रवाह सुरु हुने बित्तिकै यस्ता हिसाबहरु तुरुन्त गर्न सक्छ, जसले गर्दा एआई गणनाहरू धेरै गुणा छिटो र कम बिजुली खर्चमा सम्पन्न हुन्छन्। यद्यपि, यो प्रविधि हाल प्रयोगशालाको चरणमा रहेको र यसलाई व्यावसायिक रूपमा बजारमा ल्याउन केही समय लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर, यसमा प्रयोग भएका सामग्रीहरू उद्योगमा पहिले नै प्रयोगमा रहेका हुनाले भविष्यमा यसको ठूलो मात्रामा उत्पादन सहज हुने विश्वास गरिएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले संविधान संशोधन सम्बन्धी बहसपत्र तयार गर्ने कार्यदलमा सांसद तथा अधिवक्ता मोहनलाल आचार्यलाई प्रतिनिधित्वका लागि पठाएको छ। सरकारले प्रधानमन्त्रीका मुख्य राजनीतिक सल्लाहकार असिम शाहको संयोजकत्वमा उक्त कार्यदल गठन गरेको छ। आचार्य संवैधानिक कानुन, मानव अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका विज्ञ तथा अधिवक्ता हुन्। २४ चैत, काठमाडौं। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले संविधान संशोधन बहसपत्र तयार गर्ने कार्यदलमा सांसद तथा अधिवक्ता मोहनलाल आचार्यलाई प्रतिनिधित्व गर्न चयन गरेको छ। सो कार्यदल प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार असिम शाहको संयोजकत्वमा गठन गरिएको थियो। उक्त कार्यदलमा रास्वपाले कपिलवस्तु–१ क्षेत्रबाट निर्वाचित सांसद आचार्यलाई प्रतिनिधित्वका लागि पठाएको हो। आचार्य संवैधानिक कानुन, मानव अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका विज्ञ तथा अधिवक्ताका रूपमा परिचित छन्। उनी विभिन्न संवैधानिक तथा कानुनी अध्ययन र अनुसन्धानपरक कार्यहरूमा समेत सक्रिय छन्।