लेखक: space4knews

नेपाली कांग्रेस संसदीय दलको बैठक सिंहदरबारस्थित कार्यालयमा सुरु भएको छ। बैठकले संसदीय दलको नेता भीष्मराज आङ्देम्बेलाई चयन गर्ने निर्णय अनुमोदन गर्ने तयारी गरेको छ। भीष्मराज आङ्देम्बे २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनपछि सर्वसम्मत रूपमा दलको नेता चयन हुने पहिलो व्यक्ति बन्नेछन्। १४ वैशाख, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेस संसदीय दलको बैठक सुरु भएको छ। सिंहदरबारस्थित संसदीय दलको कार्यालय दलको नेता चयनका लागि बैठक बसिरहेको छ। बैठकमा सभापति गगन थापा पनि सहभागी भएका छन्। विशेष महाधिवेशनबाट सभापतिमा निर्वाचित भएपछि उनी पहिलोपटक संसदीय दलको कार्यालय पुगेका हुन्। उनलाई सहमहामन्त्री तथा निर्वाचन समिति संयोजक प्रकाश रसाइली ‘स्नेही’, सदस्य तथा केन्द्रीय सदस्य मुना भुसाल र कावा प्रमुख सचिव कृष्णप्रसाद दुलालले स्वागत गरेका थिए।

आजको संसदीय दलको बैठकले दलको नेता चयन गर्ने छ। संसदीय दलको बैठक बस्नुअघि कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिको बैठक बसेको थियो। उक्त बैठकले संसदीय दलको नेता भीष्मराज आङ्देम्बेलाई बनाउने निर्णय गरेको थियो। सो निर्णयलाई संसदीय दलको बैठकबाट अनुमोदन गर्ने तयारी छ। कांग्रेसले २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनपछि सर्वसम्मत रूपमा दलको नेता चयन गर्न लागेको यो पहिलो पटक हो। आङ्देम्बे कांग्रेसका समानुपातिक सांसद हुन्। सुरुमा कांग्रेस संसदीय दलको नेतामा भीष्मराज आङ्देम्बे, अर्जुननरसिंह केसी र मोहन आचार्य प्रमुख दावेदार थिए। तर, एकताको सन्देश दिनका लागि आङ्देम्बेलाई दलको नेता बनाउनुपर्ने आवाज कांग्रेसभित्र उठ्दै आएको छ। उनी पार्टीको १४ औं महाधिवेशनमा देउवा पक्षबाट सहमहामन्त्री निर्वाचित भएका थिए। यद्यपि, गगन थापालाई सभापति चयन गरेको विशेष महाधिवेशनमा उनी सहभागी भएका थिएनन्। त्यसपछि उनले आफूलाई कुनै समूहको लेबल नलगाउन र सभापति थापाको भावना अनुसार काम गर्न तयार रहेको भन्दै फेसबुकमा स्टाटस लेखेका थिए। पार्टीको आन्तरिक एकताको सन्देश दिन पनि आङ्देम्बेलाई नै संसदीय दलको नेता बनाउनुपर्ने आवाज उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा लगायत नेताहरूले उठाएका छन्। उनलाई शेरबहादुर देउवा र शेखर कोइराला पक्षका नेताहरूले साथ दिएकाले ३८ सदस्यीय कांग्रेस संसदीय दलमा आङ्देम्बेको पक्षमा बहुमत पुग्ने स्रोतहरूले बताएका छन्।

संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले संघीय निजामती विधेयकमा सुधारका धेरै क्षेत्रहरू रहेको बताएको छ। मन्त्रालयले मस्यौदामा सार्वजनिक भएयता तीन हजार ५०० भन्दा बढी राय सुझाव प्राप्त भएको जानकारी दिएको छ। प्राप्त सुझावहरूलाई अध्ययन गरी विधेयकलाई थप परिष्कृत बनाउन प्रशासन सुधार महाशाखाका प्रमुखको संयोजकत्वमा कार्यदल गठन गरिएको छ। १४ बैशाख, काठमाडौं।

संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले संघीय निजामती विधेयकमा सुधार गर्नुपर्ने धेरै क्षेत्रहरूमा आफू सचेत रहेको बताएको छ। मन्त्रालयले मस्यौदामा सार्वजनिक भएपछि तीन हजार ५०० भन्दा बढी राय र सुझाव प्राप्त भएको जानकारी दिएको छ। सरोकारवालाहरूबाट प्राप्त राय सुझावको विश्लेषण गरी विधेयक प्रभावकारी बनाउन मन्त्रालयले प्रशासन सुधार महाशाखाका प्रमुखको संयोजकत्वमा अध्ययन कार्यदल गठन गरेको छ। मन्त्रालयले प्राप्त सुझावहरूलाइ अध्ययन गरी विधेयकलाई थप परिष्कृत गर्ने जनाएको छ।

सन् २०१८ मा एक महिला आफ्ना दुई वर्षे जुम्ल्याहा छोराका बुवाको पहिचान गर्न कोलम्बियामा रहेको न्याश्नल यूनिभर्सिटी अफ कोलम्बियाको ल्याब्रटोरी अफ पप्युलेशन जनेटिक्समा पुगिन्। उक्त प्रयोगशालाले नियमित ‘पितृत्व परीक्षण’ गर्‍यो र परीक्षण दोहोर्‍याइयो। नतिजा अत्यन्तै अचम्मलाग्दो भएकाले त्यहाँका विज्ञहरू पूर्णतः विश्वस्त हुन चाहन्थे। ती बच्चालाई एउटै आमाले जन्म दिएकी भए पनि तिनका बुवा फरक थिए। यो एक दुर्लभ घटना हो जसलाई ‘हेटरोप्याटर्नल सूपर्फिकन्डेशन’ भनिन्छ। विश्वभरिका वैज्ञानिक अभिलेख अनुसार अहिलेसम्म यस्ता २० घटना मात्र दर्ता भएका छन्। कोलम्बियाको उक्त विश्वविद्यालयका विज्ञहरूले यस्तो घटना सम्भव छ भन्ने सैद्धान्तिक ज्ञान राख्थे, तर आफैंले प्रत्यक्ष देखेका थिएनन्। आफ्नै प्रयोगशालामा यस्तो घटना पुष्टि हुने प्रमाण आएपछि वैज्ञानिकहरूले यसबारे थप चासो देखाए।

पितृत्व परीक्षणको लागि उक्त प्रयोगशालाका वैज्ञानिकहरूले ‘माइक्रोस्याटलाइट मार्कर’ नामक प्रविधि प्रयोग गर्छन्। सामान्य भाषामा, यो प्रविधि अन्तर्गत बच्चा, आमा र सम्भावित बुवाबाट सङ्कलित डीएनएको साना टुक्राहरूलाई विश्लेषण गरिन्छ र तुलना गरिन्छ। “हामी प्रत्येक व्यक्तिको डीएनएमा रहेका १५ देखि २२ माइक्रोस्याटलाइट बिन्दुहरूको विश्लेषण गर्छौं र एक एक गरी तुलना गर्छौं,” परीक्षणको निर्देशक प्रोफेसर विलियम उसाकेनले बताए। तर यो प्रक्रिया सरल छैन। औँलाबाट रगतको नमुना लिएपछि वैज्ञानिकहरूले रगतबाट एक रासायनिक प्रक्रियामार्फत अन्य अवयव हटाई सानो मात्रामा डीएनए छुट्ट्याउँछन्। त्यसपछि विशेष उपकरणमा राखेर डीएनएको मात्र बढ़ाइन्छ। प्राप्त तरल पदार्थमा ‘फ्लोरेसन्ट डाइ’ नामक चम्किलो रङ मिसाइन्छ, जसले विश्लेषण गर्नुपर्ने माइक्रोस्याटलाइट बिन्दुहरूलाई चिन्हित गर्छ।

कोलम्बियाका जुम्ल्याहा बालकको संदर्भमा वैज्ञानिकहरूले उनीहरू, उनकी आमा र पितृत्व परीक्षणका लागि आएका व्यक्तिको डीएनएमा रहेका १७ माइक्रोस्याटलाइट बिन्दुहरूको विश्लेषण गरे। परीक्षणमा ती व्यक्तिको डीएनओ जुम्ल्याहा बच्चामा एउटासँग मात्र मेल खायो, अर्कोतर्फ मेल भएन। यो अत्यन्तै असाधारण परिणाम थियो। “म विगत २६ वर्षदेखि यो प्रयोगशालाको निर्देशक हुँ र यो हाम्रो यहाँ देखेको पहिलो र एक मात्रै घटना हो,” उसाकेनले बताए।

पैसा सापटी दिएपछि फिर्ता माग्दा सम्बन्ध बिग्रने समस्या प्रायः परिचितहरूबीच देखिन्छ। हामी प्रायः आफन्त वा परिचित व्यक्तिहरूबाट कुनै समस्या बताइ पैसा सापटी दिने गर्छौँ। आवश्यक परे हामी पनि सापटी लिन्छौँ, जुन प्राकृतिक व्यवहार हो। किनभने लेनदेन र आपसी सहयोग नै मानव समाजको अमूल्य विशेषता हो। तर समस्या तब सुरु हुन्छ जब सापटी दिएको पैसा फिर्ता मागिन्छ। सापटी मागेको कारणले आफन्त वा नजिकको साथी संग सम्बन्ध बिग्रिएको अनुभव धेरैको हुन्छ। धेरैजसो हामी आफ्नै पैसा माग्न पनि हिचकिचाउँछौँ किनभने कसरी भन्नु र कसरी नबोल्नु भन्ने थाहा हुँदैन। यस्तो अवस्थामा हामी केवल त्यो व्यक्ति फिर्ता दिनेछ भन्ने आशामा बस्छौँ, खासमा भने सापटी दिएकोमा पछुतो मनपरिरहेका हुन्छौं।

पैसा फिर्ता नगर्ने व्यक्तिले बहानाबाजी गर्ने गर्छन् र हामी त्यस्ता बहानामा पर्न कडा कदम चाल्न हिचकिचाउँछौं। हामी विश्वास गर्छौं एकदिन पक्कै फर्काउनेछ तर पैसा फिर्ता नगर्ने व्यक्तिले अनुहारका भाव र शारीरिक हाउभाउबाट संकेत दिन्छन् जुन हामीले नसम्झन सक्छौं। सापटी फिर्ता माग्दा वा कुरा गर्दा ती व्यक्तिले केही शारीरिक संकेतहरू देखाउँछन्। १. आँखाहरू यताउता घुमाउनु: अनुहारले भावनासँगै मनोभाव जनाउँछ। जब तपाईं कसैलाई सापटी दिनुहुन्छ र फिर्ता माग्नुहुन्छ, तिनीहरूको आँखामा असुविधा देख्न सकिन्छ। जसले ऋण चाँडै तिर्न चाहन्छन् उनी शान्त र संयमित देखिन्छन्। २. ओठ कस्नु: जब तपाईंले सापटी दिएको व्यक्तिसँग फिर्ता कहिले गर्दैछ भनेर सोध्नुहुन्छ, यदि उनीहरूको ओठ कसिएको छ भने उनीहरू पैसा फिर्ता गर्न चाहँदैनन् भन्ने संकेत हुन सक्छ। ३. बारम्बार घाँटी वा अनुहार छुने: पैसा फिर्ता गर्ने विषयमा कुरा गर्दा यदि तिनीहरूले बारम्बार अनुहार, नाक, कपाल वा घाँटी छुन्छन् भने त्यो उनीहरूमा तनाव छ भन्ने संकेत हो। ४. बनावटी मुस्कान: यदि कसैले पैसा फिर्ता गर्ने वाचा गर्दा उनिहरूको मुस्कान जबरजस्ती र नक्कली देखिन्छ भने त्यो व्यक्ति पैसा फिर्ता नगर्ने सम्भावना हुन्छ। ५. सबै कुरा अति सहमत हुनु: कोही व्यक्ति जुनसुकै कुरामा पनि सहमत भई पछि सचेत नहुने हो भने त्यो पनि पैसा फिर्ता नदिन सक्ने हो भन्ने संकेत हो।

पैसा फिर्ता पाउनका लागि के गर्ने? – कुनै व्यक्तिलाई सापटी दिनु अघि उसको पृष्ठभूमि र तिर्ने स्थिति स्पष्ट पार्नुहोस्। – सम्भव भएसम्म उसले अघिल्लो कारोबार गरेका व्यक्तिहरूबाट जानकारी लिनु राम्रो हुन्छ। – ठुलो रकम हो भने कागजी सम्झौता गरेर मात्र सापटी दिनु बुद्धिमानी हुन्छ। – सापटी दिने समयमा शर्त र अवधी स्पष्ट पार्नुहोस्। – यदि त्यो व्यक्ति तिर्न हिचकिचाउँछ भने वैकल्पिक तरिका सोचेर मात्र सापटी दिनुहोस्। ध्यान दिनुहोस्– पैसा सापटी दिने बेला प्रायः सम्बन्ध बिग्रिन्छ, त्यसैले सबै कुरा स्पष्ट भएपछि मात्रै कसैलाई सापटी दिनुहोस्।

१४ वैशाख, काठमाडौं। मन्त्रिपरिषदको बैठक आज दिउँसो दुई बजेदेखि सिंहदरबारमा बस्ने तय भएको छ। बैठकमा विभिन्न मन्त्रालयसँग सम्बन्धित एजेण्डाहरूमा छलफल गरिने कार्यसूची रहेको छ। साथै, सुकुम्वासीहरूको बसोबाससम्बन्धी विषयमा पनि छलफल हुने स्रोतले जानकारी दिएको छ।

फाइल तस्वीर समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा गरिएको। नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठक १३ वैशाखमा काठमाडौंमा दुई घण्टा ढिला भएर सुरु भएको छ। सभापति गगन थापाले संसदीय दलको नेता सहमतिका लागि प्रस्ताव गर्ने कार्यक्रम रहेको बताए। कार्यसम्पादन बैठकपछि सभापति थापाले दलको कार्यालयमा सांसदहरूसँग दलका नेता छनोटबारे छलफल गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ। १३ वैशाख, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठक सुरु भएको छ। आज बिहान ११ बजेका लागि डाकिएको बैठक दुई घण्टा ढिला गरी बसेको हो। बैठकमा सभापति गगन थापाले सहमतिका लागि संसदीय दलको नेता प्रस्ताव गर्ने कार्यक्रम छ। कार्यसम्पादन बैठकपछि आजै दलको कार्यालयमा सभापति थापाले दलका नेता छनोटबारे सांसदहरूसँग छलफल गर्ने कार्यक्रम छ। सभापतिले प्रस्ताव गरेअनुसार संसदीय दलको विधानको धारा ५ अनुसार संसदीय दलको नेता चयन औपचारिक रूपमा अगाडि बढ्ने एक नेताले बताए। सहमतिमै दलको नेता चयन गर्ने भन्दै शुक्रबार निर्वाचन प्रक्रिया स्थगन गरिएको थियो।

सल्यानको सिद्ध कुमाख गाउँपालिका-३ फँलाटेका पुरानाराम रेउले ४७ वर्षदेखि परम्परागत पानी घट्ट बनाउने पेशा गर्दै आएका छन्। रेउले दमको बिरामी भए पनि ६ जनाको परिवार पाल्न पानी घट्ट, जातो र सिलौटा बनाउने पेशा छोडेका छैनन्। उनका १५ वर्षीय नाति सुजनले पनि यो पेशा सिकेर निरन्तरता दिने इच्छा व्यक्त गरेका छन्। १४ वैशाख, सल्यान।

सिद्ध कुमाख गाउँपालिका-३ फँलाटेका ६३ वर्षीय पुरानाराम रेउले परम्परागत पानी घट्ट बनाउने पेशाबाट परिचित छन्। ४७ वर्षअघि सुरु गरेको यो पेशालाई उनले अहिले पनि निरन्तरता दिइरहेका छन्। कडा चट्टान फोडेर छिनो र हथौडाको सहारामा ढुङ्गा काटेर पानी घट्टको चक्का, जातोको चक्का र सिलौटो बनाउनु उनको दैनिकी हो। शारीरिक अस्वस्थताकाबीच पनि रेउलेले घर चलाउन यो पेशा छोडेका छैनन्। उनी दमको बिरामी छन्।

‘१६ वर्षको उमेरदेखि यो पेशा गर्दै आएको छु। छोरा, नाति र श्रीमतीसहित ६ जनाको परिवार पाल्दै आएको छु’, उनले भने, ‘हात दुख्छ, ढाड दुख्छ, दमको बिरामी छु। टाढा जान सक्दिनँ, यहीँ काम गरेर परिवार चलाएको छु।’ एक दशकअघिसम्म पानीघट्टका लागि चक्काको माग धान्नै मुस्किल हुने गरेको उनको अनुभव छ। बीचमा खोलाका घट्ट चल्न छोडेपछि माग घटेको उनी बताउँछन्। पछिल्लो दुई वर्षयता भने बिजुलीबाट चल्ने उपकरण आएपछि फेरि केही माग बढेको छ।

‘१०/१२ वर्षअघिसम्म माग धान्नै मुस्किल हुन्थ्यो, वर्षमा १२ देखि १६ लाखसम्मको बिक्री हुन्थ्यो’, उनले भने, ‘तर विस्तारै खोलाका घट्ट चल्न छोडेपछि माग घट्यो। पछिल्लो दुई वर्षयता बिजुलीबाट चल्ने उपकरण आएपछि फेरि केही माग बढेको छ, अहिले वर्षमा ६ देखि ७ लाखसम्मको बिक्री हुन्छ।’ नातिको साथ पछिल्लो पुस्ताले परम्परागत पेशाप्रति खासै चासो नदिँदा यस्तो सीप लोप हुने खतरा बढिरहेको पुनाराम रेउले बताउँछन्।

आफूले सिकाउने प्रयास गरेपनि पछिल्लो पुस्ताले खासै चासो नदेखाउने गरेको उनको भनाइ छ। तर, रेउलेका १५ वर्षीय नाति सुजनले भने हजुरबुबाको पेशा सिक्दै निरन्तरता दिन अघि सरेका छन्। कक्षा १० मा अध्ययनरत सुजनले बिदाको समयलाई सदुपयोग गर्दै घट्ट, जातो र सिलौटा बनाउन सिकिसकेका छन्। ‘म १५ वर्षको भए, कक्षा १० मा पढ्छु। बिदामा समय खेर नजाओस् भनेर हजुरबुबासँगै सिकिरहेको छु’, उनले भने, ‘अहिलेसम्म ६ जोडीसम्म जातो–सिलौटा बेचिसकेको छु। पढ्दै जाँदा पनि समय मिलाएर यो पेशालाई निरन्तरता दिने इच्छा छ।’

बजार र मूल्य साइज अनुसार एक जोडी पानी घट्टको चक्काको मूल्य ३० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म पर्ने गर्दछ। त्यस्तै, जातो २ हजार ५ सयदेखि ५ हजार रुपैयाँ र सिलौटा ५ सयदेखि ३ हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ। हाल घट्टको चक्काभन्दा बढी जातो र सिलौटाको माग बढ्दै गएको छ। रेउलेले बनाएका सामग्री रुकुम, रोल्पा, सुर्खेत, दैलेख, जाजरकोट र दाङसम्म पुग्ने गरेका छन्। फलाँटेका मात्रै दर्जन बढी घरपरिवार यही पेशामा आबद्ध छन्। यसैबाट उनीहरुले घर खर्च टर्छन्। परम्परागत सीप र श्रममा आधारित यस्तो पेशा संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न राज्य तथा स्थानीय तहको ध्यान दिनुपर्ने उनीहरुको माग छ।

नेपाल बैंकले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिकमा २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा कुल कर्जाको ४.९६ प्रतिशत रहेको छ, जुन पहिले ५.४५ प्रतिशत थियो। बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा ३२ करोड १३ लाख मात्र छ र आधार दर ४.७१ प्रतिशतमा झरेको छ। १४ चैत, काठमाडौं। नेपाल बैंकले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिक वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। सार्वजनिक वित्तीय विवरण अनुसार, चालु आवमा चैत मसान्तसम्ममा बैंकले २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। समीक्षा अवधिमा बैंकको खुद नाफा ०.३४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। बैंकको वार्षिक प्रतिसेयर आम्दानी २५ रुपैयाँ ३४ पैसा छ। प्रतिसेयर नेटवर्थ २७२ रुपैयाँ ७९ पैसा रहेको छ। बजारमा प्रतिसेयरको कारोबार मूल्य पनि यस्तै हाराहारीमा छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा घटे पनि चुनौती अझै कायम छ। कुल कर्जामा निष्क्रिय कर्जाको हिस्सा ४.९६ प्रतिशत छ, जुन पहिले ५.४५ प्रतिशत थियो। १४ अर्ब ६९ करोड ४० लाख रुपैयाँ चुक्ता पूँजी भएको बैंकको जगेडा कोषमा २५ अर्ब ३९ करोड १ लाख रुपैयाँ सञ्चित छ। बैंकको लाभांश वितरण क्षमता कमजोर रहेको छ। वितरणयोग्य मुनाफा जम्मा ३२ करोड १३ लाख रुपैयाँ छ, जुन प्रतिसेयरमा २ रुपैयाँ ९२ पैसा मात्र हुन्छ। बैंकको आधार दर पनि घटेर ४.७१ प्रतिशतमा झरेको छ।