लेखक: space4knews

समाचार सारांश संपादकीय समीक्षा सहित। नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टी पुनर्गठन अभियानमा लागेको नेताहरूलाई ‘आवारा’ भनी पार्टी छोड्न चेतावनी दिएका छन्। अध्यक्ष ओलीका ती अभिव्यक्तिहरूलाई पार्टीका युवा नेताहरूले तीव्र विरोध गर्दै सामाजिक सञ्जालमा ‘म आवारा’ अभियान सुरु गरेका छन्। नेतृ नविना लामाले पार्टी नेतृत्व हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणको माग गर्दै आफूहरूले राजनीतिक संस्कारअनुसार नै बहस अघि बढाएको बताएकी छन्।

नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टी पुनर्गठन अभियानमा संलग्न नेताहरूलाई ‘आवारा’ भनिएपछि ती नेताहरूले कडा आपत्ति जनाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा ‘म आवारा’ अभियान नै चलेको छ। उनीहरूले पुनर्गठनको बहस गर्नेहरूलाई आवारा भन्न नमिल्ने तर्क गरिरहेका छन्। ओलीले पुनर्गठन अभियानमा लागेकाहरुलाई पार्टी छोड्न चेतावनी दिएका विषयमा ठूलो प्रतिवाद भइरहेको छ। यस विषयमा नेतृ नविना लामासँग संक्षिप्त कुराकानी गरिएको छ।

इलाम पुगेपछि अध्यक्ष ओलीले कसैले हटाउन नसक्ने चुनौती दिनुभएको थियो। त्यसमा जवाफ दिइयो नि? कसैलाई व्यक्तिगत रूपमा प्रश्न गर्नुभन्दा पनि हाम्रा मुद्दा जायज छन्। हामीले पार्टीका नेताहरूसँग छलफल गरेका छौं। पार्टीलाई कसरी बनाउने र इतिहासलाई कसरी जोगाउने भन्ने विषयमा नयाँ शैलीमा बहस सुरु गरेका छौं। तर उहाँलाई हाम्रो बहस मन नपरेर हामीलाई ‘आवारा’ भनेको अस्वीकार्य छ। पार्टी कार्यालयमै बसेर पार्टीको विषयमा बहस गर्नेहरूलाई ‘आवारा’ भन्न मिल्दैन।

हिजो मन पर्‍यो भने छोराछोरी भनेको, मन नपरे जुटेर आवारा भनिने कुनै समृद्ध परम्परा छैन। त्यो तरिका होइन। हामीले उहाँलाई ‘केपी बा’ भनेर सम्मान गर्छौं, उहाँ अध्यक्ष हुनुहुन्छ। तर मन नपर्नुलाई बहसभन्दा ‘आवारा’ भन्न मिल्दैन। एमालेमा नयाँ एजेन्डा र नेतृत्व खोज्नुपर्ने बेला आएको छ। यो विषयमा सोच्न र छलफल गर्नुपर्ने हो। हामी आवारा होइनौँ। गुण्डागर्दी, ठेकेदार, हप्ताअसुली गर्ने होइनौँ।

अध्यक्षका शब्दले मन दुख्यो त? हामी नेतृत्व सम्मानपूर्वक हस्तान्तरण गर्नुपर्ने कुरा मात्र राखेका छौं। हामी कुनै अराजक क्रियाकलापमा लागेका होइनौँ। लामो समयदेखि पार्टी कमिटीमा सक्रिय छौं। पक्कै उहाँले पार्टीमा धेरै योगदान गर्नुभएको छ। उहाँ हामीभन्दा ठुला हुनुहुन्छ, योगदानलाई स्वीकार गर्छौं। तर हामीले पनि पार्टीमा योगदान दिएका छौं। साँचो मायाले पार्टी टिकाउँछ पनि। पार्टी छोड्नुस् भन्नुभएकोले हामी पार्टी छोड्ने छैनौँ। पार्टी छोड्नुस् भनेर चुनौती दिनुभएको छ, डर लाग्यो होला? हामीलाई डर लाग्ने कुनै कारण छैन। हामी राजनीतिक बहस, छलफल र विचार बाँड्ने हो।

हामीले उहाँलाई पार्टी छोड्न भनेका होइनौँ। नेतृत्व छोड्न दबाब दिने हो, किनभने अहिले उहाँको नेतृत्व असफल हो। पार्टी छोड्ने को हो? हामी पार्टी छोड्दैनौं। उहाँले नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नु पर्छ। अध्यक्ष पद छोड्नु पर्छ। नेतृत्व युवा पुस्तालाई दिनुपर्छ र पार्टीलाई नयाँ तरिकाले पुनर्गठन गर्नुपर्छ। उहाँको नेतृत्वमा पार्टी ५० हजार मत अन्तरले पराजित भयो। उहाँले टिकट दिएका नेताहरू पनि पराजित भए। यसमा धेरै सकारात्मक र नकारात्मक पक्षहरू छन्। तर जनताको असन्तुष्टि उहाँकै कारण हो भन्ने कुरा हामीले ठोस तवरले बताएका छौं।

हामीलाई पद चाहिँदैन। सांसद र मन्त्री बन्नको लागि होइन यो बहस। तर पार्टी संकटमा परेकोले बहस थालेका हौं। केपी ओली अब सक्षम हुनुहुन्न? उहाँको नेतृत्व असफल भइसकेको छ। प्रधानमन्त्री र पार्टी अध्यक्षको रूपमा लामो समय सम्हाल्नुभयो। अब कति समय फेरि उस्तै नेतृत्व बसिरहने? अहिले देशमा ३५ वर्षमाथिको युवा प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ, नयाँ नेतृत्व आउनुपर्छ। मन नपरेका व्यक्तिहरूप्रति कडा अभिव्यक्ति दिनु केपी ओलीको शैली नै हो, किन दुख लाग्यो? माधव नेपाल लगायतले पार्टी छोड्दा पनि त्यस्तो अभिव्यक्ति कहिल्यै आएका थिएनन्।

हामीले पार्टी छोड्नुस् भनेर हस्ताक्षर संकलन गरेको पनि होइन। पार्टीको संरचनाभित्र सम्मानपूर्वक बहिष्कार गर्ने भनिएको हो। तर उहाँको ‘आवारा’ बोल्नु र पार्टी छोड भन्नु सम्मानजनक होइन। उहाँको पार्टी हो र विधि हो भन्न सक्दैनौँ। विधि र प्रक्रिया हुन्छ भन्नुभएको छ, के छ? हामी पूर्वअखिलका साथीहरूबीच चर्चा गर्दै आएका छौं। घरभित्र शान्तिपूर्वक छलफल गरेका छौं। हामी सबै राजनीतिक संस्कृति बोकेका छौं। अहिले के हुन्छ? उहाँले देशको प्रमुख कार्यकारी पद सम्हाल्नुभएको छ, पार्टी अध्यक्ष हुनुहुन्छ। हजारौं कार्यकर्ताले संगठन बनाएर उहाँलाई यहाँसम्म पुर्‍याएका छन्। त्यसको सम्मान गर्नुपर्छ। पार्टीमा नियम, सिद्धान्त, नीति र पद्धति छन्। कमिटीहरूसमेत छन्। अब उहाँले यस संरचनाभित्र उठेका प्रश्न र असन्तुष्टि स्वीकार गर्नुपर्छ र बहुसंख्यक कार्यकर्ता र नेताहरूको मतलाई सम्मानपूर्वक ग्रहण गर्नुपर्छ। उहाँले आफ्नै विचार राख्न सक्नुहुन्छ, हामीले पनि राखेका छौं। विधि र पद्धतिअनुसार अगाडि बढेर सम्मानजनक रूपमा नेतृत्व हस्तान्तरण हुनुपर्छ।

कवि श्रवण मुकारूङले देशको बदलिँदो अवस्था र गरिब जनताको चुलो समस्या कवितामा संसद् तथा विधायकहरूका सामु मजबुत रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनले भने, “सुन्नुस् विधायकवृन्द! जति पनि दाबी गर्नुस्, आइरनको सुल्लिएको धार भएको कोट लगाउनुस्, तर तपाईंहरू वास्तविक रूपमा कोर्काली बाहेक केही होइन।”

उनले थपे, “यहाँहरूलाई अलिकति सभ्य देशका नागरिक बनाउने प्रयासमा कसैले भोकै poesía लेख्दैछ। ध्यान दिनुहोस–उसको नाम श्रवण मुकारूङ हो। यहाँहरूलाई चुस्त र संस्कृत बनाउनका लागि ऊ कविता लेख्दैछ।” कवितामा उनले रक्तचाप, सुगर, कोलेस्ट्रोल जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरूको उल्लेख गर्दै भने, “उसको रक्तप्रवाहमा निकोटिन, इथानोल, क्याफिनसँगै उदास मसी बगिरहेको छ।”

कवि ग्यास सिलिन्डर होइन, बर्खे अधिवेशन तपाईंहरूले सस्तो कलहमा बिताउनुभयो। अब आउँदैछ हिउँदे अधिवेशन। कृपया आगामी शीतकालीन सत्रमा श्रवण मुकारूङको चुलोलाई राष्ट्रिय एजेन्डामा राख्नुहोस्। उनले भने, “कुनै विदूषकले मिलाएर राजधानीमा दुई कोठाको एउटा देश छ।”

उनले चुलोको समस्यालाई गम्भीरतापूर्वक उठाउँदै भने, “श्रवण मुकारूङको चुलो, अर्थात् प्रेमलालवाको चुलो, द्रौपदीको चुलो गुन्डा र लफङ्गाहरूले यसरी छोएपछि पितृहरू अत्यन्त रिसाएका छन्।” साथै यसलाई राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हुनुपर्ने बताउँदै भने, “श्रवण मुकारूङको चुलो राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हुनुपर्ने छ।”

धनकुटा, ३१ साउन । धनकुटामा यात्रुबाहक बस दुर्घटना भएको छ। जिल्लाको साँगुरीगढी गाउँपालिका-६ चारखोले गोलाइस्थित कोशी लोकमार्गमा बस दुर्घटना हुँदा तीन जना घाइते भएका छन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनकुटाका अनुसार आइतबार बिहान धरानबाट तेह्रथुमतर्फ जाँदै गरेको को १ ख ५१०५ नम्बरको बस अनियन्त्रित भई दुर्घटनामा परेको हो।

दुर्घटनामा तेह्रथुमको छथर गाउँपालिका-१ की ११ वर्षीया नुमा लिम्बू, छथर गाउँपालिका-४ का ६९ वर्षीय कविराज थापा र सोही स्थानकी ५६ वर्षीया शुकमाया लिम्बू घाइते भएका छन्। घाइते तीनै जनालाई थप उपचारका लागि बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, धरान पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

सिरहाको गोलबजार नगरपालिका–७ ले आधारभूत प्राविधिक विद्यालयमा विद्यार्थीहरूको आवतजावत सहज बनाउन करिब ५ लाख रुपैयाँ मूल्यको सिटी रिक्सा उपलब्ध गराएको छ। वडा अध्यक्ष हरिशरण ठाकुरले विपन्न र दलित समुदायका विद्यार्थीहरूलाई विद्यालय आउजाउमा सुविधा पुगोस भनेर रिक्सा प्रदान गरिएको बताएका छन्। प्रधानाध्यापक ज्वाला मोक्तानले सिटी रिक्सा सञ्चालनले विद्यालयका १०५ जना विद्यार्थीलाई समयमै कक्षा पुग्न र पढाइ प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुर्‍याउने बताए।

गोलबजार नगरपालिका–७ ले आधारभूत प्राविधिक विद्यालय कदिमाटोललाई विद्यार्थी ओसारपसारका लागि सिटी रिक्सा हस्तान्तरण गरेको छ। वडा कार्यालयले आयोजना गरेको कार्यक्रममा वडा अध्यक्ष हरिशरण ठाकुरले विद्यालयका प्रधानाध्यापक ज्वाला मोक्तानलाई सिटी रिक्सा चाबी हस्तान्तरण गरे। कार्यक्रममा अध्यक्ष ठाकुरले विद्यालयमा अध्ययनरत अधिकांश विद्यार्थी अत्यन्तै विपन्न तथा दलित समुदायका रहेकाले विद्यालयसम्म आउनमा कठिनाइ भएको बताए।

विद्यार्थीहरूको समस्या दृष्टिगत गर्दै वडा कार्यालयको बजेटबाट करिब ५ लाख रुपैयाँमा सिटी रिक्सा किनेर विद्यालयलाई हस्तान्तरण गरिएको जानकारी गराए। ‘ठूला सहयोग नहुँदा पनि सानो सहयोगले विद्यार्थीहरूको आवतजावतमा सहजता आउने अपेक्षा गरिन्छ,’ अध्यक्ष ठाकुरले भने। प्रधानाध्यापक मोक्तानले विद्यार्थीहरू पैदल हिँडेर विद्यालय आउँदा ढिलो हुने र त्यसले पढाइमा नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने विषयमा चर्चा गरे।

वडा कार्यालयबाट सिटी रिक्सा उपलब्ध भएपछि विद्यार्थीहरूलाई समयमै विद्यालय पुग्न र पढाइ प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुग्ने जनाए। मोक्तानका अनुसार हाल विद्यालयमा १०५ जना विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। गाउँ र वरपरका क्षेत्रका विद्यार्थीहरू पढ्नका लागि विद्यालयमा आउने भएकाले संचालन अघि केही घण्टा सिटी रिक्सा चलाएर विद्यार्थीलाई विद्यालयसम्म पुर्याउने व्यवस्था मिलाइने उनले बताए। वडा कार्यालयको सहयोगले आर्थिक रूपमा दुर्गम परिवारका विद्यार्थीहरूलाई विद्यालय आवतजावतमा प्रत्यक्ष सहयोग पुग्ने विद्यालयले जनाएको छ।

नेपालमा तीव्र शहरीकरण भएता पनि योजनाविहीन भौतिक संरचनाले कृषि भूमि क्षति र जोखिमयुक्त बस्तीहरु बढ्ने समस्याहरू देखिएका छन्। दीर्घकालीन समृद्धिका लागि भवन निर्माण अघि वैज्ञानिक भूमिको सदुपयोग र जोखिम संवेदनशील शहरी योजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक छ। ‘समृद्ध नेपाल’ भन्ने शब्द मैले अनेक पटक भाषण, नीति दस्तावेज, बैठक तथा हरेक विकास नारामा सुनेको छु। तर जब म शहरका गल्लीहरूमा हिँड्छु, नयाँ बस्तीहरू फैलिएको देख्छु, वर्षात् कालमा डुबेका सडकहरू नियाल्छु र घरका पर्खालसँगै साँघुरिँदो सार्वजनिक स्थानहरू देख्छु, तब एउटै प्रश्न उठ्दछ– के समृद्ध देशको निर्माण केवल कल्पना हो वा हाम्रो साझा प्रतिबद्धता?

हामी पहिले घर बनाउँछौं, पछि सडक खोज्छौं। बस्ती बसाइसकेपछि ढल कहाँ बनाउने भनेर छलफल गर्छौं। खोला मिचेर घर बनाउँछौं, बाढी आएपछि भनिरहेका हुन्छौं– ‘यो त बगर पो रहेछ!’ प्रत्येक मनसुनमा डुबेका सडकका तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा राखेर केही दिन चर्चा गर्छौं। तर केही समयपछि फेरि त्यही ठाउँमा अर्को घर बनिन्छ, बस्ती विस्तार हुन्छ। नेपाल तीव्र गतिमा शहरीकरण भइरहेको छ। नयाँ शहरहरु थपिएका छन्, पुराना शहरहरु फैलिएका छन्, र भौतिक निर्माणका गतिविधिहरु बढिरहेका छन्। तर स्वीकार्नुपर्छ, भौतिक संरचना निर्माणको गति योजनाभन्दा धेरै अघि छ।

यसको परिणाम खोलासहित खुला सार्वजनिक स्थानहरू हराउने, कृषि भूमि कंक्रीटमा परिणत हुँदै जाने र आधारभूत पूर्वाधारले बढ्दो जनसंख्याको आवश्यकता पूरा गर्न संघर्ष गर्ने बनेको छ। कहिलेकाहीं हामी शहर होइन, समस्या निर्माण गरिरहेका छौं जस्तो लाग्छ। हाम्रो विकासको तरिका यस्तो छ: पहिले पर्खाल उठ्छ, पछि कोठामा जाने ढोका कहाँ राख्ने भन्ने विचार गरिन्छ। पहिले शहर फैलिन्छ, वर्षौंपछि सोधिन्छ– ‘अब सडक कहाँ निकाल्ने?’ शहर एकै दिनमा बन्छ भन्ने हुँदैन। यो दशकौंका सही र गलत निर्णयहरूको परिणाम हो।