लेखक: space4knews

सामर्थ्य १० मेगावाटभन्दा कम भएका जलविद्युत आयोजनाका लागि तत्काल विद्युत खरिद सम्झौता (पीपीए) गरिने जानकारी मन्त्री वाग्लेले दिएका छन्। सुख्खा समयमा विद्युत उपलब्धता घटे पनि खरिद दरलाई ध्यानमा राख्दै विद्युत खरिद सम्झौता गरिने उनले उल्लेख गरे।

जापान सरकार र युएनएफपीएको सहयोगमा जाजरकोटको भेरी नगरपालिकामा स्तरोन्नत भुर स्वास्थ्य चौकी बिहीबार संयुक्त रूपमा उद्घाटन गरिएको छ। यो परियोजनाले जाजरकोट र रौतहट जिल्लामा जलवायुजन्य जोखिम सामना गर्दै मातृ तथा नवजात शिशु स्वास्थ्य सेवालाई सुदृढ बनाउने लक्ष्य राखेको छ। युएनएफपीए नेपालका कार्यवाहक प्रतिनिधि श्रीराम हरिदासले भने, “यो स्वास्थ्य चौकी पुनःनिर्माण गरिएको एउटा भवन मात्र होइन।” १५ जेठ, काठमाडौं। जाजरकोट जिल्लाको भेरी नगरपालिकामा भुर स्वास्थ्य चौकी उद्घाटन गरिएको छ। नेपाल सरकार, युएनएफपीए, र जापानी राजदूतावासले बिहीबार संयुक्त रूपमा स्तरोन्नत भुर स्वास्थ्य चौकी उद्घाटन गरेका हुन्। यो कार्यक्रम जापान सरकारको आर्थिक सहयोग र युएनएफपीएको कार्यान्वयनमा सञ्चालित ‘नेपालमा मातृ तथा बाल स्वास्थ्य सेवा र अनुकूलन क्षमतामा सुधार’ परियोजना अन्तर्गत आयोजना गरिएको हो।

यस पहलले नेपालका अत्यधिक जोखिमपूर्ण समुदायहरूमा मातृ तथा नवजात शिशु स्वास्थ्य सेवालाई सुदृढ बनाउने लक्ष्य राखेको छ। परियोजना अन्तर्गत स्वास्थ्य संस्थाको भौतिक मर्मत सम्भार, आवश्यक उपकरणहरूको सुनिश्चितता र स्वास्थ्यकर्मीहरुको क्षमता अभिवृद्धि गरिएको छ, जसले जलवायु–अनुकूल प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाको राम्रो उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ। विशेष गरी यो परियोजनाले जाजरकोट र रौतहट जिल्लाका स्वास्थ्य सेवाका गम्भीर अभावहरूलाई सम्बोधन गरेको छ, जहाँ गर्भवती महिला र नवजात शिशुहरू प्राकृतिक प्रकोपहरू जस्ता पहिरो र शीतलहरबाट उच्च जोखिममा छन्।

प्राकृतिक विपद् र जलवायुजन्य जोखिमका बाबजुद मातृ तथा नवजात शिशु स्वास्थ्य सेवालाई निरन्तरता दिन यो परियोजनाले सुदृढ बनाएको १० स्वास्थ्य संस्थामध्ये एक हो। आगामी आपतकालीन अवस्थाको पूर्वतयारी र आवश्यक सामग्री सुरक्षित गर्न ‘मेडिकल क्याम्प किट’ सहित चिकित्सकीय जीवनरक्षक सामग्री व्यवस्थापनमा पनि सहयोग भएको छ। स्थानीय तहमा जलवायु अनुकूल संचालन व्यवस्थापन र सेवा प्रवाह सुदृढ गर्न स्वास्थ्य संस्था सञ्चालन र व्यवस्थापन समितिका लागि जलवायु अनुकूलन निर्देशिकाहरू विकास गरिएका छन्।

विशेष समारोहमा उक्त स्वास्थ्य संस्थालाई अत्यावश्यक चिकित्सा उपकरणहरू औपचारिक रूपमा हस्तान्तरण गरियो, साथै धीमे Health चौकी, साक्ला Health चौकी, लिम्सा आधारभूत अस्पताल र भगवती Health चौकीलाई प्रमाणपत्र प्रदान गरियो। युएनएफपीए नेपालका कार्यवाहक प्रतिनिधि श्रीराम हरिदासले भने, ‘यो स्वास्थ्य चौकी पुनःनिर्माण गरिएको भवन मात्र होइन, यो तथ्य, लगानी र सरकारी सहयोग एकसाथ हुँदा प्राप्त हुने सम्भावनाको प्रत्यक्ष उदाहरण हो। नेपालका महिलाहरू विपद् र संकटमा पनि सुरक्षित, पूर्ण रूपमा सञ्चालित र सहज पहुँचयोग्य स्वास्थ्य संस्थाहरूको हकदार छन्।’

परियोजनाको अर्को उपलब्धि भनेको स्थानीय तथा प्रादेशिक तहमा दिगो योजना निर्माण र बजेट व्यवस्थापनमा सहयोग पु¥याउन स्वास्थ्य संस्थाहरूको वस्तुस्थिति मूल्याङ्कन, नीति विश्लेषण र जलवायु अनुकूलनका लागि लागत अनुमान सहित स्वास्थ्य कार्ययोजना तयार गर्नु हो। आजै आयोजित कार्यशालाले नीति निर्माता, स्वास्थ्य प्रणालीका प्रबन्धक र समुदाय प्रतिनिधिहरूलाई एकत्रित गरी यी निष्कर्षहरू र कर्णाली प्रदेशमा आगामी दिनमा जलवायु-अनुकूल स्वास्थ्य सेवा प्राथमिकता दिने उपायहरूमा व्यापक छलफल गरेको छ। कार्यक्रममा भेरी नगरपालिकाका प्रमुख चन्द्रप्रकाश घर्तीले नगरपालिकाको प्रत्येक विकास योजनामा जलवायु अनुकूलन अनिवार्य रूपमा समावेश गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। नेपालस्थित जापानी राजदूतावासका मिशन उपप्रमुख शिन्तो यासुहारुले नेपालका जोखिमपूर्ण समुदायहरूको संरक्षणमा जापानको निरन्तर सहयोग रह्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। परियोजनाबाट प्राप्त सिकाइ र नमूनाले परियोजना लागू भएका जिल्लाभन्दा बाहिर पनि दीर्घकालीन र दिगो प्रभाव पार्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ। समारोहमा अन्तरक्रिया सत्र सहित स्वास्थ्यकर्मी, आमाहरू र समुदायका सदस्यहरूले विपद् तथा आपतकालीन समयमा मातृ स्वास्थ्य सेवा लिनु/दिनुका आफ्ना अनुभवहरू साटासाट गरेका थिए।

परीक्षणको क्रममा ब्लू ओरिजिनको रकेटमा ठूलो विस्फोट भएको छ। यो घटना बिहीबार राति संयुक्त राज्य अमेरिकाको फ्लोरिडा राज्यको केप कन्याभरलस्थित प्रक्षेपणस्थलमा भएको हो। खर्बपति व्यापारी जेफ बेजोसले सन् २००० मा अन्तरिक्ष प्रविधि क्षेत्रमा काम गर्ने ब्लू ओरिजिन कम्पनीको स्थापना गरेका थिए।

विस्फोट ‘हटफायर टेस्ट’ भनिने उडानपूर्व परीक्षणको क्रममा भएको थियो। विस्फोटनपछि कोही पनि घाइते वा मृत्यु नभएको बताइएको छ। कम्पनीले यस घटनालाई “असामान्य” घटनाका रूपमा वर्णन गरेको छ।

काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपको तेस्रो स्थानका लागि आयोजित खेलमा भारतले नेपाललाई ३-१ सेटको अन्तरले पराजित गरेको छ। यस हारसँगै आठ टोली सहभागी यस प्रतियोगितामा नेपाल चौथो स्थानमा सीमति भएको छ। नेपालले यस प्रतियोगितामा भारतसँग दोस्रो पटक हार ब्यहोरेको हो; यसअघि समूह चरणमा पनि ३-२ सेटले पराजित भएको थियो। १५ जेठ, काठमाडौं।

काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपमा भारतले तेस्रो स्थान हासिल गर्यो। त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला कभर्डहलमा शुक्रबार तेस्रो स्थानका लागि सम्पन्न भएको खेलमा भारतले नेपाललाई ३-१ सेटमा हरायो। यस हारपछि आठ टोली सहभागी च्याम्पियनशिपमा नेपाल चौथो भएको छ।

भारतले पहिलो दुई सेटहरू २५-२२ र २५-२३ को स्कोरले आफ्नो पक्षमा पार्दै २-० को अग्रता बनायो। तर तेस्रो सेटमा नेपालले पुनरागमन गर्दै सुरु देखि नै अग्रता कायम राख्दै २५-१५ ले सेट आफ्नो पक्षमा ल्यायो। तर चौथो सेट भारतले २५-२२ ले जित्दै खेल आफ्नो नाम गर्यो। यस प्रतियोगितामा नेपाल दोस्रो पटक भारतसँग पराजित भयो। समूह चरणको पहिलो खेलमै नेपाल भारतसँग ३-२ ले पराजित भएको थियो। समूह चरणको हारको बदला लिन खोज्दा नेपालको प्रयास सफल भएन।

गुण्डागर्दीमा सक्रिय सानुभाइ भनेर परिचित युवराज गुरुङको समूहले पोखराको एक रात्री क्लबमा युवामाथि आक्रमण गरेको छ। आक्रमणपछि फरार भएका गुरुङलाई पक्राउ गर्न काठमाडौंबाट समेत प्रहरी टोली परिचालन गरिएको छ। विगतमा पटक–पटक पक्राउ परि छुटेका गुरुङ पहिले प्रहरी मुठभेडमा मारिएका गुण्डा नायके कुमार घैंटेको समूहमा सक्रिय थिए। १५ जेठ, काठमाडौं।

आक्रमण घटना आइतबार राति भएको हो। पोखराको लेकसाइडको क्लब १६ मा सानुभाइ र उनको समूहले अर्को समूहका युवामाथि आक्रमण गरेका छन्। सामान्य विवादकै कारण सानुभाइ समूहले उक्त आक्रमण गरेको प्रहरीले जनाएको छ। पीडितले पोखरा प्रहरीमा उजुरी दिएका छन्। आक्रमणपछिको घटनास्थलबाट सानुभाइ समूह अहिलेसम्म फरार छ। उनीहरुको खोजी भइरहेको छ, किनकि समूह काठमाडौंबाट पोखरा घुम्न आएका थिए र आक्रमणपछि फरार भएका हुन्।

सानुभाइलाई पक्राउ गर्न काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोली पनि परिचालित छ। सानुभाइ पहिले पनि पटक–पटक पक्राउ परेका गुण्डा नायके हुन्। उनीलाई पछिल्लो पटक जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले २२ चैतमा सामाखुसी क्षेत्रबाट पक्राउ गरेको थियो। त्योपटक अभद्र व्यवहारको मुद्दामा पक्राउ परेका उनले छुट पाएका थिए। यसअघि पनि उनलाई पटक–पटक पक्राउ गरिएको थियो। २०८० साल असारमा ठमेलको क्लब ओम्नियाका सञ्चालकलाई कुटपिट गरेको आरोपमा पक्राउ पर्दा गुरुङलाई प्रहरीले हत्कडी लगाएर ठमेल बजार क्षेत्रमा घुमाएको थियो।

त्यसबेला गुण्डागर्दीका दोषीलाई ‘सबक’ सिकाउन प्रहरीले हत्कडी लगाएर बजारमा घुमाएको थियो। त्यो समयमा काठमाडौंका एसएसपी दानबहादुर कार्की थिए, जो हाल प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) हुन्। पछि जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौंले अभद्र व्यवहारको मुद्दामा उनलाई १० हजार रुपैयाँ धरौटीमा छोडेको थियो। प्रहरीको अभिलेखअनुसार, सानुभाइ कुनै समय गुण्डा नायके कुमार घैंटेको समूहमा सक्रिय थिए। घैंटे प्रहरी मुठभेडमा ३ भदौ २०७२ मा मरेपछि सानुभाइले ‘बुलेट प्रुफ ज्याकेट’ लगाएर हिँड्न थालेका थिए।

‘हामीले हिमाल सफा राख्न सकेनौँ’: सगरमाथा संरक्षणमा कामिरिता शेर्पाको सुझाव

सन् १९५३ को मे २९ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र सर एड्मन्ड हिलारीले विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा पहिलो पटक पाइला चढेका दिनलाई सम्झनामा शुक्रबार अन्तर्राष्ट्रिय सगरमाथा दिवस मनाइँदैछ। ती ऐतिहासिक आरोहीको पदचापलाई पछ्याउँदै अहिलेसम्म १० हजार भन्दा बढी व्यक्तिहरूले सगरमाथाको सफल आरोहण गरेका छन्, पर्यटन विभागले जनाएको छ।

यस वर्ष वसन्त ऋतुमा नेपालबाट लगभग ४९५ जनाले सगरमाथा आरोहणको अनुमति लिएका थिए, जसमा १०५ महिला छन्। सगरमाथामा सबैभन्दा धेरै ३२ पटक पुगेका ५६ वर्षीय कामिरिता शेर्पा (सोलुखुम्बु) मानिसहरूको बढ्दो चाप र फोहोरमा गम्भीर चिन्तित छन्।

आरोहीहरूको घुइँचो घटाउन वा सगरमाथालाई केही समयका लागि विश्राम दिनुपर्ने मागहरू कहिलेकाहीं उठ्ने भए पनि, कामिरिता शेर्पाले सगरमाथालाई पूर्ण विश्राम दिने सट्टा आरोहण अनुमति सीमित गर्नुपर्ने र आरोहणअघि ७,००० मिटर भन्दा अग्लो हिमाल चढेको अनुभव अनिवार्य बनाउनु पर्ने सुझाव दिएका छन्।

१५ जेठ, काठमाडौं। सन् २०२२ मा युक्रेनको युद्धभूमिमा देखिएको ट्रेन्च युद्ध र भारी तोपखानाको दृश्य अहिले पूरै फरक छ। अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि सुरु भएको संघर्ष त्यो भन्दा निकै भिन्न छ। यद्यपि, यी दुई द्वन्द्वबीच केही समानता पनि देखिएका छन्। युद्ध सुरु भएको झण्डै तीन महिना बित्दा पनि ती समानताहरू अझ स्पष्ट छन्। यी दुवै द्वन्द्वमा शक्तिशाली सैन्य बल भएका देशहरूले आफ्नो विपक्षीलाई परास्त गर्न सकेका छैनन्। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले चार वर्ष अघि आफ्नो विशेष सैन्य अभियान सुरु गर्दा चाँडै विजय आशा गरेका थिए। उत्तरी अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि प्रारम्भमा इरानविरुद्धको युद्ध ४ देखि ५ हप्तामा समाप्त हुने दाबी गरेका थिए। इरानविरुद्धको यो संघर्ष गत फेब्रुअरी २८ मा शुरू भएको हो।

पेरिसको प्रतिष्ठित सामाजिक विज्ञान विश्वविद्यालय साइन्सेज पोकीका प्राध्यापक निकोल ग्राजेव्स्की इरान र रुसी मामिलामा विज्ञ हुन्। उनले भनिन्, ‘रुस र अमेरिका दुवैका लागि आफ्ना सैन्य अभियानहरू अपेक्षानुसार सफल हुन सकेका छैनन्।’ उनको विचारमा यसको मुख्य कारण दुवै पक्षको अहंकार हो। भर्खरै भएका वार्ताहरूले इरान र अमेरिकाबीच प्रारम्भिक शान्ति प्रयासमा केही प्रगति देखाएका छन्। यद्यपि, सोमबार अमेरिकाले इरानमाथि पुनः हवाई आक्रमण गरेपछि यो प्रगति अस्थिर बनेको छ। चाहे सम्झौता होस् वा नहोस्, यस युद्धले आधुनिक युद्धको विकासवारे धेरै महत्वपूर्ण पाठ सिकाएको छ। युक्रेन संघर्षले पनि यस्तो नै सन्देश दिएको छ।

प्रविधिले युद्धको स्वरूप परिवर्तन गर्दैछ, जहाँ परम्परागत सैन्य भिडन्तमा कमजोर पक्षले आफूभन्दा धेरै बलियो शक्तिसँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने अवस्थामा युक्रेन र इरानले ‘असिमेट्रिकल’ रणनीतिलाई अपनाएका छन्। यो रणनीतिका कारण ती राष्ट्रहरूले शक्तिशाली सेनाहरू रोक्न सफल भएका छन्। उदाहरणका लागि, इरानले अमेरिकाका सहयोगी देशहरूमा आक्रमण गरी अमेरिकालाई दबाब दिएको छ। कुवेत र साउदी अरबजस्ता देशका सैन्य ठूला बेस क्याम्पहरू र ऊर्जा केन्द्रहरूमा एकतर्फी प्रहार गर्ने ड्रोनहरू पठाइयो जसले पर्सियन खाडी क्षेत्रमा त्रास कायम गर्‍यो। साथै, इरानले होर्मुज जलमार्गमा आफ्नो पकड बलियो बनाउन समुद्री माइन र साना रफ्तार हतियारयुक्त डुङ्गाहरूबाट डर देखाइरहेको छ। अर्कोतर्फ, युक्रेनले मस्कोमै पुगेर रुसी सैनिक अधिकारीहरूको हत्या गरेको छ र तेल प्रशोधन केन्द्र तथा भण्डारणहरूमा नियमित आक्रमण गरिरहेको छ। युक्रेनले ब्ल्याक सी नौसेनालाई कमजोर पार्न समुद्री ड्रोनहरूको पनि प्रयोग गरेको छ।

सैन्य विज्ञहरूको अनुसार यी द्वन्द्वहरूले नयाँ प्रविधि र आविष्कारहरूले युद्धको स्वरूप कसरी परिवर्तन गरिरहेको छ भन्ने कुरा सबैभन्दा स्पष्ट देखाएका छन्। अमेरिकी संरक्षणमा रहेका केही स्रोतका अनुसार साउदी अरबको ‘प्रिन्स सुल्तान एयर बेस’ को सुरक्षा गर्न आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स युक्त ‘ड्रोन पत्ता लगाउने प्रणाली’ प्रयोगमा आएको छ। यो प्रणाली सुरुमा युक्रेनले रूसबाट आक्रमणबाट बच्न विकास गरेको थियो। यता लेबनानको लडाकु समूह हिजबुल्लाहले इजरायली सैनिकमाथि विस्फोटक ड्रोनमार्फत आक्रमण गरिरहेको छ, जसलाई फाइबर–अप्टिक केबलबाट नियन्त्रण गरिन्छ। पर्सियन खाडीमा प्रयोग भएका सेन्सर, निर्देशित मिसाइल र एआई प्रविधि युक्त ड्रोनहरूको बहु-तह प्रणाली विश्वभर छिटो फैलन सक्ने सम्भावना देखिन्छ। ‘कार्नेगी इन्डोमेन्ट फर इन्टरनेसनल पिस’ का विशेषज्ञ माइकल कोफम्यानका अनुसार यी युद्धहरूले ‘मैदानभित्र व्यापक र अचुक प्रहार गर्ने प्रविधिको प्रवेश’ देखाएका छन्। उनी भन्छन्, हिजबुल्लाह र मालीका लडाकुहरूले पनि आर्थिक र सजिलो प्रविधिको प्रयोग थालेका छन् जसले यस्तो प्रणाली साना र मध्यम शक्तिहरूका लागि पनि युद्धमैदानमा सटीक निशानामा पुग्ने प्रविधि सहज बनाइदिनेछ।

यस्तै आक्रमण रणनीतिहरू गत अप्रिलमा मध्यपूर्वको झडपमा युद्धविराम लाग्नु अघि देखिइन्। त्यहाँ व्यालेस्टिक मिसाइलहरूसँगै ठूलो संख्यामा ड्रोन (ड्रोन स्वार्म्स) मिसाएर आक्रमण गरिएको थियो। विज्ञ र अधिकारीहरूका अनुसार यस्तो रणनीति पहिलोपटक रूसले युक्रेनमाथि आक्रमण गर्दा युक्त गर्‍यो। सन् २०२२ मा इरानले रसलाई ‘साहेद’ ड्रोन प्रदान गरेको थियो जुन मस्कोले युक्रेनमाथि प्रयोग गर्‍यो। यसै वर्ष इरानले ती ड्रोनहरू खाडी मुलुकहरूमा प्रयोग गरिरहेको छ। बदलामा, रूसले पनि इरानलाई केही सैन्य सहयोग पुर्‍याएको छ जुन पूर्ण रूपमा प्रस्ट छैन। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार रूसले क्यास्पियन सगरमाथि ड्रोन पार्टहरू पठाइरहेको छ।

विज्ञ ग्राजेव्स्कीका अनुसार विरोधी निशानालाई भ्रमित पार्न रुस र इरानले ‘ग्लोबल लोकेसन सिस्टम’ (GPS) मा फेरबदल गर्ने बारेमा सहकार्य गरेका छन्। अमेरिकी नौसेनाका नजरबाट बच्न इरानसँग सम्बद्ध केही जहाजहरूले होर्मुज जलमार्गमा आफ्नो स्थान ट्र्याकरलाई जाली बनाएका छन्। यो रणनीति रूसका अवैध ऊर्जा ट्याङ्करहरूद्वारा पहिले नै प्रयोगमा थियो। सन् २०२४ मार्चमा साइप्रसस्थित बेलायती सैन्य बेसमाथि निसाना बनेको एउटा इरानी ड्रोनमा रुसी एन्टि–जामिङ उपकरण फेला परेको थियो। युरोपेली अधिकारीहरू एक चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन्- यदि हाल चलिरहेको शान्ति वार्ता असफल भयो र इरान पुनः आक्रमणमा जुट्यो भने रूसले उसलाई हतियार उपलब्ध गराउन सक्छ। गत अप्रिलमा युक्रेनलाई सैन्य सहयोग दिइरहेका मुलुकको बैठकमा बेलायती रक्षामन्त्री जोन हिलीले भनेका थिए, ‘हामीले इरानलाई आक्रमणमा रूसले सहयोग गरिरहेको प्रमाण देखेका छौं।’ उनले विस्तृत विवरण नदिएको भए पनि थपे, ‘पुटिनले हाम्रो ध्यान मध्यपूर्वतर्फ मोड्नु र युक्रेनबाट टाढा बस्नु चाहन्थे।’

इरान युद्धले केही देशहरूबीचको कूटनीतिक सम्बन्धमा दरार ल्याएको छ। विशेषगरी ट्रम्प प्रशासन र युरोपबीच सम्बन्ध तनावपूर्ण बनेको छ। धेरै युरोपेली नेताहरूले यस विवादलाई अनावश्यक र गैरकानुनी बताउँदै आएका छन्। यो द्वन्द्वले विश्वभर ऊर्जा आपूर्तिमा समस्या ल्याएको छ र देशहरूमा इन्धनको होडबाजी सुरु भएको छ। केही देशहरू गैरकानुनी भए पनि उपलब्ध तेल र ग्यासका लागि रसियातर्फ आकर्षित भएका छन्। अमेरिकी ध्यान मध्यपूर्वमा मोडिएको कारण रूस र युक्रेनबीच शान्ति प्रक्रिया पनि प्रभावित भएको छ। किभ सेक्युरिटी फोरमका निर्देशक तथा युक्रेनका पूर्व उपपरराष्ट्रमन्त्री डानिलो लुब्किभ्स्कीले भने, ‘राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमा युद्ध शुरु गर्दा क्रेमलिनमा खुशीका साथ सेम्पेन पिइएको थियो भन्ने लाग्छ।’

तर इरान युद्धका कारण केही अनपेक्षित कूटनीतिक गठबन्धनहरू पनि बनेका छन्। युक्रेनले खाडी मुलुकहरूसँग स्थापित गरेको नयाँ साझेदारी यसको उदाहरण हो। गत अप्रिलमा युक्रेनले कतार, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्ससँग नयाँ सुरक्षा सम्झौताहरू गरेको घोषणा गर्‍यो। केही वर्ष पहिले यस्ता कूटनीतिक सम्बन्ध सोच्न समेत सकिँदैनथ्यो किनभने ती दिनमा खाडी मुलुकहरू रूससँग तटस्थ व्यवहार गरिरहेका थिए। ‘युरोपेली काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्स’ का सुरक्षा कार्यक्रम सहनिर्देशक जाना कोब्जोभाका अनुसार किभले आफ्नो ड्रोन प्रविधि र सैन्य तालिमका बदला मध्यपूर्वबाट कूटनीतिक समर्थन, ऊर्जा सम्झौता र आधुनिक हवाई सुरक्षा प्रणाली लिन चाहन्छ। जना कोब्जोभाका भन्छिन्, युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले ‘यो संकटलाई अवसरमा बदल्ने’ आशा राखेका छन्। तेल धनी खाडी मुलुकहरूसँग भएका सम्झौताले युक्रेनका लागि लाभदायक हुन सक्छ। ड्रोन प्रविधि बिक्री गर्ने यी सम्झौताले युक्रेनको तीव्र रुपमा बढ्दो रक्षा उद्योगलाई ठूलो आर्थिक फाइदा पुर्‍याउन सक्छ। गत वर्ष अमेरिकाले किभलाई हतियार अनुदानमा दिन लगभग रोक लगाएपछि युरोप नै युक्रेनको मुख्य समर्थक बनेको छ। युरोपेली देशहरूले अमेरिकासँगको सहकार्यमा हतियार खरिद गरी युक्रेनलाई पठाउँदै आएका छन्। साथै, गत महिनामात्र युरोपेली सङ्घले युक्रेनलाई ९० अर्ब युरो ऋण स्वीकृत गरेको छ। तर युरोपको यस्ता निरन्तर सहयोग दिने क्षमता अब आफ्नै आर्थिक स्थिति अनुसार निर्भर रहनेछ। इरान युद्धले सिर्जित ऊर्जा र सप्लाई अभावले युरोपेली अर्थतन्त्रमा कति असर गर्छ भन्ने कुरा यसलाई निर्धारण गर्ने छ। यदि चाँडै शान्ति कायम भएन भने युरोपको आर्थिक स्थिति अझ नाजुक हुन सक्छ। रोमस्थित अन्तर्राष्ट्रिय मामिला संस्थानका विज्ञ रिकार्डो अल्कारोले भनेका छन् कि होर्मुज जलमार्गमा जारी गतिरोधले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो चुनौती थपेको छ। यो जलमार्ग विश्व कुल ऊर्जा आपूर्तिको २० प्रतिशत भाग ओगट्ने महत्त्वपूर्ण मार्ग हो र यसमा तनावले इरानले युक्रेनजस्तै युरोपका लागि ठूलो खतरा सिर्जना गर्न सक्ने देखाउँछ। युरोप र इरान मामिलामा अनुसन्धान गरिरहेका अल्कारोले थपे, ‘युक्रेन युद्ध अझै पनि युरोपको मुख्य मोर्चा हो, तर इरान युद्धलाई पनि कमजोर आँक्न हुँदैन। यसले युरोपको सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता अर्थात् युक्रेनलाई सहयोग गर्ने क्षमतामा गम्भीर असर पारिरहेको छ।’

फाइल तस्वीर समाचार सारांश रूपमा समीक्षा गरिएको। प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीका नेता जनार्दन शर्माले नेपालमा अझै पनि लोकतान्त्रिक मूल्य, संस्कृति र व्यवहारको खडेरी छ भनी बताएका छन्। गणतन्त्र दिवसको शुभकामना दिँदै उनले भने, “आज पनि नेपालमा लोकतान्त्रिक मूल्य, संस्कृति र व्यवहारको खडेरी छ।” गणतन्त्र घोषणा हुँदा तत्कालीन राजाको समेत सहमति रहेको सम्झँदै उनले सरकार र जनप्रतिनिधिहरू जनताप्रति जिम्मेवार हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। १५ जेठ, काठमाडौं। प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (प्रलोपा) का नेता जनार्दन शर्माले आज पनि नेपालमा लोकतान्त्रिक मूल्य, संस्कृति र व्यवहारको खडेरीको अवस्था रहिरहेको बताएका छन्। गणतन्त्र दिवसको अवसरमा शुक्रबार शुभकामना सन्देश दिँदै उनले यसो भनेका हुन्।

‘आज पनि नेपालमा लोकतान्त्रिक मूल्य, संस्कृति र व्यवहारको खडेरी छ। यसको पुनर्स्थापना नगरी साँचो लोकतन्त्रको अभ्यास सम्भव छैन। गणतन्त्र घोषणा हुने बेला मात्र हैन, तत्कालीन राजासमेतको सहमति रहेको कुरा पनि हामीले भुल्नुहुँदैन,’ उनले भने। नेता शर्माले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशिता, सुशासन र समृद्धिका लागि योगदान पुर्‍याउन सबैसँग गणतन्त्र दिवसको अवसरमा लोकतन्त्र आत्मसात गर्ने प्रतिबद्धता गर्न आग्रह गरेका छन्। ‘लोकतन्त्र केवल शब्द मात्र होइन; यो विचार, संस्कृति, स्वतन्त्रता र अधिकारहरूको समायोजन पनि हो। उत्पीडित निमुखा जनता, गरिब किसान, सुकुम्वासी, दलित र महिलालाई दुत्कार्ने व्यवस्थालाई लोकतन्त्र भन्न सकिँदैन। आवधिक निर्वाचन र त्यसबाट प्राप्त नतिजाले मात्र लोकतन्त्र पूरै हुँदैन; महत्वपूर्ण कुरा सरकार, संसद् र जनप्रतिनिधिहरूले जनताको प्रति जिम्मेवार हुनु हो,’ उनले उल्लेख गरेका छन्।

रुमेनियास्थित एउटा आवासीय भवनमा रुसी ड्रोन आक्रमण गरिएको र त्यहाँ आगो लागेको रुमेनियाको रक्षा मन्त्रालयले पुष्टि गरेको छ। सो घटनामा दुई जना घाइते भएका छन्। रूसी ड्रोनले युक्रेन सिमानासँगै पूर्वी सहर गालाट्समा प्रहार गरेको मन्त्रालयले जारी गरेको विवरणमा उल्लेख छ। रुमेनियाको आपतकालीन सेवा अनुसार ड्रोनमा रहेका सबै विस्फोटक सामग्री पड्किए र आवासीय भवनको तल्ला दशौं तलमा आगो लागेको छ। युक्रेन युद्धका क्रममा विगत चार वर्षदेखि रुसी ड्रोनहरू बारम्बार रुमेनियामा खसेका छन्। यद्यपि, यसले रुमेनियामा पहिलोपटक क्षति पुर्‍याएको हो। रुमेनिया नेटोको सदस्य राष्ट्र हो।

दुर्घटनामा घाइते भएका दुई जनाको उपचार भइरहेको र आगो निभाउने क्रममा करिब ७० जनालाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको अधिकारीहरूले जनाएका छन्। रूसले यस घटनामा अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन, तर रुमेनियाले यसलाई रुसी पक्षबाट तनाव बढाउने “गम्भीर र अनुत्तरदायी” घटनाका रूपमा व्याख्या गरेको छ। रुमेनियाको रक्षा मन्त्रालयले यस विषयमा नेटो महासचिवलाई जानकारी गराएको र “ड्रोन प्रतिरोध क्षमताको शीघ्र उपलब्धताको अनुरोध” गरेको बताएको छ।

नेटोका एक प्रवक्ताले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’मा प्रकाशित विज्ञप्तिमा “रुसको लापरवाही”को आलोचना गरेका छन्। उनीहरूले नेटोले “ड्रोनसहित सबै खतराविरुद्ध आफ्नो रक्षा प्रणालीलाई निरन्तर सुदृढ पार्ने” प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। रुमेनियाको आकाशमा ड्रोन देखिन थालेपछि दुईवटा एफ-१६ लडाकु विमान परिचालन गरिएको रक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ।

गालाट्स शहर ड्यान्यूब नदी नजिकै अवस्थित छ, जसले रुमेनिया र युक्रेनलाई अलग गरेको छ। रूसले यस नदीमा रहेका बन्दरगाहहरूलाई निरन्तर निशाना बनाउँदै आएको छ। यस वर्ष अप्रिलमा पनि गालाट्समा एक रुसी ड्रोन खसेको थियो, जसबाट केही भौतिक क्षति हुँदा पनि मानवीय क्षति भने भएको थिएन। रुमेनियाको रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, रूस-युक्रेन युद्ध सुरु भएयता अहिलेसम्म ४७ पटक रुसी ड्रोन वा तिनका अवशेषहरू रुमेनियामा खसेका छन्। यो वर्ष मात्र १२ पटक यस्ता घटनाहरू भएका छन्।