लेखक: space4knews

प्रतिकात्मक तस्वीर। ३० चैत, काठमाडौं। ड्युटी सकेर फर्किंदै गरेका एक ट्राफिक प्रहरी अधिकृत दुर्घटनामा पारी गम्भीर घाइते भएका छन्। मोटरसाइकलमा फर्कंदै गर्दा राति सवा ११ बजे ट्रकले ठक्कर दिंदा ३२ वर्षीय ट्राफिक प्रहरी इन्सपेक्टर अभय लामा गम्भीर घाइते भएका हुन्। लामा चढेको बाप्र०२-०२९ प ९४१५ नम्बरको मोटरसाइकललाई बाप्र ०३-००१ ख १७१५ नम्बरको ट्रकले ठक्कर दिएको थियो। दुर्घटना लामा तारकेश्वर नगरपालिका-८ डाँडागाउँस्थित सडकमा भएको हो। नेपालटारबाट फुटुङतर्फ जाँदै गरेका लामालाई विपरीत दिशाबाट आएको ट्रकले ठक्कर दिएको थियो। उनलाई उद्धार गरी उपचारका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल लगिएको थियो। त्यहाँबाट थप उपचारका लागि बीएण्डबी अस्पताल पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

घाइते भएका इन्सपेक्टर लामा काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयको मानव स्रोत व्यवस्थापन शाखामा कार्यरत छन्। रामेछाप घर भएका उनी तारकेश्वर-७ फुटुङ बस्दै आएका थिए। लामाले २०७२ सालमा प्रहरी जवानमा भर्ती भई खुला प्रतिस्पर्धाबाट प्रहरी सहायक निरीक्षक र पछि फेरि खुला प्रतिस्पर्धाबाटै प्रहरी निरीक्षकमा नाम निकालेका थिए। प्रहरीले ठक्कर दिने ट्रक चालक मकवानपुरको मनहरी-५ का ३८ वर्षीय राम मोक्तानलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान सुरु गरेको छ।

तेह्रथुमका गाउँहरूमा झिँगटीको छाना परम्परागत रूपमा घरको छानामा प्रयोग हुँदै आएको थियो, तर अहिले तीव्र रूपमा लोप हुँदै गएको छ। झिँगटीको छानाले घरभित्र तापक्रम सन्तुलित राख्ने काम गर्छ, जबकि टिनका छानाले गर्मीमा अत्यधिक ताप र जाडोमा चिसो बढाउने समस्या हुन्छ। स्थानीय तह र समुदायले झिँगटी बनाउने सीप संरक्षण, तालिम र पर्यटन प्रवर्द्धनमार्फत यसको संरक्षण गर्नुपर्ने बताइएको छ।

३० चैत, पाँचथर – तेह्रथुमको म्याङलुङदेखि छथर, फेदाप, आठराई र लालीगुराँसलगायत विभिन्न गाउँका बस्तीहरूमा एक समय घरको छानामाथि झिँगटीको छाना सजावट गर्दै प्रयोग गरिन्थ्यो, जुन अहिले बिस्तारै इतिहास बन्ने अवस्थामा पुगेको छ। ग्रामीण समाजको जीवनशैली, पहिचान र सांस्कृतिक विरासतसँग गहिरो सम्बन्ध राख्ने यो परम्परागत छाना पछिल्लो समय तीव्र रूपमा लोप हुँदै गएको छ।

तेह्रथुमका धेरै गाउँहरूमा ढुङ्गा र माटोले बनेका घर र तिनको छानामा मिलाएका झिँगटीका छानाले आफ्नो अलग सौन्दर्य प्रस्तुत गरिरहेका थिए। विशेष गरी, हुनेखाने, ठुलाबडा, सुब्बा र मुखियाहरूका घरमा झिँगटीको छाना हुनु सम्मान र सम्पन्नताको प्रतीक मानिन्थ्यो। तर अहिले तेह्रथुमका धेरै गाउँमा दृश्य फरक देखिन्छ। कच्ची बाटोहरू पक्की सडक बन्दै गर्दा, गाउँसम्म आधुनिकता पुगेको, बजारसँगको पहुँच बढ्दा तथा नयाँ निर्माण सामग्रीहरू सजिलै उपलब्ध हुँदा टिनका छाना र कङ्क्रिटका घर तीव्र रूपमा बढिरहेका छन्।

म्याङलुङ नगरपालिका–२ का स्थानीय लीलाबहादुर तुम्बाहाङफे भन्छन्, ‘पहिले गाउँमा झिँगटीको छाना भएको घर धेरै सम्मानित हुन्थ्यो। अहिले त गाउँमा पनि टिन र सिमेन्टका घर बढी बनेका छन्, जसले गर्दा झिँगटी छाउने चलन कम हुँदै गएको छ।’ उनका अनुसार, झिँगटी बनाउने र छोप्ने दक्ष कारागारहरू अहिले गाउँमा लगभग भेटिन्नन्। झिँगटी छानाको मुख्य विशेषता यसको प्राकृतिक तापक्रम सन्तुलन हो।

अत्यधिक गर्मी र जाडो मौसममा झिँगटीको छानाले घर भित्रको तापक्रम सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ। गर्मीमा चिसोपन र जाडोमा न्यानोपन दिने यो छानामा बस्दा वातावरणसँग मेल खाने अनुभूति हुन्छ। स्थानीय खगेन्द्रप्रसाद ढकाल भन्छन्, ‘समाज परिवर्तन हुँदै जाँदा पुराना संरचना र चलनहरू पनि हराउँदै गएका छन्। झिँगटीको छाना पनि त्यस्तै परिवर्तनसँगै हराउँदै गएको हो।’

तेह्रथुमका गाउँहरूमा झिँगटी बनाउने सीप पनि हराउँदै गएको छ। पहिले गाउँमै माटोबाट झिँगटी बनाउने र छोप्ने दक्ष कारागारहरू हुन्थे, तर अहिले त्यो ज्ञान नयाँ पुस्तासम्म स्थानान्तरण हुन नसकेको छ। वैदेशिक रोजगारी, शिक्षाका अवसर खोजी र वैकल्पिक पेशातर्फ युवाहरू आकर्षित हुँदा यस्ता परम्परागत सीपहरू ओझेलमा पर्ने गरेका छन्। यसरी हेर्दा, झिँगटी छानासँगै ग्रामीण जीवनशैली, सामाजिक संरचना र सांस्कृतिक पहिचानका केही पक्षहरू पनि लोपोन्मुख भएका छन्।

झिँगटीको छाना हाम्रो विगतको जिवित दस्तावेज हो। यसले ग्रामीण समाजको इतिहास, प्रविधि, वातावरणीय ज्ञान र सांस्कृतिक मूल्यलाई समेटेको छ। यसको संरक्षण नगर्ने हो भने भोलिका पुस्ताहरू केवल किताबमा मात्रै यसलाई पढ्नेछन्, गाउँमा देख्न पाउने छैनन्। त्यसैले स्थानीय तह, सरोकारवाला निकाय र समुदायले मिलेर यसको संरक्षणमा लाग्नु आवश्यक छ।

३० चैत, काठमाडौं । कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिले आजका लागि कृषिउपजको थोक मूल्य निर्धारण गरेको छ । समितिका अनुसार गोलभेँडा ठूलो (भारतीय) प्रतिकिलो ७०, गोलभेँडा सानो (लोकल) प्रतिकिलो ३०, गोलभेँडा सानो (भारतीय) प्रतिकिलो ३२, गोलभेँडा सानो (तराई) प्रतिकिलो ३६, आलु रातो प्रतिकिलो २३ र आलु रातो (भारतीय) प्रतिकिलो २३ र प्याज सुकेको (भारतीय) प्रतिकिलो ३६ रहेको छ । यसैगरी, गाजर (लोकल) प्रतिकिलो ५०, गाजर (तराई) प्रतिकिलो ३०, बन्दा (लोकल) प्रतिकिलो ३५, बन्दा (तराई) प्रतिकिलो ३०, काउली स्थानीय प्रतिकिलो ६०, काउली स्थानीय (ज्यापु) प्रतिकिलो ८०, सेतो मूला (लोकल) प्रतिकिलो ३०, सेतो मूला (हाइब्रिड) प्रतिकिलो ३२, भन्टा लाम्चो प्रतिकिलो ७० र भन्टा डल्लो प्रतिकिलो ८० कायम भएको छ ।

त्यसैगरी, बोडी (तने) प्रतिकिलो १२०, मटरकोसा प्रतिकिलो ९०, घिउ सिमी (लोकल) प्रतिकिलो ७०, घिउ सिमी (हाइब्रिड) प्रतिकिलो ६०, घिउ सिमी (राजमा) प्रतिकिलो १३०, टाटे सिमी प्रतिकिलो ११०, भटमान कोसा प्रतिकिलो ३५०, तिते करेला प्रतिकिलो ११०, लौका प्रतिकिलो ५०, परवर (लोकल) प्रतिकिलो १००, चिचिन्डो प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ रहेको छ । घिरौँला प्रतिकिलो ६०, फर्सी पाकेको प्रतिकिलो ६०, हरियो फर्सी (लाम्चो) प्रतिकिलो ४०, हरियो फर्सी (डल्लो) प्रतिकिलो ६०, भिन्डी प्रतिकिलो ११०, सखरखण्ड प्रतिकिलो ७०, बरेला प्रतिकिलो ७०, पिँडालु प्रतिकिलो ६० र स्कुस प्रतिकिलो ७० कायम गरिएको छ ।

रायोसाग प्रतिकिलो ६०, पालुङ्गो प्रतिकिजी १००, चमसुर प्रतिकिलो १००, तोरीसाग प्रतिकिलो ४०, मेथी प्रतिकिलो १००, हरियो प्याज प्रतिकिलो १००, बकुला प्रतिकिलो ६०, तरुल प्रतिकिलो ८०, च्याउ (कन्य) प्रतिकिलो २५०, च्याउ (डल्ले) प्रतिकिलो ४००, राजा च्याउ प्रतिकिजी ३०० र सिताके च्याउ प्रतिकिजी १,००० निर्धारण गरिएको छ । कुरिलो प्रतिकिलो ५००, निगुरो प्रतिकिलो ८०, ब्रोकाउली प्रतिकिलो १००, चुकुन्दर प्रतिकिलो ६०, सजीवन प्रतिकिजी ११०, कोइरालो प्रतिकिलो २६०, रातो बन्दा प्रतिकिलो ४०, जिरीको साग प्रतिकिलो ६०, ग्याठकोभी प्रतिकिलो ६०, सेलरी प्रतिकिलो १२०, पार्सले प्रतिकिलो २००, सौफको साग प्रतिकिजी १००, पुदिना प्रतिकिलो १००, इमली प्रतिकिलो १८०, तामा प्रतिकिलो १५०, तोफु प्रतिकिलो १५० र गुन्द्रुक प्रतिकिलो ३०० तोकिएको छ । स्याउ (झोले) प्रतिकिलो २५०, स्याउ (फुजी) प्रतिकिलो ३२०, केरा (दर्जन) २३०, कागती प्रतिकिलो ३२०, अनार प्रतिकिलो ३८०, अङ्गुर (हरियो) प्रतिकिलो २३०, अङ्गुर (कालो) प्रतिकिलो ३५०, सुन्तला (भारतीय) प्रतिकिलो १६०, तरबुजा हरियो प्रतिकिलो ४५, भुइँकटहर प्रतिगोटा १६०, काँक्रो (लोकल) प्रतिकिलो ८०, काँक्रो (हाइब्रिड) प्रतिकिलो ४०, काँक्रो (लोकलक्रस) प्रतिकिलो ६०, खकटहर प्रतिकिलो ८०, नास्पाती (चाइनिज) प्रतिकिलो २५०, मेवा (नेपाली) प्रतिकिलो ७०, मेवा (भारतीय) प्रतिकिलो ९० र किबी प्रतिकिलो ४०० निर्धारण गरिएको छ । यसैगरी, अदुवा प्रतिकिलो ९०, सुकेको खुर्सानी प्रतिकिलो ४६०, खुर्सानी (हरियो) प्रतिकिलो १००, खुर्सानी हरियो (बुलेट) प्रतिकिलो ७०, माछे खुर्सानी प्रतिकिलो ८०, भेडे खुर्सानी प्रतिकिलो १४०, हरियो लसुन प्रतिकिलो १००, हरियो धनियाँ प्रतिकिलो १००, लसुन सुकेको (चाइनिज) प्रतिकिलो २३०, लसुन सुकेको (नेपाली) प्रतिकिलो १४०, छ्यापी सुकेको प्रतिकिलो १२०, छ्यापी हरियो प्रतिकिलो ९०, माछा सुकेको प्रतिकिलो १,०००, ताजा माछा (रहु) प्रतिकिलो ३४०, ताजा माछा (बचुवा) प्रतिकिलो ३१० र ताजा माछा (छडी) प्रतिकिलो ३०० निर्धारण गरिएको छ ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोमबारदेखि इरानका बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी सुरु गर्ने जनाएको छ। यो नाकाबन्दी अमेरिकी पूर्वीय समयानुसार सोमबार बिहान १०:०० बजे (१४:०० GMT) बाट लागू हुनेछ। तर होर्मुज जलमार्ग हुँदै अन्य मुलुकबाट आवतजावत गर्ने पानीजहाजहरूलाई कुनै अवरोध नपुर्याउने बताइएको छ।

यसअघि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रूथ सोशल’ मा अमेरिकी जलसेनाले यो महत्वपूर्ण जलमार्गमा प्रवेश गर्न वा बाहिर निस्कन खोज्ने जहाजहरूलाई नाकाबन्दी गर्ने जानकारी दिएका थिए। आइतवार राति संवाददाताहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले इरान वार्तामा नफर्किए पनि आफूलाई “आफूलाई त्यहाँ जान आउँछन् कि आउँदैनन् भन्ने कुनै आपत्ति नभएको” बताएका छन्। “मलाई उनीहरूले आउँछन् कि आउँदैनन् भन्ने फरक पर्दैन, नआए पनि ठीकै छ,” उनले भने।

ट्रम्पले अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम “राम्ररी कायम रहेको” पनि बताए। तर पाकिस्तानमा आयोजना गरिएको अमेरिका-इरान शान्तिवार्ता असफल भएपछि बनेको तनावका कारण तेलको मूल्य पुनः १०० डलर प्रति ब्यारेल नाघेको रिपोर्टहरू आएका छन्। इस्लामाबादमा पुगेका वार्ताबाट परिणाम नआएपछि ट्रम्पले इरानमा हवाई आक्रमण पुनः सुरु गर्ने विषयमा विचार गरिरहेको जानकारी सार्वजनिक भएको छ।

इरानले उक्त जलमार्गमा आउने कुनै पनि सैन्य जहाजमाथि कडा कारबाही गरिने जनाएको छ। इरानी संसदका सभामुखले तेहे्रानले “धम्कीका सामु नझुक्ने” दाबी गरेका छन्। हालै इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले पाकिस्तानमा शान्तिवार्ताको क्रममा अमेरिका र इरान केही इन्च मात्र सम्झौतासम्म टाढा रहेको बताएका थिए।

नेपाल अटोमोबाइल्स एसोसिएशनले युवा नेतृत्व विकासका लागि युथ लिडरसिप प्रोग्राम २०२६ अन्तर्गत पहिलो कार्यक्रम आयोजना गरेको छ। कार्यक्रममा ६८ जना युवा सहभागी थिए र मोटरस्पोर्ट्स तथा सुरक्षित मोबिलिटी क्षेत्रमा नेतृत्व विकास गर्ने उद्देश्य राखिएको छ। कार्यक्रम डिसेम्बरसम्म १२ वटा सत्रहरू मार्फत मोटरस्पोर्ट्स व्यवस्थापन, सडक सुरक्षा, मिडिया, खेल नवप्रवर्तन र एड्भेञ्चर टुरिजममा तालिम दिनेछ। ३० चैत, काठमाडौं।

इन्जिनियरिङ, अटोमोबाइल, एकेडेमिया, साहसिक पर्यटन तथा मोटरसाइकल खेलकुद क्षेत्रमा संलग्न ६८ जना युवाहरूले सहभागीता जनाएको उक्त कार्यक्रम नेपाली मोटरस्पोर्ट्स तथा सुरक्षित मोबिलिटी क्षेत्रमा भावी नेतृत्व विकास गर्ने लक्ष्य सहित आयोजना गरिएको हो। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का सदस्य सचिव राम चरित्र मेहताले कार्यक्रमको उद्घाटन गर्दै मोटरस्पोर्ट्स नेपाली युवाहरूको विशेष खेलका रूपमा विकसित हुँदै गएको उल्लेख गर्दै यस्ता नेतृत्व विकास कार्यक्रमहरूले युवालाई सक्षम बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए।

कार्यक्रम संयोजक कमला छेत्रीले यस कार्यक्रमले मोटरस्पोर्ट्स, एड्भेञ्चर टुरिजम, मोबिलिटी तथा सुरक्षित यातायात क्षेत्रमा भविष्यका जिम्मेवार र दूरदर्शी नेतृत्व निर्माण गर्ने विश्वास व्यक्त गरिन्। उनले नेतृत्व भनेको पद मात्र नभएर जिम्मेवारी, दृष्टिकोण र सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्षम हुनुपर्ने पनि उल्लेख गरिन्। अन्तर्राष्ट्रिय मोटरसाइकल फेडेरेसन (एफआइए) सँगको सहकार्यमा सञ्चालन भइरहेको यस कार्यक्रमअन्तर्गत डिसेम्बरसम्म १२ वटा सत्रहरू (फिजिकल, भर्चुअल र प्राक्टिकल) सञ्चालन हुनेछ।

कार्यक्रमको क्रममा विभिन्न क्षेत्रका विज्ञ वक्ताहरूले आफ्ना प्रस्तुतिहरू दिएका थिए। स्याकर ट्रेडिङ कम्पनीका अध्यक्ष तथा नाइमा नेपालका बोर्ड सदस्य सौरभ ज्योतिले मोटरस्पोर्ट्स, सडक सुरक्षा र कर्पोरेट क्षेत्रमा सम्बन्धबारे प्रकाश पारे भने खेल विज्ञ सुलोचना सिजाख्वाले दीर्घकालीन राइडर र खेलाडी विकास चक्रबारे प्रस्तुति दिइन्। कार्यक्रमको निष्कर्ष प्रस्तुत गर्दै मोटरसाइकल आयोगका प्रमुख तथा उपाध्यक्ष अनिल कुमार बरालले नेपाली मोटरस्पोर्ट्स अब प्रौढताबाट युवातर्फ, केन्द्रबाट स्थानीयतर्फ, एमेच्योरबाट टुरिजमता र पावरबाट प्रविधितर्फ अघि बढ्ने विश्वास व्यक्त गरे। आगामी कार्यक्रम अर्को महिनामा कुमारीपाटीस्थित कान्तिपुर भ्याली कलेजमा आयोजना गरिने बताइएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चीनलाई इरानलाई सैन्य सहयोग नगर्न कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले आइतबार एक अन्तर्वार्तामा बताए, “यदि चीनले इरानलाई सैन्य मद्दत गरेको रहेछ भने, त्यसमा ५० प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाइनेछ।” ट्रम्पले बेलायत र केहि अन्य राष्ट्रहरूले होर्मुज स्ट्रेटमा रहेका बारुदी सुरुङहरू सफा गर्न नौसैनिक जहाजहरू पठाउने योजना बनाएको पनि उल्लेख गरे। उनले नेटोप्रति असन्तुष्टता व्यक्त गर्दै भने, “आवश्यक परे पनि धेरै समय नेटोले अमेरिकालाई साथ दिँदैन।”

ट्रम्पले अमेरिकाले नेटोमा ठूलो आर्थिक भार बेहोरेको र अपेक्षाअनुसार सहयोग नपाएको बताए। उनले भने, “म नेटोबाट अधैर्य छु र यस विषयमा गहिरो समीक्षा गरिनेछ।” यसअघि उनले सही समयमा इरानविरुद्ध कारबाहीका लागि तयारी भईरहेको समेत जनाएका थिए। ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा अमेरिकालाई ‘लक्ड एन्ड लोडेड’ अर्थात् पूर्ण रूपमा तयार रहेको उल्लेख गरेका छन्।

इरानले भने होर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको दाबी गर्दै त्यहाँबाट गुज्रने जहाजहरूले रियालमा टोल तिर्नुपर्ने नियम लागू गरिएको बताएको छ। ट्रम्पले इरानसँग युद्धविराम कायम रहेको जानकारी दिँदै इरानविरुद्ध घोषणा गरिएको नौसैनिक नाकाबन्दी सोमबार बिहानदेखि लागु हुने जनाएका छन्। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डको सूचना अनुसार, इरानका बन्दरगाहतर्फ आउने-जाने सबै जहाजहरूलाई रोकिनेछ।

एसियाली सेयर बजारमा अमेरिकी नाकाबन्दी घोषणा पछि इरानविरुद्ध कारोवारमा गिरावट आएको छ। जापानको निक्की २२५ इन्डेक्स ०.८४ प्रतिशतले तल झरेको छ भने दक्षिण कोरियाको कोस्पी इन्डेक्स १.८३ प्रतिशतले घटेको छ। लगानीकर्ताहरूमा नाकाबन्दीले तेल आपूर्ति, विशेषगरी होर्मुज स्ट्रेटमार्फत हुने आपूर्तिमा प्रभाव पर्ने डर बढेको छ।

३० चैत, काठमाडौं । काठमाडौंको दक्षिणकाली क्षेत्रमा कार दुर्घटना हुँदा एक जना चालकको मृत्यु भएको छ। दक्षिणकाली नगरपालिका-८, केराबारीस्थित सडकबाट कार खसेर चालकको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। मकवानपुरबाट काठमाडौंतर्फ आउँदै गरेको बागमती बीएडी ५२८१ नम्बरको कार राति सवा १० बजे सडकबाट करिब ५०० मिटर तल खसेको थियो। प्रहरीका अनुसार कारका चालक, काठमाडौं महानगरपालिका-७ का ३४ वर्षीय सुरज खड्का, दुर्घटनास्थलमै मृत्यु भएका छन्।

एक ऊर्जा विशेषज्ञले तयार अवस्थामा रहेको नागढुङ्गा सिस्नेरी सुरुङमार्गलाई अस्थायी रुपमा सञ्चालनमा ल्याउँदा वर्तमान इन्धन संकटमा केही राहत मिल्ने बताएका छन्। योजनाअनुसार, यो मार्ग सञ्चालनका लागि नेपाली कम्पनीसँग साझेदारीमा चिनियाँ कम्पनी छनोट भइसकेको छ। वैशाखको पहिलो साता उक्त कम्पनीसँग सम्झौता हस्ताक्षर हुने अपेक्षा गरिएको छ। २,६८८ मिटर लामो सुरुङले नौबिसे-काठमाडौँ सडकखण्डको दूरी करिब तीन किलोमिटर घटाउँदै यात्राको औसत समय करिब २० मिनेट बनाउने छ। सुरुङले उकालो, घुम्ती र जाम हुने स्थान पार गर्न सहयोग गर्ने विशेषज्ञहरूले बताएका छन्।

एक अध्ययनअनुसार उक्त सडकखण्डमा दैनिक १४ हजार सवारीसाधन आवतजावत गर्छन्, जसमा ७ देखि ८ हजार चारपाङ्ग्रे सवारीसाधन दैनिक आवतजावत गर्ने अनुमान सुरुङ मार्ग आयोजनाका प्रमुख सौजन्य नेपालले गरेका छन्। सुरुङमार्गमा दुई पाङ्ग्रे मोटरसाइकल र तीन पाङ्ग्रे टेम्पो जस्ता सवारीसाधन सञ्चालन गर्न पाइने छैन। त्यस्तै, इन्धन लगायत अत्यधिक प्रज्वलनशील वस्तु बोकेको सवारीसाधनले पनि प्रवेश पाउने छैन। “यो सुरुङमार्गमा पैदल यात्रा पनि गर्न पाइँदैन,” आयोजना प्रमुख नेपालले स्पष्ट पारे।

नेपालको पहिलो आधुनिक यातायात सुरुङको रुपमा नागढुङ्गा सिस्नेरी सुरुङमार्गलाई लिइएको छ। केही जलविद्युत आयोजनामा बनेका सुरुङहरू भए पनि व्यावसायिक सडक प्रयोजनका लागि बनेको यो पहिलो आधुनिक सुरुङ हो भनी सुरुङ विज्ञ श्रीराम न्यौपानेले बताएका छन्। राणाकालमा बनेको बाराको चुरियामाई सुरुङलाई देशको पहिलो सुरुङमार्ग मानिन्छ। सन् १९१८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री चन्द्र शम्शेरको पालामा चुरियामाई मन्दिर छेउमा बनेको सुरुङ अहिले प्रयोगमा छैन। काठमाडौं-तराई-मधेश द्रुतमार्ग र पाल्पाको सिद्धबाबा क्षेत्रमा पनि सडक प्रयोजनका लागि सुरुङ मार्ग निर्माणाधीन छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसद तथा ऊर्जा विभाग प्रमुख न्यौपाने भन्छन्, “उकालो सडकमा धेरै लोड लिएर गाडी जाँदा इन्धन धेरै खर्च हुन्छ।” “पैसाको हिसाबले पनि यो सुरुङले ठूलो बचत गरी अनावश्यक इन्धन खर्च कम गर्छ।” सुरुङ मार्गको अस्थायी सञ्चालनले वर्तमान इन्धन संकट समाधानमा केही सहयोग पुग्ने भन्दै उनले आफ्नो पार्टी मार्फत सरकारलाई यस विषयमा ध्यानाकर्षण गराएको बताए। “ऊर्जासम्बन्धी समस्यालाई अलिकति भए पनि यो अस्थायी सञ्चालनले केही राहत दिन सक्छ, तर सरकारले निर्णय लिएर अगाडि बढ्नुपर्छ,” न्यौपानेले भने।

३० चैत, विराटनगर। नेपालका तीन प्रमुख लघुवित्त संस्थाले मर्जर प्रक्रिया अगाडि बढाएका छन्। मोरङको कटहरीमा केन्द्रीय कार्यालय रहेको जीवन विकास लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेड, बाँकेको कोहलपुरमा केन्द्रीय कार्यालय रहेको युनिक नेपाल लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेड र काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपामा केन्द्रीय कार्यालय रहेको मानुषी लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडबीच मर्जर प्रक्रिया अघि बढेको छ। मर्जरसम्बन्धी समझदारी पत्रमा जीवन विकासका अध्यक्ष विक्रमराज सुवेदी, युनिक नेपालका अध्यक्ष शिवबहादुर चौधरी र मानुषी लघुवित्तकी सञ्चालक वीणा श्रेष्ठले हस्ताक्षर गरेका छन्।

तीन संस्थाबीच भएको सम्झौता नेपालको लघुवित्त क्षेत्रमा अहिलेसम्मकै ठूलो मर्जर सम्झौता हो। लघुवित्तको पुँजीगत आधार सुदृढ गर्दै आधुनिक प्रविधिमैत्री वित्तीय सेवा प्रवाह गर्ने र वित्तीय क्षेत्रमा सर्वसाधारणको विश्वास अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यका साथ मर्जर सम्झौता गरिएको जीवन विकास लघुवित्त वित्तीय संस्थाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत संजयकुमार मण्डलले जानकारी दिए। मर्जर पश्चात् संस्थाको नाम ‘जीवन विकास लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेड’ रहने छ।

संस्थाको केन्द्रीय कार्यालय मोरङ जिल्लाको कटहरी गाउँपालिका–२, जहाँ जीवन विकास लघुवित्तको केन्द्रीय कार्यालय अवस्थित छ, रहने छ। प्रमुख कार्यकारी अधिकृत संजयकुमार मण्डल हुनेछन्। हाल जीवन विकासको चुक्ता पुँजी १ अर्ब ७५ करोड १२ लाख ३२ हजार, युनिक नेपालको १४ करोड ८५ लाख ७५ हजार र मानुषी लघुवित्तको १० करोड ९३ लाख ७५ हजार रुपैयाँ छ। जीवन विकासले १६० शाखा कार्यालयमार्फत कोशी, मधेश र बागमती प्रदेशका ३१ जिल्लाका ३ लाख १५ हजार बढी सदस्यलाई घरदैलोमा पुगेर लघुवित्त सेवा प्रदान गरिरहेको छ। युनिक नेपालले १० जिल्लामा ८० हजार बढी र मानुषीले १४ जिल्लामा ३४ हजार ७ सय बढीलाई वित्तीय सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको छ।

मर्जर प्रक्रियालाई अघि बढाउन ६ सदस्यीय संयुक्त मर्जर समिति गठन गरिएको छ। समितिको संयोजकमा जीवन विकास लघुवित्तका सञ्चालक प्रकाशकुमार श्रेष्ठ चयन भएका छन्। सदस्यहरूमा अशोक सिटौला, पुरनप्रसाद चौधरी, सन्तराम थारु, नवीना ढाक्वा शाक्य र ताराकुमार रिजाल रहेका छन्। समितिको सदस्य सचिव पदमा जीवन विकास लघुवित्तका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दामोदर रेग्मी रहेका छन्। मर्जर प्रक्रिया २०८३ असार मसान्तभित्रै पूरा गरी एकीकृत कारोबार सुरु गर्ने तयारी रहेको छ।

३० चैत, मस्को (रुस) । नेपाली नयाँ वर्ष २०८३ को अवसरमा रुसको राजधानी मस्कोस्थित नागोर्नाया सांस्कृतिक केन्द्रमा सांस्कृतिक कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ । गैरआवासीय नेपाली संघ, राष्ट्रिय समन्वय परिषद् रुसको आयोजनामा आइतबार सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा कलाकारहरू रामजी खाँड, भूमिका गिरीलगायतले गीत संगीत प्रस्तुत गरेका थिए । कार्यक्रममा करिब ३०० नेपाली सहभागी थिए । सहभागीहरूले ती कलाकारहरूको सांगीतिक प्रस्तुतीसँग रमाइलो गरे ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि, रुसका लागि नेपालका कार्यवाहक राजदूत महेश्वरमणि त्रिपाठीले कोभिड–१९ महामारीपछि नेपालबाट कलाकारहरू ल्याएर गरिएको यस कार्यक्रम पहिलो भएको उल्लेख गर्दै यस्तो कार्यक्रमहरूले परदेशमा पनि नेपाली कला र संस्कृतिलाई जोगाउन सहयोग पुगेको बताए । उनले भने, ‘नेपालीहरू नेपालबाहिर गएपछि पनि आफ्नो हृदयबाट नेपालीपन कहिल्यै भुल्दैनन्, यो कार्यक्रम त्यसकै प्रतिबिम्ब हो । नयाँ वर्षको अवसरमा आयोजना गरिएको यो कार्यक्रममा आगामी दिनमा निरन्तरता पाइनेमा म आशावादी छु ।’

त्यस अवसरमा एनआरएनए रुसका अध्यक्ष सिताराम कट्टेल (मिलन)ले कार्यक्रम सफल बनाउन सहयोग गर्ने सबैलाई धन्यवाद दिए । उनले भविष्यमा पनि यस्ता कार्यक्रमहरू आयोजना गरिने र यसका लागि सबैको साथ सहयोग आवश्यक पर्ने बताए । लामो समयपछि ठूलो मेहनतका साथ सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजनामा सफल भएको उनले बताए । एनआरएनएको उपाध्यक्ष तथा कार्यक्रम संयोजक संज्ञान कार्कीले विदेशमा नेपाली कला र संस्कृतिलाई जोगाउन र प्रवर्द्धन गर्न यस्ता कार्यक्रमहरू महत्वपूर्ण हुने बताए । उनले आगामी दिनमा नेपाली भाषा, कला र संस्कृतिको प्रोत्साहनका लागि यस्ता कार्यक्रमहरू निरन्तर सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । तसर्थ, नेपालबाट आएका कलाकार तथा रुसमा रहेका नेपालीहरूले नेपाली संस्कृति झल्कने गीत र नृत्य प्रस्तुत गरे ।

लेख सूचनाबीसौँ शताब्दीको सुरुमा चिकित्सा क्षेत्रमा पुरुषहरूको प्रभुत्व थियो र युरोपेली संस्थाहरूले महिलाका लागि आफ्नो ढोका बन्द राखेका थिए। त्यही बेलामा ब्रिटिश उपनिवेश भारतको बङ्गालकी एक महिला एक कठिन ढोकाभित्र प्रवेश गरेकी थिइन्। सन् १९१२ मा जामिनी सेनलाई रोयल कलेज अफ फिजिसियन एन्ड सर्जन्स अफ ग्लास्गोले फेलो बनाएको पहिलो महिला मानिएको छ। यो संस्था सन् १५९९ मा स्थापना भएको थियो र महिलाहरूका लागि लामो समयसम्म बन्द थियो। तर चिकित्सा क्षेत्रका अरू थुप्रै अग्रजहरूको कथाभन्दा फरक, उनको कथा कतै हराउनु गयो। आजदेखि एक शताब्दीभन्दा पछि सेनको असाधारण जीवन — नेपालको राजदरबारका वार्डहरूदेखि ब्रिटेनका परीक्षा हलसम्म र उपनिवेशकालीन भारतका महामारी प्रभावित शहरसम्मको यात्रा — उनकी नातिनी दीप्ता रोय चक्रवर्तीले लेखेको नयाँ जीवनी ‘डाक्टराइन जामिनी सेन’मा समेटिएको छ। (उत्तर भारतीय भाषाहरूमा महिला डाक्टरलाई डाक्टराइन भनिन्छ।) यो जीवनी सेनका सङ्कलित चिठ्ठी, दैनिक डायरी र जर्नलहरूमा आधारित छ। महिला परिषद् नामक जर्नलमा प्रकाशित लेख र उनका दिदी कामिनीले लेखेको एउटा लेखमा समेत आधारित छ। यो पुस्तकले भारत स्वतन्त्रता पूर्वकालको बङ्गालकी तीक्ष्ण बुद्धि र दृढ सङ्कल्प भएकी महिलालाई इतिहासमा पुनः स्थापित गर्दछ।

जामिनी सन् १८७१ मा बङ्गालको बरिसालमा प्रगतिशील परिवारमा सात दाजुभाइ दिदीबहिनीबीच जन्मिएकी थिइन्। उनको चिकित्सा यात्रा युरोपभन्दा धेरै टाढाबाट सुरु भयो। कलकत्ताको बेथुन कलेजमा पढेकी उनले सन् १८९७ मा कलकत्ता मेडिकल कलेजबाट चिकित्सा शास्त्रमा दीक्षित भइन्, त्यो बेलासम्म चिकित्सा क्षेत्र पुर्ण रूपमा पुरुषप्रधान र विशेष जातिमा सीमित थियो। स्नातक भएपछि उनले नेपालमा जागिर गर्ने प्रस्ताव स्वीकार गरिन्। यो नै उनको व्यावसायिक जीवनको सुरुवात थियो। उनले नेपालको शाही परिवारमा निजी फिजिसियन र काठमाडौंको महिला अस्पतालको प्रमुखका रूपमा काम गरिन्। लगभग एक दशक उनले उच्चतम चिकित्सा सेवा दिइन्। उनले राजा पृथ्वी वीर विक्रम शाहको विश्वास जित्दै परम्परागत परिवेशमा आधुनिक निदान विधिहरू लागू गरिन्। उनका नेपाल बसाइ मृत्यु, परिवर्तन र राजनीतिक अस्थिरतासँग जोडिएको थियो। दरबारमा बढ्दो अशान्ति र कूको हल्लाबीच उनले नेपाल छोड्ने निर्णय गरिन्। राजाले उनलाई सुनको घडी उपहार स्वरूप दिएका थिए। केही समयपछि राजाको निधन भयो। राजाको मृत्यु विषाक्तकारक कारणले भएको आशङ्का गरिएको थियो। तर उनको महत्त्वाकांक्षा उनलाई धेरै अगाडि लैजान सफल भयो।

३० चैत, काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर निर्धारण गरिसकेको छ । अमेरिकी डलरको खरिददर १४८ रुपैयाँ ०७ पैसा र बिक्रीदर १४८ रुपैयाँ ६७ पैसा तोकिएको छ । युरोपियन युरोको खरिददर १७३ रुपैयाँ ५४ पैसा र बिक्रीदर १७४ रुपैयाँ २४ पैसा रहेको छ भने युके पाउण्ड स्टर्लिङको खरिददर १९९ रुपैयाँ ०२ पैसा र बिक्रीदर १९९ रुपैयाँ ८२ पैसा तोकिएको छ ।