लेखक: space4knews

२९ चैत, काठमाडौं। कानुन व्यवसायी, नागरिक समाजका अगुवा र विद्यार्थी नेताहरू मोर्चाबन्दीमा सामेल भएका छन्। मुलुक निर्दलीयतातर्फ जान खोजेको भन्दै उनीहरूले विरोध स्वरूप मोर्चाबन्दी सुरु गरेका हुन्। प्रगतिशील रुपान्तरण अभियानको आयोजनामा काठमाडौंको भृकुटीमण्डपस्थित ल क्याम्पसमा कार्यक्रम गरेर, उनीहरूले शैक्षिक संस्थाहरूमा विद्यार्थी संगठनमाथि लग्न लागेको प्रतिबन्धको कडा विरोध गरेका छन्। सरकारले लिएको यो कदमलाई असंवैधानिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार सन्धिसँग विपरीत भएको भन्दै उनीहरूले मुलुकमा फासीवादको संकेत देखिन थालेको टिप्पणीसहित कडा संघर्षको चेतावनी दिएका छन्।

सरकारले शासकीय सुधारसम्बन्धी १०० बुँदा ल्याएको छ। त्यसमध्ये विद्यार्थी संगठन खारेजीको प्रस्ताव समावेश छ। अधिवक्ता, नागरिक समाज र विद्यार्थी संगठनका नेताहरूले यस कदमलाई लोकतन्त्र र संविधानले प्रत्याभूत गरेको मौलिक हकमा गम्भीर आक्रमणको उपमा दिएको बताएका छन्। अधिवक्ता अञ्जिता खनाल, विश्लेषक युग पाठक र विभिन्न विद्यार्थी संगठनका नेताहरूले सरकारको यो कदमलाई फासीवादी चरित्रको संज्ञा दिएका छन्। अधिवक्ता अञ्जिता खनालले सरकारले नीति तथा कार्यक्रममा विद्यार्थी संगठन खारेजीको कुरा उठाउनु असंवैधानिक र अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार सन्धि विपरीत रहेको बताइन्।

संविधानको धारा १७ले प्रत्येक नागरिकलाई संस्था स्थापना गर्ने र स्वतन्त्र रूपमा बोल्ने अधिकार दिएको स्मरण गराउँदै उनले सरकारको कदमको कडा प्रतिवाद गर्ने बताइन्। खनालले प्रधानमन्त्रीको पोशाकसम्बन्धी पनि प्रश्न उठाइन्। नेपाली सेनाको कार्यक्रममा राष्ट्रिय पोशाक दौरा सुरुवाल लगाएर सहभागी भएको प्रधानमन्त्री प्रतिनिधि सभामा टी–सर्ट लगाएर गएको भन्दै आपत्ति जनाएकी छन्। ‘प्रतिनिधि सभा राष्ट्रियता झल्कने ठाउँ हो। त्यहाँ प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रिय पोशाक लगाउनु पर्दैन?’, उनले भनिन्, ‘हामीले बालेन्द्र शाहलाई हेर्ने दृष्टिकोण के हो?’

बहुदललाई पचाउन नसक्ने र विचारको संरक्षण नहुँदा मुलुक निर्दलीयतातर्फ जाने खतरा रहेको खनालको विश्लेषण छ। लेखक तथा विश्लेषक युग पाठकले नेपाली राजनीतिमा फासीवादका स्पष्ट लक्षण देखिन थालेका र मुलुक एक भयानक वैचारिक संकटमा फसेको बताए। प्रधानमन्त्री शाहको कार्यशैली, नयाँ राजनीतिक दलहरूको उदय र विद्यार्थी संगठन खारेजीको बहसलाई जोड्दै उनले यस्तो विश्लेषण प्रस्तुत गरेका हुन्। ‘बौद्धिकहरू बालेनको चस्मा, लुगा र हिँडाइबाट मोहित भइरहेका छन्, तर यस डिस्कोर्सभित्र फासीवादका स्पष्ट लक्षण लुकेका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘संसारभर फासीवादीहरूले गर्ने पहिलो काम जनताका संगठनहरू खारेज गर्नु हो। पार्टीका आफ्ना वैचारिक रेखाहरू हुन्छन्, जुन समाजलाई कता लैजाने निर्णय गर्छ। विद्यार्थी संगठन नहुनु हो भने वैचारिक मन्थन कसरी हुन्छ?’

नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी निकट विद्यार्थी संगठनका नेता विराज थापाले सरकारले विद्यार्थी संगठन र ट्रेड युनियनमाथि प्रतिबन्ध लगाउने तयारीलाई ‘डक्ट्रिन अफ पोइजनस ट्रि’ (विष वृक्षको सिद्धान्त) सँग तुलना गरेका छन्। विद्यार्थी संगठनको आवश्यकता भनेको एक खाने वर्गभन्दा पनि आवाजविहीन र सीमांतकृत समुदायका विद्यार्थीहरूलाई भएको उनको तर्क छ। थापाका अनुसार मुख्य तीन विद्यार्थी संगठनहरूमा ३२ वर्षे उमेर हदबन्दी र स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) मा २८ वर्षे उमेर हदबन्दी लागु भइसकेको छ। यसले चन्दा उठाउने र मसल देखाउने प्रवृत्ति अन्त्य गरी वास्तविक विद्यार्थीले नेतृत्व गर्ने वातावरण सृजना गरेको छ।

नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपा (माओवादी) निकट विद्यार्थी संगठनका नेता नरेन्द्र बिकेले शिक्षा क्षेत्रमा देखिएका सबै समस्याहरूको जड विद्यार्थी संगठन नभई नेपाल सरकार र राज्यको दृष्टिकोण भएको दाबी गरे। संविधानको धारा ३१ मा नि:शुल्क र अनिवार्य शिक्षाको सुनिश्चितता भए तापनि अहिलेसम्म शिक्षा ऐन नआउनु र आएपनि माफियाहरूको स्वार्थमा संशोधन हुनु विडम्बनात्मक रहेको भन्दै उनले यसमा ध्यान दिन आग्रह गरे।

२९ चैत, काठमाडौं । हाल देशमा कमजोर पश्चिमी न्यून चापीय प्रणाली र स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव कायमै छ। यसको कारणले देशका विभिन्न भागमा आंशिक बदली हुने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ। देशका पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा आंशिक बदली छ भने तराई क्षेत्रमा मौसम सामान्यतया सफा रहेको छ। महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो हिमाली भेगमा सामान्यतया बदली, पहाडी क्षेत्रमा आंशिक बदली हुनसक्ने र तराईका क्षेत्रमा मौसम प्राय: सफा रहनेछ।

कोशी प्रदेशका पहाडी र हिमाली क्षेत्र तथा बागमती र गण्डकी प्रदेशका हिमाली क्षेत्रका एक-दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा वा हिमपातको सम्भावना छ। त्यस्तै, आज राति हिमाली भेगमा आंशिक बदली रहनेछ भने पहाडी र तराई क्षेत्रमा मौसम मुख्यतया सफा रहनेछ। कोशी र गण्डकी प्रदेशका हिमाली भागका केही स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङसहित हल्का वर्षा वा हिमपात हुने सम्भावना उल्लेख गरिएको छ। वर्षा र हिमपात हुने सम्भावना भएका स्थानका सर्वसाधारण तथा त्यहाँका यातायात साधन सञ्चालक लगायत सबैलाई सावधानी अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ।

२९ चैत, पाँचथर। तीनसिमाना / फालोट क्षेत्र उस दिन हिउँले सेतो ओढेको थियो। चौँरीहरू हिउँको माथि रमाइरहेका थिए। ती चौँरीहरूको खुट्टा हिउँले छोपिएको थियो। गुराँसका पोथ्राहरूले हिउँकै चादर ओढेका थिए। हिउँ परेको कारण यहाँ आएका पर्यटक खुशी देखिन्थे। तीमध्ये एक भारतीय सिक्किमका अनरुप लेप्चा थिए। परिवारसहित घुम्न आएका उनले आफ्नो अनुभूति व्यक्त गर्दै भने, ‘म यो ठाउँ चारपल्ट आएको छु, यो पटक हिउँ परेको भन्ने कुराले फरक अनुभूति भयो।’

स्थानीयहरूको भनाइ अनुसार चैतको अन्त्यमा हिउँ पर्ने यो क्षेत्रका लागि नयाँ घटना हो। यस सिजन मात्र नभई वर्षभरिका विभिन्न समयमा पनि यस क्षेत्रको दृश्य अत्यन्त मनमोहक हुन्छ। पाँचथरको फालेलुङ गाउँपालिका भित्र पर्ने यो ठाउँ भारतसँगको सिमानामा अवस्थित छ। अहिले बाटोभरि गुराँसका फूलहरू फुलेका छन्। चौँरी गोठहरूमा व्यस्तता बढेको देखिन्छ। पाँचथरको चारराते–फालोट–चिवाभञ्ज्याङ–तिम्बुङ पोखरी पर्यटकीय मार्ग आकर्षक छ। यस मार्गमा फालोटले विशेष महत्व राख्दछ।

‘मौसम अनुसार विभिन्न दृश्यहरूले आनन्द प्रदान गर्छन्। सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा, कुम्भकर्ण लगायत हिमालयको दृश्य र स्थानिय सौन्दर्य यहाँको मुख्य विशेषता हुन्। ‘यो ऐतिहासिक स्थल पनि हो,’ यहाँ होमस्टे संचालन गरिरहेका चन्द्रलाल नेपालले भने, ‘चौँरी यहाँको मुख्य विशेषता हो र तलतिर रेडपाण्डा पाइन्छ। वर्षा ऋतुमा हरियाली, हिउँदमा हिमाल र हिउँको अनुभूति गर्न सकिन्छ।’ यहाँ आएका आगन्तुकहरूले चौँरीको दूधबाट बनेको खिर, छुर्पी, चिज जस्ता स्थानीय परिकार स्वाद गर्न पाउँछन्, नेपालले जानकारी दिए।

सन्दकपुर हुँदै भारतको बाटो हुँदै सजिलै गाडीबाट यहाँ पुग्न सकिन्छ। पाँचथरको फिदिमबाट मेमेङ मार्ग हुँदै पनि यहाँ आइपुग्न सहज छ। यहाँ बाइकमा यात्रा गर्नेहरूको संख्या पनि उल्लेख्य छ। सिक्किम भारतमा समावेश हुनु अघि नेपाल, भारत र सिक्किमको सीमा मिल्ने ठाउँ भएकाले यसलाई तीनसिमाना भनिन्छ। अहिले पनि सिक्किम र पश्चिम बंगालसँग जोडिएको छ। नेपालतर्फ पदमार्ग निर्माण गरिएको छ। पहाडहरू धेरै आकर्षक देखिन्छन्। साना पहाड र फरक आकारका ढुङ्गाहरू यहाँको सौन्दर्य थप बढाउँछन्। तीनसिमाना ३,५८६ मिटर उचाइमा रहेको स्थान प्राकृतिक अपूर्व सौन्दर्यले परिपूर्ण छ। सन्दकपुरबाट प्रत्येक वर्ष भारतीय पर्यटकहरू यहाँ आउने गर्छन्, तर नेपालतर्फबाट उल्लेखनीय पर्यटकको आवागमन भएको छैन।

विभिन्न समयमा तीनसिमाना / फालोट क्षेत्रका तस्विरहरू:

२९ चैत, काठमाडौं । भारतमा उत्तर प्रदेशस्थित यमुना नदीमा डुङ्गा पल्टिँदा ११ जना मृत्यु भएका छन्। यस दुर्घटनामा अझै ५ जना बेपत्ता छन्। धार्मिक स्थलका तीर्थयात्रीहरूले चढेको उक्त डुङ्गा दुर्घटनामा परेकाले त्यहाँको प्रहरीले पुष्टि गरेको छ।

डुङ्गा दुर्घटनापछि नदीबाट २२ जनालाई जीवित उद्धार गरी अस्पतालमा उपचारको लागि पठाइएको छ।

सरकारले सार्वजनिक गरेका ‘शासकीय सुधारसम्बन्धी १०० कार्यसूची’ का केही कामहरू तोकिएको समयसीमा भित्र पूरा हुन सकेका छैनन्। बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि, चैत १३ गते सम्पन्न मन्त्रिपरिषद्को पहिलो बैठकले तोकिएको समयमा १०० वटा कार्यहरू सम्पन्न गर्ने तालिका बनाएको थियो। गत साता उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयबाट निर्वाचन आयोगमा सरुवा भएका सचिव मधुसूदन बुर्लाकोटीका अनुसार ती १०० बुँदाभित्र सम्बन्धित मन्त्रालयहरूले प्रस्ताव गरेका धेरै सुधारका विषयहरू छन्। उनले आफूले पनि मन्त्रालयको तर्फबाट केही प्रस्ताव गरेका बताउँदै भने, “शासकीय सुधारसम्बन्धी कार्यसूचीमा मन्त्रालयले राखेका विषयहरू र केही प्रधानमन्त्रीको वाचापत्रमा उल्लेखित विषयहरू छन्।” त्यसैले कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित मन्त्रालयको हुने बताए। “कतिपय विषयहरूमा प्राविधिक समस्या आएमा समयमै उक्त समस्या उल्लेख गरेको छौं र उहाँहरूले ध्यान दिने विश्वास छ,” बुर्लाकोटीले भने।

सरकार गठन भएको दुई साता बित्न लाग्दा पनि धेरै महत्त्वपूर्ण कामहरू पूरा हुन सकेका छैनन्। ती अधिकांश राजनीतिक प्रकृतिका कार्यहरू हुन्। सरकारले तोकेको १५ दिन भित्र सम्पन्न गर्ने भनिएका कार्यहरू के-के हुन्? बुँदा ५ मा उल्लेख छ, “दलित तथा ऐतिहासिक रूपमा बहिष्कृत समुदायमाथि राज्य, समाज र नीतिगत संरचनाबाट भएका अन्याय, विभेद र अवसर वञ्चनाको औपचारिक स्वीकारोक्ति गर्दै सामाजिक न्याय, समावेशी पुनर्स्थापना र ऐतिहासिक मेलमिलापको आधार तयार गर्न १५ दिनभित्र औपचारिक क्षमायाचनासहित सुधारमुखी कार्यक्रम घोषणा गर्ने।” बुँदा ७ मा भनेको छ, “२०८२ भाद्र २४ गते घटेको घटनाको सत्य तथ्य छानबिन गर्न एक उच्चस्तरीय छानबिन समिति एक हप्ताभित्र गठन गर्ने।”

पूर्व गृहसचिव उमेशप्रसाद मैनाली बालेन सरकारको कदमलाई उचित ठहराउँछन्। स्वार्थी मन्त्रीलाई हटाएर सचेत गराउने निर्णयले सकारात्मक सन्देश दिएको उनी बताउँछन्। यसले सरकार कठोर र निर्णायक रहेको संकेत दिन्छ भनेर उनी ठान्छन्। “तर अपरिपक्व निर्णयभन्दा राम्रो योजना र रणनीति आवश्यक छ,” मैनालीले कर्मचारी व्यवस्थापन सम्बन्धि सुझाव दिए, “र कर्मचारीलाई डराउन होइन, अभिमुखीकरण गरेर सेवामा प्रोत्साहन दिनुपर्छ।” उनले कर्मचारीतन्त्रका उच्च तहका अधिकारीहरूबाट ‘डराउन नहुन्छ’ भन्ने सुझाव आएको सुनाएको बताउँछन्। यसले सरकारको लक्ष्य पूरा गर्न सहयोग गर्छ, नत्र विगतका सरकारहरू जस्तो असफल हुने जोखिम देखिने उनले बताए।

सचिव बुर्लाकोटीका अनुसार निर्धारित समयसीमा लक्ष्य हासिल गर्न सहयोगी हुनेछ। उनले प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरू अनुशासित र व्यवस्थित देखिएको बताए। त्यसैले कतिपय कर्मचारी अझ बढी काम गर्नुपर्ने भए पनि धेरै कर्मचारीले प्रधानमन्त्री र सरकारको निर्देशनअनुसार काममा कुनै बाधा नपरेकाले काम अघि बढिरहेको बताए। “उनीहरूको गति हामीले पनि नियाल्न आवश्यक हुन्छ,” उनले भने। “बजारमा चलिरहेको कुरा अनुसार, मैले कर्मचारीतन्त्रमा संशय देखेको छैन।”

नेपाल पुलिस क्लबले पाँचौं कृष्ण प्रसाद भट्टराई स्मृति राष्ट्रिय कराते प्रतियोगितामा ७ स्वर्णसहित टिम च्याम्पियन घोषित भएको छ। सशस्त्र प्रहरी बलले ६ स्वर्ण सहित दोस्रो स्थान हासिल गर्यो भने त्रिभुवन आर्मी क्लबले ४ स्वर्णसहित तेश्रो स्थानमा रहेको छ। प्रतियोगितामा ७ प्रदेश र ३ विभागीय टिमका २१० खेलाडिहरूले १७ इभेन्टमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।

नेपाल पुलिस क्लबले ७ स्वर्ण, ३ रजत र ३ कास्य गरी कुल १३ पदक जित्दै उपाधि हात पार्न सफल भयो। शनिबार सातदोबाटोस्थित कराते एकेडेमीमा सबै १७ इभेन्टका फाइनल खेलहरू सम्पन्न भएका थिए। पुरुष ५० केजी वर्गमा पुलिसका राकेश मानन्धरले गण्डकी प्रदेशका बमिन गुरुङलाई ६–१ को फराकिलो अन्तरले हराउँदै स्वर्ण पदक जिते। महिला ६८ केजी मुनिको वर्गमा पुलिसकी आशिका राईले आर्मीकी सम्पदा केसीलाई १–० को नजिकको स्कोरमा पराजित गर्दै स्वर्ण पदक हात पारिन्।

प्रतियोगितामा पुरुष एकल कातामा पुलिसका स्वनिम मानन्धर लगातार चौथो पटक च्याम्पियन बन्न सफल भए। महिला तर्फ पुलिसकी वर्षा बुढा मगर र पुरुष तर्फ एपीएफका प्रदीप बैजाली मगरलाई ‘बेस्ट फाइटर’ को सम्मानले नवाजिएको छ। टिम च्याम्पियन बनेको पुलिस टोलीले ट्रफीसहित एक लाख पचास हजार रुपैयाँ पुरस्कार प्राप्त गर्यो भने एपीएफले ७५ हजार र आर्मीले ३५ हजार रुपैयाँ पुरस्कार प्राप्त गरे। बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्रबहादुर बानियाँ लगायतले विजेता खेलाडीलाई पुरस्कार वितरण गरेका थिए।

२९ चैत, धनगढी। कैलालीमा बोलेरो जिप र मोटरसाइकल ठोक्किँदा एक युवकको मृत्यू भएको छ। कैलारी गाउँपालिका-१ स्थित हुलाकी राजमार्गमा सुप्रप्र ०१–००१ च ३७५३ नम्बरको बोलेरो पिकअप जिप र बा २६ प ३०२७ नम्बरको मोटरसाइकल आपसमा ठोक्किँदा एक युवकको मृत्यू भएको प्रहरीले जनाएको छ।

दुर्घटनामा मोटरसाइकल चालक धनगढी उपमहानगरपालिका-१९ फुलबारीका २२ वर्षीय राम मिलन चौधरीको मृत्यू भएको हो। गम्भीर घाइते भएका चौधरीलाई उपचारका लागि धनगढीको निसर्ग अस्पताल लगिएको थियो। उनको उपचारकै क्रममा शनिबार बेलुका मृत्यू भएको प्रहरीले जनाएको छ।

बोलेरो पिकअप र चालक भजनी नगरपालिका–५ का २३ वर्षीय राजु डगौरालाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिई घटनाबारे थप अनुसन्धान गरिरहेको छ।

इरान र अमेरिकाबीच पाकिस्तानको इस्लामाबादमा भएको शान्ति वार्ता कुनै निष्कर्षमा नपुगेको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ। “हामी यहाँ २१ घण्टादेखि छौँ। तर दुःखद समाचार के छ भने हामी सहमतिमा पुग्न सकेनौँ,” अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले वार्तापछि आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भने।

आफ्नो प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका उपराष्ट्रपति भान्सले अमेरिकी वार्ता टोली अब स्वदेश फर्कने जानकारी दिए। उनले संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्ना “लक्ष्मणरेखाहरू” प्रष्ट पारेको तर इरान ती शर्तहरूमा “सहमत नभएको” उल्लेख गरे। “हामी यी सबै विषयमा कुरा गर्यौं,” भान्सले भनेः “त्यसबाहेकका पनि थुप्रै विषयमा हामीले कुराकानी गर्यौँ।”

“हामी त्यस्तो अवस्थामा पुग्न सकेनौं, जहाँ इरानले हाम्रा शर्तहरू स्वीकार्न सक्थ्यो,” उनले थपे। वार्ताप्रति अमेरिकी नीतिको चर्चा गर्दै भान्सले पत्रकारहरूलाई भनेः “मलाई लाग्छ हामी पूर्ण रूपमा लचिलो थियौँ, हामी निकै मिल्न सक्ने अवस्थामा थियौँ।” उनीहरूले घण्टौँसम्म चलेको क्रममा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग धेरै पटक कुराकानी गरेको पनि जानकारी दिए।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघईले वार्ताहरू “सघन” भए पनि त्यसको “सफलता” अर्को पक्षको “गम्भीरता र आत्मीयतामा निर्भर रहने” बताए। उनीहरूले “अत्यधिक माग र नाजायज आग्रहहरू” नगर्न र इरानका “वैध अधिकार र स्वार्थहरू स्वीकार गर्न” वाशिङ्गटनलाई आग्रह समेत गरे। होर्मुज जलमार्ग, इरानको परमाणु कार्यक्रम, र “इरानमा युद्धको पूर्ण समाप्ति” लगायतका विषयमा छलफल भएको उनले बताए। केही दिनअघि दुई साताका लागि युद्धविराम गर्न सहमत भएका अमेरिका र इरानबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा शान्ति वार्ता भएको हो।

डोल्पाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जुनु हमाल ढकालले विकट भूगोल र सीमित स्रोतहरू हुँदाहुँदै पनि निर्वाचन सफलतापूर्वक सम्पन्न गराएकी छन्। उनले अष्ट्रेलिया अवार्ड्स छात्रवृत्तिका अवसर लिएर सार्वजनिक नीतिमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरी स्वदेशमै सेवा गर्ने निर्णय गरिन्। जुम्लाकी छोरी हमालले परिवारको साथ र आत्मविश्वासले कर्णालीका युवाहरुले आफ्नै ठाउँमा अवसर खोज्न आग्रह गरिन्। २९ चैत, डोल्पा ।

हिमालपारिको विकट भूगोल, कठिन प्रशासनिक चुनौती र सीमित अवसरबीच डोल्पाको प्रशासनिक नेतृत्व सम्हालिरहेकी छन् जुनु हमाल ढकाल। तर उनको यात्रा केवल सरकारी पदसम्म पुग्नुको कथा मात्र नभएर, कर्णालीकी एक छोरीले संघर्ष, आत्मविश्वास र पारिवारिक समर्थनबाट बनाएको प्रेरणादायी जीवनयात्रा हो। उनले आफ्नो जीवनका संघर्ष, अवसर र सिकाइका अनुभवहरू सुनाइन्। जुम्लामा जन्मिएकी उनले आफ्नो बाल्यकाल याद गर्दै भनिन्, ‘म जुम्लाकी छोरी हुँ। मेरो कागजपत्रमा अझै स्थायी ठेगाना जुम्ला नै छ। अहिले डोल्पामा प्रमुख जिल्ला अधिकारीको जिम्मेवारी सम्हाल्दै छु, तर मेरो पहिचान कर्णालीकी छोरीको नै हो।’

उनको बाल्यकाल जुम्लामै बित्यो। त्यो समय गाउँमा छोरालाई राम्रो विद्यालय र छोरीलाई सरकारी विद्यालय पठाउने चलन सामान्य थियो। तर उनका अभिभावकले चार छोरी र एक छोरालाई समान अवसर दिए। आर्थिक कठिनाइ हुँदाहुँदै पनि उनले जुम्लाकै अंग्रेजी माध्यमको राम्रो विद्यालयमा पढाइ गरिन्। यही पारिवारिक सोचले उनको भविष्यको आधार तयार पार्यो। विद्यालय तहमा राम्रो पढाइका कारण परिवार उनलाई डाक्टर बनाउने चाहन्थ्यो। तर हमालको सोच फरक थियो। सानैदेखि उनी जीवनमा सरल तर अर्थपूर्ण उपलब्धि हासिल गर्ने सपना देख्थिन्। विज्ञानमा प्लस टु र बायोकेमेस्ट्रीमा स्नातक गरे पनि उनको मन सार्वजनिक सेवातिर लोभियो। कर्णालीमा लोकसेवा तयारीका स्रोत नहुँदा पनि उनले हार मानिनन्, जुम्लामै बसेर स्वअध्ययन गरिन् र परीक्षा दिन मात्र काठमाडौं पुगिन्। ‘मैले फाराम भरिएका धेरैजसो सेवामा लिखित परीक्षा उत्तीर्ण गरें,’ उनले भनिन्।

अन्ततः २०६९ सालमा शाखा अधिकृतका रूपमा निजामती सेवामा प्रवेश गरिन्। सरकारी सेवासँगै उनले परिवारको जिम्मेवारी पनि सम्हालीन्। विवाह, सन्तान र जागिरबीच सन्तुलन कायम गर्दै उनले विभिन्न जिल्ला र मन्त्रालयमा काम गर्ने अवसर पाईन्। यस्तै यात्रामा उनले आफ्नो क्षमता अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि प्रमाणित गरिन। अष्ट्रेलिया सरकारको प्रतिष्ठित छात्रवृत्ति ‘अष्ट्रेलिया अवार्ड्स’ जितेर क्यानबेरा पुगेकी उनले सार्वजनिक नीतिमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरिन्। जुम्लाको दुर्गम गाउँदेखि विश्वको विकसित शैक्षिक वातावरणसम्मको यात्राले उनलाई जीवन दृष्टिकोण फराकिलो बनाउन मद्दत गर्यो।

उनका अनुसार, कठिनाइलाई ठूलो बनाएर हेर्नुभन्दा जीवनलाई फराकिलो दृष्टिले बुझ्नुपर्छ। ‘ठूला दु:ख पनि संसारमा हेर्दा साना लाग्छन्। आफूलाई बलियो राख्न सिक्नुपर्छ,’ उनले भनिन्। विदेशमा उच्च अध्ययन र आकर्षक अवसर हुँदाहुँदै पनि उनले स्वदेशमै फर्केर सेवा गर्ने निर्णय गरिन्। दक्षिण कोरियामा उच्च अध्ययनका लागि छात्रवृत्ति पाएर पनि उनले त्यागेको अनुभव बताउँदै भनिन्, ‘मलाई केवल उपलब्धि होइन, जीवन सन्तुलन, समाजमा योगदान र आफ्नै ठाउँमा केही गर्ने इच्छाले अघि बढायो।’

अहिले डोल्पामा प्रमुख जिल्ला अधिकारीको रूपमा उनले तीन महिने काम गर्ने अनुभवलाई आफ्नो जीवनकै सबैभन्दा सन्तोषजनक समय ठान्छिन्। विकट भूगोल, सीमित स्रोत र हिउँदको कठोर मौसम विच निर्वाचन सम्पन्न गराउनु उनको लागि ठूलो परीक्षा थियो। विशेषगरी माथिल्लो डोल्पाजस्ता दुर्गम क्षेत्रमा व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण भए पनि उनले सफलतापूर्वक जिम्मेवारी पूरा गरिन्। ‘डोल्पा पुगेपछि मैले यहाँको सुन्दरता र अपनत्व नजिकबाट बुझें। अहिले मेरो करियरकै सबैभन्दा खुसी समय यही हो,’ उनले सुनाइन्। आफ्नो सफलताको आधारमा उनले परिवारको समर्थनलाई मुख्य कारण मानेकी छन्। बाबुआमा, श्रीमान् र ससुरालीको साथले आफूलाई अघि बढ्न सजिलो भयो। ‘एउटा छोरी, बुहारी वा श्रीमतीलाई परिवारको साथ भयो भने धेरै दूरसम्म पुग्न सक्छ,’ उनको भनाइ थियो। कर्णालीका युवायुवती, विशेषगरी छोरीहरूलाई आफ्नै ठाउँमा सम्भावना खोज्न उनले आग्रह गरिन्। ‘विदेश अन्तिम विकल्प होइन। अवसर यहीँ पनि छन्। आफूलाई विश्वास गर्नुपर्छ, मेहनत गर्नुपर्छ अनि आफ्नो माटोलाई माया गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्। जुम्लाकी सामान्य छोरीबाट डोल्पाको प्रमुख जिल्ला अधिकारीसम्मको जुनु हमाल ढकालको यात्रा कर्णालीका हजारौं युवाका लागि प्रेरणादायी सन्देश बनेको छ — ठूलो सपना देखेका भए पुग्न सकिन्छ, यदि आत्मविश्वास र निरन्तरतासहित प्रगति गरियो भने।

पश्चिम एसियामा देखिएको तनावका कारण बिटुमिनको अभावले काँकडभिट्टा–लौकही सडक निर्माणमा ढिलाइ आएको छ। नेपाल आयल निगमले डिजेलमा लगाएको कोटा प्रणालीले आयोजना कार्यका लागि आवश्यक डिजेल पर्याप्त रूपमा उपलब्ध गराउन सकेको छैन। काँकडभिट्टा–लौकही सडक पूर्वी खण्ड ४५ किलोमिटर लामो रहेको छ र १० अर्ब ६ करोड ९४ लाख रुपैयाँ लागतमा स्तरोन्नति भइरहेको छ। (२८ चैत, काठमाडौं)

पेट्रोलियम पदार्थको कमीका कारण निर्माणाधीन काँकडभिट्टा–लौकही सडक निर्माणमा सुस्ती आएको छ। पश्चिम एसियामा जारी तनावले बिटुमिनको अभाव निम्त्याएको छ जसले सडक कालोपत्रमा समस्या उत्पन्न गरेको छ भनी निर्माण कम्पनी इभ्रास्कन कालिका जे.भी.का प्रोजेक्ट म्यानेजर उज्वल प्रसाईंले जानकारी दिए। काँकडभिट्टा–लौकही सडकखण्ड अन्तर्गत पूर्वी खण्डमा इभ्रास्कन कालिका जे.भी.ले स्तरोन्नतिको काम गरिरहेको छ।

मुख्य कालोपत्र सिजनमा कम्पनीले आफ्नो स्टकमा राखेको बिटुमिनले १०–१५ दिन मात्र काम चल्ने बताइएको छ। पहिलो तहको कालोपत्रका लागि २२ किलोमिटर सडकमा बेस तयार गरिएको छ भने बिटुमिन महँगो मूल्यमा किनिए पनि उपलब्धता पर्याप्त नभएको प्रोजेक्ट म्यानेजर प्रसाईंले बताए। नेपाल आयल निगमले डिजेलमा कोटा प्रणाली लागू गरेकाले आयोजना कार्यमा आवश्यक डिजेल उपलब्ध नहुँदा निर्माण कार्यमा अवरोध आएको गुनासा गरिएको छ।

काँकडभिट्टा–लौकही सडक आयोजना पूर्वी खण्डका प्रमुख सीडीई सुनिलबाबु पन्तले बिटुमिनको भण्डारणबाट मात्रै कालोपत्र सम्भव भएको बताएका छन्। पश्चिम एसियामा तनाव बढे पछि पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि भएकाले काम गर्न कठिनाइ भएको र निर्माण पक्षले यस विषयमा जानकारी गराएको पन्तले बताए। निर्माण व्यवसायीहरूले बिटुमिन आयातका लागि खोलिएको एलसी समेत फिर्ता गरेको खबर आयोजना व्यवस्थापनलाई पुगेको छ। यदि पश्चिम एसियाको संकट समाधान नभए, यो सडक आयोजनाको काम हप्ता दस दिनमै रोकिन सक्ने अवस्था आएको पन्तले बताएका छन्।

काठमाडौं । माइक्रोसफ्टले विन्डोजको गुणस्तर सुधार गर्ने प्रतिबद्धताअनुसार ‘विन्डोज इन्साइडर प्रोग्राम’मा महत्वपूर्ण परिमार्जन गर्ने घोषणा गरेको छ। सार्वजनिक बेटा परीक्षण प्रणालीलाई अझ व्यवस्थित र पूर्वानुमानयोग्य बनाउन कम्पनीले परीक्षण च्यानलहरू पुनर्संरचना गरेको छ। बिहीबार माइक्रोसफ्टका प्रिन्सिपल ग्रुप प्रोडक्ट म्यानेजर, एलिक ओटले नयाँ योजनाको सार्वजनिक गर्दै भनेका छन् कि पूर्वका ‘क्यानरी’ र ‘डेभ’ च्यानलहरूलाई मिलाएर नयाँ ‘एक्सपेरिमेन्टल’ च्यानल गठन गरिएको छ। यस च्यानलबाट नयाँ फिचरहरू सबैभन्दा पहिला उपलब्ध हुनेछन् र प्रयोगकर्ताको प्रतिक्रियाले सिधै विकास प्रक्रियामा असर पुर्याउनेछ।

नवीन प्रणालीका मुख्य विशेषताहरू यस प्रकार छन्ः च्यानल पुनर्गठनः नयाँ प्रणालीमा ‘एक्सपेरिमेन्टल’ र ‘बेटा’ मुख्य च्यानलहरू रहनेछन्। ‘रिलिज प्रिभ्यू’ च्यानललाई ‘एडभान्स्ड’ विकल्पका रूपमा लुकाइएको छ, जुन मुख्य रूपमा आईटी विशेषज्ञहरूको लागि लक्षित छ। फिचर फ्ल्याग पेजः अब प्रयोगकर्ताले नयाँ फिचरहरू आफैं सजिलै इनेबल वा डिसेबल गर्न सक्नेछन्। पहिले ‘भाइभ टुल’ जस्तो सफ्टवेयर प्रयोग गरेर यो गर्ने गरिन्थ्यो भने अब विन्डोज सेटिङमै सजिलै सेटिङ गर्न सकिन्छ।

तल्लो च्यानलमा सहज पहुँचः अब इन्साइडर प्रोग्रामबाट बाहिरिन वा अर्को च्यानलमा जान विन्डोज पूर्णरूपमा ‘वाइप’ गरेर पुनः इन्स्टल गर्नुपर्ने झन्झट हटाइएको छ। ‘इन-प्लेस अपग्रेड’ सुविधा मार्फत प्रयोगकर्ताको डाटा सुरक्षित राख्दै च्यानल परिवर्तन गर्न सकिनेछ। सीएफआर (कन्ट्रोल्ड फिचर रोलआउट) को अन्त्यः बेटा च्यानलमा कन्ट्रोल्ड फिचर रोलआउट पूर्णरूपमा बन्द गरिएको छ। यसले अर्थ राख्छ कि ब्लगमा कुनै नयाँ फिचरको जानकारी भए र उक्त संस्करण इन्स्टल गरेपछि, प्रणाली पुनः सुरु गरेसँगै फिचर तुरुन्त देखिन थाल्नेछ। यी परिवर्तनहरू केही हप्ताभित्र प्रभावमा ल्याइनेछन्।

हाल क्यानरी र डेभ च्यानलमा रहेका प्रयोगकर्ताहरू સ्वचालित रूपमा उनीहरूले प्रयोग गरिरहेका विन्डोज संस्करण (जस्तै २५एच२ वा २६एच१) अनुसार नयाँ च्यानलमा सारिनेछन्। माइक्रोसफ्टको यो पहलले विन्डोज प्रयोगकर्ताबीचको अन्योल हटाउने र सफ्टवेयरको गुणस्तरमा महत्वपूर्ण सुधार ल्याउने अपेक्षा राखिएको छ।