लेखक: space4knews

७ जेठ, चितवन । चितवन प्रहरीले सात वर्षपहिले भएको हत्या घटनामा संलग्न र फरार रहेको आरोपितलाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ परेका व्यक्ति बारा फेटा गाउँपालिका–४ का पञ्चदेव महरा हुन्। इलाका प्रहरी कार्यालय रत्ननगर टाँडी र इलाका प्रहरी कार्यालय खैरहनीको संयुक्त टोलीले जेठ ५ गते राप्ती बाराको फेटा गाउँपालिका–१ त्रिवेणी टोलबाट पञ्चदेव महरालाई पक्राउ गरी चितवन ल्याएको हो।

इप्रका टाँडीका अनुसार महराले २०७६ सालमा चितवनमा भएको एक हत्यामा संलग्नता रहेको आरोप लागेको छ। २०७६ चैत २३ गते साँझ ७ बजे चितवन खैरहनी नगरपालिका–९ मा बाराकै फेटा गाउँपालिका–३ का ४६ वर्षीय सखिचन महरा मृत अवस्थामा फेला परेका थिए। शव नेपाल ग्याँस उद्योग गण्डकीमा कार्यरत मजदुर बस्ने कच्ची घरभित्र भेटिएको थियो। सखिचनको बायाँ कान पछाडि गहिरो चोट लागेको थियो भने बायाँ हातको पाखुरा भाँचिएको अवस्था रहेको प्रहरीले जनाएको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट उनको हत्या भएको पुष्टि भएको थियो।

अनुसन्धान क्रममा सखिचनको हत्यामा तत्कालीन ३० वर्षीय पुनदेव भनिने पञ्चदेव महराको संलग्नता रहेको पाइएको प्रहरीले जनाएको छ। यसपछि प्रहरीले उनलाई पक्राउ गर्न चितवन जिल्ला अदालतबाट २०७६ चैत २५ गते अनुमति समेत लिएको थियो, तर उनी फरार थिए। हाल उनीलाई पक्राउ गरी चितवन जिल्ला अदालतमा पेश गरिएको छ र पाँच दिन हिरासत म्याद लिएर थप अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।

चेन्नई सुपर किङ्स आईपीएल २०२६ को लिग चरणबाट बाहिरिएको छ। गुजरात टाइटन्सले चेन्नईलाई ८९ रनले पराजित गरेको छ। गुजरातले १४ खेलमा १८ अंक जोड्दै दोस्रो स्थानमा रहेको छ। ७ जेठ, काठमाडौं। पाँच पटकको च्याम्पियन चेन्नई सुपर किङ्स आईपीएल २०२६ को लिग चरणबाट बाहिरिएको खबर पुष्टि भएको छ। बिहीबार राति भएको खेलमा गुजरात टाइटन्ससँग ८९ रनको फराकिलो हार बेहोरेपछि चेन्नई प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको हो।

गुजरातले दिएको २३० रनको लक्ष्य पछ्याएको चेन्नई १३.४ ओभरमा १४० रनमा अलआउट भयो। शिव दुबेको १७ बलमा ४७ रनको आक्रामक पारी बाहेक अन्य ब्याट्सम्यानहरूले अपेक्षित प्रदर्शन गर्न सकेनन्। म्याथ्यु शर्टले २४, कार्तिक शर्मा र अन्शुल कम्बोजले समान १९ तथा कप्तान रुतुराज गायक्वाडले १६ रन बनाए। गुजरातका लागि मोहम्मद सिराज, कगिसो रबाडा र राशिद खानले समान ३-३ विकेट लिए।

टस हारेर पहिले ब्याटिङ गर्ने मौका पाएको गुजरातले २० ओभरमा ४ विकेट गुमाउँदै २२९ रन बनायो। साइ सुदर्शनले सर्वाधिक ८४ रन बनाए। कप्तान शुभमन गिलले ६४ र जस बट्लरले अविजित ५७ रनको योगदान दिए। चेन्नईका मुकेश चौधरी, स्पेनसर जोनसन र अन्शुल कम्बोजले १-१ विकेट लिए। यो जितपछि गुजरातको अंक तालिकामा १४ खेलमा १८ अंक पुगेको छ र दोस्रो स्थानमा रहेको छ। शीर्ष दुई स्थानमा रहनको सम्भावना बलियो बनेको छ।

७ जेठ, काठमाडौं । प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेस संसदीय दलका नेता भीष्मराज आङ्देम्बेले सभामुख डोलप्रसाद अर्यालको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। संसद् बैठक सञ्चालनको क्रममा तटस्थता, निष्पक्षता र संसदीय मर्यादाको आधारभूत मान्यतामा क्षति पुगेको भन्दै सभामुख अर्यालको भूमिका खेदजनक रहेको आङ्देम्बेले बताएका छन्। उनले सभामुखका अभिव्यक्तिहरूप्रति पनि आपत्ति जनाएका छन्।

‘संसद् प्रतिपक्षको हुन्छ। सभामुख संसद्लाई व्यवस्थित गर्ने संवैधानिक निकाय हो,’ बिहीबार आफ्नो गृहजिल्ला पाँचथरमा आयोजित कार्यक्रममा आङ्देम्बेले भने, ‘तर आज प्रतिपक्षले आफ्ना धारणा राख्दा सभामुखबाट आएका अभिव्यक्तिहरू संसदीय र उचित नभएको महसुस गरिएको छ। ती अभिव्यक्तिहरू कर्णप्रिय पनि सुनिएका छैनन्।’ संसद्मा प्रतिपक्षले उठाएका मुद्दा सरकारसम्म पुर्याउन सभामुख असफल हुनुले सदनमा असन्तोष बढेको उनले टिप्पणी गरेका छन्।

‘अहिले सभामुखले संसद्मा उठेका विषय सरकारसम्म पुर्‍याउन सकेका छैनन्, जसको फलस्वरूप प्रतिपक्षी दलहरूमा असन्तुष्टि बढेको छ,’ उनले बताएका छन्। श्रम संस्कृति पार्टीले संसद्मा पम्प्लेट देखाएर विरोध गर्दा सभामुख अर्यालले संसदीय मर्यादामा रहने चेतावनी दिने विषयमा पनि आङ्देम्बेले आपत्ति जनाए। ‘हामीले अहिले प्लेकार्डद्वारा असन्तुष्टि जनाउँदा त्यसलाई अमर्यादित भन्नु गलत र झिनो रहन्छ,’ उनले भने।

हिजो प्रतिपक्षमा हुँदा तत्कालीन सांसद र अहिलेका सभामुख अर्याल पनि वेलमा पुगेर निलो स्कार्फ लगाएर आन्दोलन गरेको, वेलमा बसेर किताब पढेको तर त्यसलाई अवरोधको रुपमा प्रस्तुत गरेको स्मरण उनले गराए। ‘त्यतिबेला उचित ठानेको गतिविधि आज प्रतिपक्षले प्लेकार्डमार्फत आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गर्दा किन अमर्यादित ठहरिन्छ?’ उनले प्रश्न गरे।

राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठानले संस्कृति मन्त्री गणेश पौडेललाई ‘नेपाली लोक तथा दोहोरी संगीत क्षेत्रको एकीकृत प्रतिवेदन–२०७९’ हस्तान्तरण गरेको छ। यस प्रतिवेदनमा लोक संगीत क्षेत्रलाई सांस्कृतिक पहिचान र आर्थिक क्षेत्रको रूपमा विकास भइरहेको उल्लेख गर्दै विकृति र विसंगतिप्रति चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। प्रतिवेदनले लोक कलाकारलाई सामाजिक सुरक्षा र स्वास्थ्य बीमा उपलब्ध गराउन, दोहोरी साँझलाई सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्न र कानुनी मान्यता दिन सरकारसँग माग गरेको छ। ७ जेठ, काठमाडौं।

प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ कि नेपाली लोक तथा दोहोरी संगीत क्षेत्रलाई व्यवस्थित, मर्यादित र कलाकारमैत्री बनाउन माग गर्दै यो विस्तृत प्रतिवेदन तयार पारिएको हो। राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठान नेपालका अध्यक्ष रिता थापाले मन्त्री पौडेललाई उक्त प्रतिवेदन हस्तान्तरण गरेकी हुन्। यसमा लोक संगीत क्षेत्र नेपालको सांस्कृतिक पहिचान मात्र नभई अर्बौं रुपैयाँ बराबरको आर्थिक क्षेत्रको रूपमा पनि वृद्धि भइरहेको उल्लेख छ।

प्रतिवेदनअनुसार, देशभर परिचालित दोहोरी साँझ, मेला–महोत्सव, डिजिटल प्लेटफर्म र वैदेशिक कार्यक्रममार्फत वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ बराबरको कारोबार भइरहेको दाबी गरिएको छ। यस क्षेत्रमा हजारौं कलाकार, प्राविधिक, वाद्यवादक, सञ्चालक र श्रमिक प्रत्यक्ष रूपमा आबद्ध रहेका छन्, जसले लाखौं परिवारको जीविकोपार्जनमा योगदान पुर्याइरहेका छन्। तर, पछिल्लो समयमा लोक संगीत क्षेत्रमा विकृति र विसंगतिहरू बढ्दै गइरहेको भन्दै प्रतिवेदनले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

प्रतिवेदनमा युट्युब, टिकट लगायत सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुन गएका प्रतिस्पर्धाका कारण लोक गीतको मौलिकता हराउन थालेको, दोहोरीमा दोहोरो अर्थ लाग्ने शब्दहरूको प्रयोग बढेको र स्टेज प्रस्तुति अशोभनीय बन्दै गएको कुरा औँल्याइएको छ। यसमा कलाकारमाथि हुने श्रम शोषण, न्यून पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षा अभाव र स्वास्थ्य सुरक्षाको समस्यालाई पनि उल्लेख गरिएको छ। लोक कलाकारलाई “सांस्कृतिक श्रमिक” का रूपमा कानुनी मान्यता दिनुपर्ने, स्वास्थ्य बीमा, सामाजिक सुरक्षा कोष र विशेष स्वास्थ्य उपचारको व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव पनि समावेश गरिएको छ।

महेशप्रसाद यादव र वसन्त कुशवाहाका समाचारलाई सारांशकीय रूपमा समीक्षा गरिएको छ। मधेस प्रदेश सरकारमा जनमतबाट अर्थमन्त्री महेशप्रसाद यादव र समाजकल्याण तथा खेलकुद मन्त्री वसन्त कुशवाहाले मुख्यमन्त्रीको निर्देशनअनुसार राजीनामा दिएका छन्। जनमतले वैशाख २१ गते समर्थन सरकारबाट फिर्ता लिएको भए तापनि यी दुई मन्त्री अझै सरकारमा थिए।

नेकपा (एमाले) लाई मधेसमा सत्तामा ल्याएर जसपा नेपाललाई सरकारबाट हटाउने तयारीसँगै, मुख्यमन्त्रीले जसपा र जनमतका मन्त्रीहरूलाई राजीनामा दिन निर्देशन दिएका थिए। ७ जेठ, जनकपुरधाम। मधेस प्रदेश सरकारमा जनमतबाट अर्थमन्त्री महेशप्रसाद यादव र समाजकल्याण तथा खेलकुद मन्त्री वसन्त कुशवाहाले राजीनामा दिएका छन्। मुख्यमन्त्री कृष्णप्रसाद यादवको निर्देशनपछि उनीहरूले राजीनामा बुझाएका हुन्।

जनमतले वैशाख २१ गते सरकारको समर्थन फिर्ता लिए तापनि यी दुई मन्त्री सरकारमा रहनु भएको थियो। मधेसमा नेकपा एमालेलाई सत्ता गठबन्धनमा ल्याएर जसपा नेपाललाई सरकारले बाहिर निकाल्ने तयारी भइरहेकाले मुख्यमन्त्री यादवले जसपा र जनमतका मन्त्रीहरूलाई राजीनामा दिन निर्देशन दिएका थिए। तर जसपाका मन्त्रीहरूले भने अहिलेसम्म राजीनामा बुझाउन सकेका छैनन्।

समाचार सारांश अनुसार, बाजुराको लाम्पाटा क्षेत्रमा सीमा विवादका कारण धनगढी उपमहानगरपालिकाका मेयर गोपाल हमाल नेतृत्वको टोलीलाई स्थानीयले ढुंगामुढा गरी रोक्न पुगेको थियो। हिमाली गाउँपालिका–३ का वडा सदस्य पेमा गारा गुरुङ र उनको परिवारलाई प्रहरी चौकी निर्माणका कारण मरणासन्न हुने गरी कुटपिट गरिएको छ। धनगढी टोलीलाई साइपाल रानीसैन बेसक्याम्प जान सुरक्षा निकायले पूर्व जानकारी नदिँदा टोली आक्रमणमा परेको र पछि संयमता अपनाएर फर्किएको छ। ७ जेठ, धनगढी।

बाजुरामा सीमा विवादलाई लिएर आक्रोशित समूहले ढुंगामुढा गरेपछि पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि साइपालको रानीसैन बेसक्याम्प हिँडेको टोली फर्किएको छ। ‘हाम्रो सुदूरपश्चिम, हामी चिनाउँछौँ’ अभियानअन्तर्गत धनगढी उपमहानगरपालिकाका मेयर गोपाल हमाल नेतृत्वको टोली साइपाल हिमालको रानीसैन बेसक्याम्प तर्फ जाँदै थियो। तर, बाजुरा–हुम्ला सीमा विवादका कारण हिमाली गाउँपालिका–३ को लाम्पाटामा एक समूहले मेयर हमाल नेतृत्वको टोलीलाई अघि बढ्न रोक लगायो। ढुंगामुढा गर्दै उनीहरूले आक्रमण गरेपछि पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि पुगेका जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र अन्य सरोकारवालाले भागेर ज्यान जोगाए।

झण्डै तीन सयको संख्यामा रहेका हुम्लाको खार्पुुनाथ गाउँपालिका–२ थालीका स्थानीयले ढुंगामुढा गरेपछि भ्रमणमा रहेको टोली भागिरहेको दृश्य सामाजिक सञ्जालका सार्वजनिक भिडियोहरूमा देख्न सकिन्छ। थालीका बासिन्दाहरू लाम्पाटा क्षेत्रमा आफ्नो दाबी गर्दै आएका थिए र त्यही कारण त्यहाँ विवाद उत्पन्न भएको थियो। सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले प्रहरी चौकी निर्माणका लागि ४० लाख बजेट विनियोजन गरेपछि स्थिति थप जटिल बनेको थियो। खार्पुनाथका बासिन्दाहरू कुनै पनि हालतमा प्रहरी चौकी निर्माण नगर्न कडा अडानमा थिए। धनगढीबाट टोली आउँदैछ भन्ने थाहा पाएपछि स्थानीयबासिन्दा त्यहाँ जम्मा भएका थिए।

वडा सदस्यको परिवारमाथि मरणासन्न हुने गरी कुटपिट हिमाली गाउँपालिका–३ का वडा सदस्य पेमा गारा गुरुङले लाम्पाटामा अस्थायी प्रहरी चौकी निर्माणका लागि जग्गा दान गरेका थिए। त्यसपछि उनी हुम्लाको खार्पुनाथको थाली गाउँका नजरमा पर्यो। लाम्पाटा क्षेत्र आफ्नो दाबी गर्दै आएका थालीपासीले योजनामा रहेको गुरुङको परिवारमाथि आक्रमण गरेको स्थानीयले बताएका छन्। २ जेठदेखि नै दुई जिल्लाको सीमामा पर्ने लाम्पाटास्थित वडा सदस्यको घरमा उनीहरू जम्मा भएका थिए। प्रहरी चौकी निर्माणका लागि जग्गा दिएको कारण ३ जेठमा गुरुङको घरमा आक्रमण गरिएको थियो। गुरुङ र उनकी श्रीमती लक्ष्मी गुरुङलाई घरमै कुटपिट गरिएको थियो।

हिमाली गाउँपालिकाका अध्यक्ष गोविन्दबहादुर मल्लले वडा सदस्यको परिवारमाथि कुटपिट गर्दै घर कब्जा गरी लुटपाट समेत गरेको पाइएको बताएका छन्। त्यसै क्रममा हिमालीका प्रमुख प्रशासनिक अधिकृत कुलबहादुर थापामाथि पनि आक्रमण भएको बताइएको छ। तर, सञ्चार सम्पर्क नभएको कारण त्यहाँको वस्तुस्थिति बारे यथेष्ट सूचना प्राप्त गर्न सकिएको थिएन। धनगढीका मेयर हमालसहितको टोलीलाई साइपाल लैजान सहजीकरण गर्ने अध्यक्ष मल्लले प्रहरी प्रशासनले पर्याप्त सूचना नदिएपछि दोस्रो आक्रमणको स्थिति बनेको जानकारी दिए।

‘त्यहाँ पहिले नै वडा सदस्यको परिवारलाई कुटपिट गरेर खार्पुनाथका स्थानीयले नियन्त्रणमा लिइसकेका थिए। जिल्लाका प्रहरी प्रमुखलाई सोध्दा घटना सामान्य भएको र साम्य भइसकेको भन्ने जवाफ आयो,’ अध्यक्ष मल्लले भने, ‘त्यसपछि धनगढीको टोली अघि बढ्यो। तर त्यहाँ पुगेपछि अवस्था फरक देखियो। बल्लतल्ल ज्यान जोगाएर फर्कियौं।’ उनका अनुसार लाम्पाटा पुगेपछि मात्रै वडा सदस्यको परिवारमाथि मरणासन्न हुने गरी कुटपिट भएको थाहा भएको थियो। धनगढी टोली पुगेपछि मात्र उनीहरु आक्रोशित समूहको नियन्त्रणबाट मुक्त भएका थिए।

ड्रोन उडाएको विषयले आक्रमण भएको हो? बाजुरा जिल्ला प्रहरी कार्यालयले दिएको विवरणमा धनगढी उपमहानगरपालिकाको टोलीले लाम्पाटामा ड्रोन उडाएर भिडियो खिच्ने क्रममा विवाद भएपछि आक्रमण भएको उल्लेख छ। तर धनगढीको पर्यटन प्रवर्द्धन टोली नपुग्दै वडा सदस्य लगायतलाई कुटपिट गरिएका थिए। डिसन ड्रोन उडाएको विषय नभै विगतदेखिको सीमा विवाद र योजनाअनुसारै आक्रमण भएको पालिका अध्यक्ष मल्लले जनाए।

हिमाली गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधि र कर्मचारी रानीसैन बहस कार्यक्रम आयोजना गर्न साइपालको रानीसैन जाँदै थिए। साथमा जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख तुलसीराम रोकाया पनि थिए। पहिले हिमाली गाउँपालिका टोली र पछि धनगढीबाट गएको टोली थियो। धनगढीबाट गएको टोली घटनास्थलसम्म पुग्न सकेन, तर खार्पुनाथबाट आएको स्थानीय समूहले हिमाली गाउँपालिका टोलीलाई आक्रमण गर्दै उनीहरू भएको ठाउँसम्म धकेल्यो।

प्रहरीले पूर्वजानकारी दिएको थिएन। धनगढीका मेयर गोपाल हमालले लाम्पाटामा स्थानीयबीच सीमा विवाद रहेको र कुटपिट घटनाबारे पूर्व जानकारी नपाएको बताएका छन्। लाम्पाटाको फेदतिर पुग्दा मात्र वडा सदस्यसहित मरणासन्न हुने गरी कुटपिट भएको थाहा पाएको र त्यसपछि माथि नजाने उनले जानकारी दिए। तर, हिमाली गाउँपालिका अध्यक्षसहितको टोलीलाई लखेट्दै आफूहरूले भएको स्थानसम्म पुगेको उनले बताए।

‘त्यहाँ स्थानीयबीच द्वन्द्व रहेको थाहा पाएका भए हामी जाँदैनथ्यौं। त्यो कुरा थाहा पाएनौं,’ हमालले भने, ‘वडा सदस्यमाथि कुटपिट भएको थाहा पाएपछि हामी डाँडा चढेनौं। हिमाली अध्यक्षमाथि आक्रमण हुन थालेपछि उहाँ दौडँदै तल आए। आक्रोशित समूहले काठे पुल पनि भत्काइदिए। त्यसपछि हामी फिर्ता भयौं।’ तर ड्रोन उडाएको कारण नभएको उनले जोड दिए।

‘हाम्रो सुदूरपश्चिम, हामी चिनाउँछौँ’ अभियानअन्तर्गत धनगढीका मेयरसहितको टोली ३१ वैशाखमा साइपाल बेसक्याम्प रानीसैनतर्फ हिँडेको थियो। भ्रमण तालिकाबारे २९ वैशाखमै बाजुराका प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई जानकारी दिइएको थियो। तर सुरक्षा निकायले रानीसैन जानेलाई लाम्पाटामा भएका घटनाबारे पूर्व जानकारी नदिएपछि टोली आक्रमण र दुर्व्यवहारमा परेको देखिएको छ। धनगढी र बाजुराको हिमाली गाउँपालिकाको भ्रमण टोली संयमता अपनाएर फर्किँदा दोहोरो घटना नभएको थियो। हिमाली गाउँपालिका गुम्बा पुगेपछि मेयर हमालले प्रमुख जिल्ला अधिकारी र गृह सचिवसँग सम्पर्क गरी घटनाबारे जानकारी गराउँदै घाइतेको तत्काल उद्धार गर्न माग गरेका थिए। त्यसपछि ३ जेठमा मरणासन्न अवस्थामा कुटिएका वडा सदस्यसहितलाई सरकारले बुधबार मात्रै हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरेको थियो।

७ जेठ, काठमाडौं । संविधान संशोधनका लागि बहसपत्र तयार गर्न गठित कार्यदलले बिहीबार प्रमुख राजनीतिक दलका नेताहरूसँग छलफल गरेको छ। कार्यदलका संयोजक असिम शाहले प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा विभिन्न दलका नेताहरूलाई बोलाएर छलफल गरेका हुन्। छलफलको क्रममा उनले सरकारले एकलौटी रूपमा संविधान संशोधन गर्न खोजेको नभई राष्ट्रिय सहमतिमा साझा बिन्दु पहिल्याउन चाहेको बताए। उनले संविधान जारी हुँदाको राजनीतिक संघर्ष, जनआन्दोलन, मधेश आन्दोलन र शहीदहरूको बलिदानमा प्राप्त उपलब्धीबारे सरकार गम्भीर रहेको पनि बताए।

छलफलमा सहभागी दलका नेताहरूले संविधान संशोधनबारे आफ्नो र दलको धारणा राखेका थिए। जसमा जनमत पार्टीका अध्यक्ष डा. सीके राउतले संविधान संशोधन गर्दा गणतन्त्रलाई थप मजबुत बनाउनुपर्ने बताए। यद्यपि, संरचनागत रूपमा भने व्यापक सुधार दिनुपर्नेमा जोड दिए। राउतले प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति र प्रत्यक्ष निर्वाचित नै प्रदेश प्रमुखको व्यवस्था हुनुपर्नेमा जोड दिए। संवैधानिक निकायका प्रमुख पनि निर्वाचित हुनुपर्ने र खर्चिलो निर्वाचन प्रणाली बदल्नुपर्ने साथै ‘राइट टु रिजेक्ट’ (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र ‘राइट टु रिकल’ (प्रतिनिधि फिर्ता बोलाउने अधिकार) लाई संविधानमै ग्यारेन्टी गरिनुपर्ने उनको सुझाव थियो।

नेपाली कांग्रेसका नेता मीन विश्वकर्माले संविधानका मूलभूत विषय र प्रस्तावना चलाउन नहुने धारणा राखे। गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता र राष्ट्रिय सार्वभौमिकताजस्ता मूलभूत उपलब्धिमा हस्तक्षेप गर्न नहुनेमा उनको जोड थियो। जनप्रतिनिधिको संख्या धेरै भएको बताउँदै उनले त्यसलाई प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीभित्रै समावेशिता सन्तुलन गर्न सकिने विकल्प समेत प्रस्तुत गरे।

नेकपा एमालेका नेता कृष्णभक्त पोखरेलले संशोधनका क्रममा संविधानको मूल आधारस्तम्भ भत्काउने कुरा एमालेलाई स्वीकार्य नहुने बताए। उनले राष्ट्रियसभाको सदस्य संख्या घटाउन, उपराष्ट्रपतिलाई नै राष्ट्रियसभाको अध्यक्षको जिम्मेवारी दिन सुझाव दिए। यस्तै प्रदेशमा बढीमा पाँचदेखि सात जना मात्र मन्त्री राख्ने व्यवस्था गर्ने र गैरआवासीय नेपालीलाई राजनीतिबाहेकका अधिकार दिन ढिला गर्न नहुने बताए।

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका नेता माधव सापकोटाले पूर्ण समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली र प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रमुखको व्यवस्था हुनुपर्ने सुझाव दिए। यस्तै विज्ञबाट मन्त्री चयन गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने र राष्ट्रप्रमुखलाई स्वेच्छाचारी बन्न नदिन महाभियोग र नियन्त्रण सन्तुलनका संयन्त्र स्पष्ट हुनुपर्ने सापकोटाले धारणा राखे।

पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री रमेशनाथ पाण्डेले विगतका सात संविधानका सबल र दुर्बल पक्षहरूको पूर्वाग्रहरहित समीक्षा गरेर मात्र दीर्घकालीन संविधान संशोधनको मार्गचित्र कोर्नुपर्ने सुझाव दिए। हतारमा निर्णय गर्दा संविधान निर्जीव बन्ने खतरा औँल्याउँदै उनले हतारो नगरी परिपक्व काम गर्न आग्रह गरे। रास्वपाका महामन्त्री कवीन्द्र बुर्लाकोटीले संविधान संशोधनका लागि अहिले उपयुक्त समय भएको भन्दै आम नागरिकका विचार समेटेर छिटो अघि बढ्नुपर्ने बताए।

राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी नेपालका केशवकुमार झाले वर्तमान संविधानमा नेपालको मौलिकपन, दर्शन र संस्कृति गायब भएको टिप्पणी गर्दै यसमा व्यापक परिमार्जनको आवश्यकता रहेको बताए। पूर्वमन्त्री कल्पना धमलाले मौलिक हकको कार्यान्वयन र आमाको नामबाट रूपमै सहज नागरिकता पाउने व्यावहारिक प्रबन्धमा जोड दिइन्। उनले समानुपातिक समावेशी कोटामा एक पटकभन्दा बढी दोहोरिन नपाउने व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव दिइन्।

अन्तर्राष्ट्रिय उडानका क्रममा कतार एयरवेजले दिएको तातो कफीले पोलेर घाइते भएकी प्रिति थापालाई उपभोक्ता अदालतले २ करोड ६१ लाख ९२ हजार ४०६ रुपैयाँ क्षतिपूर्ति तिर्न आदेश दिएको छ। यो घटना सन् २०२३ जुलाई १० मा बोस्टनबाट काठमाडौं फर्कँदा भएको थियो, जहाँ विमानका कर्मचारीले अत्यधिक तातो कफी दिएको थियो। अदालतले मोन्ट्रियल कन्भेन्सन र उपभोक्ता संरक्षण ऐन अनुसार क्षतिपूर्ति निर्धारण गरेको छ र एयरवेजले ३० दिनभित्र पुनरावेदन गर्न सक्नेछ।

उपभोक्ता अदालतका अध्यक्ष एवं न्यायाधीश दिवाकर भट्ट तथा सदस्यहरू गेहेन्द्रराज रेग्मी र आनन्दराज पोखरेलको इजलासले बिहीबार ललितपुरकी प्रिति थापाको पक्षमा यस्तो फैसला सुनाएको हो। अदालतले पीडितलाई पुगेको शारीरिक र मानसिक क्षतिको गम्भीरतालाई ध्यानमा राख्दै दुई छुट्टाछुट्टै कानुनका आधारमा क्षतिपूर्ति भराउने निर्णय गरेको छ। उपभोक्ता अदालतका सूचना अधिकारी होमनाथ कँडेलले अदालतले अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि र स्थानीय कानुन दुवैलाई आधार मानेको बताए।

‘अदालतले कतार एयरवेजलाई मोन्ट्रियल कन्भेन्सन अनुसार २ करोड ४१ लाख ५२ हजार ४०६ रूपैयाँ र उपभोक्ता संरक्षण ऐन अनुसार थप २० लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति तिराउन आदेश दिएको छ,’ उनले भने, ‘यस अनुसार एयरवेजले कुल २ करोड ६१ लाख ९२ हजार ४०६ रूपैयाँ क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने हुन्छ।’ पीडित प्रिति थापाले सुरुमा २० लाख अमेरिकी डलर क्षतिपूर्तिको माग गर्दै दाबी गरे पनि अदालतले तथ्य र कानुनका आधारमा यो रकम निर्धारण गरेको कँडेलले बताए।

यो घटना सन् २०२३ जुलाई १० को हो, जतिबेला प्रिति कतार एयरवेजको विमानमार्फत अमेरिकाको बोस्टनबाट काठमाडौं फर्किँदै थिइन्। उडानका क्रममा विमानका कर्मचारीले उनलाई अत्यधिक तातो कफी दिएका थिए, जुन कफी उनको पेट, तिघ्रा र संवेदनशील अङ्गहरूमा पोखिएपछि उनी गम्भीर रूपमा जल्न पुगेकी थिइन्। उक्त घटनाबारे उपभोक्ता अदालतमा गत वर्ष असार २६ गते नै मुद्दा दर्ता भएको थियो। विमान कतारको हमाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण हुने बित्तिकै उनलाई आकस्मिक उपचारका लागि लगिएको थियो, जहाँ उनलाई ‘सेकेन्ड डिग्री बर्न’ भएको पुष्टि भयो। सोही चोटका कारण उनले भोग्नुपरेको पीडा र उपचार खर्चलाई आधार बनाएर उनले कानुनी उपचार खोजेकी थिइन्। प्रितिले सन् २०२३ मे महिनामा काठमाडौँ–दोहा–बोस्टनको दुईतर्फी हवाई टिकट खरिद गरेर अमेरिका प्रस्थान गरेकी थिइन्। उडान सम्झौता र सुरक्षा मापदण्डमा एयरवेजको गल्तीलाई ध्यानमा राख्दै अदालतले क्षतिपूर्ति दिने फैसला गरेको हो। तर, यो मुद्दा अझै पूर्णरूपमा नसुध्रिएको छ। सूचना अधिकारी कँडेलका अनुसार, फैसला प्रकाशित भएपछि कतार एयरवेजले पीडितलाई क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्नेछ वा निराश भएमा ३० दिनभित्र उच्च अदालतमा पुनरावेदन गर्न सक्ने कानुनी अधिकार सुरक्षित छ।