लेखक: space4knews

नबिल बैंकका सीईओ मनोज ज्ञवालीले एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनीले बैंकिङ क्षेत्रका सबै समस्या जादुमयी रूपमा समाधान गर्न नसक्ने बताएका छन्। उनले बैंकहरूको खराब कर्जा ५.६ प्रतिशत पुगेको चुनौतीपूर्ण भए पनि यो दक्षिण एसियाली क्षेत्रमै दोस्रो सबैभन्दा न्यून रहेको स्पष्ट पारेका छन्। बैंकमा रहेका सर्वसाधारणको निक्षेप डुब्ने वा क्षति हुने कुरा निकै टाढाको विषय भएको उनको दाबी छ।

ज्ञवालीले भने कि एसेट्स म्यानेजमेन्ट कम्पनी (एएमसी) स्थापना गरे मात्र बैंकिङ क्षेत्रका सबै समस्या जादुमय रूपमा समाधान हुने कुरा होइन। एएमसीले समस्यामा परेका कम्पनीहरूको व्यावसायिक सम्भाव्यता अनुसन्धान गरी, वित्तीय व्यवस्थापन र नगद प्रवाह सुधार गर्दै पुनर्संरचना र रुपान्तरण गर्ने काम गर्छ। उनले भने, ‘एएमसीले ठ्याक्कै बैंकहरूको सम्पत्ति किन्ने र हामी निश्चिन्त भएर बस्ने भन्ने कुरा कुनै बैंकले सोचिरहेको छैन र एएमसीले सबै सम्पत्ति लिन पनि सक्दैन।’

ज्ञवालीले खराब कर्जा बढेको कारणले बैंकहरू जर्जर र बर्बाद हुनु गलत दाबी भएको बताए। उनले भने, ‘विगतको १.५ वा १.६ प्रतिशतको तुलनामा एनपीए ५.६ प्रतिशत पुगेको चुनौतीपूर्ण भए पनि यो दक्षिण एसियाली क्षेत्रमै दोस्रो सबैभन्दा न्यून दर हो।’ उनले पाकिस्तानमा करिब १० प्रतिशत, श्रीलंकामा १० प्रतिशतभन्दा माथि र बंगलादेशमा करिब ३० प्रतिशत एनपीए रहेको तथ्यांक प्रस्तुत गरे।

ज्ञवालीले आयकर ऐन अनुसार ५ प्रतिशतसम्मको एनपीए डिडक्सनयोग्य मानिने र नेपाल राष्ट्र बैंकको सर्कुलरले त्यसै सीमाभित्र कतिपय सुविधा तोकेको हुँदा ५ प्रतिशतलाई ठुलो समस्या भनेर प्रस्तुत गर्नु उचित नरहेको स्पष्ट पारे। उनले नेपाली बैंकहरूले नियमित कर्जामा समेत १ प्रतिशत प्रोभिजनिङ गर्ने भएकाले बैंकहरूको कमजोरी अवस्थामा नरहेको बताए। ‘आजको दिनमा बैंकमा रहेका सर्वसाधारणको निक्षेप डुब्ने वा नोक्सान हुने कुरा निकै टाढाको विषय हो,’ उनले जोड दिएका छन्।

सरकारले सहकारी ऐनमा संशोधन गर्ने उद्देश्यले संसद्मा दर्ता गरेको विधेयकले ऋणी सदस्यमाथि लगाइने हर्जाना रकम बाँकी ब्याजको ५ प्रतिशतभन्दा बढी नलिन पाउने प्रावधान राखेको छ। सोहीअनुसार, सहकारी संस्थाले वितरण गर्ने लाभांशको सीमा १८ प्रतिशतबाट घटाएर १५ प्रतिशतमा सीमित गरिएको छ। साथै, सहकारी संघलाई बचत तथा ऋण कारोबार गर्ने अनुमति नदिने व्यवस्था गरिएको छ।

बचत तथा ऋण कारोबार गर्ने सहकारी संस्थाले ऋणी सदस्यबाट हर्जाना असुल गर्दा बाँकी ब्याजको अधिकतम ५ प्रतिशत मात्र लिन पाउने व्यवस्था भएको छ। सरकारले सहकारी ऐन २०७४ मा संशोधन गर्न संघीय संसदको प्रतिनिधि सभामा दर्ता गरेको विधेयकमा हर्जाना रकमको सीमा ५ प्रतिशतमा सीमित गरिएको छ।

विधेयकअनुसार, सहकारी संघले बचत तथा ऋणको कारोबार गर्न पूर्णरुपमा निषेध हुनेछ र तीन वर्षभित्र ती कारोबार बन्द गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। त्यस्तै, सहकारी संस्थाले १५ प्रतिशतभन्दा बढी लाभांश वितरण गर्न नपाउने व्यवस्था उल्लेख गरिएको छ। राष्ट्रिय सहकारी नियमन प्राधिकरणले कुनै सहकारी संस्था समस्याग्रस्त घोषणा गर्नु अघि संचालक तथा व्यवस्थापकको सम्पत्ति रोक्का राख्ने व्यवस्थासमेत गरिएको छ।

विधेयकमा परिवारको परिभाषालाई व्यापक बनाइएको छ, जसमा नातेदारका रूपमा काका, काकी, भतिजा, भतिजी, नाति, नातिनी, ज्वाईँ, भान्जा, भान्जी, साला, साली र अन्य नातेदारहरू पनि समावेश छन्। यसैगरी, यसले सहकारी संस्थामा कार्यरत कर्मचारीहरूलाई पनि जनाउँछ।

काठमाडौँबाट धनगढीका लागि उडेको श्री एयरलाइन्सको जहाजमा प्राविधिक समस्या देखा पर्दा भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा आकस्मिक अवतरण गरिएको छ। ककपिटमा धुवाँ आएको संकेत देखिएपछि पाइलटले जहाजलाई तत्काल भैरहवा अवतरण गर्ने निर्णय गरेको महाप्रबन्धक श्याम किशोर साहले जानकारी दिनुभयो।

विमानस्थलमा रोकिएका यात्रुहरुलाई काठमाडौँबाट अर्को जहाज पठाएर गन्तव्यसम्म पुर्याउने तयारी भइरहेको एयरलाइन्सले जनाएको छ। १४ असार, काठमाडौं। एसएचए २२७ जहाज भैरहवामा अवतरण गरेको र अहिले यात्रुहरु विमानस्थलमै रहेको जानकारी सो विमानस्थलका महाप्रबन्धक श्याम किशोर साहले दिनुभयो।

उनका अनुसार कम्पनीले काठमाडौँबाट अर्को जहाज ल्याएर यात्रुलाई धनगढी पुर्याउने व्यवस्था गरिरहेको छ। ककपिटमा धुवाँ आएको संकेत भएपछि पाइलटले तत्काल भैरहवा अवतरण गर्ने निर्णय गरेको उनले बताए। यसबारे थप जाँचपछि समस्या स्पष्ट हुने उनको भनाइ छ।

कुकुर, बिराला, घोडा जस्ता जनावरहरुको निधनपछि सम्मानपूर्वक दाह संस्कार हुने समाचार हामीले सुनिरहेका छौं। तर सम्भवतः नेपालमा पहिलो पटक सुँगुरको निधनपछि सम्मानजनक दाह संस्कार गरिएको छ। काठमाडौंमा बस्ने शाकाहारी र पशु अधिकारकर्मी स्नेहा श्रेष्ठले यो कार्य गरेका हुन्। उनले आफूले पालेको कार्लोट नामक सुँगुरको निधनपछि आइतबार दाह संस्कार गरेकी छन्। स्नेहाले सुँगुरलाई कहिल्यै जनावरको रूपमा नभई आफूमाथि बच्चा जस्तो भएकाले प्रेम गरिन्। उनले सुँगुरलाई छोरीसँग तुलना गर्दै आफू उसको आमा भएको भावना व्यक्त गरेकी छिन्।

स्नेहाले यो सुँगुरलाई २०१९ मा एउटा फार्मबाट बचाएर ल्याएकी थिइन्। उनका अनुसार त्यो दिन जीवनकै सबैभन्दा खुसीका दिनहरूमध्ये एक थियो। तर आइतबार कार्लोटको मृत्युले उनलाई संसार अन्धकारमय भएको अनुभूति भएको छ। उनले सामाजिक सञ्जालमा कार्लोटको मृत्युसँग जोडिएका आफ्ना भावनाहरू यसरी व्यक्त गरेकी छन्: ‘मैले कार्लोटलाई ७ वर्षसम्म पालेँ। हरेक बिहान उठेर कार्लोटलाई हेर्ने बानी भएको थियो मलाई। तर आज त्यो ठाउँ खाली भइसकेको छ र त्योले मेरो मन चिराएको छ। धेरैले मलाई गाली गरे—सुँगुर किन पाल्छौ? केहीले यो जात फोहोर जनावर हो, हिलोमै बस्ने भनेर तिरस्कार गरे। तर मेरा लागि त्यो एउटा मात्र जात थियो—मायाको जात। माया गर्न जात, रंग, रूप वा नामले कुनै फरक पार्दैनन्। आज तिम्रो सम्झनामा आँसु बगाउँदै लेख्दा धेरैले हास्छन्, कसैले यति रोएको भनेर टिप्पणी गर्नेछन्। तर मलाई त्यसले कुनै असर गर्दैन,’ उनले लेखेकी छिन्।

कार्लोट उनीका लागि परिवार जस्तै थियो, जसले आफूलाई निःस्वार्थ माया गरेको उनले भनिन्। ‘मसँग तिम्रा हजारौं सम्झना छन्, तिम्रा फोटोहरू छन्, तिम्रो माया र प्रश्रय भरिएको ७ वर्षको अमूल्य समय छ। तर ती सबै यादहरूले आज मलाई अझ धेरै रुवाइरहेका छन्,’ उनले थपेकी छिन्। स्नेहाले अर्को जन्ममा कार्लोट फेरि आफ्नो परिवारमा फर्केर आउने अनुरोध समेत गरेकी छिन्।

अर्घाखाँची जिल्लामा यस वर्ष चार प्रजातिका ३३ गिद्धका बचेराहरू सफलतापूर्वक हुर्की उड्न सक्षम भएका छन्। गिद्ध विशेषज्ञ कृष्ण भुसालका अनुसार डंगर गिद्धको सफल प्रजनन नेपालमा मात्र नभई विश्वव्यापी संरक्षण अभियानका लागि पनि महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। डिभिजन वन कार्यालयका सूचना अधिकारी केशव खड्काले वातावरण सफा राख्न गिद्धको संरक्षणलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको जानकारी दिएका छन्।

अर्घाखाँची जिल्ला विश्वमै दुर्लभ र संकटापन्न गिद्धहरूको सुरक्षित वासस्थानका रूपमा विकास हुँदैछ। यस वर्षको प्रजनन सत्रमा यहाँ चार प्रजातिका गिद्धहरूले सफलतापूर्वक प्रजनन गरेका छन्। हालसम्म ३३ बचेराहरू सुरक्षित रूपमा गुँडहरूबाट उड्न सफल भएको गिद्ध विशेषज्ञ कृष्ण भुसालले बताए। जिल्लाका विभिन्न वन क्षेत्र र भीरपाखामा रहेका गुँडहरूमा यस वर्ष उत्साहपूर्वक गिद्धका बचेराहरूले हुर्केर उड्न सकेका छन्।

विशेष गरी छत्रदेव गाउँपालिकाको वन क्षेत्रमा विश्वकै संकटापन्न डंगर गिद्धले सल्लाका रुखहरूमा २३ गुँडहरू बनाएका थिए। तीमध्ये १५ गुँडबाट बचेराहरू सफलतापूर्वक उड्न सक्षम भएका छन्। ‘डंगर गिद्धको यस प्रकारको सफल प्रजनन नेपालमा मात्र नभई विश्वव्यापी संरक्षण अभियानका लागि पनि महत्वपूर्ण उपलब्धि हो,’ भुसालले भने। यसैगरी, मालारानी गाउँपालिकाको घेराभिरमा हिमाली गिद्धले २२ गुँड बनाएका थिए भने हाडफोर गिद्धले तीन गुँड निर्माण गरेका छन्।

गिद्धले वर्षमा एउटा मात्र अण्डा पार्ने भएकाले एउटा बचेरा हुर्काउन लामो समय लाग्छ। सामान्यतया असोज–कार्तिकदेखि सुरु हुने प्रजनन चक्र वैशाख–जेठसम्म चल्ने हुँदा प्रजनन दरमा सुधार हुनु स्वाभाविक र ठूलो उपलब्धि हो,’ भुसालले बताए। ‘यस्तो अवस्थामा एउटै वर्षमा ३३ बचेराहरू उड्न सफल हुनु संरक्षणको दृष्टिले अत्यन्त सकारात्मक संकेत हो।’ विश्वमा दुर्लभ र संकटापन्न सेतो गिद्धले सन्धिखर्क, भूमिकास्थान, मालारानी र शितगंगा नगरपालिकाका विभिन्न स्थानहरूमा गुँड बनाएर अहिले बचेराहरू हुर्काइरहेको छ।

प्राकृतिक वातावरण सन्तुलनमा गिद्धको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। मृत जनावरको मासु खाने गिद्धलाई प्रकृतिको ‘सरसफाइकर्मी’ पनि भनिन्छ। गिद्धको संख्या घट्दा वातावरणीय प्रदूषण, रोग जोखिम र जैविक सन्तुलनमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने भएकाले यसको संरक्षणलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको डिभिजन वन कार्यालय अर्घाखाँचीका सूचना अधिकारी केशव खड्काले जानकारी दिएका छन्। यस वर्ष चार प्रजातिका गिद्धहरूको सफल प्रजनन र ३३ बचेराको उडानले जिल्लाको जैविक विविधता संरक्षणमा नेपालको संरक्षण अभियानका लागि प्रेरणादायी उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

काठमाडौँको सोल्टीमोड र चितवनको भरतपुरबाट जुवातास खेलिरहेका अवस्थामा प्रहरीले २१ जनालाई पक्राउ गरेको छ। सोल्टीमोडबाट पक्राउ परेका १० जनाका साथ दुई लाख २३ हजार पाँच रुपैयाँ र २२ बुक तास बरामद गरिएको छ। चितवनको पुलचोकबाट ११ जनालाई ८० हजार चार सय ६५ रुपैयाँ र चार बुक ताससहित नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।

नेपाल प्रहरीले विभिन्न स्थानबाट जुवा खेलिरहेका क्रममा २१ जनालाई पक्राउ गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिका–१३ सोल्टीमोडमा दरेगरी बसोबास गर्ने सिन्धुपाल्चोकका दिनेश लामाको कोठामा जुवातास खेलिरहेको अवस्थामा शनिबार साँझ प्रहरीले १० जनालाई पक्राउ गरेको हो। प्रहरीले उनीहरूलाई नगद रु दुई लाख २३ हजार पाँच र २२ बुक ताससहित नियन्त्रणमा लिएको छ, जसमा जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँ पनि संलग्न रहेको छ।

यस्तै, चितवनको भरतपुर महानगरपालिका–३ पुलचोकमा जुवा खेलिरहँदा ११ जनालाई पक्राउ गरिएको छ। वडा प्रहरी कार्यालय नारायणगढबाट खटिएको टोलीले उनीहरूलाई रु ८० हजार ४६५ नगद र चार बुक ताससहित पक्राउ गरेको छ। यस सम्बन्धमा आवश्यक अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेपालको शासन प्रणालीमा प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी उपयुक्त नहुने निष्कर्ष व्यक्त गरेकी छन्। मदन भण्डारीको जन्मजयन्ती कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै उनले संविधान संशोधनको सन्दर्भमा उक्त धारणा राखिन्। उनले भनिन्, “प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी हाम्रो देशको लागि उपयुक्त हुँदैन भन्ने मेरो निष्कर्ष हो।” १४ असार, काठमाडौं।

विद्यादेवी भण्डारीले नेपालका लागि प्रत्यक्ष कार्यकारी निर्वाचित प्रणाली उपयुक्त नहुने बताइन्। मदन भण्डारीको जन्मजयन्तीको अवसरमा आयोजित विचार गोष्ठीमा पहुँच बनी उक्त कुरा व्यक्त गरिन्। संविधान संशोधनको विषयमा चर्चा गर्दै उनले थपिन्, “प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी हाम्रो देशको लागि उपयुक्त हुँदैन भन्ने मेरो निष्कर्ष छ।”