सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि विभिन्न शीर्षकमा ९० अर्ब ३० करोड ९५ लाख रुपैयाँ अबण्डा बजेट विनियोजन गरेको छ। अर्थ मन्त्रालयले प्रस्तुत गरेको यो ठूलो आकारको अबण्डा बजेटले तजविजी अधिकारको दुरुपयोग र पारदर्शितामा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष डा. पुष्पराज कँडेलले यस प्रवृत्तिको आलोचना गर्दै बजेटलाई स्वार्थअनुसार खर्च गर्ने प्रयास भएको बताएका छन्। १५ असार, काठमाडौं।
विनियोजन विधेयकको मन्त्रालयगत छलफलको क्रममा डेढ साता अघि विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री महावीर पुनले संसदमा एक खुलासा गरे। उनका अनुसार मन्त्री बन्नु अघि उनलाई ‘अबण्डा’ शब्द थाहा थिएन, जसको अर्थ बजेट शीर्षक नखुलाई एकमुष्ट रकम राख्नु हो। तर कुल बजेटको १ प्रतिशतभन्दा बढी रकम राखेर उनलाई मन्त्रालयको जिम्मा दिइयो। मन्त्री पुनका अनुसार विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालयलाई साढे ३ अर्ब रुपैयाँ अबण्डा बजेट दिइएको छ। यो मन्त्रालय बिल्कुल नयाँ भने होइन। मन्त्रीकै भनाइमा यो मन्त्रालयले सातौं पटक पुनःस्थापना पाएको हो।
सरकारले आकस्मिक अवस्थामा खर्च गर्नका लागि केही रकम अबण्डामा राख्छ। प्रायः विनियोजन गरिएको अधिकांश बजेट खर्चयोग्य शीर्षकमा छुट्याइन्छ। तर अबण्डा बजेटमा खर्चयोग्य शीर्षक छुट्याइँदैन र अर्थ मन्त्रालयले आवश्यकताअनुसार खर्च शीर्षकमा ब्रेकडाउन गरेर खर्च गर्दछ। यसले तजविजी खर्चमा ठूलो रकम राख्न सार्वजनिक वित्तमा खराब उदाहरण सिर्जना गरेको छ। अर्थ मन्त्रालयका पूर्वसचिवका अनुसार राजनीतिज्ञहरुले आफ्ना खल्ती योजना बजेटमा राख्नुपर्ने र पर्याप्त अध्ययन नहुँदा शीर्षक छुट्याउन नसकिने कारणले यस्तो बजेट अबण्डामा राखिन्छ।
धेरैका लागि ब्राजिलको जर्सी भन्नासाथ पहेंलो रंग, हरियो सिमाना र मैदानमा दौडिरहेका खेलाडीको छवि मनमा आउँछ। त्यो जर्सी सधैं भावना, पहिचान र फुटबलको जादूसँग जोडिएको हुन्छ। ब्राजिलले फिफा विश्वकप २०२६ को तयारीमा आफ्ना खेलाडीहरूको जर्सीभित्र जीपीएस ट्र्याकिङ र सेन्सरयुक्त स्मार्ट भेस्टलाई रणनीतिक हतियार बनाएको छ। यी स्मार्ट भेस्टले खेलाडीको शारीरिक अवस्था, थकानको स्तर र मैदानका गतिविधिहरूको वास्तविक समय तथ्यांक उपलब्ध गराउँछन् जसले प्रशिक्षकलाई वैज्ञानिक निर्णय लिन सहयोग पुर्याउँछ। विभिन्न क्लबका खेलाडीहरूको प्रदर्शन तथ्याङ्कलाई एकीकृत गर्दै ब्राजिलले आफ्नो फुटबल संरचनामा प्राविधिक प्रयोगलाई गहिरो बनाएको छ र भविष्यको फुटबल आत्मसाथ गरेको छ।
जब ब्राजिलको जर्सीको कुरा आउँछ, त्यहाँ पहेंलो रंग, हरियो सिमाना र मैदानमा दौडिरहेको खेलाडीको छवि सबैभन्दा पहिले दिमागमा आउँछ। त्यो जर्सी फुटबल प्रेमीहरूको लागि भावना र पहिचानको प्रतीक हो। तर अब त्यो पुरानो चित्र मात्रै पुर्याउँदैन, अब त्यहाँ स्मार्ट ट्रयाकर पनि जोडिएको छ। फीफा विश्वकप २०२६ मा मैदानमा उत्रिदा ब्राजिलका खेलाडीहरूले राम्रोसँग थाहा पाउनेछन् कि उनीहरूलाई जर्सीसँगै जीपीएस ट्र्याकिङ भेस्ट पनि लगाउनुपर्छ। यो भेस्टले खेलाडीको शरीरलाई निरन्तर निगरानी गर्छ; कति दूरी दौडियो, कति गति थियो, कहिले थकान भयो, शरीरको सीमा कहिँ पुगेको छ कि छैन भन्ने सबै तथ्यांक संकलन गर्छ। ‘स्मार्ट शरीर’ यस भेस्टमा जीपीएस ट्र्याकरसँगै मोसन सेन्सर, एक्सेलेरोमिटर र मुटुको गति मापन गर्ने उपकरणहरू छन्। यी उपकरणहरूले खेलाडीको गतिविधिलाई अवरुद्ध नगरी समय-समयमा डेटा संकलन गर्छन्।
ब्राजिलका खेल विज्ञान प्रमुख गुइल्हेर्मे पासोस भन्छन्, ‘हामीले स्मार्ट भेस्टलाई विश्वकप सफलतासँग जोडेर प्रमुख रणनीतिक उपकरण बनाएका छौं’। प्रदर्शन विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रशिक्षकहरूले खेलाडीलाई केवल थकान देखेर मात्र होइन, स्थान र निर्णय क्षमताका आधारमा पनि मूल्याङ्कन गर्छन्। डेटा प्रयोगले गलत रूपमा कम प्रदर्शन देखिएला जस्तो जोखिम छ, तर सही प्रयोग गर्दा यो सही समयमा सही खेलाडी छान्न सहयोगी हुन्छ। क्लब र राष्ट्रिय टिमबीचको डेटा सञ्जाल ब्राजिलका धेरै खेलाडी विश्वका विभिन्न क्लब र लिगमा खेलिरहेका छन् — स्पेन, इङ्ल्याण्ड, इटाली, फ्रान्स आदि। राष्ट्रिय टिमसँग उनीहरूको समय वर्षभर सीमित हुन्छ, अन्तर्राष्ट्रिय खेलअघि केही दिन मात्र सबै भेला हुन्छन्।
तर प्रश्न उठ्छ, यदि यो प्रविधि यति उपयोगी छ भने सबै देशले किन यसलाई पूर्ण रूपमा अपनाएका छैनन्? जीपीएस ट्र्याकिङ र स्मार्ट भेस्ट विश्व फुटबलमा नयाँ होइन, तर प्रयोगको गहिराई फरक छ। केही देश र क्लबहरूका लागि यो वैज्ञानिक आधारको रूपमा उपयोगी छ भने केहीका लागि अझै पनि अत्यधिक नियन्त्रण र डाटामा निर्भरता जस्तो देखिन्छ। फुटबलमा परम्परागत सोच अझै पनि बलियो छ, जहाँ खेललाई अन्तःप्रेरणा, रचनात्मकता र मानवीय निर्णयमा आधारित मानिन्छ।
ब्राजिलको पहेंलो जर्सी सधैंदेखिको होइन। सन् १९५० को विश्वकप फाइनलमा घरेलु मैदान मर्कानास्टाडीयममा उरुग्वेसँग अप्रत्याशित हारपछि ब्राजिलमा ठूलो शोक छायो। त्यस बेलाको टिमले सेतो जर्सी लगाएको थियो र त्यो हारलाई ‘माराकानाज’ भनिन्छ। यसपछि सेतो जर्सी हटाएर नयाँ राष्ट्रिय पहिचान खोजियो। देशव्यापी प्रतियोगिताबाट पहेंलो जर्सी, हरियो किनारा र नीलो सर्ट्स भएको नयाँ पोशाक चयन गरियो। यही जर्सीले पेले, रोमारिया र रोनाल्डो जस्ता महान खेलाडीलाई सफलताको कथा बनाइरहेको छ। समयसँगै खेल्ने शैली, प्रशिक्षण र खेल विज्ञानमा पनि परिवर्तन आयो। अब त्यो पहेंलो जर्सीभित्र जीपीएस ट्रयाकर, सेन्सर र डेटा विश्लेषण प्रविधि लुकेको छ।
काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले १ असारदेखि एक महिनासम्म ट्राफिक सचेतना महाअभियान सञ्चालन गरेको छ जसले सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। ट्राफिक प्रमुख एसएसपी सुरेश काफ्लेले सडक दुर्घटना रोक्न प्रविधिमैत्री ट्राफिक व्यवस्थापन र सडक उपयोगकर्ताको अनुशासन आवश्यक रहेको उल्लेख गर्नुभयो। उपत्यका ट्राफिक प्रहरीले ध्वनि प्रदूषण गर्ने मोटरसाइकल र ट्राफिक नियम उल्लंघन गर्ने चालकमाथि कारबाहीलाई तीव्रता दिएको छ। नेपालमा ठुलो जनधन क्षतिको मुख्य कारण सडक दुर्घटना हो। विश्वमै सबैभन्दा धेरै दुर्घटना हुने देशको रूपमा नेपाल रहँदै आएको छ। विगत दशकभरिमा सडक दुर्घटनाबाट २४ हजार भन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ। पछिल्ला पाँच वर्षमा मात्र २,६६१ पैदलयात्रीहरू मृत्यु भएका छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांकअनुसार ५ देखि २९ वर्षका बालबालिका र युवाहरूको मृत्युको प्रमुख कारण सडक दुर्घटनाबाट हुने चोटपटक हो।
विश्वव्यापी सडक दुर्घटनाबाट हुने कुल मृत्युदरको ९२ प्रतिशत हिस्सा निम्न तथा मध्यम आय भएका देशहरूमा देखा पर्दछ। नेपालमा दैनिक औसत सात जनाको ज्यान लिने सडक दुर्घटनाले केवल मानवीय क्षतिमा मात्र नभई सामाजिक, आर्थिक र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको छ। अधिकांशले दुर्घटनाको पूर्ण जिम्मेवारी चालकलाई दिन्छन्, तर यथार्थमा सुरक्षित यात्रामा सडक, सवारीसाधन र प्रयोगकर्ता (चालक, यात्री, पैदलयात्री) तीनै पक्ष जिम्मेवार हुन्छन्। यी तीन पक्षसँग सम्बन्धित सबैलाई सचेत रहन र आवश्यक परे कारबाही गर्ने दायित्व सरकारको हो।
काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय रामशाहपथले १ असारदेखि एक महिनासम्म ट्राफिक सचेतना महाअभियान सञ्चालन गरेको छ। उपत्यकामा ट्राफिक नियम उल्लंघन र सवारी दुर्घटनामाथि नियन्त्रण ल्याउने उद्देश्यले यो अभियान सुरु गरिएको हो। जेब्रा क्रसिङबाटै पैदलयात्रीले बाटो काट्दा पनि मृत्यु हुने स्थिति काठमाडौं उपत्यकामा देखिएको छ। साथै, सवारी चाप बढी हुनु, ट्राफिक संकेतको अभाव र पूर्वाधारको कमीले सडकमा चालकहरूको अस्तव्यस्त अवस्था उत्पन्न भएको छ। यस विषयमा उपत्यका ट्राफिक प्रहरी प्रमुख एसएसपी सुरेश काफ्लेसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत छ।
अमेरिका र इरानले पछिल्ला सैन्य आक्रमणपछि तनाव कम गर्न आ-आफ्ना सेनाहरू होर्मुज स्ट्रेट क्षेत्रबाट पछि हटाउन सहमति जनाएका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूको अनुसार यस सहमतिपछि व्यावसायिक तथा मालबाहक जहाजहरूले सो समुद्री मार्गबाट स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न सक्नेछन्। युद्ध पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्न कतारमा दुई देशबीच प्राविधिक वार्ताहरू जारी रहेका छन्, यद्यपि इरानले अहिलेसम्म यस विषयमा औपचारिक टिप्पणी गरेको छैन। १५ असार, काठमाडौं।
पछिल्ला केही दिनहरूमा भएका शृंखलाबद्ध सैन्य आक्रमण र प्रतिआक्रमण पछि अमेरिका र इरानले आ-आफ्ना सेनाहरूलाई पछि हटाएर तनाव कम गर्न सहमति जनाएका छन्। मिडिया रिपोर्टहरूमा एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीको भनाइलाई उद्धृत गरी यो जानकारी प्रस्तुत गरिएको हो। रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने होर्मुज स्ट्रेट र यसको वरिपरिका समुद्री क्षेत्रमा भएका पछिल्ला भिडन्तपछि दुवै पक्षले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लंघनको आरोप लगाएका थिए।
अमेरिकी अधिकारीले बीबीसीको अमेरिकी साझेदार सञ्चारमाध्यम ‘सीबीएस न्यूज’ लाई उक्त सहमतिको पुष्टि गर्दै अब व्यावसायिक र मालबाहक जहाजहरूले स्वतन्त्र रूपमा यस समुद्री मार्गबाट आवतजावत गर्न सक्ने उल्लेख गरेका छन्। दुई देशबीच जारी युद्धपूर्ण अवस्था पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्ने उद्देश्यले कतारमा नयाँ चरणको प्राविधिक वार्ता पनि जारी रहेको बताए। तर, होर्मुज स्ट्रेटमा आक्रमण रोक्ने र सेना सो क्षेत्रबाट पछि हटाउने विषयमा यी रिपोर्टहरूको प्रकासित पछाडि इरानले अहिलेसम्म आधिकारिक कुनै प्रतिक्रिया दिइसकेको छैन।
यस अघि गत जेठ ३२ गते अमेरिका र इरानले पाकिस्तानको मध्यस्थतामा १४ बुँदे ऐतिहासिक समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर गरेका थिए, जसमा ‘सबै मोर्चामा सैन्य अभियान तुरुन्त र स्थायी रूपमा समाप्त गर्ने’ प्रावधान राखिएको थियो। तर सम्झौता पश्चात पनि सिंगापुरको झण्डा बोकेको ‘एभर लभ्ली’ लगायतका जहाजमाथि भएका आक्रमण र त्यसको जवाफमा अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले इरानी सैन्य ठेगानामा गरेको प्रहारले युद्धविराम जोखिममा परेको थियो। नयाँ सहमतिले तत्कालका लागि युद्धको जोखिमलाई घटाएको र विश्वव्यापी ऊर्जा बजारको जीवनरेखा मानिने होर्मुज स्ट्रेटमा पुनः सहजता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
फिफा विश्वकप २०२६ को नकआउट चरण अन्तर्गत भोलि बिहान २:१५ बजे जर्मनी र पाराग्वेबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ। जर्मनीका जमाल मुसियाला, डेनिस उन्डाभ र म्यानुअल नोयर क्वार्टरफाइनल प्रवेशका लागि मुख्य खेलाडीका रूपमा मैदानमा उत्रिनेछन्। पाराग्वेले जुलियो एन्सिसो, गुस्ताभो गोमेज र मिगुएल अल्मिरोनसँगै जर्मनीविरुद्ध महत्वपूर्ण खेलमा जित लक्ष्य राखेको छ। १५ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ को नकआउट चरण अन्तर्गत भोलि बिहान २:१५ बजे बोस्टनमा जर्मनी र पाराग्वेबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ। समूह चरणको विजेता भए पनि अन्तिम खेलमा पराजित जर्मनी र उत्कृष्ट तेस्रो स्थान हासिल गरी अन्तिम ३२ मा पुगेको पाराग्वे दुवैले जित हात पार्दै क्वार्टरफाइनल यात्रा तय गर्ने चाहना राखेका छन्। चोट र निलम्बनका कारण दुवै टोलिका केही मुख्य खेलाडीहरू बाहिरिएको अवस्थामा मैदान उत्रने स्टारहरूको माथि टोलीलाई जिताउने अतिरिक्त दबाव रहनेछ। जर्मनीका युवा विस्फोटक प्लेमेकरहरू र पाराग्वेका गतिशील काउन्टर अट्याकरहरूको व्यक्तिगत भिडन्तले नै खेलको भाग्य निर्धारण गर्नेछ। खेलमा आफ्नो पक्षमा नतिजा ल्याउन सक्ने दुवै टिमका ३-३ मुख्य खेलाडीहरू यस प्रकार छन्: जर्मनी जमाल मुसियाला (मिडफिल्डर): बायर्न म्युनिखका २३ वर्षीय सुपरस्टार मुसियाला जर्मनीको आक्रमणमा मुख्य मेरुदण्ड हुन्। मैदानको मध्य भागमा उनको जादुमय ड्रिब्लिङ, सानो ठाउँमा पनि डिफेन्डरहरूलाई अलमल्याउन सक्ने कौशल र भिजनले पाराग्वेको रक्षात्मक पर्खाल तोड्न जर्मनीको सबैभन्दा ठूलो साँचो बन्नेछ। डेनिस उन्डाभ (फरवार्ड): जर्मनीको आक्रामक लाइनका सबैभन्दा चलाख र लयमा रहेका फरवार्ड उन्डाभ बक्सभित्र मौका सदुपयोग गर्न खप्पिस छन्। विपक्षी डिफेन्डरहरूलाई आफ्नो शारीरिक शक्तिले दबाबमा राख्न सक्ने र जमाल मुसियाला/फ्लोरियन विर्ट्जले उपलब्ध गराएका सानो ग्यापका पासहरूलाई अचुक फिनिसिङमा परिणत गर्न सक्ने उनको क्षमता पाराग्वेको कडा डिफेन्स तोड्न जर्मनीका लागि प्रमुख हथियार बन्न सक्छ। उनले जारी विश्वकपमा ३ गोल र २ असिस्ट गरेका छन्। म्यानुअल नोयर (गोलकिपर / कप्तान): जर्मनीका लेजेन्डरी कप्तान नोयरसँग नकआउट चरणको विशाल अनुभव छ। इक्वेडर विरुद्धको खेलमा केही कमजोर देखिएको डिफेन्स लाइनलाई कमाण्ड गर्ने र पाराग्वेका तीव्र गतिका विंगरहरूका काउन्टर अट्याक रोक्न उनको ‘स्वीपर-किपर’ भूमिका निर्णायक हुनेछ। पाराग्वे जुलियो एन्सिसो (फरवार्ड): ब्राइटनका तीव्र गतिका युवा फरवार्ड एन्सिसो पाराग्वेको आक्रमणमा मुख्य हथियार हुन्। काउन्टर अट्याकमा जर्मनीको उच्च डिफेन्स लाइनमा खाली ठाउँको फाइदा उठाउँदै विस्फोटक प्रहारबाट गोल निकाल्ने क्षमता उनीसँग छ। गुस्ताभो गोमेज (डिफेन्डर): पाराग्वेका अनुभवी कप्तान र डिफेन्सका मुख्य स्तम्भ गोमेज टोलीका वास्तविक लिडर हुन्। श्लोटरबेक बिना जर्मन डिफेन्सविरुद्ध सेट-पिस (कर्नर र फ्री किक) को बेला अघि बढेर हेडमार्फत गोल गर्ने उनको एरियल क्षमता पाराग्वेको प्रमुख हथियार हो। मिगुएल अल्मिरोन (विङ्गर): न्युक्यासल युनाइटेडका अनुभवी विंगर आल्मिरोन प्रतिबन्धपछि टोलीमा फर्किएर पाराग्वेको आक्रमणमा थप ऊर्जा थपेका छन्। उनको तीव्र गति र बायाँ विंगबाट रक्षापंक्ती चिर्ने शैली जर्मनीका फुलब्याकहरूका लागि कडा चुनौती बन्न सक्छ।
डेढ दशकदेखि रंगमञ्चमा सक्रिय रहेका सुवास अधिकारीले आफ्नो नयाँ नाट्य कृति ‘नो सिग्नल’ आइतबार धरानमा लोकार्पण गरेका छन्। यो कृतिले डिजिटल युगमा हराउँदै गएको मानवीय संवेदना र आधुनिक समाजको एक्लोपनलाई बिम्बात्मक शैलीमा चित्रण गरेको छ। निर्देशक घिमिरे युवराजले प्रविधि जति उन्नत भए पनि मानवीय सम्बन्धको विकल्प नरहेको सन्देश कृतिले दिएको बताएका छन्।
धरान रिडर्स ग्रुपको आयोजनामा सार्वजनिक गरिएको यो नाट्य कृतिमा अधिकारीले डिजिटल प्रविधिमा हराइरहेको आधुनिक समाजमा मानवीय संवेदना उजागर गरेका छन्। उनले भनेका छन् कि डिजिटल प्रविधिले मानिसको जीवन सहज बनाएको भए पनि एक्लोपन हटाउन र जीवनलाई सजीव बनाउन मानवीय सम्बन्धको विकल्प छैन।
लोकार्पण समारोहमा शिल्पी थिएटर, काठमाडौंका निर्देशक घिमिरे युवराजले अधिकारीको कृति ‘नो सिग्नल’ले मानवीय सम्बन्ध, संयोग र जीवनको निस्सारतालाई बिम्बात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरेको उल्लेख गरे। टिप्पणीकार र उपप्राध्यापक राजेश विद्रोहीले विज्ञान र प्रविधिमा प्रगति भए पनि मानवीय सम्बन्ध अपरिहार्य रहने र नाट्यकृतिले आधुनिकताको कारण सिर्जित एक्लोपना र छट्पटीलाई चित्रण गरेको बताए।
सिप्रीको प्रतिवेदनअनुसार जनवरी २०२६ सम्म चीनसँग करिब ६२० वटा परमाणु वारहेड छन्। पछिल्लो एक वर्षमा चीनले परमाणु हतियार थप्ने दर घटाएर वार्षिक करिब २० मा सीमित गरेको छ। चीनले ‘नो फर्स्ट युज’ नीति अपनाएको दाबी गर्दै अमेरिका र रूससँगको त्रिपक्षीय परमाणु वार्ता अस्वीकार गर्दै आएको छ। १५ असार, काठमाडौं। चीन आफ्नो परमाणु हतियारको भण्डार र रणनीतिमा सधैं अपारदर्शी रहँदै आएको छ र यस विषयमा कुनै स्पष्ट जानकारी सार्वजनिक गरेको छैन। चीनको आधिकारिक भनाइअनुसार, यसको परमाणु नीति मुख्यतया आत्मरक्षाका लागि मात्र हो। उसले ‘पहिले परमाणु आक्रमण नगर्ने’ (नो फर्स्ट युज) नीतिमा निरन्तर जोड दिँदै आएको छ। अर्कोतर्फ, चीनले अमेरिका र रूससँगको त्रिपक्षीय परमाणु हतियार नियन्त्रण वार्तामा सहभागी हुन अस्वीकार गर्दै आएको छ र पश्चिमी देशहरूको मागलाई बारम्बार अस्वीकृत गरेको छ।
पश्चिमी विशेषज्ञहरूको अनुसार, हालका वर्षहरूमा चीनले आफ्नो परमाणु क्षमतामा तीव्र रूपमै आधुनिकीकरण गरेको छ। उनीहरूको अनुमान छ कि सन् २०२३ देखि २०२५ सम्म चीनले हरेक वर्ष करिब १०० नयाँ वारहेड थपेको थियो, तर पछिल्लो वर्षमा यो वृद्धि दर घटेर करिब २० मा सीमित भएको छ। पश्चिमी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार, चीनले मिसाइल मिलिटरी साइलो प्रणालीलाई पनि निकै बलियो बनाएको छ, जसको मुख्य उद्देश्य चीनको ‘सेकेन्ड स्ट्राइक’ क्षमतालाई अझ प्रभावकारी बनाउनु हो। बेइजिङले आफ्नो परमाणु शक्ति प्रदर्शनमा कुनै हिचकिचाहट देखाएको छैन। सन् २०२४ मा चीनले हतियाररहित अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रशान्त महासागरमा प्रहार गरेको थियो। साथै, सन् २०२५ को द्वितीय विश्वयुद्ध विजयको वार्षिकोत्सवमा आयोजित परेडमा पहिलो पटक चीनले आफ्नो ‘न्युक्लियर ट्रायड’ प्रदर्शन गरेको थियो, जसमा जमिन, समुद्र र हावाबाट परमाणु हतियार प्रहार गर्ने क्षमता समावेश हुन्छ।
चीनको न्यूनतम भण्डारण र ‘नो फर्स्ट युज’ नीति सङ्कल्पित भए तापनि बेइजिङले आफ्नो परमाणु भण्डार सम्बन्धी विस्तृत जानकारी सार्वजनिक नगरेको छ, तर आधिकारिक रूपमा आफ्नो परमाणु नीति ‘स्थिर, सुसंगत र व्यावहारिक’ रहेको बताउँदै आएको छ। चीनले यस नीतिलाई मुख्य रूपमा आत्मरक्षाका लागि आवश्यक मात्र रहेको दाबी गर्छ। चीनको भनाइअनुसार, उसले आफ्नो परमाणु हतियारहरूलाई सधैं न्यूनतम स्तरमा राखेको छ, जुन मात्र राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि अपरिहार्य छ। अझै, चीनले आफू परमाणु हतियारको होडबाजीमा संलग्न नभएको र विश्वव्यापी रणनीतिक सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको दाबी गर्दछ।
सिक्किमका मुख्यमन्त्री प्रेमसिंह तामाङले नेपाली राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीकी मिडफिल्डर प्रीति राईसँग भेटवार्ता गरेका छन्। मुख्यमन्त्री तामाङले प्रीति र सिक्किमकी व्यावसायिक फुटबलर प्रिया क्षेत्रीको फुटबलप्रतिको समर्पण अत्यन्त प्रेरणादायी रहेको उल्लेख गर्दै उनीहरूलाई शुभकामना दिएका छन्। हालै नेपाली महिला टोलीको सिक्किम भ्रमणको क्रममा भएको मैत्रीपूर्ण खेलपछि मुख्यमन्त्री तामाङले खेलाडीहरूसँग भेट गरेका हुन्। १५ असार, काठमाडौं।
सिक्किमका मुख्यमन्त्री प्रेमसिंह तामाङ (गोले) ले नेपाली राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीकी मिडफिल्डर प्रीति राईसँग आफ्नो सरकारी निवासमा भेटवार्ता गरेका छन्। साथै, उनले सिक्किमकी व्यावसायिक फुटबलर प्रिया क्षेत्रीसँग पनि भेट गरेका छन् र यसको जानकारी सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत सार्वजनिक गरेका छन्। उनले दुवै खेलाडीको फुटबलप्रतिको लगाव, समर्पण र उपलब्धिलाई प्रेरणादायी रहेको उल्लेख गर्दै आगामी यात्राका लागि शुभकामना दिएका छन्।
मुख्यमन्त्री तामाङ नेपाली फुटबलका क्रियाकलापमा विशेष चासो राख्ने नेताका रूपमा परिचित छन्। यसअघि पनि उनले नेपाली खेलाडी तथा टोलीलाई विभिन्न अवसरमा प्रोत्साहन गर्दै आएका छन्। हालै नेपाली राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीले सिक्किम भ्रमणको क्रममा त्यहाँ मैत्रीपूर्ण खेल खेलेको थियो। प्रीति राई नेपाली महिला राष्ट्रिय टोलीको नियमित सदस्यका रूपमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएकी छन्।
नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघले १५ बुँदे सिमरा घोषणापत्र जारी गरी आफ्नो चौथो पूर्ण बैठक सम्पन्न गरेको छ। महासंघले सरकारी विज्ञापन सबै सञ्चार माध्यममा समान अनुपातमा वितरण गर्न सरकारसँग जोरदार माग गरेको छ। बैठकले सञ्चार संस्थाका लागि अनुदान कटौती नगर्न र लोककल्याणकारी विज्ञापनको भुक्तानीमा भइरहेको ढिलाइ अन्त गर्ने सरकारलाई आग्रह गरेको छ। १५ असार, काठमाडौं।
१५ बुँदे सिमरा घोषणापत्र जारी गर्दै नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ (फोनिज) को चौथो पूर्ण बैठक सम्पन्न भएको छ। मधेश प्रदेश अन्तर्गत बाराको सिमरामा १२-१४ असारसम्म बसेको बैठकले सिमरा घोषणापत्र प्रस्तुत गर्दै कार्यक्रम समाप्त गरेको हो। नयाँ सरकारले सरकारी विज्ञापन सबै सञ्चार माध्यमलाई मात्र सीमित नगरी समानुपातिक वितरण गर्न, सञ्चार संस्थाहरूलाई दिँदै आएको अनुदान कटौती नगर्न र लोककल्याणकारी विज्ञापन तथा भुक्तानी प्रक्रियामा ढिलाइ र द्विविधाको अन्त्य गर्न फोनिजले सरकारसँग माग गरेको छ। साथै संघीय गणतन्त्रलाई अझ सशक्त र मितव्ययी बनाउन मिडिया क्षेत्रबाटको भूमिकालाई थप सुदृढ पार्ने निर्णयसमेत बैठकले गरेको छ।
चिकित्सा शिक्षाको नीट-यूजी प्रश्नपत्र बाहिरिएको विषयमा विरोध गर्दै शिक्षाविद् सोनम वाङचुक दिल्लीको जन्तर-मंतरमा आमरण अनशनमा छन्। ककरोच जनता पार्टीले शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा नआएसम्म अनशन जारी रहने चेतावनी दिएको छ। अभिजीत दीपकेले दिल्ली पुलिसमाथि वाङचुकलाई आवश्यक न्यूनतम आधारभूत सुविधा र शौचालयसमेत उपलब्ध नगराएको आरोप लगाएका छन्।
१५ असार, काठमाडौं। चिकित्सा शिक्षातर्फको स्नातक तहको प्रश्नपत्र बाहिरिएको विषयलाई लिएर भारतका शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग्दै प्रख्यात शिक्षाविद् तथा वातावरण कार्यकर्ता सोनम वाङचुक दिल्लीको जन्तर-मंतरमा आमरण अनशनमा बसेका छन्। ‘ककरोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) का संस्थापक अभिजीत दीपकेले दिल्ली पुलिसले वाङचुकलाई आवश्यक न्यूनतम सुविधाहरू समेत उपलब्ध नगराएको आरोप लगाएका छन्।
आइतबार साँझ सामाजिक सञ्जालमा एउटा भिडियो पोस्ट गर्दै दीपकेले भनेका छन्, ‘हामी पुलिससँग अनुरोध गरिरहेका छौँ कि सोनम वाङचुकजी अनशनमा हुनुहुन्छ, तर यहाँ दुईवटा सार्वजनिक शौचालयहरू निकै फोहोर छन्। यी ठाउँहरूमा सफाइ गरिएको छैन र पानी पनि रोकिएको छ।’ उनले प्रश्न गरेका छन्, “सोनम वाङचुकजीका लागि एउटा पोर्टेबल शौचालय किन उपलब्ध गराउन सकिँदैन? पुलिस यसमा अनुमति नदिएर किन रोकेको छ? मोबाइल ट्वाइलेटको प्रयोग किन नदिन्छन्? यो सुविधा केका लागि बनाइएको हो?”
यसअघि पनि दीपकेले विभिन्न माध्यमबाट दिल्ली पुलिसले प्रदर्शनकारीलाई कुनै सहयोग नगरेको आरोप लगाएका थिए। ककरोच जनता पार्टीले देशको प्रतिष्ठित नीट-यूजी परीक्षामा धाँधली र प्रश्नपत्र लीक हुनुमा शिक्षामन्त्रीलाई जिम्मेवार मान्दै उनको राजीनामा नभएसम्म यो भोक हडताल र अनशन जारी रहने चेतावनी दिएको छ।
फिफा विश्वकप २०२६ को राउन्ड अफ ३२ मा आज नेदरल्यान्ड्स र मोरक्को आमनेसामने हुँदैछन्। समूह ‘एफ’ को विजेता नेदरल्यान्ड्स आफ्नो अपराजित यात्रालाई निरन्तरता दिने लक्ष्यमा छ भने मोरक्को ऐतिहासिक सफलता दोहोर्याउन चाहन्छ। यो खेलको विजेताले राउन्ड अफ १६ मा सह-आयोजक क्यानडाको सामना गर्नेछ। १५ असार, काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ को राउन्ड अफ ३२ अन्तर्गत मेक्सिकोको मोन्टेरे रङ्गशालामा तीन पटकको विश्वकप उपविजेता नेदरल्यान्ड्स र कतार विश्वकप २०२२ को सेमिफाइनलिस्ट मोरक्को आमनेसामने हुँदैछन्। समूह ‘एफ’ को विजेता बन्दै नकआउट चरणमा पुगेको नेदरल्यान्ड्स यस खेलमा आफ्नो अपराजित यात्रालाई निरन्तरता दिने लक्ष्यमा हुनेछ। उता समूह ‘सी’ मा स्कटल्यान्ड र हाइटीलाई हराउँदै दोस्रो स्थान हासिल गरेको मोरक्को फेरि एकपटक विश्व फुटबलमा आफ्नो बलियो उपस्थिति प्रमाणित गर्ने योजनासहित मैदान उत्रनेछ। ‘गर या मर’ को यस भिडन्तको विजेताले ह्युस्टनमा हुने राउन्ड अफ १६ मा सह-आयोजक क्यानडाको सामना गर्नेछ।
नेदरल्यान्ड्सले समूह चरणभर प्रभावशाली प्रदर्शन गर्दै अपराजित रहँदै समूह ‘एफ’ को विजेताका रूपमा नकआउट चरणमा स्थान सुरक्षित गरेको थियो। नेदरल्यान्ड्सले पहिलो खेलमा जापानसँग २-२ गोलको बराबरी खेलेको थियो। स्वीडेनलाई ५-१ ले पराजित गर्दा ट्युनिसियालाई ३-१ ले पराजित गर्यो। आक्रमण र रक्षाबीच उत्कृष्ट सन्तुलन कायम गरेको नेदरल्यान्ड्सले तीनवटै खेलमा परिपक्व प्रदर्शन गर्दै आफूलाई उपाधि दावेदारका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। मोरक्कोले कतार विश्वकप २०२२ को ऐतिहासिक सेमिफाइनल यात्रापछि यस संस्करणमा पनि प्रभावशाली प्रदर्शनलाई निरन्तरता दिएको छ। समूह ‘सी’ मा ब्राजिललाई १-१ को बराबरीमा रोकेको मोरक्कोले स्कटल्यान्डलाई १-० अनि हाइटीमाथि ४-२ को जित निकाल्दै दोस्रो स्थानमा रहेर अन्तिम ३२ मा पुगेको छ। मोरक्को आफ्नो अनुशासित रक्षात्मक खेल र तीव्र काउन्टर-अट्याकका कारण फेरि एकपटक खतरनाक टोलीका रूपमा उभिएको छ।
नेदरल्यान्ड्स र मोरक्कोबीच अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा हालसम्म तीन पटक आधिकारिक भेट भएको छ। जसमा नेदरल्यान्ड्सले दुई खेल जितेको छ भने मोरक्कोले एक खेल आफ्नो पक्षमा पारेको छ। विश्वकपको मुख्य प्रतियोगितामा यी दुई टोली यसअघि एकपटक मात्र आमनेसामने भएका छन्। सन् १९९४ को अमेरिका विश्वकपको समूह चरणमा नेदरल्यान्ड्सले मोरक्कोलाई २–१ ले पराजित गरेको थियो। त्यस खेलमा डेनिस बर्गक्याम्प र ब्रायन रोयले गोल गरेका थिए। रोचक तथ्य के छ भने, नेदरल्यान्ड्सका वर्तमान मुख्य प्रशिक्षक रोनाल्ड कोम्यान उक्त खेलमा खेलाडीका रूपमा सुरुआती ११ मै थिए।
नेदरल्यान्ड्स विश्वकपमा अफ्रिकी टोलीविरुद्ध खेलेका पछिल्ला ६ खेलमा अपराजित छ। प्रशिक्षक रोनाल्ड कोम्यानले ४–३–३ को संरचनामा बार्ट भर्ब्रूगेनलाई नै गोलपोस्टको जिम्मेवारी दिने सम्भावना छ। रक्षापङ्क्तिमा डेन्जेल डमफ्रीज, जान पाउल भान हेके, भर्जिल भान डाइक र मिकी भान डे भेन रहने अपेक्षा गरिएको छ। मोरक्को लगातार दोस्रो विश्वकपमा अन्तिम १६ पुग्ने लक्ष्यमा छ। प्रशिक्षक वालिद रेग्रागुईले ४–२–३–१ को संरचनामा यासिन बोनोलाई गोलपोस्टमा राख्ने सम्भावना छ। खेलको मुख्य चुनौती डच टोलीले मोरक्कोको अनुशासित डिफेन्स कसरी भत्काउँछ भन्ने हुनेछ।
खेल: नेदरल्यान्ड्स भर्सेस् मोरक्को
मिति र समय: १६ असार, बिहान ६:४५ बजे
स्थान: मोन्टेरे स्टेडियम, मेक्सिको
प्रत्यक्ष प्रसारण: हिमालय स्पोर्ट्स
डोल्पा जिल्लाको ठूली भेरी नगरपालिका-६ मा सोमबार राति मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा दुई जना घाइते भएका छन्। गम्भीर घाइते सर्जन विकलाई नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरी थप उपचारका लागि सुर्खेत मेडिकल कलेज पठाइएको छ। प्रहरी नायब उपरीक्षक अनिलराज गिरीका अनुसार, अर्को घाइते गोपाल नेपालीलाई जिल्ला अस्पताल दुनैमा उपचार भइरहेको छ।
घाइते सर्जन विक जुम्ला घर भएका २६ वर्षीय युवक हुन्, जो दुनै बजारमा मोटरसाइकल ग्यारेज चलाउँदै आएका थिए। उनलाई हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरिएको हो। डोल्पा प्रहरी नायब उपरीक्षक अनिलराज गिरीका अनुसार, अर्का घाइते गोपाल नेपाली त्रिपुरासुन्दरी-१ रल्ली गाउँका २८ वर्षीय व्यक्ति हुन् र अहिले जिल्ला अस्पताल दुनैमा उपचाररत छन्।
सोमबार राति करिब साढे ८ बजे सदरमुकाम दुनैबाट त्रिपुराकोटतर्फ जाँदै गरेको बा ५४ प ६६८६ नम्बरको मोटरसाइकल अनियन्त्रित भई सडकबाट करिब ५० मिटर तल खसेको थियो।
दुई प्रमुख कम्युनिष्ट पार्टीका चार शीर्ष नेता तथा पूर्वप्रधानमन्त्रीहरूले लामो समयपछि आइतबार एउटै मञ्चमा भेला भई वामपन्थी सहकार्यको आवश्यकतामा जोड दिएकापछि नेकपा एमालेमा नयाँ प्रकारको तरङ्ग चर्किएको छ। महासचिव शङ्कर पोख्रेलले सामाजिक सञ्जालमार्फत मार्क्सको भनाइ उद्धृत गर्दै लेखेका छन्- समय र परिवेश परिवर्तन भएकोले विगतका घटना, नारा र प्रवृत्तिलाई हूबहू दोहोर्याउनु उपयुक्त हुँदैन। उनका असहमतिपूर्ण भनाइलाई पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले सरकारको गतिविधिलाई प्रतिरोध गर्न एकजुट हुनुपर्ने धारणा तर्फ संकेत गरिएको छ।
“पुनर्गठन अहिले नेपालको राजनीतिमा जरुरी छ, नेपाली कांग्रेस त्यस प्रक्रियाबाट गुज्रिरहेको छ, नेकपा एमालेमा नीति र नेतृत्व दुबै पक्षमा पुनर्गठनको कुरा उठिरहेको छ,” एमाले उपाध्यक्ष रघुजी पन्तले बताएका छन्, “सरकारको गलत कार्य विरुद्ध आवश्यक कार्यगत एकता स्वाभाविक भएता पनि एकता वा कार्यगत एकताको नाराले पुनर्गठनलाई चुहावट गर्नु हुँदैन, सायद साथीहरूले यथार्थमा त्यही कुरा संकेत गर्न खोजेका हुन्।” महासचिव पोख्रेलसहितका नेताहरूले विगतमा ओलीलाई सघाउँदै एमाले अध्यक्षबाट हटाउन प्रयास गरेको खबर सार्वजनिक भएपछि नयाँ राजनीतिक घटनाक्रम देखा परेको छ।
महाधिवेशनमा ओली पक्षलाई चुनौती दिने समूह पहिले पनि ओलीलाई नेतृत्व छोड्न दबाब दिने समूह नै थियो। पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले खुल्ला रूपमा अध्यक्षमा उम्मेदवारी दिने संकेत दिएकी थिइन्। तर पार्टीले उनलाई सदस्यता नदिएको कारण तत्कालीन वरिष्ठ उपाध्यक्ष ईश्वर पोखरेल नेतृत्वको समूहले महाधिवेशनमा ओलीविरुद्ध चुनौती दियो। ओलीले ‘राजनीतिक चाल’ खेलेको भन्ने बुझाइ प्रकट भएको छ।
प्रचण्डले भनेका छन्, “राष्ट्रिय स्वाधीनता, निरङ्कुशता विरुद्ध, वैदेशिक दबाव र हस्तक्षेप विरुद्ध छिटोभन्दा छिटो वामपन्थी र देशभक्तहरू एक हुनुपर्छ।” उनले संसद, सडक र चुनावमा सहकार्यको प्रस्ताव राख्दै भने, “आजै सकिन्छ भने आजै, सके भोलि गरेर, भोलि पनि सजिलो छैन, सके जतिशीघ्र हुन्छ उत्तम, ढिला गरे भने दुर्घटना अझै भयानक हुनेछ।” तर एमाले नेता गोकुल बास्कोटाले यसप्रति बेवास्ता गरिरहेका छन् र आलोचना गरेका छन्।
“भयावह खतरा देखाउँदै नेतृत्वले फैलाएको यो कथित सन्देश आफ्नै असफलता छोप्न र सत्ता टिकाउन खोजिएको पुरानो हतियार हो,” गोकुल बास्कोटाले लेखेका छन्, “सुधार र शक्ति आर्जन नै हो भने पहिले फुटेर गल्ती स्वीकार्नुपर्छ।” ओलीले आफ्नो प्रधानमन्त्री कार्यकालमा भदौ २३ र २४ गतेको घटनालाई सधैं ‘षड्यन्त्र’ भनेका छन्। चुनावलाई त्यो षड्यन्त्रले कभर गरेको उनको आरोप छ। प्रचण्डले पनि पहिलोपटक आइतबार आयोजित कार्यक्रममा भदौ २४ को घटना र चुनाव षड्यन्त्रको परिणाम भएको बताएका छन्।
१५ असार, काठमाडौं । चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले सोमबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै जापानको ‘पुनः सैन्यीकरण’ र ‘परमाणु हतियार प्राप्त गर्ने’ प्रयासलाई रोक्नका लागि निर्यात नियन्त्रण सूचीमा २० वटा जापानी संस्थाहरूलाई सूचीकृत गरेको जनाएको छ। मन्त्रालयका अनुसार यी संस्थाहरू जापानको सैन्य क्षमता अभिवृद्धिमा संलग्न रहेका छन्। यसका साथै अन्य २० वटा जापानी संस्थाहरूलाई छुट्टै निगरानी सूचीमा पनि राखिएको छ। चीनको राष्ट्रिय सुरक्षा र हितको रक्षा गर्न तथा परमाणु अप्रसार जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वहरू पूरा गर्न यो कदम चालिएको मन्त्रालयले थपेको छ।
वाणिज्य मन्त्रालयका प्रवक्ताले चीनको यो कदम पूर्ण रूपमा कानूनसम्मत रहेको र यसले निश्चित सङ्ख्याका जापानी संस्थाहरू र द्वैध उपयोगका सामग्रीहरूलाई मात्र लक्षित गरेको स्पष्ट पारेका छन्। प्रवक्ताले भने, ‘यसले चीन र जापानबीचको सामान्य आर्थिक तथा व्यापारिक आदानप्रदानलाई कुनै असर गर्ने छैन। इमानदार र कानूनको पालना गर्ने जापानी कम्पनीहरूले यसमा बिल्कुलै चिन्ता लिनुपर्दछैन।’ निर्यात नियन्त्रण सूचीमा परेका संस्थाहरूमा जापानको ‘नेसनल इन्स्टिच्युट फर डिफेन्स स्टडिज’ र स्थल, जल तथा हवाई हतियार प्रणालीका लागि काम गर्ने सैन्य अनुसन्धान संस्थानहरू सामेल छन्।
यस सूचीमा ‘मित्सुबिसी इलेक्ट्रिक’ र ‘मित्सुबिसी हेभी इन्डस्ट्रिज’ अन्तर्गतका कयौँ शाखाहरू पनि परेका छन्, जसको व्यवसाय रक्षा तथा अन्तरिक्ष प्रणाली, विशेष सफ्टवेयर विकास, सुक्ष्म यन्त्र उत्पादन, इन्जिनियरिङ सेवा, लजिस्टिक, सामुद्रिक प्रविधि र विशेष सवारी साधनका लागि प्राविधिक सहयोग गर्ने क्षेत्रमा फैलिएको छ। कावासाकी हेभी इन्डस्ट्रिजको सहायक कम्पनी तथा जापानकै अग्रणी एयरोस्पेस विशेषज्ञ कम्पनी ‘निप्पी कर्पोरेसन’ लाई पनि यो प्रतिबन्ध लगाइएको छ।
यसअघि गत फेब्रुअरीमा पनि चीनले जापानका केही ठूला कम्पनीसहित २० वटा संस्थालाई निर्यात नियन्त्रण सूचीमा र अन्य २० वटालाई निगरानी सूचीमा राखेको थियो। टोकियोमाथि आर्थिक दबाब बढाउन र निश्चित सामानहरूको व्यापारमा कडा निगरानी राख्न चीनले यो रणनीति अपनाएको हो। यो कदम बेइजिङले जनवरीमा ‘डुअल-यूज’ सामग्रीहरूको निर्यात नियन्त्रणलाई सुदृढ गर्ने घोषणा गरेलगत्तै चालिएको थियो।
