लेखक: space4knews

ओमानको नजिकै समुद्रमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले गरेको सैन्य कारबाहीका क्रममा एउटा ट्याङ्करमा आगो लागेपछि चालकदलका २४ सदस्यलाई उद्धार गरिएको छ। भारतीय अधिकारीहरूले भनेका छन् कि उद्धार गरिएका सबै भारतीय नागरिक हुन्। यो घटना सोमबारको हो। चालकदलले ट्याङ्करमा आगो फैलिएको र पानीमा डुब्न लागेको भन्दै उद्धारको आग्रह गर्दै सन्देश पठाएका थिए। उक्त ट्याङ्करमा कुनै मालसामान थिएन।

यो खाडी क्षेत्रको समुद्रमा व्यापारिक जहाजले भोग्नुपर्ने ताजा घटना हो। इरानविरुद्ध अमेरिका र इजरायलले युद्ध थालेपछि खाडीको समुद्री आवागमनमा जोखिम बढेको छ। ओमानको खाडी र होर्मुज स्ट्रेटमा जलमार्ग अवरुद्ध भएको भनी सैन्य गतिविधि तीव्र भएको छ। भारतको बन्दरगाह तथा जलमार्ग मन्त्रालयका अधिकारी ओपेशकुमार शर्माका अनुसार, एमटी म्याभिरेक्स नामक ट्याङ्करमा सोमबार स्थानीय समय अनुसार दिउँसो १ः३० बजे आगो लागेको थियो। उद्धार गरिएका सबै भारतीय सुरक्षित छन् र उनीहरूको सुरक्षाका लागि सरकारी निकायहरूसँग समन्वय भइरहेको छ।

भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार उक्त ट्याङ्करमा रहेका चालकदलका सबै सदस्यलाई ओमानी हेलिकप्टरले उद्धार गरी मसिराह टापुमा लगिएको छ। अमेरिकाले इरानसँग सम्बन्ध भएको भन्दै म्याभिरेक्सलाई पहिला प्रतिबन्ध लगाएको जनाएको छ भनी रोएटर्सले प्रकाशन गरेको छ। भारतीय व्यावसायिक नाविकहरूको सङ्घ–अल इण्डिया सीफेरर्स यूनियनका अनुसार आगो लागेपछि उद्धारको अनुरोध गरिएको सन्देश आएको र त्यसपछि उद्धार कार्यमा ती सदस्यहरूसँग सम्पर्कमा रहेको बताइएको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले एउटा विज्ञप्ति जारी गर्दै ८ जुनमा ओमानको खाडीमा अमेरिकी सैनिकहरूले “एउटा मालरहित तेल ट्याङ्करलाई निष्क्रिय पारेको” जानकारी दिएको छ। यो जहाज इरानको एउटा बन्दरगाहमा जान खोजेको र त्यसले इरानविरुद्ध जारी नाकाबन्दी उल्लङ्घन गरेको भन्दै कारबाही गरिएको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। “चालकदलले अमेरिकी सेनाको निर्देशन पालना नगरेपछि यूएसएस अब्राहम लिंकन (CVN 72) बाट उडेको एफ/ए-१८ सुपर होर्नेट लडाकु विमानले उक्त जहाजको इन्जिनियरिङ र स्टीयरिङ कक्षमा लक्ष्यित क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ।

प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी)ले बैंकिङ कसुरसहित १४ मुद्दाका फरार अभियुक्त राजु मिजारलाई पक्राउ गरेको छ। अदालतको फैसला कार्यान्वयनका लागि मिजारलाई काठमाडौं जिल्ला अदालतमार्फत कारागार पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ। २६ जेठ, काठमाडौं। प्रहरीले केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी)ले बैंकिङ कसुरसहित १४ मुद्दामा फरार रहेका अभियुक्तलाई पक्राउ गरेको छ। देवीचन्द्र जोशी लगायतको जाहेरी अनुसार बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–५ निवासी ४७ वर्षीय राजु मिजारलाई सीआईबीले पक्राउ गरेको हो। उनीमाथि बैंकिङ कसुरका १२ र चेक अनादारका २ गरी जम्मा १४ मुद्दा दर्ता रहेका छन्। उनीमाथिको मुद्दाको बिगो दुई करोड ५८ लाख ६२ हजार ७१६ रुपैयाँ रहेको छ भने जरिवाना ४३ लाख २३ हजार ५४३ रुपैयाँ र क्षतिपूर्ति १ लाख ७२ हजार ९४१ रुपैयाँ तोकिएको छ। यसका साथै उनीमाथि ९० दिन कैदको सजाय समेत सुनाइएको प्रहरीले जनाएको छ। फैसला अनुसार उनलाई काठमाडौं जिल्ला अदालतबाट कारागार पठाइएको छ।

लेखको जानकारी
एकपछि अर्को विशिष्ट अतिथिलाई आफ्नै देशमा आमन्त्रण गरेपछि चिनियाँ नेता सी जिन्पिङ आफैँ विदेश भ्रमणमा निस्किएका छन्। लामो समयदेखि अपेक्षित उत्तर कोरियासँगको शिखर बैठक चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङले रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग चिया संवाद गरेपछि र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग बितिएको महिना प्रत्यक्ष संवाद गरेपछि हुन लागेको हो। यो सन् २०२६ मा हुन लागेको उनको पहिलो विदेश भ्रमण हो। अस्थिर छिमेकीसँगको सम्बन्धमा उनले जोड दिएका छन्।
“दुबैबीचको सम्बन्ध रणनीतिक आवश्यकताको हो तर विवादमुक्त छैन,” सोलस्थित सेजोङ इन्स्टिट्यूटका अनुसन्धान फेलो इन-जो चोई बताउँछिन्। अत्यन्त नियोजित ढंगले व्यवस्थापन हुने सार्वजनिक अन्तरक्रियाबाहेक सी जिन्पिङ र किम जङ अनबीचको भेटले दुवै बेइजिङ र प्योङयाङलाई आफ्नो ‘रगतमा स्थापित’ साझेदारीमा नयाँ आयाम ल्याउने अवसर दिने विश्वास गरिन्छ।
दुई देशको उतारचढावपूर्ण सम्बन्ध भएकामा समेत चिनियाँ विदेशमन्त्रीले सम्बन्धको व्याख्यामा उक्त पदावली बारम्बार प्रयोग गर्छन्। प्रेम र घृणाको सम्बन्ध सुरुदेखिनै यी दुई समाजवादी देशहरूले बाह्य प्रभाव र स्वतन्त्रताको जटिल सन्तुलन कायम गर्दै आएका छन्। तर प्योङयाङ र मस्कोबीचको सम्बन्धले अवस्था अझै जटिल बनाएको छ।
सन् १९५० देखि १९५३ सम्मको कोरियाली युद्धमा चीनले हजारौँ सैनिकहरू उत्तर कोरियाको निम्ति बलिदान गरेको थियो। चिनियाँ नेता माओ त्से तुङले उत्तर कोरियाको रणनीतिक महत्वलाई ओठ र दाँतसँग तुलना गरेका थिए। तर उत्तर कोरियाका संस्थापक नेता किम इल सङले थप सैन्य ग्यारेन्टीको खोजी गर्दै सन् १९६१ मा सोभियत सङ्घसँग गठबन्धन गर्‍यो।
किम इल सङको जुछे विचारधारा अन्तर्गत उत्तर कोरियाले अन्ततः आत्मनिर्भरता कायम गर्ने लक्ष्य लिएको थियो। दुई प्रमुख शक्तिहरूबाट सैन्य समर्थन लिनेले यस अर्थ राख्थ्यो कि उत्तर कोरिया ती दुवै देशको ‘स्याटेलाइट स्टेट’ बन्ने सम्भावना कम थियो।
त्यतिबेला प्योङयाङ सहायता र तेलको लागि सोभियत सङ्घमा निर्भर थियो। भोकमरीका कारण चिनियाँ नागरिकहरू टुमेन नदी पार गरेर सीमामा थिए। केही व्यक्ति उत्तर कोरियाको शिक्षा प्रणाली समृद्ध मान्दै त्यहाँको विद्यालयहरूमा अध्ययन पनि गरेका थिए।
सन् १९९१ मा सोभियत सङ्घको विघटनपछि उत्तर कोरियाले आफ्नो सैन्य साझेदार र आर्थिक सहयोगको प्रमुख स्रोत गुमायो। यसले प्रभावशाली चीनलाई प्योङयाङको मुख्य हितैषी बन्न बाटो खोल्यो। चीन उत्तर कोरियाको प्रमुख व्यापार साझेदार हो। यी सीमापार स्थिरताका लागि चिनियाँ लगानी र अमेरिकाको साझेदार रहेको दक्षिण कोरियालाई सन्तुलनमा राख्ने एक माध्यम पनि हो।
“उत्तर कोरियाको सत्ता ढलेन भनेर चीनले पर्याप्त आर्थिक सहयोग मात्र होइन, रुपान्तरणकारी लगानी पनि उपलब्ध गराउँछ जसले पूर्ण आत्मनिर्भरता निर्माणमा मद्दत गर्छ,” हार्भर्ड विश्वविद्यालयको एसिया सेन्टरका सियोङ-ह्योन लीले भने।
बदला स्वरूप चीनले ‘क्यालन्डर डिसिप्लिन’को अपेक्षा राख्छ। त्यो अलिखित नियमले चीनका संवेदनशील आन्तरिक र कूटनीतिक घटनाक्रममा प्योङयाङले ठूला उत्तेजक आन्दोलन नगर्ने सुनिश्चित पार्न खोज्छ। यद्यपि उत्तर कोरियाले यसलाई पूर्णतः पालना नगरेको छ।
वृद्धि हुँदै गएको परमाणु महत्वाकाङ्क्षाले चीनलाई चिन्तित बनाएको छ। चीन परमाणुरहित कोरियाली प्रायद्वीप चाहन्थ्यो, तर उत्तर कोरियाले यसको बिरुद्ध परमाणु कार्यक्रम विस्तार गर्‍यो। किम इल सङले सन् १९६४ मा योङ्ब्योन परमाणु अनुसन्धान केन्द्रको स्थापना गर्दै विश्वकै सबैभन्दा सानो परमाणु अस्त्र भण्डारको आधार तयार गरे।
सन् १९८५ मा उनले अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु अप्रसार सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए, तर सर्तहरूको उल्लङ्घन गर्दै प्लूटोनियम भण्डारण गरे। उनले आफ्नो मुलुक युद्धका लागि तयार पारिरहेको अवस्थालाई देखेनन्। उनका छोरा किम जङ इलले सन् १९९४ मा सत्ता सम्हाल्दा उक्त कार्यक्रमलाई कूटनीतिक अस्त्रका रुपमा प्रयोग गर्‍यो।
सन् २००३ मा उत्तर कोरियाले परमाणु अप्रसार सन्धिबाट अलग हुने निर्णय गर्‍यो। तीन वर्षपछि पहिलो परमाणु परीक्षण गरे, जसप्रति संयुक्त राष्ट्रसङ्घले कडा प्रतिबन्धहरू लगायो। चीनको सहमतिबिना त्यो सम्भव थिएन। चीनले परीक्षण कार्यलाई ‘घोर उत्तेजनात्मक’ भने तर सम्पूर्ण आर्थिक प्रभाव प्रयोग गर्नबाट रोकियो।
“उत्तर कोरियाको विघटन वा गम्भीर अस्थिरताले बेइजिङका लागि ठूलो जोखिम निम्त्याउने छ, जस्तै शरणार्थीहरूको आवतजावत, परमाणु अनिश्चितता र अमेरिकी वा दक्षिण कोरियाली सैन्य प्रभाव फैलिनु,” चोई बताउँछिन्। उनले यी चिन्ताहरूको सम्बोधन बेइजिङका लागि प्योङयाङको परमाणु कार्यक्रम भन्दा बढी महत्वपूर्ण रहेको उल्लेख गरिन्।
सन् २०११ मा किम जङ अन सत्तामा आएपछि उनले चिनियाँ नियन्त्रणको भ्रम तोड्न रकेट कार्यक्रम तीव्र पारे। सत्तारोहणसँगै संविधान संशोधन गरी उत्तर कोरियालाई परमाणु राष्ट्र घोषणा गरे। चीन संवेदनशील नेतृत्व हस्तान्तरणको समयमा दिर्घकालीन परमाणु परीक्षणहरू भयो।
“किम जङ इलले चीनको कूटनीतिक तालप्रति सम्मान राख्थे, तर किम जङ अनले समयतालिका रणनीतिक अस्त्र बनाए,” लीले भने।
सन् २०१३ को मार्चमा सी जिन्पिङ राष्ट्रपतिका रूपमा शपथ ग्रहण गर्नुभन्दा अघि किमले तेस्रो परमाणु परीक्षण गर्‍यो। चीनतर्फका दूतलाई मृत्युदण्ड दिएपछि सीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घका प्रतिबन्ध कडा पार्न समर्थन जनाए र दक्षिण कोरियासँग उभिएर उत्तरको परमाणु महत्वाकाङ्क्षा “कुनै पनि अवस्थामा स्वीकार्य नहुने” घोषणा गर्‍यो।
रुस नयाँ साझेदार भएकाले किमले बेइजिङप्रतिको निर्भरता घटाउने प्रयास गर्‍यो। सम्बन्ध पुनर्निर्माणमा समय लाग्यो तर अन्ततः एप्रिल २०१४ मा क्रेम्लिनले ११ अर्ब डलर ऋणको ९०% माफी गर्‍यो र व्यापार सम्झौताहरू भए। युक्रेनमाथि रुसी आक्रमणले दुवैलाई अझ नजिक ल्यायो।
संयुक्त राज्य अमेरिकाको अनुमान अनुसार, किमले मस्कोलाई युक्रेनमा प्रयोग गर्न १० लाखभन्दा धेरै तोपका गोलाबारी र ग्राड रकेटहरू बिक्री गरेका छन्। केही अनुसन्धानले रुसी लगानीमा लड्दा २,३०० भन्दा बढी उत्तर कोरियाली सैनिकहरू मारिएको देखाएको छ।
यो निकटताले चीनको रुचि उत्तर कोरियातर्फ बढायो र सन् २०२४ मा दुई देशले साझेदारी रक्षा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। उत्तर कोरिया अहिलेसम्म चीनको एकमात्र औपचारिक सैन्य साझेदार हो।
“रुस र उत्तर कोरियाले सन् २०२४ देखि सम्बन्ध गहिरो पारेपछि बेइजिङले प्योङयाङसँग सम्बन्ध सुदृढ पार्न योजनाबद्ध प्रयास गरिरहेको छ,” ब्रुकिङ्स इन्स्टिट्यूशनकी पेट्रिसिआ एम किम भन्छिन्। “मस्कोले उत्तर कोरियाको प्रमुख रणनीतिक साझेदार बन्ना खोज्दा चीन स्वीकृत छैन।
सेप्टेम्बरमा विजय दिवस परेडमा सी जिन्पिङले किम र पुटिनलाई अतिथि बनाएपछि कार्यक्रममा किमलाई चिनियाँ नेताको छेउमा उभिएको देखियो जुन दुर्लभ र महत्वपूर्ण थियो।
त्यस्तै अन्य उच्चस्तरीय व्यावसायिक र कूटनीतिक प्रयासमा यात्रुवाहक रेलको सेवा सुरु, एअर चाइनाको सोझो उडान र चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली चियाङ र विदेशमन्त्री वाङ यीको प्योङयाङ भ्रमण पर्दछन्।
हार्भर्ड विश्वविद्यालयको एशिया सेन्टरका वरिष्ठ फेलो लीले ‘किमको नयाँ परमाणु डक्ट्रिनप्रति मौन समर्थन’ले बेइजिङले छिमेकी कम्युनिस्ट देशप्रतिको अवधारणामा आएको परिवर्तन देखाउँछ भनेका छन्।
“यो परिवर्तन सन् २०१८ को मेमा ट्रम्प र सीको शिखर बैठकमा स्पष्ट देखियो। त्यहाँ आधिकारिक वक्तव्यबाट ‘परमाणु निरस्त्रीकरण’ शब्द हटाइयो र वाशिङ्टनबाट फरक धारणा प्रस्तुत गरियो,” उनले भने।
सीको भ्रमणले उत्तर कोरियालाई थप सन्तुष्ट पार्ने सम्भावना छ। उत्तर कोरियाले आफ्नो मान्यतामा कडाइ देखाउनु रणनीतिक लाभका लागि हो तर जीवनरक्षक प्रणाली तोड्ने चासो छैन।
“विकास भइरहेका रणनीतिक त्रिभुजबाट सबैभन्दा फाइदा उठाउने पक्ष उत्तर कोरिया नै हो,” किम भन्छिन्। “प्योङयाङलाई आफ्नो पक्षमा पार्दा मस्को र बेइजिङ दुवै लाभान्वित हुन्छन्।”
लीका अनुसार वास्तविकतामा बेइजिङले प्योङयाङ गुमाएको छैन, गुमाएको त केवल आफ्नो एकाधिकार मात्र हो।

नेकपा एमालेले पार्टी पुनर्गठनका लागि आगामी ३० जेठदेखि १९ असारसम्म प्रदेशगत रूपमा सुझाव सङ्कलन गर्ने योजना बनाएको छ। उपाध्यक्ष रामबहादुर थापाको नेतृत्वमा गठन गरिएको कार्यदलले सुझाव सङ्कलनका लागि कार्यतालिका तयार गरेको हो। यस कार्यक्रममा सम्बन्धित क्षेत्रका केन्द्रीय सदस्य, प्रदेश र जिल्ला पदाधिकारीहरू सहभागी हुनेछन्।

२६ जेठ, काठमाडौं। नेकपा एमालेको पुनर्गठनका लागि सुझाव प्रदेशगत रूपमा सङ्कलन गरिने भएको छ। उपाध्यक्ष रामबहादुर थापाको नेतृत्वमा गठन गरिएको कार्यदलको आज बैठक बसेको थियो। बैठकले प्रदेशगत रूपमा सुझाव सङ्कलन गर्न कार्यतालिका तय गरेको छ। महासचिव शंकर पोखरेलका अनुसार ३० जेठमा बागमती, २ असारमा कोशी, ४ असारमा लुम्बिनी, ६ असारमा सुदूरपश्चिम, ८ असारमा कर्णाली, १३ असारमा मधेश र १६ असारमा राजधानी प्रदेशमा सुझाव सङ्कलन हुनेछ। १७ असारमा सम्पर्क समन्वय, १८ असारमा जनसंगठन, र १९ असारमा विभाग प्रमुख र पदाधिकारीहरूबाट सुझाव सङ्कलन गरिनेछ। सुझाव सङ्कलन भेलामा सम्बन्धित भूगोलमा रहेका केन्द्रीय सदस्य, प्रदेश पदाधिकारी र जिल्लाका पदाधिकारीहरू सहभागी हुनेछन्। सुझाव सङ्कलन कार्यको सदस्य सचिव महासचिव पोखरेल रहने निर्णय गरिएको छ।

नेपाली कांग्रेसका नेता गगन थापाले पार्टीमा ६ देखि साढे ६ लाख क्रियाशील सदस्यताको अद्यावधिक हुने आशा व्यक्त गरेका छन्। थापाका अनुसार, २८ जेठसम्म अद्यावधिक प्रक्रिया पूरा गरिनेछ र सोमबार साँझसम्म पाँच लाखभन्दा बढीले सदस्यता नवीकरण गरिसकेका छन्। पार्टीको आन्तरिक विवाद समाधानका लागि उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले असन्तुष्ट नेताहरूसँग छलफल गरिरहेका छन् भनी थापाले जानकारी दिएका छन्।

२६ जेठ, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले निर्धारित संख्यामा क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक हुने स्पष्ट पारेका छन्। चितवनमा मंगलबार बिहान सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै उनले आफूहरूले अपेक्षा गरेको मात्रामा सदस्यता नवीकरण हुने जानकारी दिएका छन्। ‘६ देखि साढे ६ लाख क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक हुनेछ,’ सभापति थापाले भने, ‘त्यही हाम्रो अनुमान र अपेक्षा हो।’

ठूलो महाधिवेशनको तयारीमा थापाले यसअघि १५औँ महाधिवेशनका लागि ७ लाख ८० हजार क्रियाशील सदस्यता नवीकरण गरिएको समेत उल्लेख गरे। सोमबारसम्म पाँच लाखभन्दा बढी सदस्यहरूले आफ्नो सदस्यता नवीकरण गरिसकेको जानकारी दिँदै सभापतिले भने, ‘नवीकरण गर्ने संख्याअनुसार कुल ७ लाख ८० हजारको हाराहारी थियो, तर हिजो साँझसम्म बैठकको क्रममा पाँच लाखभन्दा बढीले अद्यावधिक गरिसकेका छन्।’

नवीकरण पछि सहभागी सदस्य संख्या लगभग एकदेखि डेढ लाखले घटेको विषयमा पत्रकारहरूले प्रश्न गर्दा, थापाले जवाफ दिए, ‘अधिवेशनका लागि मात्र क्रियाशील सदस्य बनेका साथीहरू अब निरन्तरता दिँदैनन् भन्ने हाम्रो चाहना हो।’ कांग्रेसको क्रियाशील सदस्य बन्न व्यक्तिगत रूपमा सहभागिता आवश्यक हुने उनले स्पष्ट पारे। ‘यो पटक क्रियाशील सदस्यता कोही अन्यले गरिदिएर मान्य हुँदैन,’ थापाले भने, ‘म आफैं सहभागी हुनुपर्छ। यही हाम्रो नवीकरण प्रक्रिया हो।’

थापाले २८ जेठ भित्र सबै अद्यावधिक कार्य सम्पन्न गरेर केही दिन क्रियाशील सदस्यताको काम जारी रहने र त्यसपछि महाधिवेशनका अन्य प्रक्रिया अघि बढ्ने बताए। ‘जेठ २८ भित्र अद्यावधिकको काम सकिनेछ। त्यसपछि केही दिन अरु सदस्यता सम्बन्धि काम गर्नेछौं। जब यो प्रक्रिया सकिन्छ, महाधिवेशनका अन्य नियमित प्रक्रियाहरू अघि बढ्नेछन्,’ उनले बताए। पार्टीको आन्तरिक विवाद समाधानका लागि उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले असन्तुष्ट नेताहरूसँग निरन्तर कुराकानी गरिरहेको बताए। ‘हाल उपसभापति शर्माले आवश्यक नेताहरूसँग कुराकानी गरिरहेका छन्,’ थापाले भने, ‘हामी पार्टीका कामहरू पनि निरन्तर अघि बढाइरहेका छौं र नेतृत्वसँग संवाद भैरहेको छ।’ थापा चितवनबाट गोरखाका लागि प्रस्थान गरेका छन्।