काठमाडौं र ललितपुरका ५७ वटा मसाज सेन्टरमा प्रहरी छापा मारेर २५८ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। पक्राउ पर्नेमा २४० महिला र १८ पुरुष रहेका छन्। प्रहरीले उनीहरूलाई अनैतिक क्रियाकलापमा संलग्न रहेको आरोपमा नियन्त्रणमा लिएको जानकारी दिएको छ। २० वैशाख, काठमाडौं। काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले आइतबार ५७ वटा मसाज सेन्टरहरूमा छापा मारेको हो। पक्राउ परेकाहरूलाई अनैतिक क्रियाकलाप गरेको आरोप लागेको छ। प्रहरीले काठमाडौंको ठमेल, बौद्ध र ललितपुरका विभिन्न स्थानमा रहेका मसाज सेन्टरहरूमा छापा मारेर २४० महिला र १८ पुरुषलाई नियन्त्रणमा लिएको जनाएको छ।
सरकारले काठमाडौंका थापाथली, मनोहरा, शान्तिनगर लगायतका क्षेत्रहरूमा डोजर चलाउन थालेपछि घरधनीहरूले लालपुर्जाको फोटोकपी टाँसेका छन्। रावल आयोगले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदन अनुसार काठमाडौंमा १ हजार ८०० रोपनी सरकारी जग्गा अतिक्रमण गरिएको छ र केही जग्गा पुनः सरकारी कायम भइसकेको छ। काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारीले नापी, मालपोत, शहरी विकास र महानगरका प्रतिनिधिसहित निर्णय टोली खटाएर अतिक्रमित बस्ती हटाउन कारबाही गर्ने बताए।
डोजर चलाउन थालेपछि थापाथली, मनोहरा, शान्तिनगर (गैरीगाउँ), बंशीघाट, शंखमुल, बल्खु, अनामनगर, बालाजु लगायतका सुकुमवासी बस्तीमा घरधनीहरूले आफ्नो संरचनामा लालपुर्जाको फोटोकपी टाँसेका छन्। तर, यस्ता टाँसिएका लालपुर्जा कपीले सबैको घर बचाउन सकेका छैनन्। शनिबार विष्णुमति किनारका लालपुर्जा टाँसिएका आठ वटा घरमा डोजर चलाइएको छ। आइतबार डोजर लागेको अनामनगरको आठ तले घरमा पनि लालपुर्जा टाँसिएको थियो।
रुद्रमति पुल नजिकै रहेको उक्त भवनमा उच्च अदालतको आदेश, नक्सा पास, मालपोत तिरेको रसिद पनि टाँसिएको थियो। तर त्यो घरमा डोजर किन चलाइयो? ‘आठ तले घरको केही भाग रावल आयोगले अतिक्रमित क्षेत्र भनेर तोकिएको रहेछ, त्यस अनुसार भत्काएका हौं,’ फिल्डमा खटिएका एक अधिकारीले भने। रावल आयोगले साविक कित्ता नम्बर ६० को जग्गा कान्छीनानी अधिकारीकै पालामा मिचिएको जनाएको छ।
रावल आयोग के हो? यसको चर्चा गरौं। २०४९ पुसमा पूर्वसचिव रामबहादुर रावलको अध्यक्षतामा गठन भएको ‘सरकारी तथा सार्वजनिक जग्गा छानबिन एवं संरक्षण सम्बन्धी उच्चस्तरीय आयोग’लाई बोलीचालीको भाषामा ‘रावल आयोग’ भनिन्छ। आयोगले दुई वर्ष लगाएर प्रतिवेदन तयार पारे पनि सरकारले कहिल्यै सार्वजनिक गरेन। काठमाडौंमा मात्र १ हजार ८०० रोपनी जग्गा मिचिएको छ। रावल आयोगले तीन दशकअघि मात्रै काठमाडौंमा ५ हजार ९७८ जनाले १ हजार ३४७ रोपनी साँधमा रहेको सरकारी जग्गालाई व्यक्तिको नाममा गरेको ठहर गरेको थियो।
सरकारले डोजर चलाउन लागेको अर्को क्षेत्र हो, खाडी बस्ती (सामाखुशी)। त्यहाँ केही घरधनीहरूले पनि लालपुर्जा टाँसेका छन्। तर दुई वटा सटर सहितको उक्त घर सात आना भन्दा कम जग्गामा बन्ने सम्भावना नभएको वेग्लै अध्ययनले देखाएको छ। नापी विभागका सूचना अधिकारी दयानन्द जोशी भन्छन्, संरचनाले ओगटेको सबै क्षेत्रफलको जग्गाको लालपुर्जा नभएको घर पनि भत्किने सूचीमा पर्नेछ।
काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वरराज पौडेलले अतिक्रमित बस्ती हटाउने क्रममा लालपुर्जा देखाउन थालेपछि तत्काल नापजाँच गरेर निर्णय गर्न छुट्टै टोली खटाएको बताए। ‘नापी, मालपोत, शहरी विकास र महानगरका प्रतिनिधिहरू छन्। अदालतका फैसलाको व्याख्या गर्न सक्ने विज्ञहरू पनि टोलीमा छन्,’ पौडेलले भने।
नेपाल प्रहरीले अप्रिल फुलको रूपमा फेसबुक मार्फत क्युआर कोड प्रयोग गरी सामाजिक सञ्जालमा आउने हरेक कुरा सत्य नहुने सन्देश दिएको छ। प्रहरीले ७९ हजार नेटवर्क र सोसल मिडिया डेस्कको माध्यमबाट घटनाका सूचना तुरुन्तै फेसबुकमा प्रकाशित गर्ने प्रणाली स्थापना गरेको छ। ‘तपाईंविरुद्ध प्रहरीमा कुनै उजुरी वा निवेदन परेको छैन?’ प्रहरीको फेसबुक पेजमा अचानक यस्तो सूचना आएको थियो। त्यससँगै अर्को कुरा पनि उल्लेख थियो– ‘पक्का गर्नका लागि एक पटक यो क्युआर कोड स्क्यान गर्नुहोस्।’ आधिकारिक फेसबुक पेजबाटै सूचना आउँदा सबैले हतार-हतार क्युआर कोड स्क्यान गरे। त्यसबेला थाहा भयो, प्रहरीले यो अप्रिल १ मा ‘अप्रिल फुल’ रूपमा राखेको रहेछ। के प्रहरीले सर्वसाधारणसँग यो मजाक गर्यो? पक्कै थिएन। त्यहाँ गहिरो सन्देश थियो कि सामाजिक सञ्जालमा आउने हरेक कुरा सत्य हुँदैन। हरेक कुरा पत्याउनुअघि हिचकिचाउनुहोस्, सोच्नुहोस् र जाँच गर्नुहोस्।
आजको डिजिटल युगमा हामी सबै कुरा अनलाइन गर्छौं। व्यापारदेखि लिएर सानातिना कुरासम्म सबै लगभग डिजिटल प्लेटफर्ममा निर्भर छन्। यसरी डिजिटल हुन्छ जाँदा ठगीका नयाँ तरिका पनि बढिरहेका छन्। यसैबिच इन्टरनेटमा आधारित ठगहरूले सजिलै मानिसहरूलाई फसाउँछन्। एकतर्फ ध्यान तानेको सन्देश थियो। अर्कोतर्फ यस्ता रचनात्मक सन्देशहरूले नेपाल प्रहरीको फेसबुक प्रयोग गर्ने शैली कति बद्लिएको छ भन्ने देखाउँछन्। पहिलेका पोस्टहरू औपचारिक र सूचनामूलक मात्र हुन्थे जसले सबैको ध्यान खिच्न सक्दैनथे। अहिले पोस्टहरूमा हास्य, सानो ट्विस्ट, रचनात्मक ग्राफिक्स र सरल भाषा प्रयोग गरिन्छ।
प्रहरी प्रवक्ता अभिनारायण काफ्ले भन्छन्, ‘आजका दर्शक छिटो बुझ्ने र छोटो सामग्री मन पराउँछन्। त्यसैले प्रहरीले त्यही शैली अपनाएको हो।’ सूचना दिने तरिका मात्र होइन, कसरी प्रस्तुत गर्ने कला पनि अहिले अत्यन्त महत्वपूर्ण बनेको उनले बताए। छिटो-छरितो अपडेट कसरी सम्भव भयो? आज सूचना ढिला आएमा त्यसको मूल्य घट्छ। यही बुझेर नेपाल प्रहरीले सूचना प्रवाह प्रणाली तीव्र बनाएको छ। दुर्घटना, ट्राफिक जाम वा विपद्का सूचना केही मिनेटमै प्रहरीको फेसबुकमा आउँछन्। देशभर ७९ हजार प्रहरी नेटवर्क र केन्द्रीय सोसल मिडिया कोअर्डिनेशन डेस्क २४ घण्टा सक्रिय रहेको काफ्लेले बताएका छन्। ‘कुनै घटना भएलगत्तै सूचना नेटवर्कमार्फत सोसल मिडिया डेस्कमा पुग्छ। सूचना भेरिफाइ गर्ने, ग्राफिक्स र समाचार तयार गर्ने टोली तुरुन्त खटिन्छन्। सबै प्रक्रिया पूरा भएपछि तुरुन्त सार्वजनिक गरिन्छ,’ उनी भन्छन्।
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले संवैधानिक परिषद् सम्बन्धी अध्यादेश पुनर्विचारका लागि फिर्ता पठाउनुभएको छ। संघीय संसद्को दुवै सदनले पारित गरेको विषयलाई समेट्दै राष्ट्रपतिले पुनर्विचारका लागि फिर्ता पठाएको जनाइएको छ। २० वैशाख, काठमाडौं। राष्ट्रपति पौडेलले यसअघि पनि संघीय संसद्को दुवै सदनले पारित गरेको विधेयक बहुमतीय प्रणालीको अनुकूल नभएको भन्दै फिर्ता गर्नुभएको थियो। अहिले पनि त्यस्तै प्रकारको अध्यादेश आएपछि पुनः फिर्ता गरिएको हो।
‘संविधान र लोकतन्त्रको मर्म र भावना संरक्षण गर्न र बहुमतीय प्रणालीलाई जीवित राख्न राष्ट्रपतिले अध्यादेश पुनर्विचारका लागि पठाउनुभएको हो,’ राष्ट्रपतिको प्रेस सल्लाहकार किरण पोखरेलले बताउनुभयो। संविधान अनुसार बहुमतले निर्णय गर्ने व्यवस्था कुनै पनि कानुनले विनाशोधन गर्न नहुने अडान विगतदेखि लिइँदै आएको छ। तर अहिले सरकारले अध्यादेशमा ६ सदस्यीय संवैधानिक परिषद्मा ३ जनाले निर्णय गर्नसक्ने व्यवस्था राखेपछि राष्ट्रपतिले फिर्ता पठाउनुभएको हो।
प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहने संवैधानिक परिषद्मा ६ जना सदस्य हुन्छन्। प्रधानन्यायाधीश, सभामुख, राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष, प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता र उपसभामुख सदस्यहरू हुन्। प्रचलित ऐन अनुसार परिषद्को बैठक बस्न अध्यक्ष र चार सदस्यको उपस्थितिमा गणपूरक संख्या अनिवार्य छ। अघिल्लो संसद्ले पारित गरेको विधेयकमा गणपूरक संख्याका चार परिकल्पना गरिएको थियो। राष्ट्रपति पौडेलले विधेयक फिर्ता गर्दा शक्तिको पृथकीकरण, नियन्त्रण र सन्तुलन सहीरूपले संस्थागत नहुन सक्ने, सिफारिसमा स्वेच्छाचारिता बढ्ने, कुल संख्याको सर्वसम्मति र बहुमतले सिफारिस र निर्णय हुनुपर्ने संवैधानिक मान्यताको उल्लंघन हुने व्याख्या गर्नुभएको थियो।
राष्ट्रपतिले भन्नुभएको थियो, ‘कुनै युक्तिसंगत आधार वा कारण बिना विशेष परिस्थितिको आधारमा संशोधन विधेयकलाई टेकेर अध्यक्ष र सदस्यहरूको आधा मात्र उपस्थित हुँदा निर्णय गर्ने व्यवस्था मान्यता दिने हो भने त्यसले स्वतः अल्पमतलाई बल दिन्छ, यसको पुनर्विचार आवश्यक छ।’ राष्ट्रपति पौडेलले संसद्मै पुनर्विचारका लागि फिर्ता पठाएको अवस्थामा सुशीला कार्की नेतृत्वको सरकारले पनि संवैधानिक परिषद् सम्बन्धी अध्यादेश राष्ट्रपतिसमक्ष पेश गरेको थियो। तर राष्ट्रपतिले त्यो अध्यादेश पनि स्वीकृत गर्नुभएको थिएन। अहिले बालेन नेतृत्वको सरकारले पनि ३ सदस्यबाटै निर्णय हुने अध्यादेश जारी गरेपछि राष्ट्रपतिले पुनर्विचारका लागि फिर्ता पठाउनुभएको हो।
हिप्पोपोटामसलाई नेपालीमा जलगैँडा भनिन्छ र यी जीवहरु पानीमा डुबेर बस्छन् तर पौडिन सक्दैनन्, उनीहरु नदीको तल्लोतर्फ हिंड्ने गर्छन्। हिप्पोपोटामसको छालाबाट निस्कने रातो तेलजस्तो पदार्थ सनब्लक, मोइस्चराइजर र एन्टिबायोटिकको रूपमा कार्य गर्दछ जसले छाला संक्रमणबाट बचाउँछ। हिप्पोहरू दिनको १६–१८ घण्टा पानीमा बिताउँछन् र राति ३०–४० किलो सम्म घाँस खान बाहिर निस्कन्छन्। उनीहरूको आक्रामक व्यवहार आत्मरक्षा र आफ्नो क्षेत्रीय क्षेत्रमा हुने प्रतिस्पर्धा कारण उत्पन्न हुन्छ।
छोटो नाममा हिप्पो भनेर चिनिने यी पानीमा बस्ने जनावरलाई नेपालीमा जलगैँडा पनि भनिन्छ। युनानी भाषामा ‘हिप्पोपोटामस’को अर्थ ‘नदीको घोडा’ हो, तापनि यसको विशेषता ह्वेल र डल्फिनसँग समान हुन्छ। यी जीवहरू दिनभर पानीमा डुबेर बसेर राति घाँस खानका लागि बाहिर निस्किन्छन्। रोचक कुरा के भने, पानीमा बस्ने भए तापनि यी पौडिन सक्दैनन्, बरु नदीको गहिराईमा हिंड्छन्।
जलगैँडा सम्बन्धी केही रोचक तथ्यहरूमा हिप्पोपोटामसको छालाबाट निस्कने दुई प्रकारका रातो तेलजस्ता पदार्थहरू—‘हिप्पोसुडोरिक एसिड’ र ‘नोरहिप्पोसुडोरिक एसिड’—विशेष पिग्मेन्टका रूपमा रहेका छन्। यी पदार्थहरू सुरुमा रंगहीन हुन्छन्, तर हावा र घाममा केही मिनेटभित्रै रातो हुँदै खैरो रंगमा परिणत हुन्छन्। यी प्राकृतिक सनब्लक, मोइस्चराइजर र एन्टिबायोटिकको भूमिका निभाउँछन्। हिप्पोपोटामसको छाला अत्यन्तै संवेदनशील रहेकाले, प्रत्यक्ष घाममा हुँदा छाला फुट्न र संक्रमणको जोखिम बढ्न सक्छ, जुन रातो रंगको कोटले संरक्षण गर्दछ। यस्तो अद्भूत अनुकूलनले हिप्पोहरुलाई अन्य जनावरहरूबाट फरक र अनौठो बनाउँछ।
हिप्पोहरू आफ्नो दिनको १६–१८ घण्टा पानीमा बिताउँछन्। उनीहरू प्रायः नदी, ताल र दलदलजस्ता स्थलहरूमा बस्न रुचाउँछन्। पानीले उनीहरूको संवेदनशील छालालाई सुख्खा हुनबाट जोगाउँछ र शरीरको तापक्रम नियन्त्रित राख्छ। राति पानीबाट बाहिर निस्केर ३०–४० किलोसम्म घाँस खान्छन्। यद्यपि, यी जीवहरूले पौडिन सक्दैनन् र त्यसकारण तैरती गतिविधिमा संलग्न हुँदैनन्। उनीहरूको छाला अत्यन्तै बाक्लो हुन्छ र पानीमा सामान्यतया नदीको तल्लोतर्फ खुट्टाले टेकेर अगाडि बढ्छन्। यसबाहेक, नाक, कान र आँखा पानीमा डुब्दा पनि बन्द हुँदैनन्। पानी नै हिप्पोपोटामसको जीवनको केन्द्र हो र यदि पानीको स्रोत सुकेको खण्डमा यी जीवहरूको अस्तित्व नै जोखिममा पर्छ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को केन्द्रीय सचिवालय बैठकले रसुवा जिल्ला समिति विघटन गर्ने निर्णय गरेको छ। पार्टी प्रवक्ता मनिष झाले विघटनको निर्णय पार्टीको बागमती प्रदेश समितिको सिफारिस अनुसार भएको जानकारी दिए। फागुन २१ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रसुवामा अन्य क्षेत्रहरूभन्दा कम मत प्राप्त भएपछि नयाँ जिल्ला कार्यसमिति गठन गर्न लागिएको नेताहरुले बताए।
२० वैशाख, काठमाडौं – राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय सचिवालय बैठकले रसुवा जिल्ला समिति विघटन गर्ने निर्णय गरेको छ। आइतबार पार्टी केन्द्रीय कार्यालय बनस्थलीमा बसेको सचिवालय बैठकले यस्तो निर्णय गरेको पार्टी प्रवक्ता मनिष झाले जानकारी दिए। पार्टीको बागमती प्रदेश समितिको सिफारिस अनुसार रसुवा जिल्ला समिति विघटन गरी नयाँ प्रक्रियाबाट समिति गठन गर्ने निर्णय भएको उनको भनाइ छ। फागुन २१ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा अन्यत्रभन्दा कम मत प्राप्त भएको भन्दै नयाँ जिल्ला कार्यसमिति गठन गर्न लागिएको नेताहरूले बताएका छन्।
लामो प्रयासपछि गर्भधारण गरी पहिलो बच्चा जन्माएकी क्रिसी वाल्टर्सलाई छ महिनापछि छोरी आमाबिनै हुर्कने सम्भावना सुनाइयो। ब्रिस्बेनबाट दुई घण्टा टाढा रहेको उनको घरमा, एक पटक उनी ठूलो रक्तस्रावबाट पीडित भइन्। अस्पताल र डाक्टरको चक्कर, बायोप्सीपछि थाहा भयो कि ३९ वर्षीया क्रिसीलाई पाठेघरको मुखको जटिल स्तरीय क्यान्सर लागेको छ। “मैले मेरो पति नीललाई भनें… जाँचमा केहि गडबडी भएको हुन सक्छ,” वाल्टर्स सम्झन्छिन्। अहिले उनी एक दशकभन्दा लामो समयदेखि उपचारमा छन्। क्यान्सर उनको शरीरका अन्य भागमा फैलिसकेको छ र डाक्टरहरूले अन्तिम चरणको रोग घोषित गरेका छन्। “मैले मेरो सबैभन्दा ठूलो शत्रुलाई पनि यस्तो पीडा नहोस् भन्ने चाहन्छु,” उनी भन्छिन्।
उनकी छोरी अहिले १२ वर्षकी भइन्। तीन वर्ष पहिलेदेखि घरमा मृत्युलाई खुलेर छलफल गर्न थालिएको थियो। उनकी छोरीले अहिले त्यो उमेर छ, जहाँ अस्ट्रेलियामा बालबालिकालाई खोप दिइन्छ। जसबाट उनको आमालाई क्यान्सर जन्माउने जोखिम कम गरिन्छ, तर अन्ततः उनीकै जीवन समाप्त गर्ने रोग यो नै हो। अस्ट्रेलिया एक दशक भित्र यो लक्ष्य पूरा गर्ने दिशामा अघि बढिरहेको छ र विश्वमा पहिलो पटक कुनै प्रकारको क्यान्सर उन्मूलन गर्ने प्रतिस्पर्धामा छ।
अस्ट्रेलियाका धेरै उच्च माध्यामिक तहका विद्यार्थीहरूले लामो लाइनमा उभिएर सुई लगाउँदा केही क्षणका पीडामा भर पर्दछन्। केही क्षणमै उनीहरू माथिल्लो पाखुरामा प्लास्टर टाँसेर कक्षा फर्किन्छन्। राष्ट्रिय खोप कार्यक्रममा तिन प्रकारका खोप दिइन्छन्, जसमा एचपीभी (ह्यूमन प्यापिलोमा भाइरस) खोप पनि सँगै छ। एचपीभीले कहिलेकाहीं लक्षण देखाउँदैन र स्वयं हराउन पनि सक्छ। तर उच्च जोखिम भएका भाइरसहरूले पाठेघरको मुखको क्यान्सर निम्त्याउन सक्छन् जुन महिलामा चौथो सबैभन्दा बढी देखिने क्यान्सर हो। आशावादी कुरा के हो भने यो भाइरस खोपबाट रोक्न सकिन्छ।
प्राध्यापक केअरिन क्यानफेल, जसले पाठेघरको मुखको क्यान्सर नियन्त्रण गर्न विश्वस्तरीय नेतृत्व गरिरहेकी छन्,ले यो समस्या अस्ट्रेलियामा मात्र नभई विश्वभर प्रभाव पार्ने देखेकी छिन्। तर सन् २००६ मा क्विन्सल्यान्ड विश्वविद्यालयको प्रयोगशालामा एउटा नयाँ खोपको विकासले नयाँ आशा दिएको थियो। वर्षौंको अनुसन्धानपछि अस्ट्रेलियाका वैज्ञानिकहरूले एचपीभी विरुद्धको गार्डासिल नामक खोप विकास गरे जुन औषधि नियामकबाट अनुमोदित पनि भयो। त्यसपछि अस्ट्रेलिया, गार्डासिल खोपलाई राष्ट्रिय कार्यक्रममा समावेश गर्ने विश्वको पहिलो देश बन्यो। यसले विश्व स्वास्थ्य विज्ञहरूलाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर उन्मूलनको बाटो देखायो।
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा केही नेपाल ऐनमा संशोधन गर्ने अध्यादेश ०८३ जारी गर्नुभएको छ। २० वैशाख, काठमाडौं। राष्ट्रपति पौडेलले आइतबार केही नेपाल ऐनहरूमा संशोधन गर्ने अध्यादेश जारी गर्नुभएको हो।
नुवाकोटको दुप्चेश्वर गाउँपालिका–४ गोल्फु नाम्सापुरामा ग्लान वंशको पहिलो राष्ट्रिय भेला सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। पूर्व संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री हितबहादुर ग्लान तामाङले झन्डै एक करोड रुपैयाँको लागतमा निर्मित ग्लान समुदायको ङारदिम उद्घाटन गरेका छन्। उक्त राष्ट्रिय भेलाले अर्जुन ग्लानको संयोजकत्वमा ११ सदस्यीय केन्द्रीय तदर्थ समिति गठन गरेको छ। २० वैशाख, काठमाडौं।
ग्लान वंश नेपालको व्यापक राष्ट्रिय भेलाले “कुलपरम्परा र संस्कृति हाम्रो पहिचान, वंश र इतिहासको खोजी हाम्रो अभियान” भन्ने मूल नारासहित सम्पन्न भएको हो। तामाङ समुदायमा पर्ने ग्लान वंशको पहिचान र इतिहासको खोजीका क्रममा नुवाकोटको दुप्चेश्वर गाउँपालिका–नाम्सापुरानस्थित क्षेत्रलाई ग्लान समुदायको उद्गमस्थलका रूपमा मानिएको छ। पछिल्लो समय ग्लान वंशका सदस्यहरूले सो स्थानलाई ऐतिहासिक थलोको रूपमा स्वीकार गरी ग्लान समुदायको ङारदिम (थातथलो) का रूपमा स्थापना गरेका छन्।
कार्यक्रममा तामाङले नुवाकोटमा स्थापना गरिएको ङारदिमलाई जगेर्ना गर्न र प्रचारप्रसारमा सबैसँग सहकार्य गर्न आग्रह गरे। उनले आफ्नो संस्कृति संरक्षणमा कुनै कमजोरी नगर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। अर्जुन ग्लानको संयोजकत्वमा ११ सदस्यीय केन्द्रीय तदर्थ समिति गठन गरिएको छ। समितिका सदस्यहरूमा रक्षबहादुर ग्लान (काठमाडौं), ललित ग्लान (मकवानपुर), सर्केस ग्लान (मकवानपुर), छिरिङ दोर्जे ग्लान (नुवाकोट), बच्चुराम ग्लान (तादी), ज्ञानबहादुर ग्लान (दुप्चेश्वर, नुवाकोट), आनन्दी ग्लान (ककनी, नुवाकोट), बिना ग्लान (ललितपुर), शर्मिला ग्लान (धादिङ) र करुणा ग्लान (सूर्यगढी, नुवाकोट) रहेका छन्।
तदर्थ समिति संयोजकको जिम्मेवारी पाएका अर्जुनले ग्लान समाजका कुल–कुल्यान, संस्कार, संस्कृति तथा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पहिचान स्थापना गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। राष्ट्रिय भेलामा झापा, उदयपुर, सिन्धुली, सर्लाही, बारा, मकवानपुर, चितवन, गोरखा, नुवाकोट, धादिङ, लमजुङ, काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरसहितका जिल्लाबाट ग्लान वंशका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको थियो।
गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर क्षेत्रको जग्गा अतिक्रमण गरी बनेका १४ वटा घर खाली गर्न स्थानीयवासी र भक्तजनले माग गरेका छन्। मन्दिर क्षेत्रको अतिक्रमणले धार्मिक गतिविधिमा समस्या उत्पन्न भएको र मेलामा स्थान अभावले समस्या भएको छ। काठमाडौँ उपत्यका विकास प्राधिकरणले मन्दिर क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन घर भत्काउने र सडक सार्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। २० वैशाख, काठमाडौँ।
गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर क्षेत्रको जग्गा अतिक्रमण गरी बनेका संरचना खाली गर्न स्थानीयवासी तथा भक्तजनले माग गरेका छन्। धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्त्विक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्वपूर्ण गोकर्णेश्वर मन्दिर क्षेत्रमा रहेका अतिक्रमित संरचनाहरू खाली गराउन भक्तजनले वर्षौंदेखि अनुरोध गर्दै आएका छन्। मन्दिर क्षेत्रको जग्गा अतिक्रमणले यहाँ हुने धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिमा स्थान अभावले असहजता भएको बताइएको छ।
गोकर्णेश्वर नगरपालिका–४ मा पर्ने मन्दिर क्षेत्रमा अतिक्रमण भइरहेकाले प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण औँसीको दिन लाग्ने मेलामा समस्या भइरहेको छ। त्यस्तै, आश्विन कृष्ण पक्ष अर्थात् पितृ पक्षमा पनि गोकर्णेश्वर मन्दिर क्षेत्रको सीमित स्थानका कारण समस्या भईरहेको छ। पौष कृष्ण औँसीमा पनि हजारौँ भक्तजन गोकर्णेश्वर मन्दिर क्षेत्रमा आश्रय लिन्छन्। यस क्षेत्रमा सार्वजनिक जग्गामा अतिक्रमण गरी १४ वटा घर निर्माण भएको वडाअध्यक्ष जयराम महतले जानकारी दिएका छन्।
मन्दिर माथि करिब ६५० रोपनी क्षेत्रफलको सामुदायिक बन समेत रहेको छ। यज्ञडोल (जगडोल) सामुदायिक वनमा हाल राष्ट्रिय सहिद तथा निजामती स्मारक निर्माण भइरहेको छ। मन्दिरसँग जोडिएको सार्वजनिक जग्गामा बनेका १४ वटा घर पछिल्लो समयमा सहयोगी माध्यमिक विद्यालयलाई भोगाधिकार दिइएको छ भने सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष सुदर्शन सिग्देलले जानकारी दिएका छन्। यो क्षेत्रलाई पहिलेदेखि नै व्यवस्थित गर्न प्रयास भए पनि सफलता मिलेको छैन।
गोकर्णेश्वर मन्दिर क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन काठमाडौँ उपत्यका विकास प्राधिकरणसम्म प्रस्ताव पुगेको थियो। प्राधिकरणका तत्कालीन विकास आयुक्त भाइकाजी तिवारीले मन्दिर क्षेत्रको जग्गामा बनेका घर भत्काउँदै सुन्दरीजल जाने सडक सारेर मन्दिर क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए। तर, वडाले त्यसबखत सहयोग नगरेकाले काम सम्भव नभएको गोकर्णेश्वर मन्दिर जीर्णोद्धार एवं छाना पुनर्निर्माण समितिका अध्यक्ष कोमलबहादुर विष्टले बताए। मन्दिर क्षेत्रको जग्गामा घर बनाएकाहरूको अन्यत्र पनि घर र जग्गा रहेको वडा कार्यालयले जनाएको छ। अन्य स्थानमा अतिक्रमित घरजग्गा खाली गराइरहेका बेला यहाँका संरचनाहरू पनि खाली गरिनुपर्ने स्थानीयवासी र मन्दिरमा दैनिक आउने भक्तजनको माग छ।
केन्यामा लगातार परेको भारी वर्षाका कारण आएको आकस्मिक बाढीले यस हप्ता कम्तिमा १० जनाको ज्यान लिएको प्रहरीले पुष्टि गरेको छ। बाढीका कारण पूर्वी क्षेत्रमा ७ जनाको मृत्यु भएको र दुई महत्वपूर्ण पुल भत्किँदा यातायातमा गम्भीर अवरोध आएको छ। अधिकारीहरूले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई सतर्क रहन र स्थानीय निकायका सूचनाहरू पालना गर्न आग्रह गरेका छन्।
राष्ट्रिय प्रहरी सेवाका अनुसार अधिकांश मानवीय क्षति देशको पूर्वी क्षेत्रमा भएको छ, जहाँ बाढीका कारण सडकहरू अवरुद्ध भएका छन् र ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरू विस्थापित भएका छन्। यसले धेरै समुदायहरूलाई गम्भीर समस्यामा पारेको छ। प्रहरीद्वारा जारी विज्ञप्तिअनुसार हालसम्म १० जनाको मृत्यु भएको पुष्टि गरिएको छ, जसमा सबैभन्दा धेरै—७ जनाको मृत्यु—पूर्वी क्षेत्रमा भएको जनाइएको छ।
बाढीका कारण दुई महत्वपूर्ण पुलहरू भत्किँदा तटीय तथा पूर्वी क्षेत्रहरूमा यातायात र सामान ढुवानीमा गम्भीर अवरोध उत्पन्न भएको छ। अधिकारीहरूले विशेष गरी जोखिमयुक्त तथा प्रभावित क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकहरूलाई सतर्क रहन, बाढीग्रस्त क्षेत्रहरूबाट टाढा रहन र स्थानीय निकायका सूचनाहरू पालना गर्न आग्रह गरेका छन्। यसअघि मार्च महिनामा पनि केन्यामा आएको बाढीका कारण कम्तीमा ११२ जनाको मृत्यु भएको थियो। विज्ञहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण यस्ता प्राकृतिक विपद्हरूको जोखिम बढ्दै गएको बताएका छन्।
नेपालमा चैतदेखि असारसम्म प्रि-मनसुन अवधिमा चट्याङको जोखिम अत्याधिक रहन्छ र चुरे क्षेत्र सबैभन्दा जोखिमपूर्ण मानिन्छ। कच्ची घरमा बस्नेहरू चट्याङबाट बढी जोखिममा हुन्छन् किनभने जस्ताको छानाले सजिलै विद्युत् करेन्ट घर भित्र पस्ने गरेको हुन्छ र अर्थिङ सिस्टम नहुँदा इलेक्ट्रिक सर्ट हुन्छ। चट्याङ लागेको व्यक्तिलाई छुन सकिन्छ र नाडी नपाए सीपीआर दिनुपर्छ, साथै प्राथमिक उपचारको लागि तुरुन्त अस्पताल लैजान एम्बुलेन्स बोलाउनुपर्छ। प्रि-मनसुनको सुरुवातसँगै नेपालमा चट्याङ सम्बन्धी घटना तीव्र रूपमा बढ्ने गरेका छन्। वर्षको यस समयमा आकाशमा बिजुली चम्किनु र मेघ गर्जने आवाजसँगै चट्याङ पर्ने जोखिम पनि अत्यधिक हुन्छ। नेपालमा हरेक वर्ष चट्याङका कारण दर्जनौंको मृत्यु र सयौंको घाइते हुने घटना भइरहेका छन्।
नेपालमा चट्याङ कहिले बढी पर्छ? नेपालमा चैत र वैशाख महिनामा सबैभन्दा धेरै चट्याङ हुने गर्दछ। प्रि–मनसुन अवधिमा विद्युतीय चार्ज उत्पादन गर्ने बादलहरू सक्रिय हुन्छन्। वर्षायामका बादलहरूमा पनि विद्युतीय चार्ज हुन्छ, तर त्यस समयमा पानी प्रचुर मात्रामा हुने हुँदा पानीसँगै विद्युत् चार्ज जमिनमा झर्छ। प्रि–मनसुनमा पानी कम पर्ने कारण बादलहरू लामो समयसम्म उथलपुथल गर्दै मडारिन्छ र चट्याङ पर्ने गर्छ। सामान्यतया चिसो मौसम र वसन्त ऋतुमा चट्याङको घटना कम पाइन्छ। चैतको मध्यदेखि असारसम्म चट्याङ बढी हुने गर्दछ।
नेपालमा चट्याङको सबैभन्दा बढी प्रभाव मकवानपुर जिल्ला देखिएको छ। त्यस्तै बारम्बार चट्याङ पर्ने क्षेत्रमा झापा र मोरङ पनि पर्दछन्। कच्ची वा कमजोर घरमा बस्ने मानिसहरू चट्याङबाट अत्यधिक जोखिममा रहन्छन्। चट्याङबाट बच्न आकाशमा बिजुली चम्किएसँगै थचक्क बस्नु आवश्यक हुन्छ। हातलाई घुँडामा टेकाएर टाउको निहुराएर भुइँ सतहमा होचो स्थानमा बस्न उपयुक्त मानिन्छ। चट्याङ पर्दा वा मेघ गर्जने आवाज सुनिँदा घरभित्र हुनुहुन्छ भने विद्युतीय उपकरणबाट टाढा बस्नुपर्छ।
यदि आफ्नो वरपर कसैमा चट्याङ परेको देख्नुभयो भने सकेसम्म तत्काल नजिकैको अस्पतालमा लैजान एम्बुलेन्स बोलाउनुपर्छ। एम्बुलेन्स आउनेसम्म प्राथमिक उपचार गर्नुपर्छ। चट्याङ लागेका व्यक्तिमा विद्युत् करेन्ट बाँकी नरहने भएकाले उनलाई छुँदा अरूलाई कुनै जोखिम हुँदैन। चट्याङ लागेको व्यक्तिको नाक र मुख छेउमा आफ्नो दुई औंला वा कान राखेर श्वासप्रश्वास भइरहेछ कि छैन जाँच्न सकिन्छ। यदि नाडी सपर्श गर्दा नभेटिएमा तुरुन्तै सीपीआर दिनु आवश्यक हुन्छ।
समाचार अनुसार, सुधन गुरुङले ९ वैशाखमा गृहमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिएका ११ दिन बितिसक्दा पनि नयाँ गृहमन्त्री नियुक्त गरिएको छैन। राजीनामा दिँदा उनले सेयर लगत लुकाएको विषयमा छानबिन हुनुपर्ने बताएका थिए, तर छानबिन अझै अघि बढेको छैन। प्रधानमन्त्री बालेन शाहले गृह मन्त्रालय आफैं मातहत राखेका छन् र गुरुङका स्वकीय सचिव जेम्स कार्की मन्त्रालयको काममा सक्रिय छन्। २० वैशाख, काठमाडौं।
गुरुङले गृहमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिएको आइतबार ११ दिन पूरा भएको छ। रास्वपाका सांसद गुरुङले ९ वैशाखमा प्रधानमन्त्री बालेन शाह समक्ष राजीनामा बुझाएका थिए। सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्दा सेयर लगत लुकाएको र विवादास्पद व्यापारीको कम्पनीमा सेयर देखिएको विषयले उनलाई विवादमा ल्याएको थियो। यसै विषयमा उनले छानबिनलाई सहयोग गर्ने बताउँदै राजीनामा दिएका थिए।
गुरुङले राजीनामा दिँदै फेसबुकमा लेखेका थिए, ‘पछिल्ला दिनहरूमा नागरिक स्तरबाट सेयर लगायतका विषयमा उठेका प्रश्न, टिप्पणी र जनचासोलाई मैले गम्भीर रूपमा लिएको छु। मेरा लागि पदभन्दा ठूलो नैतिकता हो।’ यता, १६ वैशाखमा रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले छानबिन प्रक्रिया चाँडै अघि बढ्ने बताएका थिए। यद्यपि, ११ दिन बितिसक्दा पनि गृहमन्त्रीको नियुक्ति भएको छैन। प्रधानमन्त्री बालेनले गृह मन्त्रालय आफैं मातहत राखेका छन्, जसले देशको समग्र शान्ति सुरक्षा र अपराध अनुसन्धान जस्ता गहन विषयको जिम्मेवारी लिएको छ।
गृह मन्त्रालय अहिले निवर्तमान गृहमन्त्री गुरुङका स्वकीय सचिव जेम्स कार्कीको सक्रियतामा चलिरहेको छ। कार्कीले मनोहरा बस्तीको सुकुमवासी बस्ती हटाउन आफैं पुगेका थिए। उनले भनेका छन्, ‘मान्छेले, जनताले आफैं बुझेर कोअर्डिनेट गरेकाले अहिले काम गर्न गाह्रो छैन।’ यसरी, गृह मन्त्रालयको काम प्रधानमन्त्रीको निर्देशन र कार्कीको समन्वयमा भइरहेको छ।
गाजा स्ट्रिपमा आकाशबाट खस्ने वस्तु मात्र नभएर जमिन मुनिबाट निस्कने जीवहरूले पनि अप्ठ्यारो सिर्जना गरिरहेका छन्। दस दिनमा हुने विवाहको तयारीमा रहेकी अमानी अबु साल्मिया दक्षिणी गाजास्थित स्पोर्ट्स क्लब शिविरको एउटा टेन्टभित्र छिन्। उनले महीनौंदेखि तयार पारेका विवाहका कपडा र सामग्रीहरू जाँच्दै थिइन्। “म आफ्ना साथीहरूलाई तयार कपडा र सामग्री देखाइरहेकी थिएँ… सबै पूर्ण तयारीमा थियो,” उनले भनिन्, “अर्को दिन मुसाहरूको आवाज सुनें। पछि हेर्दा धेरै कपडा च्यातिएर खाइइसकेको पाएँ।”
“यस क्षतिले केवल भौतिक सामग्रीमात्र नभएर भावनात्मक चोट पनि पुर्यायो। म ती सामग्री बनाउन धेरै मेहनत गरेको थिएँ र सबै महँगो थियो… तर पनि बचाउन सकिएन। हामीले ती कपडाहरू मेरो घर (टेन्ट) मा राख्ने योजना बनाएका थियौँ ताकि दुलहाको परिवारले पनि देख्न सकून् – तर जे भयो, त्यो अत्यन्तै दुःखद थियो।”
२०२५ को अक्टोबरमा भएको युद्धविरामका बाबजुद संयुक्त राष्ट्रसङ्घ अनुसार गाजामा करिब २२ लाख मानिसमध्ये लगभग ८०% अझै अस्थायी शिविरहरूमा रहेका छन्। धेरै घरहरू भत्किएका छन् र सो क्षेत्रको लगभग आधा भाग अझै इजरेली सेना नियन्त्रणमा छ। शिविरका टेन्टहरू अस्थायी आश्रयका लागि बनेका भए तापनि वहाँ जमिनै दैनिक जोखिमको कारण बनेको छ। भीडभाडयुक्त वातावरणमा मुसा र कीराहरू अभूतपूर्व रूपमा फैलिँदा अवस्था जटिल बन्दै गएको छ।
“अलिकअघि पनि एउटा मुसा हामीमाथि आयो,” अमानीले भनिन्। “रातभरि इँटा र काठले टेन्ट छेक्दछौं तर मुसा भित्र पस्छ।” इजरेली सीमासँगै रहेको बेइत लाहियाबाट विस्थापित बासेल अल दह्नूनलाई किड्नी फेलिअर र मधुमेह छन्। उनकी श्रीमतीले गोडाबाट रगत बगिरहेको देखेपछि थाकेर बस्दा एउटा मुसाले औंलो काटेको देखिएको थियो। “मधुमेह प्रभावित गोडाको विशेष हेरचाह चाहिन्छ, तर यहाँको अवस्था अत्यन्तै कठिन छ,” ४७ वर्षीय बासेलले भने। “मुसा र लामखुट्टे सर्वत्र छरिएका छन्। गर्मी नजिकिँदै गर्दा जोखिम बढ्दैछ।”
“टेन्टभित्रको अवस्था असह्य छ। मुसा र लामखुट्टेले निरन्तर सताउँछन्। वरिपरि फेरि हिँड्ने हुँदा मेरा बच्चाहरू डरले रात बिताउँछन्।” “यी मुसा गम्भीर रोगहरू सार्न सक्छन्, त्यसैले यो खतराको विषय हो। म साथै गम्भीर एलर्जी र प्रतिरक्षा प्रणालीको समस्या भोगिरहेको छु।”
अप्रिल महिनाको सुरुमा प्यालेस्टिनी स्वास्थ्य मन्त्री माजेद अबु रमदानले गाजा क्षेत्रमा व्यापक रूपमा फैलिएका मुसा र अन्य जीवहरूले स्वास्थ्य जोखिम थपेको जनाउँदै WHOलाई तुरुन्त नियन्त्रणका लागि सामग्री उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका थिए। फोहोर र भग्नावशेषले मुसा बढाइरहेकाले टोकाइ, मलमूत्र र परजीवीमार्फत गम्भीर रोगहरूको जोखिम बढेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
सबैभन्दा प्रमुख रोगहरूमा समावेश छन्: हेमोरेजिक फिभर, प्लेग, मुसाको टोकाइबाट फैलिने ज्वरो, सल्मोनेला। मुसा मात्र होइन, गर्मी नजिकिँदै गर्दा सर्प र बिच्छी जस्ता अझै खतरनाक सरीसृपहरू पनि देखा परेका छन्। गाजाको एउटा क्याम्पमा बस्ने एक बालिका अनजान कीराको टोकाइबाट सङ्क्रमित भई ज्वरोले पीडित छिन्। उनकी आमा उम रामेजले भनिन्, “चिकित्सकहरूले यो भाइरस करिब ३० दिनसम्म रहन सक्छ भनेका छन्। १७ दिन भइसक्यो, हामी भगवानमा भरोसा राख्छौं। म केवल पीडा कम गर्न औषधि दिन्छु तर उनी चर्को ज्वरोसहित सुतेकी छिन्।”
उनी सम्झन्छिन् कि उनकी छोरी चिच्याउँदै उठेकी थिइन्। “हामीले ठूलो झोलजस्तो आकारको कीरा भेट्यौं।” “नत्र हामी डरले रात बिताइरहेका छौं। वरिपरि हेर्न टर्च समेत छैन। यहाँ कुनै सुरक्षा छैन। सबै च्यातिएको र भत्किएको छ। जे सुकै गरे पनि पर्याप्त हुँदैन।”
गाजास्थित प्यालेस्टिनी मेडिकल रिलिफ सोसाइटीका निर्देशक डा. मोहम्मद अबु अफेशले भने, “मुसा फैलिने अवस्था अहिले सबैभन्दा ठूलो समस्या र सार्वजनिक स्वास्थ्यको लागि वास्तविक खतरा बनेको छ। विशेष गरी टेन्टभित्र खाना र पानीसम्म पहुँच हुँदा खतरा धेरै छ।” “चोटपटक अस्पताल र स्वास्थ्य केन्द्रसम्म पुगेका छन्। यद्यपि सही आंकडा छैन, घटना बढिरहेको छ र तुरुन्त रोकथाम नहुँदा ठूलो विपत्ति आउन सक्छ।”
“पहिले नदेखिएका टोक्ने र कोतार्ने जन्तुहरू पनि धेरै देखिन थालेका छन् जसले ठूलो खतरा निम्त्याउँछन् र केही शिविरहरूमा आक्रमणसमेत गर्न सक्छन्।” आफेशका अनुसार कीट नियन्त्रण लगभग नभएको बराबर छ। पूर्वाधारको विनाश, स्थानीय निकायहरूको सीमित क्षमता र कीटनाशकमा रोकले मुसा फैलावटलाई अझ बढाएको छ। उनले तुरुन्त रोकथामका लागि अन्तर्राष्ट्रिय निकायले सम्भावित सामग्री उपलब्ध गराउन, किटाणुनाशक र सरसफाईका लागि इन्धन आपूर्ति लगायत आवश्यक कदम चाल्न आग्रह गरेका छन्।
हालका लागि केही युवाहरू कृषिजन्य कीटनाशक छर्कने, टेन्टभित्र साधारण पासो राख्ने र बस्तीबाट फोहोर हटाउने प्रयासमा छन्। “हामी सामान्य सामग्री प्रयोग गरेर मुसा र कीरालाई नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा छौं,” गाजा सिटीका सामाजिक सञ्जाल सामग्री निर्माता महमूद अल-अमावी भन्छन्। “केही नगर्ने भन्दा केही गर्नु राम्रो हो।” तर युद्धका कारण गाजामा ६,७०,००० भन्दा बढी भग्नावशेष र फोहोर फैलिएका छन्, जसमा ४० लाख टन अत्यन्तै खतरनाक फोहोर पनि समावेश छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घले जनाएको छ कि यसको मात्रा इजिप्टको सबैभन्दा ठूलो पिरामिडभन्दा १३ गुणा बढी छ।
