लेखक: space4knews

आदित्य सुवेदी र क्यानडाका इब्राहिम हुसेनले संयुक्त रूपमा स्थापना गरेको आर्किटेक्ट ल्याब्सले कस्टम चिप निर्माणका लागि २४ मिलियन अमेरिकी डलर (नेपाली रुपैयाँमा करिब ३ अर्ब ६२ करोड) लगानी जुटाउन सफल भएको छ। समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार, १९ वर्षका सुवेदी र हुसेनद्वारा विकास गरिने यी चिपहरूले ब्रोडकम र यसको प्रतिस्पर्धी मार्भेलद्वारा अमेजन र अल्फाबेटको गुगलजस्ता क्लाउड कम्प्युटिङ कम्पनीहरूका लागि एआई र अन्य सामान्य प्रयोजनका कम्प्युटिङ चिप डिजाइन गर्न मद्दत पुर्‍याउनेछ। रोयटर्सले उल्लेख गरेको छ कि मार्भेल र ब्रोडकमले डिजाइन गरेका यी कस्टम चिपहरूले अर्बौँ डलर राजस्व सिर्जना गर्ने अनुमान गरिएको छ र यसले एनभिडियाको शक्तिशाली हार्डवेयरलाई विकल्प प्रदान गर्नेछ।

सुवेदी काठमाडौंको काँडाघारीस्थित अक्षरा स्कुलबाट कक्षा १० र आइबी युलेन्सबाट कक्षा १२ पास गरी हार्वर्ड विश्वविद्यालय प्रवेश गरेका थिए। हार्वर्डमा एआई प्रयोग गरी कोड भेरिफिकेशन सम्बन्धी अनुसन्धान गरिरहेको बेला, उनले अर्को प्रख्यात विश्वविद्यालय स्ट्यानफोर्ड गएर हुसेनसँग भेट गरेका थिए। हुसेनले १५ वर्षको उमेरमा कलेजमा भर्ना भएर विद्यालय छाडेका थिए र पछि एप्पल र टेस्लामा कस्टम चिप विकासमा कार्यरत थिए। उनीहरूले मिलेर आर्किटेक्ट ल्याब्स स्थापना गरेका छन्।

दुवै जनाले अनुसन्धान चिप डिजाइन र प्रमाणीकरणका लागि एआई प्रणाली विकासमा सहकार्य गर्न थालेका छन्। एआई प्रगतिसँग हार्डवेयर विकासबीचको दूरी देखेपछि उनीहरूले पढाइ छोडेर आर्किटेक्ट ल्याब्स सुरु गरेका हुन्। आर्किटेक्ट ल्याब्सले डिजाइन प्रक्रियालाई सस्तो र छिटो बनाउन लक्ष्य राखेको छ, जुन प्रक्रियामा हाल करिब दुई वर्ष लाग्ने अनुमान छ। श्रम लागत र अनुसन्धान तथा विकासमा थप करोडौँ खर्च हुनसक्ने सुवेदी र हुसेनले बताएका छन्। कम्पनीले चिप निर्माता कम्पनीहरूलाई डिजाइन प्रक्रियामा तीव्रता ल्याउने मात्र नभई, आफ्ना एप्लिकेसनहरू छिटो र प्रभावकारी चलाउन चाहने सफ्टवेयर कम्पनीहरूलाई कस्टम चिप प्रयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ, आर्किटेक्टका सह-संस्थापक इब्राहिम हुसेनले रोयटर्सलाई बताए।

हुसेनले भने, ‘ठूला कम्पनीहरूले भोगिरहेको सबैभन्दा ठूलो समस्या ब्याकएन्ड एक्सिक्यूसन वा लेआउट मात्रै होइन, तर उनीहरूको चुनौती हो, जे दुनिया समक्ष ल्याउन चाहन्छौं, त्यस कार्यभारलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने र उपयुक्त (चिप) आर्किटेक्चर कसरी डिजाइन गर्ने।’ पालो अल्टो, क्यालिफोर्नियामा आधारित यो कम्पनी हुसेन र आदित्य सुवेदीले स्थापना गरेका हुन् र मेसिन लर्निङ र हार्डवेयर क्षेत्रमा करिब १८ जना कर्मचारी रहेको छ। ताइवानको टीएसएमसीले चिप उत्पादनलाई सर्वसुलभ बनाएको जसरी, चिप डिजाइनलाई पनि त्यस्तै सहज बनाउन आफ्नो उद्देश्य रहेको सुवेदीले बताए। कम्पनीको फन्डिङ राउन्डलाई किन्ड्रेड भेन्चर्सले नेतृत्व गरेको थियो, जसमा टिक्यु भेन्चर्स, रेस क्यापिटल र टुगेदर फन्ड सहभागी थिए। गुगल डीपमाइन्डका मुख्य वैज्ञानिक जेफ डिन र ओपनएआई तथा एनभिडियाका कार्यकारीहरूले पनि यस कम्पनीमा लगानी गरेका छन्। आर्किटेक्ट ल्याब्सले विभिन्न कम्पनी, एआई अनुसन्धानशाला र राष्ट्रहरूसँग साझेदारी गरेर जटिल कम्प्युटिङ कार्यभारका लागि विशेष चिपहरू विकास गर्ने जनाएको छ। चिप डिजाइन प्रविधि क्षेत्रमा सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण र सीमित पहुँच भएका कार्यहरूमा पर्दछ। यसका लागि वर्षौंको विकास, करोडौँ डलरको लगानी र केही विशेष कम्पनीहरूमा सीमित विशेषज्ञताको आवश्यकता पर्छ।

कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयले आगामी आर्थिक वर्षमा संसद्मा पेश गरिने विधेयकहरूबारे मन्त्रालयगत छलफल सम्पन्न गरेको छ। कानून मन्त्री सोबिता गौतमले विधायन ऐनअनुसार असार मसान्तभित्र संघीय संसद्मा पेश गरिने विधेयकहरूको प्राथमिकता सूची तयार गर्न छलफल गरेकी छिन्। मन्त्री गौतमले हतारमा कानून निर्माण नगरी गुणस्तरीय तथा कार्यान्वयनयोग्य कानून बनाउन पूर्वतयारीलाई प्राथमिकता दिन सबै मन्त्रालयहरूलाई आग्रह गरेकी छिन्।

कानुन मन्त्री गौतमले विभिन्न मन्त्रालयका मन्त्री, सचिव तथा अन्य कर्मचारीहरूसँग दैनिक छलफल गरिरहेकी थिइन्। उनले संसद्मा पठाउने कानुनहरूबारे मन्त्रालयले कसरी काम गरिरहेको छ र कुन विधेयकहरू प्राथमिकता सूचीमा राखिएको छ भन्ने विषयमा छलफल गरिन्। विधायन ऐनअनुसार हरेक वर्ष असार मसान्तभित्र संघीय संसद्मा पेश गरिने विधेयकहरूको प्राथमिकतासहितको सूची तयार गर्ने कानुनी व्यवस्था छ।

छलफलका क्रममा मन्त्री गौतमले तयार गर्नुपर्ने कानुनको मस्यौदा बनाउन मन्त्रालयहरूलाई अनुरोध गरिन्। मन्त्रीहरूले तयारी अवस्थामा रहेको भनी छिट्टै विधेयकको सूची पेश गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। विधेयकहरूको सूची समयमै अन्तिम गरी पेश गर्ने र प्रत्येक विधेयकको स्पष्ट समयरेखा निर्धारण गर्ने विषयमा पनि छलफल भयो। मन्त्री गौतमले हतार नगरी कानुन निर्माण गर्दा पर्याप्त पूर्वतयारी भएपछि कार्यान्वयन सहज हुने बताइन् र अस्पष्ट तथा परस्पर विरोधाभाषी कानुनहरूले राज्यको समय, श्रमशक्ति र स्रोतहरूको अनावश्यक खर्च हुने प्रदर्शन गरिन्।

खेलको अनुकूल समय नहुनु र कडा सुरक्षाका कारण काठमाडौं र सौराहाका होटल तथा रेस्टुरेन्टहरूमा यसपालिको विश्वकप फुटबलमा चहलपहल निकै कम रहेको छ। भारतीय पर्यटकको आगमन र रात्रि व्यवसाय सञ्चालन सहज भएका कारण पोखराका स्पोर्ट्स बार र रेस्टुरेन्टहरूमा विश्वकप फुटबलको चहलपहल वृद्धि भएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंले पूर्वअनुमति बिना ठूलो पर्दामा खेल प्रदर्शन गर्न रोक लगाएकोले व्यवसायीहरूले विश्वकपका लागि विशेष प्याकेज ल्याउन सकेका छैनन्। ५ असार, काठमाडौं। नेपालमा फिफा विश्वकप फुटबललाई केवल खेलकुद प्रतियोगिता नभई ठूलो उत्सवको रुपमा मनाउने चलन छ। डेढ महिनासम्म चल्ने यस फुटबल खेलप्रति नेपाली समर्थकहरू ‘क्रेजी’ नै देखिन्छन्। उनीहरू त्यो क्रेज यस्तो कि उनीहरू एक्लै टिभी अगाडि बस्नु भन्दा साथीभाइ, इष्टमित्र र परिवारसँग भेट भई रमाइलोसँग खेल हेर्न रुचाउँछन्।

काठमाडौंका तारे तथा सुविधासम्पन्न होटलहरूले आफ्ना लाउन्ज, गार्डेन वा पुलसाइडमा विशाल एलईडी स्क्रिन जडान गरी मिनी रंगशालाको झल्को दिने गर्दछन्। दर्शकहरूको मनोरञ्जन दोब्बर बनाउन यस्ता होटल र ठूला रेस्टुरेन्टहरूले खेल सुरु हुनु अघि लाइभ ब्यान्डको प्रस्तुति, चियर लिडरहरू मार्फत माहोल तताउने र दर्शकलाई झण्डा पेन्ट गरिदिने व्यवस्था मिलाएका हुन्छन्। खानपान अनुभवलाई पनि विश्वकपसँग जोड्न होटल र रेस्टुरेन्टहरूले विशेष मेनु तयार पार्छन् जुन विश्वकपको थिममा आधारित हुन्छ। बियर खरिदमा ‘बकेट अफर’ (एक किन्दा अर्को निःशुल्क वा समूहका लागि छुट), अनलिमिटेड स्न्याक्स सहितको इन्ट्री प्याकेज र ठूलो समूहका लागि विशेष भीआईपी लाउन्ज वा टेबल रिजर्व सुविधा बार र पबहरूले उपलब्ध गराउँछन्।

तर यसवार देशका प्रमुख सहर क्षेत्रका हस्पिटालिटी क्षेत्रमा खासै चहलपहल देखिएको छैन भन्ने व्यवसायीहरूले बताएका छन्। बिहान सबेरै हुने खेलहरूलाई लक्षित गर्दै काठमाडौंका कतिपय रेस्टुरेन्ट र क्याफेहरूले ‘मर्निङ वाच एक्सपिरियन्स’ अन्तर्गत बिहानको कफी, बेकरी र ब्रेकफास्टसँगै विश्वकप हेर्ने विशेष प्याकेज सञ्चालन गर्दै आएका छन्। तर बिहानै म्याच भए पनि त्यहाँ ग्राहक कमै आउने व्यवसायीहरूले बताएका छन्। बुद्धनगरको बागमती करिडोरमा अवस्थित चर्चित ‘रेल स्टेसन क्याफे’ले पनि विश्वकपका लागि विशेष कार्यक्रम नल्याएको छ। क्याफेका सञ्चालक केशव पौडेलले खेल तालिका अनुकूल नभएको र विश्वकपकै लागि छुट्टै स्किम ल्याउन नसकिने बताए।

पोखराका रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा चहलपहल बढेको छ। पर्यटन राजधानी पोखरामा ‘इन्डियन सिजन’को कारण होटल, रेस्टुरेन्ट र स्पोर्ट्स बारहरू बढी व्यस्त भेटिन्छन्। भारतबाट गर्मी मौसमको चिसो आनन्द लिन पर्यटकको आगमन राम्रो भइरहेको छ र विश्वकपले युवापुस्तालाई आकर्षित गर्दै रात्रीकालीन व्यवसायमा उत्साह थपिरहेको छ। रेस्टुरेन्ट एण्ड बार एसोसिएसन नेपाल (रेबान)–पोखरा च्याप्टर अध्यक्ष विश्व पौडेलले पोखरामा पनि विश्वकप फुटबलको प्रभाव परेको बताए। यसले विशेषगरी स्पोर्ट्स बार, क्लब र रेस्टुरेन्टहरूलाई फाइदा पुर्याएको छ।

होटल एसोसिएसन नेपालका अध्यक्ष विनायक शाहले पनि यसपालि होटेल र रेस्टुरेन्टहरूमा विश्वकप लक्षित अफरहरू विगत जस्तो व्यापक नभएको बताए। उनका अनुसार केही व्यवसायीले सीमित अफर ल्याएका भए पनि ठूलो मात्रामा फैलिन नसकेको छ। फिफा विश्वकपकै कारण उत्सवको माहोल भए पनि रात्रिकालीन समय र सुरक्षा संवेदनशीलताले गर्दा नेपालका हस्पिटालिटी क्षेत्रमा यसपालि अफर सीमित र निश्चित दायरामा मात्रै सिमित भएको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।

झापाको कनकाई नगरपालिका–५ मा ट्याक्टरले मोटरसाइकललाई ठक्कर दिँदा चालक र उनकी ५ वर्षीया छोरीको मृत्यु भएको छ। दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएकी चालककी ४५ वर्षीया आमाको बीएण्डसी अस्पताल बिर्तामोडमा उपचार भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ। प्रहरीले दुर्घटनामा संलग्न ट्याक्टर र त्यसका चालकलाई नियन्त्रणमा लिएर थप अनुसन्धान शुरू गरेको छ। ५ असार, विराटनगर।

झापामा ट्याक्टरको ठक्करबाट मोटरसाइकलमा सवार दुई जनाको मृत्यु भएको छ। त्यस्तै, दुर्घटनामा एक जना घाइते भएकी छन्। कनकाई नगरपालिका–५ स्थित तुलसीवारीमा शुक्रबार दिउँसो सुरुङ्गाबाट झापा बजारतर्फ जाँदै गरेको मे ४ प ५८५ नम्बरको मोटरसाइकललाई खेत जोतेर सडकमा निस्कँदै गरेको मे १ त ७४०४ नम्बरको ट्याक्टरले ठक्कर दिएको थियो।

दुर्घटनामा परी मोटरसाइकल चालक झापा गाउँपालिका–३ बस्ने २० वर्षीय समिर अली र मोटरसाइकलमा सवार उनकी भान्जी ५ वर्षीया छोरी हाजिरा खातुनको मृत्यु भएको हो। प्रहरीका अनुसार दुर्घटनालगत्तै उनीहरूलाई उपचारका लागि कनकाई अस्पताल सुरुङ्गा पुर्‍याइएको भए पनि चिकित्सकले जाँच गर्नासाथ मृत घोषणा गरेका थिए।

सोही दुर्घटनामा मोटरसाइकलको पछाडि सवार समिरकी दिदी ४५ वर्षीया नुरेश सादेवी गम्भीर छिन्। उनलाई कनकाई अस्पतालमा प्रारम्भिक उपचारपछि थप उपचारका लागि बिर्तामोडस्थित बीएण्डसी अस्पताल पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ। दुर्घटनामा संलग्न ट्याक्टर र ट्याक्टर चालकलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान अघि बढाएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाले जनाएको छ। *(यसअघि प्रहरीले समिर र हाजिराको सम्बन्ध बाबुछोरी भएको बताएको थियो। यद्यपी उनीहरू मामाभान्जी भएको खुलेपछि सच्याएका छौं–सम्पादक)

स्मार्टफोनको ब्याट्रीको आयु लम्ब्याउन ब्याट्रीको स्तर सदैव २० देखि ८० प्रतिशतको बीचमा राख्नुपर्छ। आजकल स्मार्टफोन हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न साथी बनेको छ। फोन गर्नु, सामाजिक सञ्जाल चलाउनु, फोटो र भिडियो खिच्नु, आर्थिक लेनदेन गर्नु, बत्ती बाल्नु, रेडियो सुन्नु वा व्यवसायका लागि समेत फोनको प्रयोग हुँदै आएको छ। यसको अत्याधिक प्रयोगले छिट्टै ब्याट्री सकिन्छ। धेरैजसो प्रयोगकर्ताहरू आफ्नो फोनमा चार्ज कम हुनुभन्दा नै चार्जमा राख्ने बानी बसालेका हुन्छन्। फोनलाई कति पटक र कसरी चार्ज गर्ने र ब्याट्रीको स्वास्थ्य लामो समयसम्म कसरी कायम राख्ने भन्ने विषयमा केहि शंका रहन्छ। गैर-उचित चार्जिङ बानीले ब्याट्रीको आयु छोटो हुन सक्छ।

ब्याट्रीको आयु लम्ब्याउन स्मार्टफोन चार्ज गर्ने तरिका सही हुनु अत्यन्त आवश्यक छ। धेरैजसो हालका स्मार्टफोनहरूमा लिथियम-आयन ब्याट्री हुन्छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार, ब्याट्रीलाई पूर्ण रूपमा डिस्चार्ज गर्न वा प्रत्येक पटक १०० प्रतिशतसम्म चार्ज गर्न उचित हुँदैन। ब्याट्रीका लागि सबैभन्दा उपयुक्त चार्जिङ स्तर २० देखि ८० प्रतिशतको बीच मानिन्छ। जब ब्याट्री लगभग २० प्रतिशतमा पुगेपछि सोझै चार्जमा राख्नुपर्छ। तर, ब्याट्री ८० वा ८५ प्रतिशत पुगेपछि चार्जरबाट निकाल्नु ठीक हुन्छ। बारम्बार १०० प्रतिशतसम्म चार्ज गर्दा ब्याट्रीमा अधिक दबाब पर्न सक्छ जसले यसको आयुमाथि नकारात्मक प्रभाव पार्छ।

दिनमा कति पटक चार्ज गर्नु उपयुक्त हुन्छ? धेरैले फोनलाई बारम्बार चार्ज गर्नु नकारात्मक हो भनी सोच्छन्। यद्यपि आवश्यकतानुसार दिनमा २-३ पटक थोरै-थोरै चार्ज गर्नु पूर्णरूपमा सुरक्षित मानिन्छ। ब्याट्रीको लागि ० प्रतिशतदेखि १०० प्रतिशतसम्म एक चोटि चार्ज गर्नुभन्दा टप-अप चार्जिङ उत्तम हुन्छ। स्मार्टफोनको ब्याट्री लाइफ चार्जिङ चक्रमा निर्भर गर्दछ। सामान्यतया ब्याट्रीले ३०० देखि ५०० चार्जिङ चक्रसम्म आफ्नो क्षमता कायम राख्न सक्छ। शून्य प्रतिशतदेखि १०० प्रतिशतसम्मको चार्जिङलाई पूर्ण चक्र मानिन्छ भने ४० प्रतिशतदेखि ८० प्रतिशतसम्म दुई पटक चार्ज गर्दा लगभग आधा चक्र मानिन्छ।

रातभर स्मार्टफोन चार्ज गर्दा ब्याट्रीलाई जरिवाना पुग्छ? आधुनिक स्मार्टफोनहरूमा एउटा स्वचालित कट-अफ प्रणाली हुन्छ जसले ब्याट्री १०० प्रतिशत भरिएपछि पावर आपूर्ति स्वचालित रूपमा बन्द गर्छ। रातभर चार्ज गरे ब्याट्री बिग्रने वा फोन विस्फोट हुने कुनै खतरा हुँदैन। यद्यपि लामो समयसम्म चार्जर जडान राख्दा ब्याट्री ट्रिकल चार्जिङ मोडमा रहन सक्छ जुन ब्याट्रीको लागि सबैभन्दा उपयुक्त स्थिति होइन। त्यसैले सही चार्जरको छनोट अत्यन्त जरूरी छ। फोनलाई सधैं मूल वा प्रमाणित विश्वसनीय ब्रान्डको चार्जरबाट मात्र चार्ज गर्नु पर्छ। कमजोर चार्जरहरूले सही भोल्टेज नदिएर अत्यधिक तातो हुन र ब्याट्रीको हानी हुने जोखिम बढाउन सक्छ।

५ असारमा काठमाडौंमा स्नेहा’ज केयर र आईपीएफएन नेपालको सहकार्यमा पशुबलि प्रथा अन्त्यका लागि ‘आध्यात्मिक संवाद’ कार्यक्रम सम्पन्न भयो। स्नेहा श्रेष्ठले भनिन्, ‘जहाँ पूजा–आराधना गरिन्छ, जहाँ भक्तिभाव राखिन्छ त्यहाँ हत्या र हिंसा हुनु विडम्बना हो’, साथै उनले जोड दिइन्, ‘यस्तो प्रथा अब अन्त्य गर्नुपर्नेछ।’ धर्म–परम्पराको नाममा हुने पशुबलि प्रथामा पुनर्विचार आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।

पशु बलि अन्त्यका लागि गरिएको यो बहसमा विभिन्न आध्यात्मिक गुरु तथा जनस्वास्थ्यविद् लगायतका व्यक्तिहरूको सहभागिता थियो। जनस्वास्थ्यविद् अरुणा उप्रेतीले पशुबलिलाई समाजमा रहेको एक हानिकारक अभ्यासका रूपमा वर्णन गर्दै समयानुकूल परिवर्तन आवश्यक रहेको बताइन्। उनले भनिन्, ‘पहिले सती प्रथा पनि यस्तै कुरीति मानिन्थ्यो, अहिले त्यो छैन। बलिप्रथालाई पनि यसरी नै अन्त्य गर्नुपर्छ।’

आध्यात्मिक गुरु रामचन्द्र भण्डारीले बलिको वास्तविक धार्मिक अर्थ ‘त्याग’ भएको स्पष्ट पारे। उनले धर्मग्रन्थहरूमा बलिलाई हिंसासँग नभई आत्मसंयम, त्याग र सकारात्मक परिवर्तनसँग जोडेर व्याख्या गरिएको बताउँदै धार्मिक अभ्यासको सही अर्थ बुझ्न आवश्यक रहेको बताए।

कार्यक्रममा सहभागी आध्यात्मिक गुरुहरूले जीवप्रतिको सम्मान, करुणा र अहिंसाको संस्कृतिलाई समाजमा थप बलियो बनाउन धार्मिक समुदायहरूले अग्रणी भूमिका खेल्नुपर्ने धारणा प्रकट गरे। उनीहरूले धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक अभ्यासलाई समयसापेक्ष रूपमा व्याख्या गर्दै मानवता, सहिष्णुता र जीवमैत्री मूल्यहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिए।