लेखक: space4knews

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले दोस्रो सगरमाथा संवाद २०२७ मे महिनामा आयोजन गर्ने र यसको प्रारम्भिक तयारी सुरु भइसकेको जानकारी दिनुभयो। बिहीबार प्रतिनिधि सभा बैठकमा सांसदहरूको प्रश्नको जवाफ दिँदै मन्त्री खनालले सगरमाथा संवादको प्रारम्भिक तयारी सुरु भइसकेको स्पष्ट पार्नुभयो। ‘सगरमाथा संवाद सञ्चालनका लागि बजेट प्रस्तावित गरियो तथा यसको तयारी पनि सुरु भइसकेको छ,’ मन्त्री खनालले बैठकमा जानकारी दिनुभयो।

पहिलो सगरमाथा संवाद २०२५ सालको मे महिनामा सम्पन्न भएको थियो। यो संवाद सामान्या प्रत्येक दुई वर्षमा एक पटक आयोजना गरिन्छ। सगरमाथा संवाद २०२५ मा हिमाल संरक्षण, हरित प्रविधिको प्रवर्द्धन, विकासशील राष्ट्रहरूलाई सहुलियत, वित्तीय सहयोग र जलवायु न्याय लगायतको विषयमा २५ बुँदे घोषणापत्र जारी गर्दै सम्पन्न गरिएको थियो।

बढ्दो गर्मीबाट बच्न र शीतल वातावरणको आनन्द लिन नेपालका ११ पहाडी पर्यटकीय गन्तव्य उपयुक्त छन्। काठमाडौं वरिपरि नगरकोट, धुलिखेल, चन्द्रागिरि र चित्लाङ चिसो मौसमका लागि आकर्षक गन्तव्य हुन्। पूर्वी नेपालको कन्याम र भेडेटार तथा पश्चिममा बन्दिपुर, साराङकोट र तानसेन गर्मीबाट बच्न आन्तरिक पर्यटकहरूबीच लोकप्रिय स्थानहरूमा पर्दछन्। बाहिर निस्कँदा घामले पोल्ने, दिउँसोको तापक्रम असहनीय हुने र पंखा वा एसीले पनि राहत नदिने अवस्था धेरै ठाउँमा देखिइरहेको छ। गर्मी बढिरहेको समयमा शीतल हावा, हरियाली र हिमालको मनोरम दृश्य खोज्न धेरैको ध्यान पहाडी गन्तव्यतर्फ लाग्दछ। यदि तपाईं पनि केही दिन गर्मीबाट टाढा बस्ने योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ भने नेपालका यी हिल स्टेशनहरू उपयुक्त विकल्प हुन सक्छन्।

१. नगरकोट: गर्मीबाट केही राहत खोज्न सकिने उत्कृष्ट गन्तव्य नगरकोट हो। काठमाडौंबाट करिब ३२ किलोमिटर पूर्वमा अवस्थित यस स्थानलाई चिसो मौसम, हिमालयको मनोरम दृश्य, विशेष गरी सगरमाथा समेटिएको हिमशृंखला र सुन्दर सूर्य उदयका लागि परिचित छ।

२. धुलिखेल: बढ्दो तापक्रममा धुलिखेलको शीतल वातावरणले विशेष रमाइलो अनुभूति दिलाउँछ। काठमाडौंबाट करिब ३० किलोमिटर पूर्वमा रहेको धुलिखेल समुद्री सतहबाट लगभग १,५५० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। यहाँबाट हिमाली दृश्य र नेवारी संस्कृति पर्यटकलाई आकर्षित गर्छ।

३. दामन: मनोमाथि फ्रेश हावा दिन सक्ने अर्को गन्तव्य दामन हो। काठमाडौंबाट करिब ८० किलोमिटर दक्षिणपश्चिममा अवस्थित दामनबाट एभरेष्टदेखि धौलागिरीसम्मका हिमशृंखला अवलोकन गर्न सकिन्छ।

४. बन्दिपुर: गर्मीमा शान्त वातावरण खोज्नेहरूले बन्दिपुर पुग्न सक्छन्। तनहुँ जिल्लामा पर्ने बन्दिपुर काठमाडौंबाट करिब १४० किलोमिटर पश्चिममा छ। दामनको हरियाली वातावरण, पुरानो नेवारी वास्तुकला र हिमाली दृश्य यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्।

५. साराङकोट: पोखराको गर्मीभन्दा माथि उठेर शीतल हावा महसुस गर्न चाहनुहुन्छ भने साराङकोट उपयुक्त गन्तव्य हो। पोखरा बजारदेखि करिब ५ किलोमिटर टाढा रहेको साराङकोटबाट अन्नपूर्णा हिमशृंखला र फेवातालको मनोरम दृश्य लिन सकिन्छ।

६. तानसेन: गर्मीको मौसममा पाल्पाको तानसेन सुखद अनुभूति दिन्छ। पाल्पाको सदरमुकाम तानसेन समुद्री सतहबाट करिब १,३७० मिटर उचाइमा छ र बुटवलबाट करिब ४० किलोमिटर उत्तरमा पर्दछ। यहाँ इतिहास, संस्कृति र प्रकृतिको अनुपम संगम पाइन्छ।

७. कन्याम: पूर्वी नेपालको इलामस्थित कन्याम नजिकका मात्र होइन, झापा, मोरङ र सुनसरीका गर्मीले कराउनुभएका बासिन्दाहरूलाई समेत शीतलता दिने लोकप्रिय गन्तव्य हो। यहाँका चिया बगानले ढाकिएका हरियालीप्रदेश, चिसो हावा र कुहिरोले भरिएको वातावरणले आउँने सबैलाई ताजगीको अनुभूति गराउँछ। गर्मीमा हजारौं आन्तरिक पर्यटक कन्याम पुग्ने गर्छन्। काठमाडौंबाट करिब ७०० किलोमिटर पूर्वतर्फ रहेको इलाम बजार समुद्री सतहबाट करिब १,२०० मिटर उचाइमा छ।

८. चित्लाङ: धेरै टाढा नजाँदा पनि शीतल वातावरणको अनुभव लिन चाहनुहुन्छ भने चित्लाङ उपयुक्त स्थान हो। काठमाडौंबाट करिब २७ किलोमिटर दक्षिणपश्चिममा अवस्थित चित्लाङको ग्रामिण परिवेश र प्राकृतिक सौन्दर्य यस स्थानलाई विशेष बनाउन मद्दत गर्छ।

९. चन्द्रागिरि: केबलकारमा चढेर हिमाल र उपत्यकाको दृश्य आनन्द लिन चाहनुहुन्छ भने चन्द्रागिरि उत्कृष्ट गन्तव्य हो। काठमाडौंको दक्षिणपश्चिममा रहेको चन्द्रागिरि समुद्री सतहबाट २,५५१ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यहाँबाट हिमालय र काठमाडौं उपत्यकाको सुन्दर दृश्य देख्न सकिन्छ। यहाँ सधैं मौसम चिसो रहन्छ।

१०. नुवाकोट: गर्मीको व्यस्तताबाट केही समय विश्राम लिन नुवाकोट पनि उपयुक्त गन्तव्य हो। काठमाडौंबाट करिब ७५ किलोमिटर उत्तरपश्चिममा अवस्थित नुवाकोटमा ऐतिहासिक दरबार, हरियाली र शान्त वातावरणले यहाँलाई आकर्षक बनाएको छ।

११. भेडेटार

काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरमा बिहानको साढे ८ बजेको समय हो। एक युवती मोबाइल हातमा लिएर कार्यालयतर्फ हतारिँदै छिन्। केही सेकेन्डमै उनी मोबाइलमा एउटा राइडर सेयरिङ एप खोल्छिन्, आफ्नो गन्तव्य टाइप गर्छिन् र केही मिनेटमै बाइक उनको अगाडि आइपुग्छ। उनी सहजै बाइक चढेर आफ्नो कार्यालयमा लाग्छिन्। यो दृश्य आजको नेपालको लागि असामान्य छैन। बरु, पठाओ, इन्ड्राइभ, उबर र याङ्गो जस्ता राइडर सेयरिङ एपहरूले सिर्जना गरेको नयाँ सहरी जीवनशैलीको प्रतिनिधि तस्वीर हो। विशेष गरी १८ देखि ३० वर्ष उमेरसमूहका युवायुवतीहरूमा यस्ता एपहरूको लोकप्रियता दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ।

व्यस्त दिनचर्या, सार्वजनिक यातायातको अनिश्चितता र समयको महत्त्व बुझ्ने नयाँ पुस्ताले डिजिटल प्रविधिलाई आफ्नो दैनिक जीवनको अपरिहार्य साथी बनाइसकेको छ। काठमाडौंका व्यस्त सडकदेखि पोखरा, विराटनगर र बुटवलजस्ता शहरसम्म आजकल यस्तो दृश्य झन् सामान्य हुँदै गएको छ। यस्तो देखिन्छ, अब यात्रा आफैंले होइन मोबाइलले तय गर्न थालेको छ। काम, पढाइ, तालिम, किनमेल वा साथीभाइसँग भेटघाट– जे भए पनि यात्रा सजिलो र छिटो बनाउन यी एपहरूले ठूलो भूमिका खेलेका छन्।

सार्वजनिक यातायातको भीड, लामो प्रतीक्षा र असुविधाबाट जोगिन धेरैले यिनै विकल्प रोजिरहेका छन्। समयलाई हेर्ने नयाँ दृष्टिकोण आजको पुस्ताले समयको मूल्य राम्ररी बुझ्छ। राइडर सेयरिङ एपहरूले यात्राको भाडा, दूरी, समय र चालकको विवरण पहिले नै देखाइदिन्छन्, जसले यात्रालाई अनुमान होइन, योजना बनाउने कार्य बनाइदिएको छ। अब बस कहिले आउँछ, कहाँ रोकिन्छ वा कति समय लाग्छ भन्ने अनिश्चिततामा बस्नुपर्ने अवस्था कम भएको छ।

केही क्लिकमै दिनभरको तालिका मिलाउन सकिन्छ, जसले जीवनलाई अलि व्यवस्थित र सहज बनाएको छ। यात्रुका लागि सुविधा, चालकका लागि अवसर यी एपहरूले यात्रुलाई मात्र सहजता दिएको छैन, हजारौँ युवालाई आम्दानीको नयाँ बाटो पनि प्रदान गरेका छन्। कलेज पढ्ने विद्यार्थी, जागिरे वा अन्य पेशामा रहेका धेरैले आफ्नो नियमित यात्रासँगै यात्रु लिएर पेट्रोल खर्च उठाउनेदेखि अतिरिक्त आम्दानी गर्ने अवसर पाएछन्।

प्रविधिसँगै समाजमा परिवर्तन राइडर सेयरिङ एपहरूले नेपाली समाजमा यात्राको नयाँ संस्कृति विकास गरेका छन्। यसले मानिसलाई प्रविधिमैत्री, समयप्रति सचेत र आर्थिक अवसरप्रति खुला बनाएको छ। आजको युवापुस्ता केवल गन्तव्यमा पुग्न मात्र होइन, आफ्नो समय, श्रम र स्रोतको बुद्धिमानीपूर्वक उपयोग गर्न चाहन्छन्। सायद त्यसैले आज पठाओ, इन्ड्राइभ, उबर र याङ्गो जस्ता सेवा केवल मोबाइल एप मात्र होइनन्, यी नयाँ पुस्ताको बदलिँदो जीवनशैली, समयको मूल्य र अवसरको प्रतीक बनेका छन्।

यस्ता डिजिटल प्लेटफर्महरूले हजारौँ युवालाई स्व-रोजगारी र अतिरिक्त आम्दानीको अवसर प्रदान गरेका छन्। विद्यार्थी, जागिरे र स्वरोजगारमा रहेका धेरै युवाले आफ्नो खाली समयलाई आम्दानीमा परिणत गरिरहेका छन्। अर्कोतर्फ, विशेष गरी महिला यात्रुहरूका लागि यस्ता सेवाले तुलनात्मक रूपमा छिटो, व्यवस्थित र सहज यात्रा अनुभव उपलब्ध गराएको छ। डिजिटल प्रविधिको प्रयोगले उनीहरूको दैनिक आवतजावतलाई सरल र समयमुखी बनाएको छ। नयाँ जीवनशैलीतर्फको यात्रा राइडर सेयरिङ एपहरूले नेपाली युवापुस्ताको सोच, समय व्यवस्थापन र डिजिटल बानीमा ठूलो परिवर्तन ल्याइरहेका छन्।

जब प्रविधिले दैनिक जीवनका साना–साना झन्झटहरू घटाउँछ, तब त्यसले केवल यात्रा होइन, जीवनशैली नै परिवर्तन गरिदिन्छ। समय बचत गर्ने, जीवनलाई सजिलो बनाउने र आर्थिक अवसर दिने डिजिटल साथीजस्तै बनेका छन्। यस्ता प्रविधिको प्रयोगले नेपाललाई बिस्तारै अझ व्यवस्थित, जोडिएको र अवसरले भरिएको डिजिटल समाजतर्फ अघि बढाइरहेको छ।

नेपालमै कपडा उत्पादन सुरु गरेको सिस्टरहुड क्लोथिङमा अहिले विभिन्न पेशा र क्षेत्रमा १०० जना महिला आबद्ध छन्। महिलाका लागि प्लस साइज कपडा उत्पादन गर्ने यस कम्पनीले पोखरासहित देशका प्रमुख १० सहरमा शाखा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। उनीहरू ठीक १०० जना छन्। उमेर, पेशा र पृष्ठभूमि फरक भए पनि एउटै सपना, एउटै व्यवसायमा साथ छन्। नाम हो, सिस्टरहुड क्लोथिङ। कसरी एउटै व्यवसायमा १०० जनाको मत मिल्यो, सहकार्य भयो? यसको कथा सुरु हुन्छ करिब १५ वर्षअघि। त्यो बेला उनीहरू १०० थिएनन्, दुई पतिपत्नी मात्र थिए। सामान्य कपडा पसल चलाउँथे। अहिले त्यो स्वामित्व १०० महिला हातमा छ।

सिस्टरहुड क्लोथिङकी सह–संस्थापक एन्जिला श्रेष्ठका अनुसार व्यवसायको शुरुवात सामान्य आयात–आधारित मोडेलबाट भएको थियो। उनी र उनका श्रीमान्ले थाइल्यान्डबाट कपडा आयात गरी नेपालमा बिक्री गर्ने काम थालेका थिए। त्यसबेला बजारमा रहेका अन्य कपडा पसलजस्तै उनीहरूको पनि आयातित सामग्रीमा निर्भरता थियो। तर सन् २०२० मा आएको कोभिड–१९ महामारीले व्यवसायलाई चुनौती दिएको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी प्रभावित भयो, सामान ल्याउन कठिन भयो र लागत समेत बढ्यो। ग्राहकको क्रयशक्ति कम हुँदै गएको थियो भने व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन हुँदै गइरहेको थियो।

‘एक समयमा व्यवसाय बन्द गर्ने सोच samma पुँगी’ एन्जिला बताउँछिन्। ‘त्यो बेला हामीले नेपालमै उत्पादन गर्ने सम्भावनाबारे सोच्यौं। आफ्नै डिजाइन, आफ्नै उत्पादन र ब्रान्ड निर्माण गर्ने निर्णय गर्‍यौं।’ त्यसपछि उनीहरूले आफ्नै कारखाना स्थापित गरी ‘मेड इन नेपाल’ उत्पादन सुरु गरे। यसले लागत नियन्त्रणमा सहयोग पुर्यायो भने नयाँ डिजाइन विकास र बजार अनुरूप उत्पादन गर्न सहज भयो।

अनलाइन अर्डरका क्रममा ग्राहकबाट प्लस साइज कपडाको माग आएपछि कम्पनीले नयाँ अवसर देख्यो। धेरै महिलाले मनपरेको डिजाइनमा उपयुक्त साइज नपाउँदा गुनासो गर्थे। ‘त्यसपछि हामीले बुझ्यौं कि प्लस साइज बजारमा ठूलो सम्भावना छ’ श्रेष्ठ बताउँछिन्। ‘धेरै ब्रान्डले यो वर्गलाई प्राथमिकता नदिएकोले हामीले यो क्षेत्रमा केन्द्रित हुन निर्णय गर्‍यौं।’

अहिले कम्पनीले १२०–१३० किलोसम्मका महिलाका लागि ब्लेजर सेट, फर्मल प्यान्ट, टप, जिन्स र कटन ड्रेसजस्ता कपडा उत्पादन गर्दैछ। कम्पनीको सबैभन्दा लोकप्रिय उत्पादन ब्लेजर सेट हो। १०० महिलाको सहकार्यमा कारखाना स्थापना भएपछि व्यवसाय छिटो बढ्दै गइरहेको छ। तर एन्जिलालाई लाग्यो कि सीमित व्यक्तिको प्रयासले व्यवसाय ठूलो पहिचान पाउन सक्दैन। त्यसैले महिलालाई आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउने र व्यवसायको मालिक बनाउने सोचका साथ नयाँ अवधारणा ‘सिस्टरहुड’ जन्मियो।

‘एक जनाले व्यवसाय गर्दा जति प्रभाव हुन्छ, १०० जनाले गर्दा त्यो गुणा बढी हुन्छ’ उनी भन्छिन्। उनीहरूले महिलालाई मात्र ग्राहक होइन, मालिक बनाउने दृष्टिकोण लिए। सामाजिक सञ्जालमार्फत यो अवधारणा सार्वजनिक गर्दा अपेक्षाभन्दा बढी महिलाले चासो देखाए। विभिन्न चरणमा बैठक भएका थिए, जहाँ सम्भावित सदस्यहरूलाई योजना, जोखिम, लगानी र भविष्यका लक्ष्य समेटेर विस्तृत जानकारी दिइयो। करिब पाँच–छ महिनाको प्रयासपछि १०० महिला सहभागी भएर ‘सिस्टरहुड क्लोथिङ’ औपचारिक रूपमा सुरु भयो।

गृहिणीदेखि डाक्टरसम्म, शिक्षक, बैंककर्मी, कोरियोग्राफर, विद्यार्थी, ब्युटिसियन र विभिन्न पेशाकर्मीहरू सिस्टरहुडमा छन्। यसले विभिन्न अनुभव र सीपलाई एउटै ठाउँमा ल्याएको छ। ‘हामी विशाल विविधतामा बलियो छौं’ श्रेष्ठ बताउँछिन्।

प्रत्येक महिलाले दुई लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। यो लगानीबाट व्यवसाय वृद्धि, उत्पादन विस्तार र ब्रान्ड विकासमा मद्दत पुग्यो। कतिपयले यो अवसरका लागि विशेष प्रयास गरे जस्तै, एक सदस्यले एक तोला सुन बेचेर पनि सहभागी हुने इच्छा व्यक्त गरेकी थिइन्। लगानी केवल आर्थिक निष्पादन मात्र नभई व्यवसायको स्वामित्व अनुभव हुने माध्यम बन्न पुगेको छ।

पारदर्शिता कायम राख्न सिस्टरहुडले प्रविधिको प्रयोग गरेको छ। मोबाइल एपमार्फत सदस्यहरूले दैनिक कारोबार, स्टक, बिक्री र नाफा देख्न सक्छन्। साथै, स्टोरमा जडान गरिएको सिसिटिभी प्रणालीमा सदस्यहरूको पहुँच छ। ‘पारदर्शितालाई प्राथमिकता दिनाले १०० जनाबीच विश्वास पक्का भएको छ’ एन्जिला बताउँछिन्।

हाल कम्पनीमा ९ जना प्रत्यक्ष काम गरिरहेका छन्, तर यसको प्रभाव सामाजिक सञ्जालमा सामग्री उत्पादन, फोटोसुट, मोडलिङ, प्रचारप्रसार र डिजिटल मार्केटिङबाट अन्य महिलायसम्म पुगेको छ। कम्पनीले मोडलिङ र भिडियो सामग्री निर्माणका लागि महिलालाई पारिश्रमिकसमेत उपलब्ध गराउँछ।

ग्राहक सेवामा सिस्टरहुड क्लोथिङले विशेष ध्यान दिएको छ। नेपालभर क्यास–अन–डेलिभरी सुविधा उपलब्ध गराइरहेको कम्पनीले धेरै अनलाइन व्यवसायले लाग्ने अग्रिम भुक्तानी, कडाइ भएका एक्सचेन्ज नियमबारे लचिलो नीति अपनाएको छ। आवश्यकताअनुसार एक्सचेन्ज र रिफन्डमा प्राथमिकता दिइएकोले ग्राहकको विश्वास जता रहेको छ। ‘हामीले ग्राहकलाई सम्मान गर्ने संस्कृतिमा विश्वास गर्छौं’ एन्जिला भन्छिन्।

एन्जिला श्रेष्ठको व्यक्तिगत यात्रा पनि रोचक छ। व्यवस्थापन विषय अध्ययन गरेर सुरुमा बैंकिङ क्षेत्रतिर जाने सोचमै थिइन्। तर रेडियोमा काम गर्ने अवसर पाएपछि सञ्चार क्षेत्रमा प्रवेश गरिन्। उनले विभिन्न रेडियो र टेलिभिजनमा समाचार वाचक र रिपोर्टरको रुपमा काम गरिन्। पछि उद्यमशीलतामा सक्रिय भइन्।

अब कम्पनीले पोखरामा शाखा खोल्ने तयारी गरिरहेको छ भने देशका प्रमुख सहरमा कम्तीमा १० वटा शाखा सञ्चालन गर्ने दीर्घकालीन योजना छ। शाखा विस्तारबाट आएको नाफा पनि सदस्यहरू माझ बाँडिने छ।

सिस्टरहुड क्लोथिङको लक्ष्य केवल कपडा बेच्नु मात्र होइन, महिलाहरूले बनाएको, सञ्चालित र विश्वास गरिने विश्वसनीय नेपाली ब्रान्ड बन्ने हो। गुणस्तर, उचित मूल्य, ग्राहक सेवा र पारदर्शिता कायम राखिएमा सिस्टरहुड नेपाली फेसन उद्योगमा फरक पहिचान बनाउनेमा विश्वास छ। यहि साझा सपना, लगानी र नेतृत्वमा आधारित सिस्टरहुडले महिला सशक्तीकरणको व्यवहारिक उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।