संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच भएको युद्ध समाप्त गर्न तयार पारिएको प्रारम्भिक सहमतिमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हस्ताक्षर गरेका छन्। यस सहमतिपत्रमा १४ वटा महत्वपूर्ण बुँदा समावेश गरिएको छ। दस्तावेज अनुसार दुवै पक्षले आगामी ६० दिनभित्र अन्तिम सहमतिमा पुग्न थप वार्ता गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
यस सहमतिपत्रमा इरानका तर्फबाट राष्ट्रपति मसूद पेजेस्किआन र दुवै पक्षबीच मध्यस्थता गर्ने पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले पनि हस्ताक्षर गरेका छन्। सहमतिअनुसार होर्मुज जलमार्ग पुनः खोलिने, इरानको पुनर्निर्माणका लागि ३०० अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गरिने, साथै अमेरिकाले इरानविरुद्ध लागु गरेका सबै प्रतिबन्धहरू हटाउने व्यवस्था गरिएको छ।
सुशीला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारले राष्ट्रिय सभा सदस्य बन्न ओमप्रकाश अर्याललाई सिफारिस गर्दा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले अहिलेसम्म निर्णय नगरी ‘होल्ड’मै राखेका छन्। फागुन २० गते वामदेव गौतमको राष्ट्रिय सभा सदस्यको छ वर्षे कार्यकाल सकिएपछि रिक्त पदमा तत्कालीन गृहमन्त्री अर्यालको नाम सिफारिस गरिएको थियो। तर चैत १ गते मन्त्रिपरिषद्ले गरेको सिफारिस तीन महिना बितिसक्दा पनि स्वीकृत वा फिर्ता गरिएको छैन। कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिलामन्त्री सोविता गौतमलाई यस विषयमा सोध्दा उनले भनिन्, “यसबारे अहिले छलफल भइरहेको छ र के गर्ने भन्ने विषयमा टुङ्गो लागेको छैन।”
राष्ट्रपति पौडेलले राष्ट्रिय सभाको रिक्त पदमा मनोनयनका लागि गरिएको सिफारिस रोक्ने मुख्य कारण दुई वटा देखाएका छन्। राष्ट्रपति कार्यालयका प्रवक्ता रितेश शाक्यका अनुसार नयाँ सरकारको निर्णय नआएसम्म अर्याललाई मनोनीत नगर्ने निर्णय गरिएको छ। शाक्यका अनुसार, “पहिलो कुरा, त्यो पदमा रहेका व्यक्ति लाभमा थिए भन्ने कारणले सिफारिस गरिएको थियो, दोस्रो कुरा, निर्वाचन सकिएर नयाँ जनादेश आएको अवस्थामा नयाँ सरकारबाट पनि केही प्रस्ताव आउन सक्छ भन्ने सोचाइ थियो।”
अर्यालको सिफारिस गर्दा प्रतिनिधिसभाको मतगणना अन्तिम चरणमा पुगेको र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्वतन्त्र बहुमत ल्याउने संकेत देखिएको थियो। त्यसैले राष्ट्रपतिले पुरानो सरकारको सिफारिस अघि नबढाउने निर्णय गरेको बताइएको छ। “नयाँ सरकारले थप केही भनेपछि त्यसपछि के गर्ने भन्ने विषयमा छलफल हुनेछ, तर अहिलेसम्म त्यस्तो प्रस्ताव आएको छैन,” उनले भने।
संविधान अनुसार राष्ट्रिय सभाका ५९ सदस्यमध्ये सात प्रदेशबाट ८/८ जना गरी ५६ सदस्य निर्वाचित हुन्छन्। बाँकी तीन सदस्य राष्ट्रपतिले मनोनयन गर्छन्। मनोनयन हुने तीनमध्ये दुई सदस्यको कार्यकाल अझै बाँकी छ। चार वर्षअघि मनोनित नारायण दाहाल राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष हुन् भने अर्की सदस्य अञ्जान शाक्यको कार्यकाल पनि चार वर्ष बाँकी छ। राष्ट्रपतिको निर्णय मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा हुनुपर्छ भन्ने नेपालको संवैधानिक व्यवस्था छ।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले अमेरिका र इरानबीचको ऐतिहासिक ‘इस्लामावाद एमओयू’ सम्झौतापत्रमा मध्यस्थकर्ताका रूपमा हस्ताक्षर गरेका छन्। यस सम्झौताअनुसार इरानले तत्काल होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने र अमेरिकाले आफ्नो नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने सहमति भएको छ। प्रधानमन्त्री सरिफले यो ऐतिहासिक सम्झौता गराउन कतार, साउदी अरब, टर्की र इजिप्टले महत्त्वपूर्ण योगदान दिएको उल्लेख गरेका छन्। ४ असार, काठमाडौं।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले अमेरिका र इरानबीच सम्झौतापत्रमा मध्यस्थकर्ताका रूपमा हस्ताक्षर गरेका छन्। सरिफले ‘इस्लामावाद एमओयू’मा हस्ताक्षर गरेका हुन्। पाकिस्तानको प्रधान मन्त्री कार्यालयका तर्फबाट बिहीबार जारी भिडिओमा सरिफ सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरिरहेको देखिन्छ। यसअघि त्यो सम्झौताका दुई पक्ष अर्थात् अमेरिका र इरानले सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। सरिफले त्यसअघि सम्झौता तत्काल लागु हुने बताएका थिए।
सरिफले एक्समा अगाडि लेखेका छन्, ‘मलाई यो कुरा बताउँदा गर्व महशुस भइरहेको छ। अमेरिका र इरानबीच ऐतिहासिक इस्लामावाद एमओयू इलेक्ट्रोनिक रूपमा हस्ताक्षर भएको छ। यस सम्झौतामा दुवै देशका राष्ट्रपतिले हस्ताक्षर गरेका छन् र मैले मध्यस्थताको हैसियतमा यसलाई मञ्जुरी दिएको छु।’ दुवै सरकारले उच्च स्तरबाट सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गर्नुले दुवै पक्ष संघर्षको समाधान वार्ताबाट निकाल्न गम्भीर रहेको देखिएको प्रधानमन्त्री सरिफले भनेका छन्।
‘इस्लामावाद एमओयू तत्काल लागु हुनेछ। पहिलो कदम स्वरूप इरान तत्काल होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने र अमेरिका तत्कालै नौसेनाको नाकाबन्दी हटाउनेछ,’ सरिफले एक्समा लेखेका छन्। प्रधानमन्त्री सरिफले अमेरिका र इरानका शीर्ष नेताप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्। यस्तै, यो काममा कतारको भूमिकाको पनि जानकारी दिएका छन्। सरिफले साउदी अरब, टर्की, इजिप्टका नेताले पनि सम्झौता गराउनमा योगदान रहेको भन्दै सराहना व्यक्त गरेका छन्।
रुसको काजान शहरमा रुस र आसियान सम्बन्धको ३५औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा शिखर सम्मेलनको मुख्य बैठक सुरु भएको छ। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फेर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरको संयुक्त अध्यक्षतामा सुरु भएको बैठकले ‘काजान घोषणापत्र’ सहित चारवटा महत्वपूर्ण दस्तावेज सार्वजनिक गर्नेछ। सम्मेलनले ऊर्जा, यातायात, कृषि र डिजिटल प्रविधिका क्षेत्रमा आपसी सहकार्य बढाउन सन् २०२६ देखि २०३० सम्मको संयुक्त कार्ययोजना स्वीकृत गर्नेछ।
रुसको काजान सहरमा रुस–आसियान शिखर सम्मेलनको मुख्य बैठक सुरु भएको छ। समाचार एजेन्सी तासका अनुसार, यो सम्मेलन रुस र आसियानबीचको सम्बन्धको ३५औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजना गरिएको हो। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले बिहीबार बिहान ‘काजान एक्सपो इन्टरनेसनल एक्जिबिसन सेन्टर’ मा विदेशी प्रतिनिधिमण्डलका प्रमुखहरूलाई स्वागत गरेका छन्। बैठक सुरु हुनुअघि नेताहरूले सामूहिक तस्वीर खिचेका थिए।
यो बैठकको अध्यक्षता रुसी राष्ट्रपति पुटिन र फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फेर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरले संयुक्त रूपमा गरिरहेका छन्। बैठकमा सहभागी देशका नेताहरूले अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मुद्दाहरूमा आफ्नो धारणा राखिरहेका छन्। उनीहरूले रुस र आसियानबीचको पुरानो साझेदारीको समीक्षा गर्दै राजनीति, सुरक्षा, व्यापार र लगानीका क्षेत्रमा नयाँ लक्ष्यहरू तय गर्नेछन्। बैठकको अन्त्यमा चारवटा महत्वपूर्ण दस्तावेजहरूमा हस्ताक्षर हुनेछ।
यसमा मुख्य रूपमा ‘काजान घोषणापत्र’ जारी गरिनेछ। यो घोषणापत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा रुस र आसियानको समान दृष्टिकोण समेटिनेछ। यसमा कानुनको पालना र प्रजातान्त्रिक विश्व व्यवस्था निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता दर्शाइनेछ। साथै सन् २०२६ देखि २०३० सम्मका लागि संयुक्त कार्ययोजना पनि स्वीकृत गरिनेछ। औपचारिक बैठकपछि नेताहरूका लागि ‘वर्किङ ब्रेकफास्ट’ को आयोजना गरिएको छ। यस सत्रमा युरेसिया क्षेत्रको आर्थिक एकीकरणका विषयमा छलफल हुनेछ।
यस छलफलमा साङ्घाई सहयोग संगठन र युरेसियन इकोनोमिक कमिसनका प्रमुखहरू पनि सहभागी हुनेछन्। यस क्रममा अघिल्लो दिन भएको व्यापारिक मञ्चको प्रतिवेदनमाथि पनि छलफल हुनेछ। राष्ट्रपति पुटिनले आज विभिन्न देशका प्रधानमन्त्रीहरूसँग छुट्टाछुट्टै द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्दैछन्। उनले भियतनाम, पूर्वी टिमोर, कम्बोडिया, सिंगापुर र थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्रीहरूसँग भेट्ने कार्यक्रम छ। पुटिनले बुधबार नै फिलिपिन्सका राष्ट्रपति, ब्रुनाईका नेता, मलेसियाका प्रधानमन्त्री र टर्कीका विदेशमन्त्रीसँग कुराकानी गरिसकेका छन्।
इङ्ग्ल्यान्डले बुधबार क्रोएशियासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै फिफा विश्वकप २०२६ को आफ्नो अभियान सुरु गर्यो। उक्त खेल हेर्दा दर्शकहरूले ह्यारी केनको जर्सीमा केही अनौठो देखेका हुन सक्छन्। उनले लगाएको जर्सीमा प्रतियोगिताको लोगोभन्दा बाहिर सुनौलो प्याच थियो। तर इङ्ग्ल्यान्डको टोलीका अन्य खेलाडीहरूको जर्सीमा त्यस्तो चिह्न देखिएन।
वास्तवमा विश्वकपमा ‘गोल्डेन बूट’ पुरस्कार जित्न सफल खेलाडीहरूले मात्रै यस्तो ‘प्याच’ लगाउन पाउँछन्। केनले सन् २०१८ को रसिया विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्दै ‘गोल्डेन बूट’ जेतेका थिए। त्यो प्रतियोगितामा उनले इङ्ग्ल्यान्डलाई सेमिफाइनलसम्म पुर्याउन छ गोल गरेका थिए। कडा नजर भएका दर्शकहरूले मंगलवार सेनेगलविरुद्ध दुई गोल गरेका फ्रान्सका स्ट्राइकर किलियान एम्बाप्पेको जर्सीमा पनि सुनौलो प्याच देखेका छन्। उनले चार वर्षअघि कतारमा सर्वाधिक आठ गोल गर्दै गोल्डेन बूट जितेका थिए। यस पटकको विश्वकपमा कोलम्बियाका हामेज रोड्रिगेज पनि यस्तो प्याच लगाउने खेलाडी हुन्। उनी सन् २०१४ को ब्राजिल विश्वकपमा सबैभन्दा बढी छ गोल गर्न सफल भएका थिए।
खेलाडीहरूको विभिन्न उपलब्धिलाई दर्शाउँदै विश्वकपमा सहभागी हुनुका कारण फरक-फरक प्रकारका प्याचहरू जर्सीमा समावेश गरिन्छ। पहिले विश्वकप जितिसकेका टोलीका सदस्यले विश्वकपको सुनौलो लोगो (प्याच) लगाउन पाउँछन्। अहिलेसम्म इङ्ग्ल्यान्डसहित सात वटा राष्ट्रले विश्वकप उपाधि जितिसकेका छन्। तर यसपटक इटली विश्वकप छनोटमा प्रवेश गर्न सकेको छैन, जो पनि यस्तो प्याच लगाउन पाउँथ्यो। विश्वकपमा पहिलो पटक खेल्नेहरूका लागि प्रतियोगिताको लोगो सहित ‘डेब्यु फिफा वर्ल्ड कप’ लेखिएको प्याच दिइन्छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष वार्ताकारहरू स्टिभ विटकफ र जारेड कुश्नर छिट्टै रुस भ्रमणमा जाने योजना बनाएका छन्। यस भ्रमणको मुख्य उद्देश्य युक्रेन युद्धको समाधान तथा शान्ति वार्ताको विषयमा छलफल गर्नु रहेको रुसी अधिकारीहरूले बताएका छन्। वासिङ्टन र मस्कोबीच भइरहेका निरन्तर संवादप्रति युरोपेली देशहरू र बेलायतले कडा आलोचना जनाएका छन्।
रुसी प्रत्यक्ष लगानी कोषका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत किरिल दिमित्रिएभले यस कुराको पुष्टि गरेका छन्। उनले भने कि भ्रमणको निश्चित मिति तोकिएको छैन, तर दुई देशबीचको संवाद निरन्तर जारी रहेको छ। स्रोतका अनुसार, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच हालै सकारात्मक संवाद भएको छ।
वासिङ्टन र मस्कोबीच भइरहेको निरन्तर संवादलाई लिएर युरोपेली देशहरू र बेलायत निकै आक्रोशित भएका छन्। रुसी अधिकारी दिमित्रिएभका अनुसार, अमेरिकी प्रतिनिधिहरूको मस्को भ्रमणको औपचारिक मिति क्रेमलिनले चाँडै घोषणा गर्नेछ। यसअघि, जुन १६ मा रुसी राष्ट्रपतिको सहयोगी युरी उशाकोभले पनि यस विषयमा जानकारी दिएका थिए। अमेरिकासँगको सम्झौता (एमओयू) मा हस्ताक्षर भएपछि अमेरिकी टोली मस्को आउने उनको भनाइ थियो।
४ असार, काठमाडौं । अमेरिका र इरानले आफ्नो युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौताका अन्तरिम पाठ बुधबार सार्वजनिक गरेका छन्। अधिकारीहरूका अनुसार राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेस्कियान दुवैले यस सम्झौतामा डिजिटल हस्ताक्षर गरिसकेका छन्। इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयले यो सम्झौता बुधबारदेखि लागू भइसकेको जनाएको छ। अमेरिका र इरानीबीच अन्तरिम शान्ति सम्झौतामा औपचारिक हस्ताक्षर भने शुक्रबार स्वीटजरल्याण्डमा हुँदैछ। समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार सम्झौताका प्रमुख ६ बुँदाहरू यस्ता छन्– १. लेबनानसहित सबै मोर्चामा तत्काल युद्ध अन्त्य गरिने। २. हर्मुज जलडमरूमध्ये (स्ट्रेट अफ होर्मुज) मा समुद्री आवतजावत पूर्णरूपमा सुचारु गरिने। ३. इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाइने। ४. अमेरिकाले इरानमाथि लगाएका प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्ने र रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरू खुला गर्ने। ५. इरानको आर्थिक पुनर्स्थापनाका लागि ३०० अर्ब अमेरिकी डलरको योजना लागू गर्ने। ६. इरानले परमाणु हतियार निर्माण नगर्ने आफ्नो दशकौँ पुरानो प्रतिबद्धतालाई पुन: दोहोर्याउने। यी सम्झौताले गत अप्रिल महिनामा घोषणा गरिएको युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि लम्ब्याएको छ, ताकि दुवै पक्षले स्थायी शान्ति सम्झौताका लागि वार्ता गर्न सकून्। फ्रान्समा भेला भएका जी–७ का नेताहरूले पनि यस सम्झौताको स्वागत गरेका छन्। यद्यपि, एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीले सम्झौता बाध्यकारी नबनाएसम्म जुनसुकै पक्ष पनि यसबाट पछि हट्न सक्ने आशंका कायमै रहेको बताएका छन्।
सम्झौता पालना नभए पुन: आक्रमण गर्ने ट्रम्पको धम्की यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा नगरे पुन: आक्रमण सुरु गर्ने चेतावनी दिएका छन्। फ्रान्समा आयोजना भइरहेको जी–७ शिखर सम्मेलनमा सहभागी ट्रम्पले पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘यदि उनीहरूले सम्झौता उल्लंघन गरे, हामी उनीहरूमाथि भयानक बमबारी गर्नेछौँ। म त्यसो होस् भन्ने चाहन्नँ, म उनीहरूले सम्झताको सम्मान गरुन् भन्ने चाहन्छु।’ उनले इरानीहरूलाई ‘स्मार्ट मानिस’ भन्दै आगामी ६० दिनभित्र स्थायी युद्धविरामका लागि दुवै देशका वार्ताकारहरूले काम गरिरहेको जानकारी दिए। उनले इरानले राम्रो व्यवहार नगरे पुन: बम खसाल्न सुरु गर्ने चेतावनी यसअघि पनि दिएका थिए। आफ्नो अडानबाट पछि हटे ट्रम्प विगतमा इरानको ब्यालिस्टिक मिसाइललाई नामोनिसान मेटाइदिने कसम खाएका ट्रम्पले यसपटक भने आफ्नो बोली फेरेका छन्। इरानसँग ब्यालिस्टिक मिसाइल हुनु हुँदैन भन्नु ‘अन्यायपूर्ण’ हुने भन्दै ट्रम्पले आक्रमणको आफ्नो एउटा प्रमुख औचित्यलाई आफैँले फिर्ता लिएका छन्। युद्धको सुरुवातमा ट्रम्पले राखेका धेरैजसो उद्देश्यहरू पूरा हुन नसकेको र इरान आक्रमण हुनुभन्दा अघिको तुलनामा अहिले अर्बौँ डलरको प्रतिबन्धबाट मुक्ति पाउने स्थिति नजिक पुगेको देखिएको रोयटर्सले जनाएको छ। समाचार अनुसार इरानको परम्परागत सरकार यथावतै छ। उसका अत्यधिक संवर्धित युरेनियमको भण्डार सुरक्षित छ। ब्यालिस्टिक मिसाइल क्षमता नष्ट भएको छैन र लेबनानको हिजबुल्लाह जस्ता इजरायल विरोधी समूहहरूलाई उसले गर्ने समर्थन पनि रोकिएको छैन। आर्थिक क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि युद्ध सुरु गर्दै पहिलो दिनमै ८६ वर्षीय सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनी र शीर्ष सैन्य अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए। त्यसपछि यो द्वन्द्व क्षेत्रीय संकटमा परिणत भएको थियो, जसका कारण ऊर्जाको मूल्य बढेको थियो, मुद्रास्फीतिको दबाब सिर्जना भएको थियो र विकासोन्मुख देशहरूमा खाद्य संकटको चिन्ता बढेको थियो। बुधबार सम्झौतासँगै स्ट्रेट अफ हर्मुज खुला हुने सम्भावनाले कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल ८० डलरभन्दा तल ओर्लिएको छ, जुन युद्ध सुरु भएयताकै सबैभन्दा न्यून स्तर हो। यद्यपि, ट्रम्पले सम्झौतामा चित्त नबुझे युद्ध पुन: सुरु गर्न सक्ने बयान दिएपछि तेलको मूल्यमा फेरि १ प्रतिशतभन्दा बढीको सामान्य वृद्धि देखिएको रोयटर्सले जनाएको छ।
३ असार, काठमाडौं । इंग्ल्यान्डले फिफा विश्वकप २०२६ को आफ्नै पहिलो खेलमा क्रोएसियाविरुद्ध अग्रता हासिल गरेको छ । कप्तान ह्यारी केनले १२औं मिनेटमा पेनाल्टीमा गोल गर्दे इंग्ल्यान्डलाई अगाडि ल्याएका छन् । केनले शुरुमा प्रहार गरेको पेनाल्टी क्रोएसियाका गोलकिपर डोमिनिक लिभाकोभिचले बचाएका थिए । तर, केनले बल प्रहार गर्नुअघि नै लिभाकोभिक अगाडि बढेको देखिएपछि पुन: पेनाल्टी दिइएको थियो । यस पटक केनले कुनै गल्ती नगरी गोल गर्न सफल भए । क्रोएसियाका कप्तान लुका मोडरिकले नोनी मोदुएकेलाई फल गरेपछि इंग्ल्यान्डले पेनाल्टी पाएको थियो । विश्वकपमा केनको यो नवौँ गोल हो । फिफा विश्वकपमा इंग्ल्यान्डका लागि ग्यारी लिनेकरले सर्वाधिक १० गोल गरेका छन् । लिनेकरसँग बराबरी गर्न केन अब एक गोल मात्र टाढा छन् ।
४ जेठ, पोखरा। नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक द्वन्द्वले गण्डकी प्रदेशमा पनि प्रभाव पारेको छ। मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेले अर्थ मन्त्रालय सम्हाल्नका लागि २०८३ वैशाख ३ गते बागलुङका जितबहादुर शेरचनलाई नियुक्त गरे। विशेष महाधिवेशनपछिको अवस्थामा गगन थापाको नेतृत्वमा आएका सांसदहरूले मुख्यमन्त्रीविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव तयार पारिरहेका बेला गण्डकीमा मन्त्रिपरिषदको पुनर्संरचना गरिएको थियो। मुख्यमन्त्री पाण्डेलाई पार्टीभित्रैबाट बजेट अघि मन्त्रिपरिषदको फेरबदलको दबाब थियो। सत्तारुढ दल एमाले र प्रतिपक्षी दल नेकपा राप्रपाले मिलेर नीति तथा कार्यक्रम र बजेट तयारी गर्नुपर्ने दबाब पनि थियो।
सांसदहरूलाई दामासाही गरेको सिलिङ दिएर बजेटमा योजना समावेश गरिएको थियो भने चालु बजेटमा सत्तारुढ नेताहरूको सहमतिमा बहुवर्षीय योजना थपिएको भन्दै आलोचना भइरहेको छ। अर्थमन्त्री शेरचनले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ का लागि कुल ३२ अर्ब ९९ करोड ९९ लाख रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गरेका छन्। संसदमा पेश गरिएको वक्तव्यमा उद्योग तथा पर्यटन क्षेत्रका लागि २ अर्ब रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको घोषणा भएपछि खलबली मच्चिएको छ। मुख्यमन्त्री पाण्डेकै निर्देशनमा गल्ती सच्याएर संसदलाई जानकारी दिने निष्कर्षमा पुगेका छन्।
अर्थमन्त्री शेरचनले भनेका छन्, ‘यसपटक केही मौलिक र केही नयाँ कार्यक्रमसहितको बजेट आउँछ।’ तर, उनले भनेझैं प्रदेशले प्राथमिकता र लक्ष्य पहिल्याउन सकेको छैन। कृषि र पर्यटनलाई प्राथमिकतामा राखेर बजेटिङ गरिएको छ। उनले कृषि र पर्यटनमा प्रविधि मैत्री बनाउने र नवप्रवर्तनसँग जोड्ने कुरा गरेका छन्।
अर्थमन्त्रीले आगामी वर्षको बजेटमा आन्तरिक राजस्वको दायरा कसरी बढाउने र गण्डकीले अगामी बजेटबाट कस्तो नतिजा दिनेछ भन्ने प्रश्नको जवाफ दिनुपर्नेछ। उनले भनेका छन्, ‘हामीले यो बजेटमा बैंकले लगानी गर्छ, ब्याज प्रदेश सरकारले तिर्छ।’ यसरी योजनाहरू सांसद र मन्त्रीकै रुचिअनुसार छानिएको भन्दै आलोचना भइरहेको छ।
विश्वकप सुरु भएदेखि एउटा खेलको प्रतीक्षा सबैभन्दा धेरै भइरहेको थियो। सञ्जालमा त्यसकै चर्चा थियो। समर्थकहरू दिन गन्दै थिए। टिकटकहरू धेरै अघि बिक्री भइसकेका थिए। टेलिभिजन कम्पनीहरूले दर्शक सङ्ख्या बढ्ने अनुमान गरिरहेका थिए। कारण एउटै देखिन्छ, लियोनल मेस्सी। जुन १७ को रात। अर्जेन्टिना पहिलोपटक मैदानमा उत्रँदा त्यो केवल समूह चरणको अर्को खेल थिएन। त्यो विश्वकपको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण थियो। लाखौं आँखाहरू एउटै खेलाडीमाथि केन्द्रित थिए। ३८ वर्षको उमेर। करियरको उत्तरार्ध। तर अपेक्षा भने अझै पुरानै। सबैलाई थाहा थियो, मेस्सी मैदानमा छन् भने केही असाधारण हुनसक्छ। र, फेरि त्यही भयो। अल्जेरियाविरुद्धको खेलमा अर्जेन्टिनाले ३-० को जित निकाल्यो। तीन गोल मेस्सीले गरे। विश्वकपमा उनको यो पहिलो ह्याट्रिक समेत थियो। स्टेडियम ‘मेस्सी, मेस्सी’ को नाराले गुञ्जियो। सोसल मिडिया केही मिनेटमै विस्फोट भयो। एक्स ट्रेन्डमा मेस्सी शीर्षमा। फेसबुक र इन्स्टाग्राम उनका तस्बीरले भरिए। टिकटकमा उनको ह्याट्रिकको भिडियो लाखौँ पटक शेयर हुन थाल्यो। कतिपयले उनलाई फुटबलको जादुगर भने। कतिपयले इतिहासकै महान् खेलाडी। संसारभरका स्क्रिनहरूमा एउटै नाम दोहोरिरह्यो, लियोनल मेस्सी। ह्यासटयागमा मेसी इज गोट। जी ओ ए टी गोट अर्थात् ‘ग्रेटेस्ट अफ अल टाइम’ भनिन्छ। जसले सर्वकालीन महान् भन्ने बुझाउँछ। नहोस् पनि मेस्सीको काम नै त्यस्तै थियो। असाधारण जस्तो लाग्ने। सन् २००६ मा विश्वकपमा डेब्यु गरेका मेस्सी लगातार ६ विश्वकप खेल्ने पहिलो खेलाडी बने। अल्जेरिया विरुद्ध ह्याट्रिक पछि उनले विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्ने मिरोस्लाव क्लोजको १६ गोलको कीर्तिमानी बराबरी गरे। विश्वकपको सर्वाधिक खेल खेल्ने कीर्तिमान पनि मेस्सीकै नाममा छ। उनले विश्वकपमा २७ खेल खेलिसके। चार वर्षअघि कतारमा अर्जेन्टिनालाई विश्वकप जिताएका मेस्सीले विश्वकपमा दुई गोल्डेन बल अवार्ड जितेका छन्। दुई गोल्डेन बल जित्ने पनि मेस्सी एक मात्र खेलाडी हुन्। एउटा बहस, जसले युग बनायो फुटबल इतिहासमा केही नामहरू केवल खेलाडी मात्र हुँदैनन्, युग हुन्छन्। पेले। डिएगो म्याराडोना। क्रिस्टियानो रोनाल्डो। लियोनल मेस्सी। पेले र डिएगो म्याराडोना आज स्मरणमा मात्र बाँचेका छन्। अहिले संसार दुई भागमा बाँडियो, को महान्? मेस्सी कि रोनाल्डो? दुवैले क्लब फुटबलमा सबै जिते। गोल, ट्रफी, कीर्तिमान सबै तोडे। तर एक प्रश्न सधैं बाँकी रह्यो, विश्वकप कसले जित्छ? किनकि, फुटबलको अन्तिम परीक्षा अझै पनि त्यही मानिन्छ। र, यही प्रश्नले मेस्सीको यात्रालाई अझ अर्थपूर्ण बनायो। मेस्सीले चार वर्षअघि विश्वकप ट्रफी उचाल्ने सपना पूरा गरिसके। तर एक समय यस्तो पनि थियो, जब उनलाई व्यावसायिक फुटबल खेल्न सक्लान् कि सक्दैनन् भन्नेमा नै शंका थियो।
राजमार्गमा विमान दुर्घटना, बेल्चा र घन प्रयोग गरी फसेका यात्रुहरूको उद्धार
संयुक्त राज्य अमेरिकाको टेक्सस राज्यमा १६ जुन, मङ्गलवार एउटा यात्रुवाहक निजी विमान दुर्घटनामा परेपछि विमानभित्र छ जना फसेका थिए। राजमार्गमा विमान दुर्घटनामा परेको देखेपछि करिब एक दर्जन सर्वसाधारण र उद्धारकर्मीहरू घटनास्थलतर्फ दौडिएका थिए। विमानभित्र फसेका मानिसहरूलाई बाहिर निकाल्न उनीहरूले बेल्चा र घनजस्ता औजारको प्रयोग गरेका थिए।
विमानमा सवार छ जना मानिसमध्ये एक जनाको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। जीवित उद्धार गरिएका अन्य पाँच जनालाई अस्पताल लगिएको छ। प्रहरीले उनीहरूको अवस्था स्थिर रहेको जानकारी दिएको छ।
४ असार, काठमाडौं । इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बगर गालिबाफले अमेरिकासँग भएको सम्झौताविपरीत होर्मुज स्ट्रेटबाट शुल्क असुल गरिने बताएका छन्। सभामुख गालिबाफले सरकारी टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्तामा होर्मुज स्ट्रेट युद्धभन्दा अगाडिको स्थितिमा फिर्ता नहुने बताए। ‘होर्मुज स्ट्रेट युद्धअघिको अवस्थामा फर्किँदैन,’ उनले भनेका छन्, ‘इरानलाई यस जलमार्गमाथि सार्वभौम अधिकार छ र त्यसका सेवाहरूका लागि शुल्क असुलिने छ।’
तर, अमेरिका र इरानबीच भएको सम्झौतामा इरानले होर्मुज स्ट्रेटबाट आवतजावत हुने जहाजहरूबाट कर असुल नगरिने उल्लेख छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फ्रान्समा आयोजित जी–७ शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुने क्रममा उक्त सम्झौतामा भर्चुअल रूपमा हस्ताक्षर गरेका थिए। १४ बुँदे सम्झौतालाई ‘मेमोरन्डम अफ अन्डरस्ट्यान्डिङ’ (एमओयू) भनिएको छ। एमओयूमा इरानले परमाणु हतियार निर्माण नगर्ने लगायतका शर्त उल्लेख छन्। इरानी संसदका सभामुख गालिबाफले अमेरिका र इरानबीचको प्रारम्भिक शान्ति सम्झौताको धरातल कमजोर भएको टिप्पणी समेत गरेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा नगरे पुनः आक्रमण सुरु गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
४ असार, काठमाडौं । दोस्रो हाफमा लुइस डियाजले गरेको निर्णायक गोलले कोलम्बियाले उज्बेकिस्तानलाई ३-१ को अन्तरले पराजित गर्दै फिफा विश्वकप २०२६ मा विजयी सुरुवात गरेको छ । मेक्सिकोको ऐतिहासिक अज्टेका स्टेडियममा समूह के अन्तर्गत भएको खेलमा कोलम्बियाका लागि डानिएल मुनोज, लुइस डियाज र जामिन्टन क्याम्पाजले गोल गरेका थिए । त्यस्तै, विश्वकपमा डेब्यु गर्दै गरेको उज्बेकिस्तानको लागि अब्बोसबेक फेजुल्लाएभले गोल गरे।
कोलम्बियाका डानिएल मुनोजले खेलको ४०औं मिनेटमा गोल गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाएका थिए। उनले लुइस डियाजको पासमा दक्षतापूर्वक एकै टचमा गोल गरे। विश्वकप डेब्यु गरिरहेका उज्बेकिस्तानका अब्बोसबेक फेजुल्लाएभले ६०औं मिनेटमा बराबरी गोल गरेका थिए। उनी फिफा विश्वकपमा उज्बेकिस्तानका लागि गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने।
तर, उज्बेकिस्तानको बराबरी गोलले धेरै समय टिकेन। पाँच मिनेटभित्रै लुइस डियाजले गोल गर्दै कोलम्बियालाई पुनः २-१ को अग्रता दिलाए। त्यसपछि, दोस्रो हाफको इन्जुरी टाइमको नवौँ मिनेटमा जामिन्टन क्याम्पाजले गोल गर्दै कोलम्बियाको जित ३-१ ले सुनिश्चित गरे। यस जितपछि कोलम्बिया ३ अंकसहित समूह के को शीर्ष स्थानमा पुगेको छ। यसै समूहको अर्को खेलमा पोर्चुगल र डिआर कंगोले १-१ को बराबरी खेलेर अंक बाँडेका थिए।
हाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का कैलाली जिल्ला प्रतिनिधि सभा सदस्य आनन्दबहादुर चन्दले त्रिभुवन विश्वविद्यालयले अध्ययन बिदामा गएका शिक्षक तथा कर्मचारीहरूलाई फिर्ता बोलाउन वा नियमानुसार कारबाहीबारे निरन्तर सचेत गराउन पर्नुलाई उचित नठान्छन्। उनी भन्छन्, विदेशमा पीएचडी पूरा गरी फर्किएपछि पनि उनले विश्वविद्यालयलाई निवेदनसहित राजीनामासहित करिब ४५ लाख रुपैयाँ फिर्ता गराएका थिए। तर विश्वविद्यालयको अभिलेख अनुसार कतिपयले निर्धारित समयमा फर्केर सेवा जारी नराखेका छन् र नगरेको रकम पनि बुझाउन बाँकी छ, जसले देशको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो विश्वविद्यालयलाई बेहोर्नु परेको आर्थिक र शैक्षिक घाटा भएको विशेषज्ञहरूले बताएका छन्। “यो विषय कसैले कडाईका साथ भन्न आवश्यक छ। यी सबैले पीएचडी गर्न गएकाले विदेशमा राम्रो काम गरिरहेका हुँला। नेपालमा के हुने रे? भन्दै पैसा नतिरेका हुनसक्छन्,” उनले भने।
नेपालका करदाता भएर खर्च भएको पैसाबाट उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि सशर्त पठाइएका शिक्षक तथा कर्मचारीहरू लामो समय विदेशमै रहने प्रवृत्तिले त्रिविलाई प्राज्ञिक, आर्थिक र नैतिक रूपमा नोक्सान पुर्याएको छ। “विकासशील देशहरूमा शायद नेपालमा मात्र उपलब्ध यस्तो सुविधा छ कि जसले अध्ययन बिदा लिंदा ५ वर्षसम्म सेवा गर्ने शर्तमा तलब र सुविधा पाउँछन्। विदेशबाट ज्ञान लिएर नेपालमा उपयोगमा ल्याउन सकियोस् भन्ने हेतुले प्रारम्भ गरिएको यो सुविधा दुरुपयोग भएको तथ्यांकन हामीले पाएका थियौँ,” पूर्व शिक्षाध्यक्ष प्रा. खड्ग केसीले बताए। विश्वविद्यालयको अघिल्लो कार्यकारी समितिदेखि नै यस प्रवृत्तिको विरोधमा केही कारबाही चल्यो। नयाँ सरकार आएपछि यो प्रक्रिया सक्रिय हुँदै गर्दा अझै पनि केही कर्मचारी अटेर गरिरहेका छन् र तिनीहरूका लागि बुधबार १५ दिने सूचना जारी गरिएको छ।
त्रिविका अध्ययन बिदा व्यवस्थापन समितिले जारी गरेको सूचनामा भनिएको छ, “अध्ययन बिदा लिएर फिर्ता नआएको र सेवा अवधि पूरा नगरेका शिक्षक तथा कर्मचारीहरूलाई १५ दिनभित्र सम्पर्कमा आउन सूचित गरिएको छ।” “अन्यथा विश्वविद्यालयसँग गरिएको सम्झौताअनुसार कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइनेछ,” सूचनाले स्पष्ट चेतावनी दिएको छ। समितिका संयोजक जीवन काफ्लेले यसलाई अन्तिम चेतावनीको रूपमा बुझ्न अनुरोध गरेका छन्। त्रिभुवन विश्वविद्यालयको नियम अनुसार शिक्षक र कर्मचारीहरूले अधिकतम ५ वर्षसम्म अध्ययन बिदा पाउन आग्रह गर्न सक्दछन्। यो बिदा तलबी सहितका सबै सुविधा सहित हुन्छ र विदेशमा अध्ययनका दौरान उनको तलब खातामा जान्छ। अध्ययन बिदा लिंदा उनीहरूले कबुलियतनामा गर्नुपर्ने हुन्छ, जस अनुसार सेवा अवधि पूरा गरी काममा फर्कनुपर्ने वा नगरेको अवस्थामा सो अवधि बराबरको तलब र सुविधामा १०% ब्याज सहित रकम फिर्ता गर्नुपर्ने छ। तर फिर्ता नफर्किने र सेवा पूरा नगरेका तथा रकम फिर्ता नगर्नेहरूका लागि यस्ता सूचना जारी गरिएका हुन्।
“हामीले २६० जना यस्ता शिक्षक र कर्मचारी फेला पारेका छौँ। तीमध्ये ५० जनाले रकम फिर्ता गरिसकेका छन् र केहीले निवेदन दिइसकेका छन्,” कमिटी संयोजक जीवन काफ्लेले बताए। त्रिविका अनुसार अध्ययन बिदा लिएर सेवामा नफर्किएका ५० जना प्राध्यापकबाट हालसम्म ११ करोड ८४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी रकम फिर्ता भइसकेको छ। “विश्वविद्यालयले दक्ष, अनुसन्धानमुखी तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्राज्ञिक जनशक्ति उपलब्ध गराउनका लागि अध्ययन बिदा प्रदान गरेको छ। तर यस्ता प्राध्यापकहरूले अध्ययन पुरा गरेपछि सेवा नगर्दा विश्वविद्यालयलाई आर्थिक, शैक्षिक र प्राज्ञिक क्षति पुगेको छ,” शिक्षा मन्त्रालयको सचिवालयले जनाएको छ। समितिका संयोजक काफ्लेका अनुसार नफर्किनेहरू मध्ये कतिपयको अवस्था २०३२ सालदेखि रहेको छ र करिब एक अर्ब रुपैयाँ फिर्ता हुन बाँकी छ। फिर्ता भएको रकम विश्वविद्यालयको अनुसन्धान र प्राज्ञिक कार्यमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। अबको कारबाही कस्तो होला? नफर्किनेहरू प्रायः अमेरिका बस्ने अनुमान गरिएको छ। “छ महिनाअघि हामीले सार्वजनिक सूचना जारी गर्यौँ र ३५ दिनभित्र ब्याजसहित रकम बुझाउन भन्यौँ। केहीले बुझाए, एकजनाले ५२ लाखसम्म फिर्ता गरे। हाल जारी सूचना कारबाहीको दोस्रो चरण हुन सक्नेछ,” प्रा. केसीले भने। “अहिले तिर्न नआएकोहरूको नाम सार्वजनिक गर्ने र तिनका संलग्न संस्थाहरूलाई पनि जानकारी गराउने योजना छ,” उनले थपे। समितिका संयोजक काफ्लेका अनुसार सूचना पछि सम्पर्कमा आउनेहरूलाई सहजीकरण गरिनेछ र रिपोर्ट त्रिभुवन विश्वविद्यालयका कार्यकारी समितिलाई बुझाइनेछ।
४ असार, काठमाडौं । फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत कोलम्बियाले उज्बेकिस्तानविरुद्ध पहिलो हाफमा १-० को बढ़त कायम गरेको छ। मेक्सिकोको अज्टेका स्टेडियममा जारी खेलमा कोलम्बियाका डानिएल मुनोजले ४०औं मिनेटमा गोल गर्दै आफ्नो टिमलाई अगाडि बढाएका हुन्। उनले लुइस डियाजको पासमा वान टच फिनिसिङ गर्दै गोल गरेका थिए। यस खेलमार्फत एसियाली राष्ट्र उज्बेकिस्तानले विश्वकपमा डेब्यु गरेको हो। सन् २००६ मा इटालीलाई विश्वकप जिताउँदाका कप्तान फाबियो कानभारो हाल उज्बेकिस्तानका प्रशिक्षक छन्।