लेखक: space4knews

भारतको दिल्लीबाट बिहारतर्फ जाँदै गरेको स्लिपर बस ग्रेटर नोएडाको यमुना एक्सप्रेस वेमा आगो लाग्दा एक महिलासहित ९ जनाको मृत्यु भएको छ। प्रहरीका अनुसार, घटना जेवर प्रहरी चौकी क्षेत्रको ३३ किलोमिटर माइलस्टोन नजिक राति भएको थियो।

दुर्घटनामा बच्न सफल यात्री रिंकी राजपूतले बस धुवाँले भरिएको र असुविधाजनक अवस्थाका बारेमा भनेकी छिन्। उनले भनिन्, ‘म सुतिरहेको थिएँ कि कसैले ठूलो आवाजमा ढोका ठोक्यो। आँखाम खोल्दा त्यहाँ पहिले नै ठूलो भिड देखेँ।’ उनले थपिन्, ‘मान्छेहरू एकअर्कालाई धकेलिरहेका थिए। मलाई पनि थिचियो, अन्ततः कसैले मलाई बाहिर निकाल्यो। त्यसपछि केही याद छैन।’

उनका अनुसार, ‘बस भित्र सम्पूर्ण रूपमा धुवाँले भरिएको थियो। अवस्था अस्तव्यस्त थियो र बाहिर निस्कन निकै कठिन थियो। त्यति धेरै धुवाँ थियो कि केही देखिन्थेन। भित्रका धेरै मानिसहरू सास फेर्न गाह्रो भईरहेको थिए। केवल केही मानिसहरू जसले धक्का-मुक्की गरेर बाटो बनाएका थिए, बाहिर निस्कन सफल भए।’ रिंकीले भनिन्, ‘धेरैले आफ्नो ज्यान गुमाए। मेरो पछाडि धेरै मानिसहरू थिए, जो सायद बाहिर निस्कन सकेनन्, किनकि म आफैं धेरै पछि मात्र बाहिर निस्कन सकें।’

चिनियाँ नेता सी जिनपिङले बिहीबार वासिङ्टनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग व्यापार तनाव, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र ताइवान लगायत विभिन्न विषयमा वार्ता गर्दै छन्। ट्रम्पले बुधबार सी र उनकी पत्नी पेङ लियुआनलाई जोइन्ट बेस एन्ड्रयुज विमानस्थलमा रेड कार्पेट सहित व्यक्तिगत रूपमा स्वागत गरेका थिए। दुवै देशले ११ महिनाको व्यापार युद्धविरामलाई आगामी जनवरी १० सम्म लम्ब्याउने निर्णय गरेका छन् र वार्ताअघि तनावलाई तत्कालका लागि टारेका छन्।

सीको यो राजकीय भ्रमणमा इरानमाथि अमेरिका-इजरायल युद्ध, ट्रम्पले लगाएको ट्यारिफको प्रभाव तथा चीनले आफ्नो भूभाग रहेको दाबी गर्दै आएको ताइवानमाथिको सम्भावित युद्धका खतराजस्ता तनाव विषयमा छलफल हुने सम्भावना छ। ट्रम्पले सीलाई जोइन्ट बेस एन्ड्रयुजमा स्वागत गरिसकेका छन्। मुख्य कार्यक्रममा बिहीबार बिहान सीलाई ह्वाइट हाउसमा सैन्य उडान र करिब ५०० सैनिकसहितको राजकीय सम्मान दिइनेछ।

बिहीबारको मुख्य बैठकअघि दुवै पक्षले व्यापार युद्धको सङ्कटलाई तत्कालका लागि स्थगित गरेका छन्। नोभेम्बरमा सकिन लागेको ११ महिनाको व्यापार युद्धविरामलाई आगामी जनवरी १० सम्म विस्तार गरिएको छ। छलफलमा इरानमाथिको अमेरिका-इजरायल युद्ध पनि मुख्य विषय बन्ने अनुमान छ। साथै, दुवै देशबीच कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकास प्रतिस्पर्धाबारे पनि वार्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ।

ट्रम्प र सीबीच तनावका बाबजुद, ट्रम्पले सीलाई व्यक्तिगत रूपमा स्वागत गर्ने निर्णयले अमेरिकी राष्ट्रपति चीनका नेतासँग सम्मानपूर्वक सम्बन्ध राख्न इच्छुक भएको झल्काउँछ। यस भेटघाटले दुवै देशका प्रतिस्पर्धात्मक स्वार्थहरूबीच सहकार्यको मार्ग खोज्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिएको छ।

संक्षिप्त समाचार समिक्षा पश्चात प्रस्तुत। युक्रेनका राष्ट्रपति भ्लोदिमिर जेलेन्स्कीले राष्ट्रसंघ महासभामा सम्बोधन गर्दै रूसले नेपालसहित ४७ देशका नागरिकलाई युद्धका लागि प्रयोग गरिरहेको दावी गरेका छन्। उनले नेपाल, घाना, ताजिकिस्तान, भारत, यमन, केन्या, जिम्बाब्वे, क्युबा, बेलारुस, सुडान र दक्षिण अफ्रिकाका नागरिकहरूको युद्धमा संलग्नताको कुरा औंल्याए। जेलेन्स्कीले सम्बन्धित राष्ट्रहरूलाई आफ्ना नागरिकहरूलाई रूसको सेनामा भर्ती हुन नदिन र उनीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आग्रह गरेका छन्। ८ असोज, काठमाडौं।

जेलेन्स्कीले विभिन्न देशका नागरिकहरूलाई छलकपट र प्रलोभनमार्फत रूसले आफ्नो पक्षमा लगाएर युद्धमा प्रयोग गरिरहेको आरोप लगाए। उनले भने, ‘रूसले आफ्नो युद्धमा ४७ देशका नागरिकहरूलाई प्रयोग गरिरहेको छ।’ उनका अनुसार कतिपयलाई उनीहरूको इच्छाविपरीत अथवा धोका दिई रूसतर्फ लैजाने र त्यसपछि युद्धभूमिमा पठाउने गरिन्छ।

जेलेन्स्कीले गैररुसी नागरिकहरूको युद्धमा मृत्यु भइरहेको बताउँदै सम्बन्धित देशका सरकारहरूलाई आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा गर्न कदम चाल्न आग्रह गरे। उनले महासभामा उपस्थित प्रतिनिधिहरूलाई सम्बोधन गर्दै भने, ‘यी तपाईंहरूको नागरिकहरू हुन्, तिनीहरूको सुरक्षा गर्नुहोस्।’ उनले पुटिनलाई अन्य देशहरूलाई युद्धमा तानेको आरोप पनि लगाएका छन्।

उक्त आरोपको पुष्टि स्वरूप, उनले युक्रेनी ड्रोनबाट प्राप्त भिडियोमा युद्धभूमिमा आफ्ना नागरिकहरू घाटामा परेको देखाइएको उल्लेख गरे। जेलेन्स्कीको उक्त बयानसँगै रूस–युक्रेन युद्धमा नेपाली नागरिकको संभावित संलग्नता विषय फेरि विश्व मञ्चमा चर्चा भएको छ। नेपालले विगतदेखि नै आफ्ना नागरिकलाई विदेशी सेनामा भर्ती हुनबाट रोक्न र रूसको सेनामा रहेका नेपालीहरूलाई स्वदेश फिर्ता ल्याउन कूटनीतिक प्रयास गरिरहेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभामा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई ‘पेसेन्ट जिरो’ अर्थात् सङ्क्रमणको सुरूवाती व्यक्तिको रूपमा चिनाउँदै विश्वभर युद्ध फैलाइरहेको आरोप लगाए। उनले नेटोका सहयोगीहरूलाई पुटिनलाई रोक्न आग्रह गरे। साथै, उत्तर कोरियामार्फत एसियामा सङ्क्रमणको जोखिम उल्लेख गर्दै किम जोङ-उनले रुसी सेनालाई सैनिक सहयोग गर्दै मिसाइल तथा ड्रोन क्षमतामा वृद्धिमा योगदान गरिरहेको बताए।

जेलेन्स्कीले पछिल्लो आठ महिनामा रुसी सेनाले २ लाख ४८ हजार सैनिक गुमाएको दाबी गर्दै युक्रेनले बेलायत, क्यानडा, फ्रान्स र जर्मनीसँग ‘फ्रेया’ मिसाइल विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको जानकारी दिए।

७ असोज, काठमाडौं। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभामा आफ्नो सम्बोधनमा रुसी राष्ट्रपति पुटिनले विश्वव्यापी रूपमा युद्ध फैलाइरहेको बताउँदै यो सङ्क्रमण अझ विस्तार हुनु अघि नै उनलाई रोक्न नेटोका सहयोगीहरूलाई आग्रह गरे।

भनेका छन्, ‘पुटिन सधैं त्यस्ता मानिसहरू खोज्छन् जसले उनलाई बढी मानिस मार्न सहयोग गर्नेछन्। आफ्नो देशको लागि होइन, भूभाग विस्तार र अन्य देशमाथि आक्रमणका लागि उनी धेरै मानिस मार्न चाहन्छन्। के तपाईं कल्पना गर्न सक्नुहुन्छ पुटिनले युद्धमा नलड्ने? उनी ‘पेसेन्ट जिरो’ हुन्, जङ्गलको सँगैबाट यो युद्ध संसारभर फैलिरहेको छ। पुटिनले जति स्वतन्त्रता पाउँछन्, त्यो विश्वका लागि त्यति नै ठूलो विपद् हुनसक्छ।’

नेटोका सदस्य राष्ट्रहरूले साइबर आक्रमण, प्रोक्सी गुन्डा, ड्रोन घुसपैठ र अति-दक्षिणपन्थी राजनीतिक समर्थन जस्ता हाइब्रिड खतरा व्यहोरेका छन्। हालै पुटिनले नेटो क्षेत्रमा छिटो आक्रमण गर्न सक्ने सुरक्षासम्बन्धी चेतावनीहरू पनि दिएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई भेट्न अमेरिकामा रहेको बेला चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ महासभामा अनुपस्थित भएकोमा जेलेन्स्कीले दुःख व्यक्त गरे। उनले उल्लेख गरे कि बेइजिङले प्रविधि र हतियार सामग्री निर्यात गरेर रुसको युद्धबाट फाइदा उठाइरहेको र पुटिनको महत्त्वाकांक्षा बढाउन सहयोग गरिरहेको छ।

उत्तर कोरियाबाट एसियामा सङ्क्रमणको जोखिमबारे उनले भने, ‘पुटिनका ‘पेसेन्ट जिरो’ कमरेड, उत्तर कोरियाली नेताले रुसी सेनाको कमजोरी सदुपयोग गर्दै सैनिक पठाएका छन्। यही क्रममा उत्तर कोरियालीहरूले ठूलो क्षति पनि व्यहोरेका छन्। प्योङयाङबाट मारिएका सैनिकहरूको सम्मान गरिएको प्रसारण देख्नु भएको होला, यो पनि पागलपन हो। युक्रेनको विरुद्ध यो युद्धमा कोरियालीहरूले किन ज्यान गुमाउनु पर्ने?’

उनले थपे, ‘किम जोङ-उनले उनीहरूलाई मुद्रा जस्तै प्रयोग गर्दै बदला लिने काम पनि गर्छन्। साथै, उत्तर कोरियाका छिमेकी र एसियाली देशहरूले सन्‍त्रासले भरिएको प्योङयाङको ब्यालेस्टिक मिसाइल र ड्रोन क्षमतामा चासो राखिसकेका छन्।’

जेलेन्स्कीले चीन पनि राम्रो आणविक मिसाइल र रुसी ड्रोन प्रविधि पाए चकित हुनसक्ने संकेत दिए। युरोपियन युनियनले दुई धनी रुसी व्यक्तिमा प्रतिबन्ध हटाउने निर्णयप्रति उनले आलोचना गरे।

उनले भने, ‘यो निर्णयले धनी रुसीहरूका लागि जीवन सजिलो बनाउने छ र पुटिनलाई गरिबीमा रहेका मानिसहरूलाई युद्धको खतरामा पठाउन थप समय दिनेछ।’

जेलेन्स्कीले दाबी गरे कि पछिल्लो आठ महिनामा रुसी सेनाले २ लाख ४८ हजार सैनिक (मृत्युसमेत) गुमाएको छ र यसको प्रमाण युक्रेनसँग ड्रोन भिडियोको रूपमा रहेको उल्लेख गरे। सन् २०२२ को फेब्रुअरीमा भएको पूर्ण हमलापछिको ठूलो क्षतिबारे सम्झँदै उनले विश्वलाई सीमित प्रतिक्रिया देखाएकोमा दोषी महसुस गर्नुपर्ने बताए।

पहिले युक्रेन कमजोर राष्ट्रको रुपमा चिनिन्थ्यो र जेलेन्स्कीलाई नेतृत्वदायी नेताको रूपमा ठूलो सम्मान प्राप्त हुन्थ्यो। तर यसपालिको सम्बोधनमा उनी फरक देखिए।

उनले भने, ‘हामीसँग ‘पेसेन्ट जिरो’ को जवाफ छ, सम्भवतः यसको उपचार पनि छ।’ युक्रेनलाई मद्दत आवश्यक भए तापनि उनी आफ्नो देशलाई ‘स्टार्टअप योद्धाहरूको राष्ट्र’ भनेर चिनाउँछन्, जसले आधुनिक युद्ध प्रविधिमा विश्वलाई नेतृत्व प्रदान गरिरहेको छ।

युक्रेनले बेलायत, क्यानडा, फ्रान्स र जर्मनी सहित १० देशसँग मिलेर ‘फ्रेया’ नामक मिसाइल विकास कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ, जसमा पोल्याण्डलाई पनि सामेल हुन आमन्त्रण गरिएको छ।

उनले जोड दिंदै भने, ‘हामी हाम्रो सुरक्षा यसरी निर्माण गरिरहेका छौं कि विश्वमा वास्तविक सुरक्षा प्रदायकको भूमिका मजबुत गर्दैछौं र अरूलाई पनि त्यो सुरक्षा प्रदान गर्न मद्दत गर्न सक्छौं, जसले युद्ध सुरु गर्न र फैलाउन सक्ने खतरा कम गर्न सक्छ।’

(एजेन्सीहरूबाट सहयोगमा)

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङलाई मेरिल्यान्डस्थित जोइन्ट बेस एन्ड्रयुज विमानस्थलमा रेड कार्पेटसँग स्वागत गरे। अमेरिकाले चीनसँगको व्यापार युद्धविराम जनवरी १० सम्म थप दुई महिना लम्ब्याउने सहमति अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले सार्वजनिक गरेका छन्। ह्वाइट हाउसले स्टेट डिनर र बिहीबार हुने वार्तामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता सुरक्षा, ताइवान, रसिया–इरान सम्बन्ध र ट्यारिफ कटौती विषयमा छलफल हुनेछ भनी जानकारी दिएको छ। ८ असोज, काठमाडौं।

विदेशी राष्ट्रप्रमुखलाई स्वागत गर्न अमेरिकी राष्ट्रपति सिधै विमानस्थल पुग्नु सामान्य कूटनीतिक अभ्यास होइन। तर, बुधबार साँझ मेरिल्यान्डस्थित जोइन्ट बेस एन्ड्रयुज विमानस्थलमा यस्तो अनौठो दृश्य देखियो। चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङलाई स्वागत स्वरूप अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आफ्नी पत्नी मेलानियासहित विमानस्थलमै प्रतिक्षा गरिरहेका थिए। जब सी र उनकी पत्नी पेङ लियुआन विमानबाट ओर्लिएका थिए, तिनलाई रेड कार्पेट, अमेरिकी सेनाको ब्यान्ड र फ्लाई-ओभरसहित भव्य सत्कार गरिएको थियो। ट्रम्पले मुस्कुराउँदै सीको काँधमा हात राखेका थिए। तर, यो उत्साहपूर्ण स्वागत र रेड कार्पेटको पर्दाफासमा अमेरिका र चीनबीच गहिरो भूराजनीतिक टकराव, विश्व अर्थतन्त्रको जटिलता र ट्रम्पको कूटनीतिक विरोधाभासहरू लुकेको छ।

ट्रम्पको विरोधाभास: सहयोगीमाथि धम्की, प्रतिस्पर्धीलाई सम्मान अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले ट्रम्पको कार्यशैलीलाई विरोधाभासकारी रूपमा चित्रण गरेका छन्। एकातिर क्यानडा र युरोपेली संघ (ईयू) जस्ता पुराना सहयोगीहरूलाई ‘१०० प्रतिशत ट्यारिफ’ लगाउने धम्की दिने ट्रम्प, अर्कोतिर अमेरिकाको ठुलो रणनीतिक प्रतिस्पर्धी चीनका नेताहरूलाई रेड कार्पेटमा सम्मान गरिरहेका छन्। कूटनीतिमा एउटा सामान्य नियम छ – शत्रुभन्दा आफ्ना सहयोगीलाई राम्रो व्यवहार गर्ने। तर ट्रम्प उल्टै बाटोमा अगाडि बढिरहेको भन्दै अमेरिकी भित्र तीव्र आलोचना भइरहेको छ।

रिपब्लिकन सिनेटर रोजर विकरले पनि सिनेटमै उभिएर सीलाई ‘क्रूर र दमनकारी तानाशाह’ भनेर ट्रम्पले उनलाई निमन्त्रणा दिनु उचित नभएको बताएका छन्। ट्रम्पले चीनको इरानलाई गरिरहेको सहयोग र सन् २०२० को चुनावमा हस्तक्षेप गरेको आरोपलाई नजरअन्दाज गरेका छन्। चीनले इरानलाई अमेरिकी सेनाविरुद्ध आक्रमण गर्न भूउपग्रहका तस्बिर उपलब्ध गराएको विषयमा ट्रम्पको जवाफ थियो, ‘उनीहरू पनि त्यहि गर्छन्, हामी पनि। हामी त उनीहरूमाथि जासुसी गर्छौं।’ ट्रम्प व्यक्तिगत सम्बन्धलाई कूटनीतिक हतियार मान्छन्, तर विदेश नीति विश्लेषकहरूको मतमा बेइजिङलाई चाकरी भन्दा शक्ति र प्रतिरोधलाई बढी महत्त्व दिनु आवश्यक छ। यो यथार्थलाई उनले बेवास्ता गरिरहेका छन्।

अस्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थोनी अल्बानिजले ओपनएआईको एआई एजेन्टले सरकारी वेबसाइटमा अनधिकृत पहुँच गरेको पुष्टि गरेका छन्। जुन महिनामा उक्त एआई एजेन्टले सर्भिसेस अस्ट्रेलियाको मेडिकेयर स्टाटिस्टिक्स रिपोर्टिङ सर्भिस पोर्टलमा अनधिकृत पहुँच पुर्‍याएको घटना नजिकबाट छानबिन भइरहेको छ। यस घटनाको अनुसन्धानका लागि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् विभागको नेतृत्वमा विशेष कार्यदल गठन गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री अल्बानिजले ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) साम अल्टम्यानसँग टेलिफोन संवादमार्फत अस्ट्रेलियाको गम्भीर चासो र चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। सरकारले प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट अहिलेसम्म कुनै पनि नागरिकको व्यक्तिगत विवरण चोरी नभएको पुष्टि गरेको छ। यद्यपि, एआईले कुन प्रकारका फाइलहरूमा पहुँच पुर्‍यायो र यसको पूर्ण प्रभाव के हुनेछ भन्ने विषयमा प्राविधिक अनुसन्धान जारी छ।

यस घटनाले अस्ट्रेलियामा सरकारी सूचना प्रणालीको साइबर सुरक्षा र एआई प्रविधिको सुरक्षित विकास तथा नियमनसम्बन्धी विश्वव्यापी बहसलाई थप पेचिलो बनाएको छ।