सर्वोच्च अदालतले चलचित्र ‘लालीबजार’ को प्रदर्शन रोक्न माग गरिएको रिटमा विपक्षीलाई कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको छ। न्यायाधीश शान्तिसिंह थापाको एकल इजलासले बुधबार बसन्ती नेपालीको रिटमा सुनुवाइ गर्दै विपक्षीलाई छलफलका लागि बोलाएको छ। चलचित्र ‘लालीबजार’ विरुद्ध उच्च अदालत पाटनमा दायर अर्को मुद्दाको सुनुवाइ पनि जारी छ।
काठमाडौं। चलचित्र ‘लालीबजार’ सम्बन्धी नयाँ रिट निवेदनमा सर्वोच्च अदालतले विपक्षीलाई कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको छ। न्यायाधीश शान्तिसिंह थापाको एकल इजलासले बुधबार उक्त आदेश दिएको हो। नेपालगञ्जकी बसन्ती नेपालीले फिल्मको प्रदर्शन रोक्न अन्तरिम आदेशको माग गर्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गरेकी थिइन्। अदालतले अन्तरिम आदेश दिने वा नदिने विषयमा छलफलका लागि अर्को मितिमा विपक्षीलाई समन जारी गरेको छ। ५ जेठमा उक्त फिल्मको प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै रिट दायर गरिएको थियो। रोशनी नेपालीले दायर गरेको फिल्म ‘लालीबजार’ सम्बन्धी अर्काे मुद्दाको सुनुवाइ उच्च अदालत पाटनमा आज भैरहेको छ।
संयुक्त राज्य अमेरिकाका स्वास्थ्यमन्त्री रोबर्ट एफ केनडी जूनिअरले खाली हातले एक जोडी सर्प समातेको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेको छ। वन्यजन्तुविज्ञहरूले सर्वसाधारणलाई यस प्रकारको कार्य नगर्न सर्तक गराएका छन्। उक्त भिडिओमा केनडीले आफ्ना साथी डा मेहमट ओजको फ्लोरिडाको समुद्र किनारमा रहेको घरबाट ‘ब्ल्याक रेसर’ जातका सर्पहरू हटाएको विवरण पनि प्रस्तुत गरेका छन्।
भिडिओमा एक महिलाले केनडीलाई बारम्बार प्रश्न गर्दै सर्पहरू छोडिदिन अनुरोध गरिरहेकी छिन्। उनी केनडीकी पत्नी तथा अभिनेत्री शेरिल हाइन्स हुन्। अमेरिकी ‘न्यासनल पार्क सर्भिस’ का अनुसार ‘ब्ल्याक रेसर’ सर्पहरू विषरहित हुन्छन् र आफूलाई खतरा नभएमा मानिसलाई हानी पुर्याउँदैनन्।
काठमाडौँमा जारी काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपमा कीर्गिस्तानले श्रीलङ्कालाई ३–१ सेटको नतिजासहित पराजित गर्दै पाँचौं स्थान हात पारेको छ। बुधबार त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला कभर्डहलमा सम्पन्न खेलमा कीर्गिस्तानले पहिलो सेट गुमाएपछि पुनः सक्रिय हुँदै जीत सुनिश्चित गर्यो। श्रीलङ्का यस प्रतिस्पर्धामा पराजित भएसँगै छैटौं स्थानमा सिमित भयो।
१३ जेठ, काठमाडौं। काठमाडौंमा जारी काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिप अन्तर्गत कीर्गिस्तानले पाँचौं स्थान प्राप्त गरेको छ। बुधबार भएको पाँचौं स्थानका लागि खेलमा कीर्गिस्तानले श्रीलङ्कालाई ३-१ को सेटमा पराजित गर्दै प्रतियोगिता पाँचौं स्थानमा समाप्त गरेको हो। त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला कभर्डहलमा सम्पन्न खेलमा पहिलो सेट श्रीलङ्काले २५-१५ ले जिते तापनि कीर्गिस्तानले त्यसपछि लगातार तीन सेटमा विजय हासिल गर्दै नतिजा आफ्नो पक्षमा ल्यायो।
कीर्गिस्तानले दोस्रो सेट २५-२३, तेस्रो सेट २५-२३ र चौथो सेट २५-१५ ले जित्दै खेल आफ्नो पक्षमा पुऱ्यायो। समूह एमा कीर्गिस्तानले दुई हार र एक जितसँगै तेस्रो स्थान हासिल गरेको थियो। त्यसपछि वरियताका लागि आयोजित खेलमा समूह बी को चौथो स्थानमा रहेको बंगलादेशलाई पराजित गरेको थियो। श्रीलङ्कालाई हराएपछि कीर्गिस्तानले पाँचौं स्थान प्राप्त गरेको छ भने श्रीलङ्का छैटौं स्थानमा सिमित भएको छ।
प्रतिनिधिसभाको बैठकले राष्ट्रियसभाबाट आएको ‘चलचित्र विधेयक २०८२’ माथि विचार गर्न सर्वसम्मतिले स्वीकृति दिएको छ। सञ्चारमन्त्री विक्रम तिमिल्सिनाले चलचित्र विधेयक २०८२ लाई समयसापेक्ष र चलचित्र क्षेत्रमा विकास ल्याउने खालको बनाउन सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए। यो प्रस्ताव स्वीकृत भएपछि अब संसद सदस्यहरुले विधेयकमाथि संशोधन प्रस्ताव दर्ता गर्न सक्नेछन्।
काठमाडौं। सूचना तथा सञ्चारमन्त्री विक्रम तिमिल्सिनाले राष्ट्रियसभाबाट प्रतिनिधिसभामा आएको चलचित्र विधेयक २०८२ लाई आधुनिक, समयसापेक्ष र चलचित्र क्षेत्रलाई प्रोत्साहित गर्ने खालको बनाउन सरकार गम्भीर रहेको बताएका छन्। प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकमा चलचित्र विधेयकमाथि उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदै उनले सरकारले विधेयकको मर्म र उद्देश्यलाई ध्यानमा राखेर संसदबाट आएका सुझावहरूलाई रचनात्मक रूपमा ग्रहण गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
सञ्चारमन्त्री तिमिल्सिनाले लामो समयपछि चलचित्र क्षेत्र कानूनी सुधारको प्रक्रियामा प्रवेश गरेको उल्लेख गर्दै संसदीय समितिहरूमा विज्ञहरूको सुझावलाई समेटेर विधेयकलाई थप परिमार्जित बनाउनुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिए। उनले चलचित्रसम्बन्धी परिभाषादेखि संरचनागत र व्यवस्थापकीय विषयसम्म आएका सुझावलाई मन्त्रालयले अध्ययन गरिरहेको जानकारी दिँदै आवश्यक संशोधन र सुधारका लागि सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए।
संसदमा उठेका सबै विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिएर आवश्यक प्रक्रिया अपनाई विधेयकलाई प्रभावकारी बनाउन सरकार प्रतिबद्ध छ भनी उनले व्यक्त गरे। संसदबाट प्राप्त सुझाव र प्रतिक्रियाले विधेयकलाई अझ सशक्त र प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास पनि सञ्चारमन्त्री तिमिल्सिनाले व्यक्त गरे।
गुगलले आफ्नो सर्च इन्जिनमा एआई प्रविधिको बढ्दो प्रयोगका कारण प्रयोगकर्ताहरूले परम्परागत ‘ब्लु लिङ्क’ हराउन थालेका छन्। गुगलले प्रयोगकर्तालाई एआई मोडतर्फ अग्रसर गराउँदै आएको छ। तथापि, एआईले दिने जवाफहरू सधैं सही र तथ्यपरक हुने ग्यारेन्टी हुँदैन। यसले प्रयोगकर्तालाई पुनः तथ्य जाँच गर्नुपर्ने झन्झट थपिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा, यदि तपाईंलाई ब्लु लिङ्क भएका सर्च पृष्ठ चाहिन्छ वा तपाईं आफ्नो डिजिटल गोपनीयता सुरक्षित गर्न चाहनुहुन्छ, वा स्वतन्त्र सर्च इन्जिनको खोजीमा हुनुहुन्छ भने केही उत्कृष्ट विकल्पहरू उपलब्ध छन्।
१. कागी: कागी एक विज्ञापन-रहित र सदस्यता आधारित (शुल्क तिरेर चलाइने) सर्च इन्जिन हो। यसको विशेषता सदस्यता मोडलमा आधारित भएकाले कागीले प्रयोगकर्ताको डाटा बेच्दैन, सर्च ट्र्याक गर्दैन र क्लिक बढाउन कुनै कस्टमाइजेशन गर्दैन। यसको गोपनीयता नीति कडाइका साथ पालना गरिन्छ र सर्चहरूलाई सुरक्षित राखिन्छ। मूल्य संरचनाअनुसार, कागीको प्रारम्भिक योजना प्रतिमहिना ५ अमेरिकी डलर (३०० सर्चसम्म) र अनलिमिटेड सर्चका लागि प्रतिमहिना १० अमेरिकी डलर राखिएको छ। वार्षिक योजना लिनेहरूलाई १० प्रतिशत छुट पाइन्छ। सदस्यता लिनुअघि १०० सर्चसम्म नि:शुल्क ट्रायल सुविधा पनि उपलब्ध छ।
२. डकडकगो: सबैभन्दा सजिलो र नि:शुल्क विकल्प डकडकगो हो, जसले गोपनीयतालाई प्राथमिकता दिने सर्च इन्जिनहरू मध्ये सबैभन्दा चर्चित रहँदै आएको छ। यो पूर्णरूपमा नि:शुल्क सेवा हो। यसमा सर्चका लागि माइक्रोसफ्टको बिंग र अन्य एपीआई साथै आफ्नै वेब क्राउलर समेत प्रयोग गरिन्छ। मोबाइल ब्राउजर एप, डेस्कटप एक्स्टेन्सन र इमेल सुरक्षासम्बन्धी सेवा पनि प्रदान गर्दछ। साथै, इन्स्ट्यान्ट आन्सरले हिसाब गराउने, क्यालेन्डर हेर्ने वा स्टपवाच चलाउने जस्ता कामका लागि सर्च पृष्ठको माथिल्लो भागमा विशेष ‘इन्स्ट्यान्ट आन्सर’ सेक्सन राखिएको छ।
३. मोजिक: पूर्ण स्वतन्त्र इन्डेक्सिङ भएको नि:शुल्क सेवा मोजिक पूर्णरूपमा स्वतन्त्र सर्च इन्जिन हो, जसले आफ्नै वेब क्राउलर र इन्डेक्स आफैंले सुरुबाट निर्माण गरेको छ। यसको अर्थ यो नतिजाका लागि गुगल वा बिंगजस्ता ठूला प्रविधि कम्पनीहरूमाथि निर्भर छैन। यसको सबैभन्दा ठूलो बल भनेको उच्चस्तरीय गोपनीयता हो। तर यसको कमजोरी के हो भने आफ्नै मात्र डाटाबेस भएकोले कहिलेकाहीं केही सामग्रीहरू उपलब्ध नहुन सक्छन्।
उल्लेखित यी सर्च इन्जिनहरू गुगलको पूर्ण प्रतिस्थापन होइनन्। विशेष गरी ‘इमेज सर्च’ र गुगल म्याप्सको एकीकरण अझै गुगलमा सहज र उत्कृष्ट छ। तर दैनिक सामान्य सर्चका लागि यी विकल्पहरू गुगलजस्तै धेरै उपयोगी सावित हुन सक्छन्।
लागुऔषध मुद्दामा काठमाडौं प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका ४० वर्षीय सञ्जिव महर्जनलाई प्रहरीले कीर्तिपुरको ट्याङ्लाफाँटबाट पक्राउ गरेको छ। काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका अनुसार, महर्जन जेनजी आन्दोलनको समयमा प्रहरी हिरासतबाट भागेका थिए।
१३ जेठ, काठमाडौं। लागुऔषध सम्बन्धी मुद्दामा हिरासतबाट फरार भएका एक प्रतिवादी पक्राउ परेका छन्। उनलाई काठमाडौंका विभिन्न ठाउँहरूमा लुकिछिपी गरेको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको हो। जेनजी आन्दोलनको क्रममा जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंबाट लागुऔषध मुद्दामा अनुसन्धान म्याद थप भई भइरहेको ४० वर्षीय सञ्जिव महर्जन फरार थिए। उनलाई प्रहरीले बुधबार काठमाडौंको कीर्तिपुरस्थित ट्याङ्लाफाँटबाट पक्राउ गरेको काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका सूचना अधिकारी एवं उपरीक्षक रामेश्वर कार्कीले जानकारी दिएका छन्।
अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले बुधबार प्रतिनिधिसभामा प्रस्तुत गरेको आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार, चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको अर्थतन्त्र ३.८५ प्रतिशतले मात्र वृद्धि भएको छ। “विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको अनिश्चितता, व्यापार अवरोध र मध्यपूर्वी एशियामा जारी द्वन्द्वले वर्ष २०२६ मा विश्व अर्थतन्त्रको वृद्धिदर ३.१ प्रतिशतमा सीमित हुने अनुमान छ,” अर्थमन्त्री वाग्लेले आर्थिक सर्वेक्षण प्रस्तुत गर्ने क्रममा भने, “चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको अर्थतन्त्र ३.८५ प्रतिशतले विस्तार हुने अनुमान गरिएको छ।” गत आर्थिक वर्ष नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ४.४३ प्रतिशत थियो।
आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व ऐन, २०७६ अनुसार आगामी आर्थिक वर्षका लागि राजस्व र व्ययको अनुमान पेश गर्नुअघि चालु आर्थिक वर्षको आर्थिक सर्वेक्षण संघीय संसद्मा प्रस्तुत गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। सरकारले प्रतिवर्ष जेठ १५ गते संसद्मा नयाँ आर्थिक वर्षको बजेट प्रस्तुत गर्नुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ। अर्थमन्त्री वाग्लेले आर्थिक सर्वेक्षणलाई मुलुकको समष्टिगत आर्थिक स्थिति समेट्ने वास्तविक, सार्वजनिक वित्त, मौद्रिक तथा वित्तीय र बाह्य क्षेत्रको “समग्र चित्र” भनेका छन्।
विदेशी मुद्रा सञ्चिति र भुक्तानी सन्तुलनजस्ता बाह्य क्षेत्रका सूचकहरू त सुदृढ भए तापनि सरकारको पुँजीगत खर्च र राजस्व परिचालनसहितका सूचकहरू सन्तोषजनक छैनन्। “समष्टिगत आर्थिक स्थिरता, बाह्य क्षेत्रको सबलता र सामाजिक सूचकमा सुधार भए पनि न्यून आर्थिक वृद्धिदर, सुस्त कर्जा प्रवाह, बढ्दो व्यापार घाटा, कमजोर पुँजीगत खर्च र जलवायु जोखिमजस्ता चुनौतीहरू कायम छन्,” मन्त्री वाग्लेले भने।
आर्थिक वृद्धिदर: ३.८५%
कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी): ६६ खर्ब रुपैयाँ
कुल सार्वजनिक ऋण: २८.७८ खर्ब रुपैयाँ
व्यापार घाटा: १०.९८ खर्ब रुपैयाँ
विदेशी मुद्रा सञ्चिति: ३४.१४ खर्ब रुपैयाँ
शोधनान्तर स्थिति: ६.५८ खर्ब रुपैयाँ
विप्रेषण प्रवाह: १४.५० खर्ब रुपैयाँ
मुद्रास्फीति दर: २.१३%
धान उत्पादन: ५७ लाख मेट्रिक टन (४.२% ले घटेको)
कुल विद्युत् जडित क्षमता: ४१०५ मेगावाट
विद्युत् पहुँच उपयोग: ९९.१% जनसंख्यामाझ
औसत आयु: ७१.३ वर्ष
डिजिटल कारोबार: १.२५ खर्ब रुपैयाँ
अर्थमन्त्री वाग्लेले चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको अर्थतन्त्रको कुल आकार ६६ खर्ब रुपैयाँ पुग्ने र देशको प्रतिव्यक्ति कुल राष्ट्रिय आय १,५३५ अमेरिकी डलर हुने अनुमान व्यक्त गरेका छन्। आर्थिक सर्वेक्षणले नेपालको अर्थतन्त्रमा उपभोगको हिस्सा उच्च रहेको पनि देखाएको छ। “चालु आर्थिक वर्षको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा उपभोगको हिस्सा ९०.३ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको छ,” भनिएको छ।
काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिप अन्तर्गत बिहीबार हुने दोस्रो सेमिफाइनल खेलमा नेपालले बलियो टोली इरानको सामना गर्दैछ। समूह ‘बी’ को विजेता इरान प्रतियोगितामा अहिलेसम्म अपराजित छ भने समूह ‘ए’ को उपविजेता नेपालले २ जित र १ हार बेहोरेको छ। यसअघि सन् २०२४ मा काठमाडौंमै भएको खेलमा नेपाल र इरान दुवैले १–१ खेल जितेका थिए। १३ जेठ, काठमाडौं। घरेलु मैदानमा भइरहेको काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपको उपाधि जित्ने लक्ष्य बोकेको नेपालले बिहीबार बलियो टोली इरानसँग दोस्रो सेमिफाइनल खेल खेल्दैछ।
साविक विजेता इरान समूह ‘बी’ मा अपराजित रहँदै समूह विजेताको रूपमा सेमिफाइनल प्रवेश गर्यो भने नेपाल समूह ‘ए’ को उपविजेता हो। पहिलो खेलमै भारतसँग प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा ३-२ ले पराजित हुँदै प्रतियोगिता सुरु गरेको नेपालले किर्गिस्तान र माल्दिभ्सलाई सोझो सेटमा पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेको थियो। इरानले भने बंगलादेश, श्रीलंका र कजाखस्तानलाई समान ३-० सेटमा पराजित गरेर सेमिफाइनल पुगेको छ।
सेमिफाइनलका लागि तयार दुवै टोली नेपाल र इरान दुवै टोलीले अपेक्षा अनुरूप सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेका हुन्। उपाधि जित्ने लक्ष्य बोकेको दुवै टोली सेमिफाइनलका लागि तयार छ। समूह चरणको खेलपछि नेपालले तीन दिनको आराम पाएको छ भने इरान दुई दिनको ब्रेकपछि सेमिफाइनल खेल्दैछ। नेपालका मुख्य प्रशिक्षक जगदिश भट्टले सेमिफाइनलमा जुन टोली आएपनि खेल्न तयार रहेको बताएका छन्।
इरानकी सेफिनुड दास्तबार्जनले नेपालसँग सेमिफाइनल खेल्न उत्साहित रहेको बताएकी छिन्। उनले भनिन्, “कोर्टमा धेरै दर्शक उपस्थित हुनेछन् भन्ने हामीलाई थाहा छ। नेपाललाई घरेलु समर्थन हुनेछ। तर हामी मानसिक रूपमा त्यसका लागि तयार छौं।” नेपाल र इरानबीच महिला भलिबलमा प्रतिस्पर्धा हुनु पहिलो पटक होइन। यसअघि पनि दुई पटक आमने-सामने भइसकेका इरान र नेपाल काठमाडौंमै तेस्रो पटक भिड्न लागेका छन्।
पुराना र दुर्लभ व्हिस्कीको मूल्य निर्धारणमा उमेर, उत्पादनको सीमितता, प्रयोग गरिएको काठको ब्यारेल र अल्कोहलको मात्रा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछन्। हरेक पटक नयाँ सुपर प्रिमियम स्कच सिंगल माल्ट व्हिस्की सार्वजनिक हुँदा ठूलो चर्चा हुन्छ। सामाजिक सञ्जाल र व्हिस्की प्रेमी समुदायमा प्रायः प्रतिक्रिया आउँछ— ‘हेर्न त राम्रो छ, तर अत्यन्त महँगो छ।’ ‘यस्तो मूल्य त अचम्मलाग्दो हो।’ ‘पूरै ठगी जस्तो छ।’ तर के यी टिप्पणीहरूमा साँच्चिकै केही सत्य छ? वा यी प्रतिक्रिया व्हिस्की उद्योगको आर्थिक पक्ष नबुझेका कारण आएका हुन्? आखिर पुरानो व्हिस्कीको मूल्य किन यति धेरै हुन्छ?
व्हिस्कीको मूल्य निर्धारणका धेरै कारणहरू छन्। तीमध्ये उमेर र दुर्लभता सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुन्छन्। ४० वा ५० वर्ष पुरानो व्हिस्की अत्यन्त कम मात्रामा मात्र बाँकी रहन्छ किनभने धेरैजसो ब्रान्डहरूले आफ्नो मुख्य उत्पादनका लागि पहिले नै छुट्टाछुट्टै राखिसकेका हुन्छन्। यति लामो समयसम्म टिक्ने कास्कहरू (काठका बाकस) उत्कृष्ट प्रकारका मात्र हुन्छन्। कास्कको प्रकारले पनि मूल्यमा प्रभाव पार्दछ। केही कास्कहरू अरू भन्दा महँगो र दुर्लभ हुन्छन्। व्हिस्कीको अल्कोहल मात्रा पनि अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। अधिक शक्तिशाली व्हिस्कीमा कर पनि बढी लाग्छ, जसको असर मूल्यमा देखिन्छ।
सिर्फ तरल मात्र होइन, उच्च स्तरको व्हिस्की किन्दा तपाईं केवल तरल पदार्थ मात्र होइन, संग्रहणीय कलाकृति पाउनुहुन्छ। यस्तो दुर्लभ स्पिरिटलाई सामान्य बोतल वा साधारण प्याकेजिङमा प्रस्तुत गर्न सकिँदैन। उपभोक्ताको अपेक्षा नै त्यस्तो हुन्छ कि यसमा विशेषता, प्रतिष्ठा र आकर्षक प्रस्तुति हुनुपर्छ। तपाईंले किन्ने वस्तु विभिन्न सीप र मेहनतको संयुक्त परिणाम हो — दशकौँ अघि बनाइएको व्हिस्कीका लागि दक्ष जनशक्ति, दशौं वर्षसम्म यसको संरक्षण गर्ने डिस्टिलरीका कर्मचारीहरू, हातले बनाइएको काँचको डिक्यान्टर, र विशेष रूपमा तयार पारिएको प्रदर्शन क्याबिनेट। यी सबै कलात्मक प्रयास र समयले आफ्नै मूल्य राख्दछ।
व्हिस्कीमा लगानीप्रति बढ्दो आकर्षण हेर्दा प्रश्न उठ्छ— ब्रान्डहरूले आफ्नो दुर्लभ उत्पादनको मूल्य आफैलाई उपयुक्त लाग्ने अनुसार किन नलिन? हरेक व्यवसायले आफ्ना वस्तुहरूको मूल्य आफैं निर्धारण गर्छ। पछिल्लो दशकमा पुराना र दुर्लभ व्हिस्कीको मूल्य निकै बढेको छ, जसको मुख्य कारण व्हिस्कीमा लगानी, नीलाम बजार र अन्य आर्थिक प्रभावहरू हुन्। धेरै व्हिस्की विज्ञ र ब्रान्डहरूले भन्छन् कि पुरानो व्हिस्की पहिले धेरै सस्तोमा बेचिँदै आएको थियो, विशेषगरी १९८० र ९० को दशकमा स्कच सिंगल माल्टको बिक्री कमजोर हुँदा। त्यसबेलाका पुराना बोतलहरूमा अहिले जस्तो लक्जरी प्याकेजिङ वा प्रतिष्ठाको छवि थिएन। यो ‘प्रिमियम’ प्रस्तुति हालको ट्रेण्ड हो। मूल्य अझै बढी बढ्ने निश्चित छ।
पुरानो र दुर्लभ व्हिस्कीको मूल्यको विषयमा जनतामा किन यति असन्तुष्टि छ भन्ने कुरा अनुमान मात्र गर्न सकिन्छ। प्रायः आलोचनाले व्यवहारिक समाधान दिन सक्दैन। यदि सुझावहरू आउँछन् भने पनि ती अव्यवहारिक वा घाटा हुने खालका हुन्थे। आखिर यस्तो विलासी र दुर्लभ वस्तुको मूल्य कसरी निर्धारण गर्ने? के डिस्टिलरीहरूले आफ्नो अत्यन्त सीमित उत्पादन बेचेर नाफा नगर्नुपर्ने? अन्ततः एउटा कुरा सोच्न सकिन्छ — यस्ता विलासी, पुराना र दुर्लभ व्हिस्की ती व्यक्तिहरूका लागि बनाइएको होइन जसले धेरै आलोचना गर्छन्। जस्तै सुपर कार बालबालिकाको स्कुल जानका लागि किनिँदैन, तस्तै यी व्हिस्कीहरू सबैका लागि लक्षित पनि हुँदैनन्। के यो ईर्ष्या हो? डाह हो? किन्न नसक्ने निराशा हो? वा अरु केही? जे भए पनि एक कुरा निश्चित छ कि प्रिमियम स्कच व्हिस्कीको मूल्य अब मात्र माथि जानेछ।
फाइल तस्वीर समाचार सारांशसहित सम्पादकीय समीक्षा। नयाँ संसद् भवनको हल निर्माण सम्पन्न नहुने कारणले आगामी आर्थिक वर्षको बजेट भाषण हाल बहुउद्देश्यीय हलमै गर्ने सरकारले तयारी गरिरहेको छ। संसद् सचिवालयका प्रवक्ता एकराम गिरीका अनुसार नयाँ हलमा काम जारी राखिएकोले १५ जेठमा हुने संयुक्त बैठक हालको बहुउद्देश्यीय हलमै गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ। नयाँ संसद् भवन निर्माण कार्य २०७६ सालमा सुरु भएयता छ पटक म्याद थपिए पनि अहिलेसम्म सम्पन्न हुन सकेको छैन। १३ जेठ, काठमाडौं। संघीय संसद् सचिवालयले हाल प्रतिनिधिसभाको बैठक भइरहेको संसद् हलबाटै बजेट प्रस्तुत गर्ने तयारी गरेको छ। निर्माणाधीन नयाँ संसद् हलको फिनिसिङ लगायत अन्य काम पूरा नभएकाले हालको बहुउद्देश्यीय हलबाटै बजेट ल्याउने योजना बनाइएको हो। बजेट प्रस्तुत गर्नु पूर्व rehearsals गर्ने चलन छ र rehearsals बिहीबार बहुउद्देश्यीय हलमा गरिने तयारी छ। संघीय संसद् सचिवालयका सहसचिव तथा प्रवक्ता एकराम गिरीले नयाँ संसद् हलमा काम जारी रहेको जानकारी दिँदै हालको बहुउद्देश्यीय हलमै बजेट भाषणको तयारी भइरहेको बताए। उहाँले भन्नुभयो, ‘नयाँ संसद् भवनको हलमा १५ जेठमा संयुक्त बैठक र त्यहाँबाट सरकारको आगामी आर्थिक वर्षको बजेट प्रस्तुत गर्ने तयारी देखिँदैन। यो निश्चित नभएपछि हालको बहुउद्देश्यीय हलमै १५ जेठको संयुक्त बैठक बस्न बाध्यता छ।’ संसद् भवन निर्माणको जिम्मेवारी विशेष भवन आयोजनालाई छ भने ठेक्का तुन्दी–सेक जेभीलाई दिइएको छ। सुरुको सम्झौताअनुसार यस भवनको निर्माण १६ असोज २०७९ भित्र सम्पन्न हुने थियो। २०७९ को चुनावपछि यसको उपयोग गर्ने उद्देश्यका साथ १६ असोज २०७६ मा ठेक्का सम्झौता भएको थियो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले १ असोज २०७६ मा नयाँ संसद् भवनको शिलान्यास गरेका थिए। त्यसपछि १६ दिनभित्र ठेकेदारसँग ६ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँमा सम्झौता भएको थियो। काम पूरा नहुँदा पहिलो पटक ३० चैत २०७९ सम्म म्याद थपिएको थियो, तर पुनः सम्पन्न हुन सकेन। यसरी छह पटक म्याद थप गर्दै आइएको छ। पछिल्लो पटक ९० दिनको म्याद थप गरिएको थियो जुन फागुनदेखि सुरु भएर यो जेठमा समाप्त हुँदैछ।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले गत वर्ष भदौ २३ र २४ गते जेन जी आन्दोलनका क्रममा भएका मानव अधिकार उल्लङ्घनका घटनाहरूको छानबिनका लागि गठित समितिको प्रतिवेदनका निष्कर्ष र सिफारिस सार्वजनिक गरेको छ। मङ्गलबार बसेको आयोगको बैठकले उक्त सिफारिस कार्यान्वयन गर्न सरकारलाई पत्राचार गर्ने निर्णय गरेपछि आयोगका प्रवक्ता टीकाराम पोखरेलले प्रेस नोटमार्फत विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेका छन्।
प्रतिवेदनमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, मन्त्री रमेश लेखक र पृथ्वी सुब्बा गुरुङले मानव अधिकार उल्लङ्घन गरेको पुष्टि भएता पनि उनीहरूलाई सजाय दिने स्पष्ट व्यवस्था हालका प्रचलित कानुनमा नरहेको कारण नयाँ “पाश्चात्यदर्शी” कानुन बनाएर सजाय गर्न सरकारलाई सिफारिस गरिएको छ। साथै, आन्दोलनमा निवर्तमान गृहमन्त्री सुधन गुरुङको संलग्नता विषयमा थप अनुसन्धान गर्न पनि सिफारिस गरिएको छ।
अन्तरिम सरकारकी प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की, गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याल र जेन जी आन्दोलनको छानबिनका लागि आयोगका अध्यक्ष गौरीबहादुर कार्की लगायतले प्रदर्शनअघि, प्रदर्शनका बेला र प्रदर्शनपछि दिएका अभिव्यक्तिहरूको सूक्ष्म अनुसन्धान गर्न सरकारलाई सुझाव दिइएको छ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी सांसद अनुष्का श्रेष्ठले आगामी चलचित्र विधेयकले ‘अरेन्ज इकोनमी’लाई सहयोग पुर्याउनुपर्ने राय प्रतिनिधिसभामा व्यक्त गरिन्। उनले चलचित्रको स्पष्ट परिभाषा, वर्गीकरण र चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्ष नियुक्तिमा पारदर्शी तथा योग्यताको मापदण्ड लागु गर्नुपर्ने बताए। सांसद श्रेष्ठले विदेशी ओटीटी प्लेटफर्मका लागि फरक संरचना बनाउन र चलचित्रका दृश्यहरूमा अनावश्यक काँटछाँट गर्नु भन्दा वर्गीकरण गर्नुपर्ने सुझाव दिइन्।
काठमाडौं। पूर्व मिस नेपाल तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी सांसद अनुष्का श्रेष्ठले ‘अरेन्ज इकोनमी’लाई सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले चलचित्र विधेयक बनाउनुपर्ने बताएकी छन्। प्रतिनिधिसभाको आइतबारको बैठकमा राष्ट्रिय सभाबाट प्रस्तुत चलचित्र विधेयक २०८२ माथि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्तावमा उनले आफ्नो धारणा राखिन्। उहाँले भन्नुभयो कि अब आउने चलचित्र कानुनले वर्तमान समस्यामात्र होइन भविष्यका चुनौतीहरूलाई पनि सकारात्मक रूपमा सम्बोधन गर्नुपर्नेछ।
‘अरेन्ज इकोनमीलाई सहयोग गर्ने कुरा अत्यन्त सकारात्मक छ,’ उहाँले बताइन्। उनले छ वुँदामा आफ्ना धारणा राखिन्। विधेयकमा चलचित्रको परिभाषा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुपर्छ। बजेट र अवधि अनुसार सर्ट फिल्म र फिचर फिल्म छुट्टाछुट्टै वर्गीकरण गरिनुपर्छ भन्ने उनको विचार छ। ‘नत्र अनलाइन सामग्रीलाई पनि चलचित्र भन्नाले समस्या आउने सम्भावना छ,’ उनले थपिन्।
चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्ष नियुक्तिमा पारदर्शिता र योग्यता आधारित मापदण्ड अपनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ। यसका लागि सिफारिस समिति गठन गर्न सकिन्छ भन्ने उनको सुझाव छ। बोर्ड अध्यक्ष पदका लागि न्यूनतम १५ वर्षको अनुभव भएका फिल्मकर्मीहरु मात्र नियुक्त हुनुपर्ने स्पष्ट पारिन्। विदेशी ओटीटी प्लेटफर्महरूको लागि अलग व्यवस्था आवश्यक रहेको बताउँदै सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय र टेलिकमसँग सहकार्य गरेर संयन्त्र बनाउनुपर्ने बताइन्।
चलचित्र जाँच समितिको अधिकार प्रयोगमा विवेकको आवश्यकता देखिए पनि, प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने फिल्महरूको मापदण्ड स्पष्ट हुनुपर्ने उनको भनाइ छ। ‘यसमा डिस्क्लेमर थप्न सकिन्छ। सबै दृश्यहरू काटछाँट गर्दा कथाको जिवन नै सकिन्छ। क्लासिफिकेशन र वर्गीकरणका विषयहरू पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्,’ उनले भनिन्। साथै सरकारले भार नपर्ने गरी चलचित्र विकास कोष (फिल्म फण्ड) बनाउन आवश्यक रहेको पनि व्याख्या गरिन्।
१०औँ शताब्दीतिर प्राचीन फारसबाट सुरु भएको ‘सान्बोसाग’ नै परिमार्जित हुँदै आधुनिक समोसा बनेको इतिहासकारहरूले बताएका छन्। समोसा, नाम सुनासाथ धेरैको मुखमा पानी पुग्छ। तात्तातो समोसा पेटलाई तृप्त बनाउँछ, मनलाई पनि आनन्द दिन्छ। जतिसुकै खाओ, अझै खान मन लाग्ने परिकार हो। नेपालदेखि भारत, पाकिस्तान, बंगलादेश हुँदै विश्वका विभिन्न देशमा यो खाजाको रूपमा लोकप्रिय छ। तर, यस परिकारको उद्गम कहाँ हो? कसरी यो हाम्रो दैनिक खाजाको हिस्सा बन्यो? र किन यो विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा मनपर्ने भयो?
मध्य एशिया र मध्यपूर्वको उपहार समोसा नाम मध्य फारसी शब्द ‘सान्बोसाग’ बाट आएको हो, जसको अर्थ ‘त्रिकोण आकारको पेस्ट्री’ हो। यो परिकार भारतको मूल निवासी होइन। यसको मूल १०औं शताब्दीको मध्यपूर्व र मध्य एशियामा पाइन्छ। सबैभन्दा पुरानो उल्लेख अब्बासिड कालका कवि इशाक अल–मौसिलीको रचनामा भेटिन्छ। ११औं शताब्दीमा इरानी इतिहासकार अबुल–फजल बेयहाकीले आफ्नो पुस्तक तारिख–ए–बेयहाकीमा ‘सम्बोसा’को उल्लेख गरेका छन्। त्यतिबेला यो राजदरबारमा मासु, सुकेको फलफूल र नट्सले भरिएको पेस्ट्रीको रूपमा सेवा गरिन्थ्यो।
सिल्क रोडको व्यापारिक मार्ग हुँदै यो परिकार विभिन्न देशमा फैलियो। मध्य एशियाली ‘सम्सा’, अरबी ‘सम्बुसक’, टर्की ‘सोम्सा’ जस्ता नामहरूले यो चिनिन्थ्यो। भारतीय उपमहाद्वीपमा प्रवेश र रूपान्तरण १३औं–१४औं शताब्दीमा दिल्ली सल्तनतको समयमा मध्यपूर्वी र मध्य एशियाली व्यापारी तथा शेफहरूको आगमनसँगै समोसा भारतीय उपमहाद्वीप भित्रियो। अमीर खुसरोजस्ता विद्वानहरूले पनि यसको उल्लेख गरेका छन्। मुगल साम्राज्यको समयमा यसले राजदरबारमा लोकप्रिय स्न्याकको रूपमा स्थान बनायो।
भारतमा आएपछि समोसाले ठूलो परिवर्तन गर्यो। यहाँको शाकाहारी परम्परा र स्थानीय मसालाहरूले यसलाई नयाँ स्वाद दिए। आलु, मटर, प्याज, जीरा, धनिया, बेसार जस्ता सामग्रीले भरिने चलन सुरु भयो। ब्रिटिश कालमा आलुको व्यापक प्रयोगले समोसालाई अझ लोकप्रिय बनायो। नेपालमा यो परिकार भारतबाट आयो भनी मानिन्छ। यहाँ पनि चिया पसलदेखि सडक किनारसम्म समोसा र चटनी अपराजेय जोडी बनेको छ।
समोसा केवल खानेकुरा मात्र होइन, यो सांस्कृतिक पुल पनि हो। यसले विभिन्न जाति, धर्म र वर्गका मानिसहरूलाई एकै स्थानमा ल्याउँछ। मुस्लिम, हिन्दू, शिख सबैले समान रूपमा रमाउँछन्। आर्थिक रूपमा पनि यो महत्वपूर्ण छ। सानो लगानीमा सुरु गर्न सकिने व्यवसाय हो। नेपाल र भारतमा लाखौं मानिस समोसा बेचेर आफ्ना परिवार पाल्दैछन्। स्वास्थ्यको दृष्टिले परम्परागत रूपमा यसलाई तेलमा तलिएर बनाउने भएका कारण उच्च क्यालोरी हुन्छ र त्यति स्वास्थ्यकर मानिदैन। तर कहिलेकाहीँ मिठासका लागि समोसा खान सकिन्छ। समोसाको कथा सभ्यताको यात्रा हो—व्यापारिक मार्गको व्यापार, साम्राज्यहरूको उत्थान र पतन, संस्कृतिहरूको मिश्रण र मानव स्वादको हातहरूमा उत्कृष्ट सिर्जना। मध्यपूर्वको राजदरबारबाट सुरु यो परिकार आज विश्वभर सर्वप्रिय स्वाद बनेको छ।
सांसद आरेन राईले प्रस्तावित चलचित्र विधेयकको विषयमा बोल्दै समावेशी चलचित्र निर्माणलाई उच्च प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए। उनले केन्द्रीय चलचित्र समितिको नेतृत्व कम्तीमा १५ वर्ष अनुभव भएका फिल्मकर्मीले गर्नुपर्ने र समितिलाई स्वायत्तता दिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे। राईले भाषा र सांस्कृतिक चलचित्र बनाउन चाहनेहरूलाई लगानी अभावले समस्या भएको बताए।
काठमाडौंमा आज आयोजित प्रतिनिधि सभाको बैठकमा राष्ट्रिय सभाबाट प्रस्तुत चलचित्र विधेयक २०७९ (२०८२) माथि छलफल गर्दै उनले भने, “समावेशी चलचित्रलाई विशेष प्राथमिकता दिने कानुन बनाइयोस्।” उनले केन्द्रीय चलचित्र समितिको नेतृत्वमा अनुभवयुक्त फिल्मकर्मी हुनु अनिवार्य रहेको बताए।
सांसद राईले समितिको नेतृत्व कर्मचारीहरूले मात्रै गर्नुपर्ने व्यवस्था पुनर्विचार गर्न आवश्यक रहेको पनि जोड दिए। उनले चलचित्र विकास बोर्डलाई स्वायत्तता दिनुपर्ने कुरा सही भएको उल्लिखित गरे। उनले भने, “बोर्डलाई स्वायत्तता दिनु उचित छ।” अध्यक्ष र सदस्यहरूको सेवा मन्त्रीपरिषदले तोकेको अनुसार हुनुपर्ने प्रावधान नियमावलीमा राख्नुपर्ने सुझाव पनि दिए।
राईले भाषा र संस्कृतिजन्य चलचित्रलाई विशेष प्राथमिकता दिन आवश्यक भएको भन्दै भने, “हामी भाषा र सांस्कृतिक चलचित्रहरू बनाउँछौं, तर आर्थिक सहयोग नपाउँदा समस्या देखिन्छ।”
एसियन गेम्सको महिला क्रिकेट छनोटमा नेपालले पहिलो खेलमा चीनलाई १९ रनले हराएको छ। नेपालकी पूजा महतोले ६३ रनको महत्वपूर्ण अर्धशतक बनाएकी छन्। रिया शर्माले दुई विकेट लिए भने अन्य तीन बलरले एक-एक विकेट हात लगाएका छन्। १३ जेठ, काठमाडौं।
नेपालले दिएको १२६ रनको लक्ष्य पछ्याएको टोली चीनले २० ओभरमा ५ विकेट गुमाउँदै १०६ रन मात्र बनाउन सक्यो। कप्तान झु मिङ्गेले सबैभन्दा बढी ३० रन बनाइन्। वान हुइङले २१ रन र वेइ हाइटिङले १८ रन जोडिन् भने लि जियापिङले १५ रन बनाइन्। कप्तान झु आउट हुँदा चीनको स्कोर १५.५ ओभरमा ९०/२ रहेको थियो। मनिषा उपाध्यायको बलिङमा झुको आउट भएपछि चीनको रन गति मन्द हुँदै गयो।
नेपालका लागि रिया शर्माले दुई विकेट लिए भने कविता कुँवर, मनिषा उपाध्याय र पूजा महतोले एक-एक विकेट हात पारे। मलेसियाको वायुमास ओभलमा टस जितेर पहिले ब्याटिङ गरेको नेपालले २० ओभरमा ५ विकेट गुमाउँदै १२५ रन बनायो। पूजा महतोले ५७ बलमा ६ चौकासहित ६३ रन बनाइन्। रुबी पोद्दार २२ रनमा नटआउट रहिन् र सोनी पाख्रिनले १८ रन जोडे। कविता कुँवरले ५, सम्झना खड्का र रुबिना क्षेत्रीले ४-४ रन बनाए। चीनका लागि मा रुइकेले २ विकेट लिए भने वान हुइङ र लिय जियापिङले १-१ विकेट लिए। प्रतियोगितामा भोलि नेपालले इन्डोनेसियासँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ।
