पूर्वसांसद उमाशंकर अरगरियाले जिल्ला नेतृत्वबाट निरन्तर अपमानित भएको अनुभव गर्दै नेकपा एमालेको साधारण सदस्य पनि नरहने गरी पार्टी छोडेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत “आजबाट म यो पार्टीको साधारण सदस्य समेत नरहने गरी राजीनामा दिएको छु” भनी जानकारी दिएका छन्। २०७९ को निर्वाचन अघि एमाले प्रवेश गरेका अरगरियाले धनुषा क्षेत्र नम्बर २ बाट दुईपटक चुनाव हारेका छन्।
१० जेठ, जनकपुर। पूर्वसांसद उमाशंकर अरगरियाले नेकपा एमाले पार्टी त्यागेको घोषणा गरेका छन्। उनले जिल्ला नेतृत्वबाट पटकपटक अपमानित भएको र केन्द्रले आवश्यक पहल नगरेको अनुभवले गर्दा साधारण सदस्य समेत नरहने गरी एमाले छोडेको बताएका छन्। उनले लेखेका छन्, ‘पटकपटक जिल्लाको नेतृत्वबाट अपमानित हुनु, मेहनती र इमान्दार कार्यकर्ताहरू अपहेलित हुनु र पार्टीविरुद्ध हुनेहरूलाई सम्मान मिल्नु मेरो लागि असहनिय भएको छ।’
२०७९ सालको निर्वाचनअघि अरगरियाले एमालेमा प्रवेश गरेका थिए। एमाले पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले उनलाई एमालेमा भित्र्याउन स्वयं पहल गरेका थिए। धनुषा-२ को उम्मेदवार बन्ने तयारीका साथ एमाले प्रवेश गरेका अरगरियाले चुनाव जित्न सकेनन्। २०७४ को निर्वाचनमा उनले संघीय समाजवादी फोरमका उम्मेदवारका रूपमा भारी मतले विजयी भएका थिए, तर एमालेका रूपमा चुनावमा पराजित भए।
२०७४ को निर्वाचनमा अरगरियाले ३२ हजार ४४ मत ल्याएर विजय हासिल गरेका थिए भने माओवादीका रामचन्द्र झाले १८ हजार ७१५ र कांग्रेसका रामकृष्ण यादवले १५ हजार ४४२ मत प्राप्त गरेका थिए। तर एमालेमा प्रवेश गरी उम्मेदवार बन्नुका कारण २०७९ को निर्वाचनमा अरगरियाले १९ हजार ९५५ मत ल्याउँदा कांग्रेसका रामकृष्ण यादवले कठिन अन्तरले २० हजार ११२ मत ल्याएर जिते। अघिल्लो फागुन २१ मा भएको निर्वाचनमा पनि एमालेले अर्कोपटक अरगरियालाई उम्मेदवार बनाएको थियो, तर भारी मतान्तरले पराजित भएका थिए। रास्वपा पार्टीका राम विनोद यादवले ४१ हजार ६३७ मत ल्याउँदा अरगरियाले केवल १० हजार १५३ मत ल्याएर तेस्रो स्थान पाइरहेका थिए। दोस्रो स्थान कांग्रेसका दिनेशप्रसाद यादवले १० हजार १९८ मत प्राप्त गरेका थिए।
कक्रोच जनता पार्टीका संस्थापक अभिजित दिपकको घर अगाडि महाराष्ट्र प्रहरीले सुरक्षा व्यवस्था तैनाथ गरेको छ। छत्रपति संभाजीनगरका प्रहरी उप-मुख्य पंकज अतुलकरले वरिष्ठ अधिकारीहरूको निर्देशनमा अभिजितको घरमा सुरक्षा व्यवस्था गरिएको जानकारी दिएका छन्। अभिजितले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफू र आफ्नो परिवारमाथि धम्की आएको बताएका छन्।
भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले आइतबार महाराष्ट्र प्रहरीले अभिजितको घरबाहिर सुरक्षा प्रदान गरेको लेखेका छन्। बीबीसीका अनुसार, छत्रपति संभाजीनगरस्थित अभिजितको घर बाहिर प्रहरी परिचालन गरिएको कुरा एक प्रहरी अधिकारीले पुष्टि गरेका छन्। छत्रपति संभाजीनगरका प्रहरी उप-मुख्य पंकज अतुलकरले भने, ‘वरिष्ठ अधिकारीहरूले अभिजित दिपकको घर सुरक्षा गर्न निर्देशन दिएपछि हामीले सुरक्षा प्रदान गरेका हौँ।’
उनीहरूले थपे, ‘त्यहाँ एक प्रहरी भ्यान र एक अधिकारी पनि तैनाथ गरिएको छ। हामी स्थलमा शान्ति र सुरक्षा कायम राख्न पूर्ण ध्यान दिनेछौं।’ अभिजितले सामाजिक सञ्जालमा आफूलाई धम्की दिइएको उल्लेख गर्दै केही स्क्रिनसटहरू पनि साझेदारी गरेका छन्। उनले आफ्नो फेसबुकमा एउटा भिडियो सेयर गरेका छन्, जसमा एक युवकले उनलाई र उनको परिवारलाई अपमानजनक टिप्पणी गरिरहेको देखिन्छ। अभिजितले ट्विटरमार्फत कक्रोच जनता पार्टीको इन्स्टाग्राम ह्यान्डल पुनः सक्रिय भएको जानकारी दिएका छन्।
सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि कृषि क्षेत्रको बजेटलाई गत वर्षभन्दा ६ अर्ब ३३ करोडले कम गरी ५१ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ। कुल प्रस्तावित बजेटको ५४.७४ प्रतिशत अर्थात् २८ अर्ब रुपैयाँ रासायनिक मलको खरिद र आपूर्तिमा खर्च गर्ने योजना छ। कृषि क्षेत्रका विज्ञ तथा सरोकारवालाहरूले नीति तथा कार्यक्रम र बजेट सीमाबीच तालमेल नरहेको भन्दै गम्भीर चिन्ता प्रकट गरेका छन्। १० जेठ, काठमाडौं।
सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि कृषि क्षेत्रको बजेट सीमा ५१ अर्ब १४ करोड ९३ लाख रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ। संसद्को कृषि, सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समितिको बैठकमा कृषि मन्त्रालयले पेश गरेको प्रस्तावित बजेट विवरणअनुसार आगामी वर्षका लागि कुल बजेट सिमा चालु आव २०८२/८३ को विनियोजित बजेट ५७ अर्ब ४७ करोड ९४ लाख रुपैयाँको तुलनामा ६ अर्ब ३३ करोड १ लाख रुपैयाँले कम गरिएको छ। प्रस्तावित कुल बजेटको आधाभन्दा बढी ५४.७४ प्रतिशत हिस्सा रासायनिक मल खरिद र आपूर्तिमा खर्च हुने देखिन्छ।
चालु आवका लागि २८ अर्ब ८२ करोड १४ लाख रुपैयाँ रासायनिक मलमा छुट्याइएको थियो भने आगामी आवको लागि २८ अर्ब रुपैयाँ मलका लागि छुटाउने योजना मन्त्रालयले बनाएको छ। संघीय बजेटमा करिब ५ अर्बको कटौती भएको छ, जसमा संघीय तहमा ४५ अर्ब ९१ करोड ९८ लाख मात्र बजेट सीमा तोकिएको छ। यसले चालु आवको विनियोजित बजेट ५० अर्ब ६८ करोड ११ लाखभन्दा ४ अर्ब ७६ करोड १३ लाखले कमी आएको छ।
कृषि क्षेत्रका सरोकारवालाहरू र विज्ञहरूले सरकारको नीतिगत घोषणा र बजेट सीमाबीच तालमेल नपाउनु चिन्ता जनाएका छन्। नीति तथा कार्यक्रममा कृषि दशक र आधुनिकीकरणका कुराहरू भए तापनि विनियोजित बजेटको सीमा घट्नुले सरकार कृषि क्षेत्रको विकासमा इच्छुक नभएको उनीहरूको भनाइ छ। विज्ञहरूले आगामी बजेट केवल रासायनिक मल खरिदमा मात्र केन्द्रित नरहेको, वास्तविक किसानको वर्गीकरण र सूचीकरण, उत्पादन लागत घटाउन विद्युत् तथा करमा विशेष सहुलियत, न्यूनतम समर्थन मूल्य र बजार ग्यारेन्टीमा लक्षित हुनुपर्ने सुझाएका छन्।
झापाको मेचीनगर–६ बसपार्क नजिकै प्रहरीले बेहोस अवस्थामा फेला पारेका पाल्पाका ३२ वर्षीय हरि थापाको उद्धार गरेको छ। उद्धार गरिएका थापाको साथबाट एक लाख १८ हजार रुपैयाँ नगद बरामद गरी इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टामा सुरक्षित राखिएको छ। अत्यधिक मादक पदार्थ सेवन गरी बेहोस भएका उनी अस्पतालबाट डिस्चार्ज भए तापनि हालसम्म प्रहरीसँग सम्पर्कमा आएका छैनन्।
१० जेठ, झापा। पूर्वीनाकाको मेचीनगर नगरपालिका–६ स्थित बसपार्क नजिकै प्रहरीले रु एक लाख १८ हजार नगदसहित एक युवालाई बेहोस अवस्थामा उद्धार गरेको छ। अत्यधिक मादक पदार्थ सेवन गरी शनिबार साँझ छ बजेतिर सडकमा बेहोस भएर लडिरहेको अवस्थामा पाल्पाको रामपुर गाउँपालिका–२ का ३२ वर्षीय हरि थापालाई इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टाले उद्धार गरेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता एवम् प्रहरी नायब उपरीक्षक खगेन्द्रबहादुर खड्काले जानकारी दिए।
उद्धारपछि थापालाई तत्काल धुलाबारीस्थित आम्दा अस्पताल लगेर उपचार गरिएको थियो। उपचारपछि अस्पतालबाट ‘डिस्चार्ज’ भएका थापा हालसम्म प्रहरीसम्पर्कमा आएका छैनन् भनी प्रवक्ता खड्काले जानकारी दिए। थापाका साथबाट बरामद गरिएको नगद इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टामा सुरक्षित राखिएको छ। प्रहरीले उनको मोबाइलमा सम्पर्क गर्ने प्रयास गरे पनि फोन नलागेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ। थापा सम्पर्कमा आएपछि उनले साथ ल्याएको रकमलाई जिम्मा लगाइने जनाइएको छ। भारतबाट नेपाल फर्किएका थापाले शनिबार नेपाल–भारत बस सेवा मार्फत रात्री बसबाट काठमाडौँ जाने टिकट पनि लिइसकेका थिए। नशाको प्रभावले उनी बस छुटेका थिए।
जापानको अध्यागमन एजेन्सीले अवैध विदेशी कामदार र ओभरस्टेहरूमाथि अनुसन्धान गर्न सामाजिक सञ्जाल अनुगमन गर्ने योजना बनाएको छ। सन् २०२७ सम्ममा अवैध कामसम्बन्धी अनलाइन विज्ञापन पहिचान गर्न विश्लेषणात्मक उपकरण र साइबर गस्ती टोली स्थापना गरिनेछ। इबाराकी प्रान्तले अवैध कामदार राख्ने व्यवसायबारे सूचना दिने व्यक्तिलाई १० हजार येन पुरस्कार दिने घोषणा गरेको छ।
जापानको अध्यागमन अधिकारीहरूले देशमा भिसाको अवधि सकिए पनि बसिरहेका (ओभरस्टे) र अवैध विदेशी कामदारहरूको बारेमा जानकारी पाउन सामाजिक सञ्जाल र अन्य प्लेटफर्महरूको मनिटरिङ गरी कडा कदम चाल्ने योजना बनाए छन्। श्रम अभावका कारण जापानले विदेशी कामदारको संख्या बढाइरहेको अवस्थामा ओभरस्टे गर्ने मानिसहरूको संख्या घटाउने प्रयासको रूपमा यो योजना अघि सारिएको हो।
अध्यागमन सेवा एजेन्सीले सन् २०२७ सम्ममा विदेशी भाषामा गरिएका माग वा विज्ञापनहरू सहित अवैध कामसम्बन्धी अनलाइन जानकारी पत्ता लगाउन विश्लेषकीय उपकरणहरू प्रयोग गर्ने र साइबर गस्तीका लागि छुट्टै इकाई स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ। एजेन्सीका तथ्याङ्कअनुसार, गत जनवरीसम्म जापानमा करिब ६८ हजार अवैध बसोबास थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब ६ हजारले घटेको हो।
ओभरस्टे भएकाहरूमाथि निशाना बनाउँदै एजेन्सीले वैध भिसा नभएका विदेशी कामदारलाई रोजगार दिने पक्षमाथि पनि कडा कारबाही गर्ने लक्ष्य राखेको छ। टोकियोको उत्तर-पूर्वमा रहेको इबाराकी प्रान्तीय सरकारले हालै अभिलेख नभएका (अवैध) विदेशी कामदार राख्ने व्यवसायबारे सूचना दिने व्यक्तिहरूलाई पुरस्कृत गर्ने कार्यक्रम सुरु गरेको छ। यदि यस्तो सूचनाले कानुनी कारबाही सम्भव भएमा सूचनाकर्ताले १० हजार येन (८० सिंगापुर डलर) पुरस्कार पाउनेछन्।
नेपालले काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपको अन्तिम खेलमा माल्दिभ्सलाई सोझो सेटमा पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा स्थान बनाएको छ। लगातार दोस्रो जितसँगै तीन खेलबाट नेपालले ७ अंक जोडेर समूह ‘ए’ को शीर्ष स्थान हासिल गरेको छ। समूह ‘बी’ बाट कजाखस्तान र इरानले पनि लगातार दुई खेल जित्दै सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेका छन्।
१० जेठ, काठमाडौं। नेपालले समूह ‘ए’ को आफ्नो अन्तिम खेलमा आइतबार माल्दिभ्सलाई २५-१२, २५-९, २५-२० को सोझो सेटमा पराजित गर्यो। यस जितसँगै नेपालले अन्तिम चारमा स्थान बनाएको हो। भारत २ खेलबाट ५ अंकसहित दोस्रो र किर्गिस्तान ३ अंकसहित तेस्रो स्थानमा रहेको छ। सोमबार भारत र किर्गिस्तानबीच हुने खेलपछि यस समूहबाट सेमिफाइनल पुग्ने दोस्रो टोलीको टुङ्गो लाग्नेछ।
माल्दिभ्स समूहका तीनवटै खेलमा पराजित हुँदै प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको छ। नेपालले पहिलो खेलमा भारतसँग ३-२ सेटमा पराजित भए पनि दोस्रो खेलमा किर्गिस्तानलाई ३-० ले पराजित गर्दै पहिलो जित हात पारेको थियो। यस खेलमा नेपालकी एलिशा मानन्धरले डेब्यु गरिन्। उनी दोस्रो सेटमा सब्स्टिच्युट खेलाडीको रूपमा कोर्ट प्रवेश गरेकी थिइन्।
कजाखस्तान र इरानले पनि समूह ‘बी’ बाट सेमिफाइनलमा स्थान बनाएका छन्। कजाखस्तानले बंगलादेशलाई ३-० सेटमा हराएको छ भने इरानले श्रीलंकालाई ३-० ले पराजित गरेको छ। अब सोमबार हुने कजाखस्तान र इरानबीच हुने खेलबाट समूह विजेता र उपविजेताको पदाधिकारी टोली निर्धारण हुनेछ।
मध्यपूर्वमा निरन्तर चलिरहेको तनाव र ऊर्जा मूल्यको वृद्धिका कारण बेइजिङले आफ्नो सौर्य उद्योगमा ‘एन्टी-इन्भोल्युसन’ अथवा आपूर्ति सुदृढीकरणका उपायहरू लागू गर्न कम इच्छाशील देखिएको छ। यसले गर्दा सौर्य उत्पादन गर्ने कम्पनीहरू घाटामा पुग्दा समेत ‘मूल्य युद्ध’ अझ लामो समयसम्म जारी रहन गईरहेको छ भन्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। एचएसबीसीका एसिया ऊर्जा संक्रमण अनुसन्धान प्रमुख इभान लीले भने, ‘सरकारका लागि एन्टी-इन्भोल्युसन वा आपूर्ति सुदृढीकरण मुख्य प्राथमिकता नहुन सक्छ…’
पशु अधिकारकर्मीहरूले कडा कानुनको माग गर्दै आइतबार माइतीघर मण्डलामा प्रदर्शन गरेका छन्। उनीहरूले तत्काल ‘पशु कल्याण ऐन’ ल्याउन सरकारसँग अनुरोध गरेका छन्। अघिल्लो सरकारले वर्षौंदेखि अलपत्र पारेर राखेको पशु कल्याण सम्बन्धी कानुन यथाशीघ्र जारी गर्न नयाँ सरकारप्रति उनीहरूले आग्रह गरेका छन्। ‘जनावरहरूको यो पृथ्वीमा बाँच्ने अधिकार छ, उनीहरूलाई मार्न पाइँदैन’ भन्ने नारा लिएर उनीहरूले प्रदर्शन गरेका छन्।
प्रदर्शनका क्रममा पशु अधिकारकर्मीहरूले सारा जनावर उद्धार केन्द्रले तयार पारेको १६ बुँदे माग सार्वजनिक गरे। नेपालका पशुसम्बन्धी कानुन पुराना र कमजोर रहेको भन्दै नयाँ सरकारले तुरुन्त नयाँ ऐन ल्याएर पशु अधिकार संरक्षण गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ। कुकुरलगायत घरपालुवा जनावरमाथि हुने कुनै पनि क्रूरता विरुद्ध ५ देखि १० वर्षसम्म कैद र लाखौं रुपैयाँ जरिवाना लगाउनुपर्ने माग पनि राखिएको छ।
पशुपालन, यातायात र बधशालामा वैज्ञानिक मापदण्ड लागू गर्नुपर्ने, गाई तथा कुकुर फार्महरूको अनुगमन र नियन्त्रणका लागि छुट्टै समिति गठन गर्नुपर्ने र बाँदर नियन्त्रणमा पासो थापेर मार्ने कार्य तुरुन्त बन्द गर्नुपर्ने पनि उनीहरूको अनुरोध छ। कुकुर प्रजनन केन्द्रको लापरवाहीलाई सडक कुकुरको विकराल अवस्थाको मुख्य कारण मान्दै त्यसलाई कडाइका साथ नियमन गर्नुपर्ने, कुकुर, बिरालो जस्ता जनावर पाल्नेहरूले अनिवार्य दर्ता र माइक्रोचिपिङ गर्नुपर्ने माग राखिएको छ।
सारा जनावर उद्धार केन्द्रका सञ्चालक विश्वराम कार्कीले भने, ‘संसदमा अहिले बाँदर मार्नुपर्छ भन्ने कुरा उठिरहेको छ। तर हामी भन्छौं – कुनै पनि जनावरलाई मार्न पाइँदैन। उनीहरूको अधिकार सुनिश्चित नभएसम्म हामी निरन्तर विरोध प्रदर्शन गर्नेछौं।’ प्रदर्शनमा स्थानीय पशु प्रेमीहरू, स्वयंसेवकहरू र विभिन्न पशु कल्याण संस्थाका प्रतिनिधिहरूको उल्लेखनीय सहभागिता थियो। सरकारले उनीहरूको माग सम्बोधन नगरेसम्म आन्दोलन जारी राख्ने चेतावनी पनि उनीहरूले दिएका छन्।
सर्लाहीको बागमती नदीमा बेपत्ता भएका पाँच जनामध्ये दुई युवाको शव फेला परेको छ भने तीन जना सकुशल रहेको प्रहरीले जनाएको छ। मृतकहरू लालबन्दी नगरपालिका–९ का १८ वर्षीय रोहित महतो र २० वर्षीय गणेश महतो हुन्। नदी पार गर्ने क्रममा बेपत्ता भएका बरहथवाका सहमद मोमिन, मोहम्द अखतर र ब्रहमपुरीका श्याम भण्डारी सकुशल क्लियर भएका छन्।
१० जेठ, काठमाडौं। सर्लाहीको बागमती नदीमा बेपत्ता भएका पाँच मध्ये दुई जनाको शव फेला परेको खबर आएको छ भने तीन जना सकुशल भेटिएका छन्। रौतहट र सिन्धुलीको सीमा नजिक रहेको झपडी झोलुङ्गे पुलमुनिबाट शनिबार दिउँसो ४ बजेतिर पाँच जना बेपत्ता भएका थिए। इलाका प्रहरी कार्यालय कर्मैया, सर्लाहीले दुई जनाको शव फेला परेकाको सूचना दिएको छ।
मृतकहरू लालबन्दी नगरपालिका–९ बस्तीपुर बस्ने १८ वर्षीय रोहित महतो र सोही स्थानकै २० वर्षे गणेश महतो हुन्। रोहितको शव सर्लाहीको बागमती नगरपालिका–११ स्थित पुल नजिकै आइतबार फेला परेको प्रहरीले जनायो। त्यस्तै, आइतबार साढे १ बजे गणेशको शव बागमती नदीको ड्याम साइटमा भेटिएको छ। बरहथवा नगरपालिका–५ का २८ वर्षीय सहमद मोमिन, त्यहीँका २४ वर्षीय मोहम्द अखतर र ब्रहमपुरी गाउँपालिका–३ का २० वर्षीय श्याम भण्डारी भने सकुशल फेला परेका छन्। उनीहरूले कसैलाई जानकारी नदिई रौतहट र सिन्धुलीको सीमा क्षेत्रमा पर्ने बागमती नदीको झपसी झोलुङ्गे पुलसम्म पुगेका थिए र त्यहाँबाट नदी पार गर्ने क्रममा बेपत्ता भएको प्रहरीले जनाएको छ।
संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच जारी युद्धविराम लम्ब्याउने समझदारीको प्रारूपका विवरणहरू सार्वजनिक हुन थालेपछि इरानले होर्मुज जलमार्गलाई ‘युद्धपूर्व स्थितिमा’ नफर्कने बताएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सम्झौतामा लगभग सहमति भएको बताएका छन्। इरानी सञ्चार माध्यमहरूले उक्त सम्झौताले सबै तवरबाट युद्ध अन्त्य गर्ने र तेहरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम अघि बढाउने छैन भन्ने प्रतिबद्धता समेटिएको जनाएका छन्। सम्झौता अनुसार स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याइने छ। समाचार वेबसाइट एक्सिओसले एक अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई तेल खुला रूपमा बिक्री गर्न “प्रतिबन्धमा केही छूट दिन सक्ने” उल्लेख गरेको छ। उक्त अधिकारीले इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई नियन्त्रण गर्न थप वार्ता हुने सम्भावना रहेको जानकारी दिएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनसहितको समझदारीलाई लगभग अन्तिम स्वरूप दिइएको बताएका छन्। उनले विस्तृत विवरण दिएका छैनन् तर भनेका छन्, “सम्झौताका अन्तिम पक्षहरू अहिले छलफलमा छन् र चाँडै सार्वजनिक गरिनेछ।” उनले यो पनि उल्लेख गर्छन् कि सम्झौताले इरानलाई परमाणु अस्त्र नबनाउन दिनेछ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अमेरिका र इरानबीचका धारणा पछिल्लो हप्तामा सँगै बिन्दुमा आइरहेको तर प्रमुख विषयमा सहमति सरल नहुने बताएका छन्। उनले अमेरिकामाथि ‘विरोधाभासी’ हुनाले आलोचना गरेका छन्। इरानको अर्ध सरकारी सञ्चार माध्यम तस्नीमले सम्झौताअनुसार होर्मुज जलमार्ग ‘युद्ध पूर्व अवस्था तत्काल नफर्कने’ उल्लेख गरेको छ। युद्धअघिको स्तरमा जलमार्ग संचालन ३० दिनभित्र हुने बताए।
इरानी विदेशमन्त्री इस्क दारले ‘सकारात्मक र दिगो समाधान नजिकै रहेको’ टिप्पणी गरेका छन्। उनले राष्ट्रपति ट्रम्प र पाकिस्तान, साउदी अरेबिया, टर्की, कतार, इजिप्ट, यूएई र जोर्डनका प्रतिनिधिबीचको फोन कुराकानीलाई ‘क्षेत्रीय शान्तिको दिशामा महत्त्वपूर्ण कदम’ भनेका छन्। अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबिओले ‘आजभित्र केही समाचार आउन सक्छ’ भन्दै थप घोषणाका लागि राष्ट्रपति तयार रहेको बताए। उनले भने, “केही महत्वपूर्ण प्रगति भएको छ, यद्यपि यो अन्तिम प्रगति होइन।” रुबिओले अमेरिकाको उद्देश्य स्पष्ट रहेको र त्यसमा इरानको जल सेना, बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमताहरू र रक्षा उद्योगलाई नष्ट गर्ने कुरा उल्लेख गरेका छन्। “त्यो मिशन एपिक फ्युरीको उद्देश्य हो, र ती लक्ष्यहरू पूरा भइसकेका छन्।” उनले इरानलाई कहिल्यै परमाणु अस्त्र बनाउन नदिने ट्रम्पको स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको बताए।
होर्मुज जलमार्ग विश्वको प्रमुख औद्योगिक धमनी मानिन्छ जहाँबाट विश्वको २० प्रतिशत तेल ढुवानी हुन्छ। अमेरिका र इजरायलको आक्रमणको जवाफस्वरूप इरानले उक्त जलमार्ग बन्द गरेपछि बहुसंख्यक व्यापारी पानीजहाजहरू आक्रमणमा परेका छन्। त्यसयता सयौं पानीजहाजहरू यस मार्गबाट आवतजावत गर्न सकेका छैनन् र २० हजार भन्दा बढी कर्मचारीहरू खाडी क्षेत्रमा अलपत्र परेका छन्। हरेक महिना करिब ३००० पानीजहाजहरू यो मार्ग हुँदै आवतजावत गर्थे। होर्मुज जलमार्ग बन्द हुँदा विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा संकट उत्पन्न भएको छ र इन्धन मूल्यमा समेत वृद्धि भएको छ।
इटलीका पाओलो रोसीले सन् १९८२ को फिफा विश्वकपमा उपाधिसहित गोल्डेन बल र गोल्डेन बुटको पुरस्कार जितेका थिए। उनले त्यो प्रतियोगितामा कुल ६ गोल गर्दै इटलीलाई विश्वकपको उपाधि जिताउन मुख्य भूमिका खेलेका थिए। सन् २०२० डिसेम्बरमा ६४ वर्षको उमेरमा निधन भएका रोसीले आफ्नो खेल जीवनमा इटलीका लागि ४८ खेल खेल्दै २० गोल गरे।
१० जेठ, काठमाडौं। एकै पटक फिफा विश्वकप उपाधि, गोल्डेन बल र गोल्डेन बुट जित्ने खेलाडीको अनुभव कस्तो होला? विश्वकप ट्रफी, उत्कृष्ट खेलाडी र सर्वाधिक गोलकर्ताको अवार्ड जित्दा खुसी शब्दले व्यक्त गर्न सकिँदैन। इटलीका पाओलो रोसी त्यस्ता खेलाडी हुन् जसले सन् १९८२ मा फिफा विश्वकपको उपाधिसँगै उत्कृष्ट खेलाडी र सर्वाधिक गोलकर्ता बन्न सफल भए।
उनले विश्वकप ट्रफी मात्र होइन, समान अवसरमा गोल्डेन बुट र गोल्डेन बल पनि हात पारे। रोसीको समावेशी इटालियन टिमले विश्वकप उपाधि जित्यो। उनले उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा गोल्डेन बल र सर्वाधिक गोलकर्ता हुँदै गोल्डेन बुट पनि जिते। इटलीलाई विश्वकप जिताउन उनले उत्कृष्ट प्रदर्शनका साथ सर्वाधिक ६ गोल गरे।
स्पेनमा १९८२ मा आयोजित १२ औं संस्करणदेखि नै विश्वकपमा उत्कृष्ट खेलाडीलाई गोल्डेन बल र सर्वाधिक गोलकर्तालाई गोल्डेन बुट पुरस्कार दिइन थालिएको थियो। पहिलो पटकमा नै रोसीले यी सबै पुरस्कारमा क्लिन स्वीप गरे। फाइनलमा इटलीले पश्चिम जर्मनीलाई ३–१ ले हराउँदै, रोसीले पहिलो गोल गरेका थिए। समूह चरणमा गोल गर्न नसकेका रोसीले दोस्रो चरणमा उपाधिको दावेदार ब्राजिललाई ३–२ ले पराजित गर्दा ह्याट्रिक गर्ने अद्भुत प्रदर्शन देखाए।
प्रतिनिधिसभामा सभामुखको अनुमतिविना बोलेको र अभद्र व्यवहार गरेको भन्दै सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले श्रम संस्कृति पार्टीका सांसदहरूलाई सचेत गराए। प्रतिनिधिसभा नियमावली अनुसार संसद्मा अभद्र व्यवहार गर्ने सांसदलाई सभामुखले चेतावनी दिने, बैठकबाट निष्कासन गर्ने र निलम्बन गर्न सक्ने कानूनी व्यवस्था छ। नेपाली संसद्मा विगतमा पनि सांसदहरूले तोडफोड गर्ने, कपडा खोल्ने र मन्त्रीलाई झापड हान्ने जस्ता अमर्यादित कार्य गरेका इतिहास छन्। ८ जेठ, काठमाडौं। श्रम संस्कृति पार्टीले पछिल्लो समय प्रतिनिधिसभामा प्लेकार्ड देखाएर विरोध प्रदर्शन गर्दै आएको छ। पार्टीका अध्यक्ष हर्कराज राई (हर्क साम्पाङ) सहितका सात जना सांसदले संसद्मा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन)को उपस्थिति खोजेर यो बजेट अधिवेशनका अधिकांश बैठकमा विरोध गरे। १२ गते सम्मका लागि अहिले संसद्को बैठक स्थगित भएको छ। तर श्रम संस्कृतिको पार्टीको विरोध सकिएको छैन। प्रधानमन्त्रीले संसद्मा सम्बोधन गर्नुपर्ने नियम पालना हुनुपर्ने उनीहरूको माग छ।
आकस्मिक समय, शून्य समय र विशेष समयमा सांसद्ले उठाएका प्रश्नहरूको जवाफ सात दिन भित्र दिनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ। यसको पनि पालना भइरहेको छैन। यस सन्दर्भमा श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष राईको प्रश्न छ, ‘सभामुखले सरकारलाई नियम पालना गर्न लगाउनु पर्दैन? प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूले नियम पालना नगरे पनि हुन्छ?’ सभामुखले प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूलाई नियम पालना गराउन नसकेको भनेर श्रम संस्कृति पार्टीका सांसदले आफैँ प्रतिनिधिसभा नियमावलीका कतिपय नियम नमानेरै प्रश्न गर्न थालेका छन्। संसद्मा बोल्न सभामुखसँग अनिवार्य अनुमति लिनुपर्ने व्यवस्था छ। तर, गत बुधबार हर्क साम्पाङले सभामुखसँग समय नै नलिई सरकारलाई भटाभट प्रश्न गरेको थिए। सूचना तथा सञ्चारमन्त्री विक्रम तिमिल्सनाले सभामा उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिएका थिए। लगत्तै साम्पाङले सभामुखसँग समय नै नलिएर सञ्चारमन्त्रीलाई सम्बोधन गर्दै ‘देशभर गुणस्तरीय इन्टरनेट सेवा कहिले पुग्छ? फोरजी सेवा पुगेको भनिएको ठाउँमा टुजी पनि चल्दैन किन?’ भनेर सोधे।
साम्पाङको यस्तो व्यवहारबाट सभामुख डोलप्रसाद अर्याल रुष्ट भए। सभामुखसँग समय नमागेरै बोल्नु मर्यादाविपरीत रहेको स्मरण गराए। सञ्चारमन्त्री तिमिल्सनापछि रोष्टममा युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादव पुगे। उनले सभामा उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिए। यादवले जवाफ सके लगत्तै फेरि श्रम संस्कृति पार्टीका आरेन राई उठे। सभामुखले स्पष्टीकरणको व्यवस्था नरहेको बताए। हर्क साम्पाङ फेरि उठे। लाखौं युवा रोजगारीका लागि विदेशमा रहेको उल्लेख गर्दै यी विषयमा श्रम मन्त्रीलाई प्रश्न नसोधेर कसलाई सोध्ने भन्दै जंगिए। त्यसपछि सभामुखले साम्पाङलाई आफूले पटक–पटक रुलिङ गरेको स्मरण गराए। ‘मैले तीन पटक रुलिङ गरिसकेँ। मर्यादामा बस्नुस्’ सभामुखले भने। साम्पाङले मानेनन्। त्यसपछि सभामुखले प्रतिनिधिसभा नियमावलीको नियम २०, नियम २१, नियम ३० देखाए। र साम्पाङसहितका श्रम संस्कृति पार्टीका सांसदहरूको व्यवहारलाई अभद्र व्यवहारको संज्ञा दिएका छन्।
गर्मीमा कुलर सधैं घाम नपर्ने ठाउँमा राख्नुपर्छ र १० घण्टाभन्दा बढी लगातार चलाउन हुँदैन। अहिले गर्मी दिनप्रतिदिन बढ्दो छ। विशेषगरी नेपालका तराई र तल्लो भेगका समथर क्षेत्रहरूमा गर्मी अत्यधिक मात्रामा बढिरहेको छ। गर्मीबाट राहत पाउनका लागि पंखा, एसी र कुलरहरूको प्रयोग गरिन्छ। यस्ता उपकरणहरूको प्रयोग गर्दा सही तरिका अपनाउनु आवश्यक हुन्छ। गर्मीमा कुलर चलाउँदा केही सावधानीहरू अपनाउनै पर्छ किनकि साना कमजोरीले पनि ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ।
अत्यधिक तापक्रम, सर्किट सर्ट वा तारमा कमजोरी हुँदा एयर कुलरहरूमा आगो लाग्ने वा विस्फोटको सम्भावना रहन्छ। त्यसैले कुलर प्रयोग गर्दा केही ठूला गल्तीहरूबाट बच्नु आवश्यक छ।
१. मोटर अत्याधिक तातो हुनु: यो समस्या कुलर लगातार चलाउँदा देखा पर्छ। यदि तपाईले गर्मी समयमा १० घण्टाभन्दा बढी समयसम्म कुलर सञ्चालन गर्नुभयो भने मोटर धेरै तातो हुन सक्छ, जसले आगो वा विस्फोट हुने जोखिम बढाउँछ।
२. पानी बिना नै कुलर चलाइरहनु: कहिलेकाहीं कुलर चलिरहेको बेला पानी सकिने गर्दछ। यस्तो अवस्थामा कुलरमा पानी नभएको थाहा नपाउँदा मोटरमा अत्याधिक दबाब पर्दछ र आगो लाग्न सक्ने खतरा हुन्छ।
३. कमजोर तारहरूको प्रयोग: पुराना तार वा सस्तो एक्सटेन्सन बोर्डहरू कुलरका लागि निकै खतरनाक हुन्छन्। बढी लोड हुँदा तारहरू तातो भएर पग्लिन सक्छन्।
४. कुलर सफा नगर्नु: मोटर वा वरपरका भागहरूमा फोहोर जम्मा हुँदा पनि आगो लाग्न सक्ने सम्भावना हुन्छ।
५. कुलरलाई सिधै घाममा राख्नु: धेरैजसो मानिसहरू कुलरलाई घाम पर्ने ठाउँमा राख्ने गर्दछन्। लामो समयसम्म घाममा राख्दा कुलरको मोटर र घामको तापक्रमले कुलर अत्याधिक तातो हुन्छ। त्यसैले कुलरलाई सधैं घाम नपर्ने सुरक्षित ठाउँमा राख्नुपर्छ।
समाचार सारांश पोखरा महानगरपालिकाले फिर्के खोलाको खोलाघरभित्र बनेका अवैध संरचना हटाउन २०८० कात्तिक १० गते ३५ दिने सार्वजनिक सूचना जारी गरेको थियो। मेयर धनराज आचार्यले फिर्के खोलालाई स्वच्छ, हराभरा र जीवन्त सार्वजनिक करिडोरका रूपमा विकास गर्ने योजना बनाएको बताएका छन्। फिर्के खोलामा सरकारी, अर्धसरकारी र निजी संरचनाहरूले खोलाको मापदण्ड मिचेका छन् र यसले फेवातालको जैविक स्वरूपमा असर पुर्याएको छ। १० जेठ, पोखरा। सराङकोटको पुछार अँधेरीकुना हुँदै बग्ने फिर्के खोला पर्स्याङ फाँटका गाउँलेका लागि जीवन थियो। अँधेरी कुनाभन्दा केही तल बाँध गरेर कुलोमा पानी ल्याइ धान लगाइन्थ्यो। फिर्केको पानीले पर्स्याङ फाँटमा लहलह धान झुलेको सम्झना ८७ वर्षका हेरम्बप्रसाद अधिकारीको मनमा अझै ताजा छ। माथिल्लो भागतिर कलकल बग्ने फिर्केको पानी अञ्जुली उभाएर पिउने उनी सम्झन्छन्। तल्लो भागमा मानिसहरू पौडी खेल्थे। खोलामा दिसा-पिसाब गर्ने चलन थिएन र मानिसहरूले खोलालाई पूजा गर्थे। त्यो बेला खोलाको डिलमा कुनै घर थिएन उनले सुनाए। ‘अँधेरी खोलाबाट आएको फिर्केको पानी बाँध गरेर कुलोबाट पर्स्याङ ल्याइन्थ्यो। त्यसैले त्यसलाई ‘कुलोबाँधे’ भनिन्थ्यो। फिर्केको पानीले उब्जिएको धान पोखरामा धेरै मिठो मानिन्थ्यो,’ हेरम्बले सम्झन्छन्, ‘पानी ल्याएर दही मथ्दा धेरै घ्यू निस्कने भनिन्थ्यो।’ पोखरा–१८ अँधेरीकुना हुँदै पोखराका विभिन्न ठाउँ हुँदै फेवातालमा मिसिने फिर्के खोलाको दुर्दशा कहिले सुरु भयो त? हेरम्ब भन्छन्, ‘पहिले पोखरा बजार उपेक्षा भइसकेको थियो, तर पछि मान्छेहरू झर्न थाले, बस्ती विस्तार भयो। साथै मानिसहरूलाई खोलाको छेउमा राख्न थालियो।’ फिर्केमाथि अवैध बसोबास विस्तार शुरु भयो, जग्गाको मूल्य बढेपछि स्थानीयले आफ्नो जमीन बेच्न थाले, परिवार छुट्टिएपछि केहीले खोलाको किनारमा घर बनाउँदै आएको क्रम बहुदलपछिको शासनमा झन् बढेको छ। पोखरेली जीवनसँग जोडिएको यो खोला राजनीतिक दलहरूको वोट बैंकका रूपमा रूपान्तरित भएकोमा उनको दुखेसो छ। ‘अहिले फिर्के खोलालाई हेर्दा दया लाग्छ। मानिसहरूले खोला र प्रकृतिसँग कति अन्याय गर्नुभएको छ,’ हेरम्बले भने। पोखराकी धेरैले यस खोला पुरानो अवस्थामा देखेका/भोगेका छन्। पछिल्ला दशकहरूमा हेर्दैन फिर्के मानवीय अतिक्रमणको शिकार भयो। सरकारी उदासिनताले खोलामा जुनसुकै संरचना बन्न दिए, बजार र घरहरू खोलाघरभित्र बनाइएका छन्। कतिपयले महानगरको अनुमति लिएर पनि खोलामा घर बनाएका छन्। सरकारी कार्यालयहरूले समेत खोलाको मापदण्ड उल्लंघन गरी सामुदायिक भवन, समाज घर, प्रहरी कार्यालयदेखि विद्यालयसम्म खोलाको भित्रै घर बनाएका छन्। फिर्के खोला सराङकोट अँधेरीकुना र गुरुकुल मार्गबाट शुरु भई पोखरा–५ को मध्यशहरी क्षेत्र हुँदै फेवातालमा मिसिन्छ। लगभग ८ किलोमिटर लामो यो खोला दमनात्मक विकास र विवादको केन्द्रमा रहँदै आएको छ। राजनीतिक स्वार्थका कारण फिर्के खोलामा १६० भन्दा बढी संरचना बनेका छन्। एकमिटर मात्र मापदण्ड दिने हो भने ३०० भन्दा बढी संरचना पर्दछन् भन्ने महानगरकै अध्ययनले देखाएको छ। पोखराको तीव्र शहरीकरण र जनसंख्या चापले फिर्के खोलालाई दोहनको शिकार बनाइरहेको छ र समस्या झन् जटिल हुँदै गएको छ। डोजर घटना र राजनीतिक सहमतीको कथा २०७५ साल असार १ मा तत्कालीन मेयर मानबहादुर जीसी डोजर चलाएर फिर्के खोलाका अवैध संरचना भत्काउन पुगे। यो अभियानमा पत्रकारसहित पाँच जना घाइते भए। आधिकारिक रूपमा फुटट्र्याक बनाउने योजना भएको थियो तर त्यो अलपत्र छोडियो। २०७६ मा भएको उपनिर्वाचनमा नेकपा एमालेले फिर्के खोलाको मापदण्ड घटाउने लिखित सम्झौता गरेको थियो। यो सम्झौतामा स्वतन्त्र उम्मेदवार सुनिल कोइरालाले मापदण्ड घटाउनुपर्ने माग गरेपछि उम्मेदवारी फिर्ता गरेका थिए। महानगरका वरिष्ठ कानुन अधिकृत नारायणप्रसाद शर्माले उक्त सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए तर पछि त्यसलाई गोप्य राखेर माफी मागेका थिए। फिर्के खोलाको मापदण्ड र संरचना घटाउने सन्दर्भमा राजनीतिक सौदाबाजी चलिरहेकाले समस्या यथावत रहेकोमा सबै राजनीतिक दल सहमत छन्। मापदण्डमा विवाद र सीमा निर्धारण फिर्के खोलाको मापदण्ड निर्धारण विषयमा पोखरा उपत्यका नगर विकास समिति, महानगर र स्थानीय बासिन्दाबीच दीर्घकालीन विवाद रहेको छ। २०७२ को भूकम्पपछि संघीय सरकारले खोलाको सुरक्षा क्षेत्रवृद्धि गर्न निर्देशन दियो। त्यसैअनुसार २०७५ मा तत्कालीन मेयर जीसीको कार्यकालमा फिर्के, बुलौंदी र बगादी खोलाको किनारबाट १० मिटर मापदण्ड कायम गर्ने निर्णय भयो। तर मेयर जीसीको पालामा बनेको प्राविधिक समितिले सहजताको लागि ‘राइट अफ वे’ को रुपमा ५ मिटर कायम गरेको थियो। २०७४ चैतदेखि महानगरले फिर्के खोलाको नापजोख थाल्यो। समस्याले गर्दा १० मिटर मापदण्ड लागू गर्दा धेरै संरचना भत्किन सक्ने भएपछि २०८० मा ६ मिटर कायम गरेको थियो। महानगरद्वारा फिर्के खोलामा दायाँबायाँ ५८८ पिलर राखिएको छ, जसले ६ मिटर मापदण्ड सिमाना निर्धारण गरेको छ। सरकारी र निजी घरदेखि संस्था भवनसम्म फिर्के अतिक्रमण फिर्केको मापदण्ड उल्लंघन गरेर अवैध संरचना खडा गर्नेमा आम नागरिकसहित सरकारी निकाय र सामाजिक संस्थाहरू पनि छन्। शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने जिम्मेवारी भएको सशस्त्र प्रहरी बल तालिम केन्द्र, पोखरा इन्जिनियरिङ कलेज, लिटिल स्टेप स्कुल लगायतका सरकारी र अर्धसरकारी संस्था खोलाको भित्रै संरचना बनाएका छन्। बराल समाज घर, पुन मगर समाज घर, कुँवर समाज घर, सोपाल समाज घर, गिरी समाज घर, फिर्के तमु समाज, तथा विभिन्न आश्रम, मन्दिर र किरियापुत्री भवनहरूले खोलाघरमा पक्की भवन र कम्पाउन्ड बनाएका छन्। खोलाघर अतिक्रमण गरेर ग्यारेज, अटोपार्ट्स, लन्ड्री, ढल निकासले फेवातालको जैविक संरचनामा ठूलो असर पुर्याएको छ। प्लास्टिक फोहोर, विषाक्त रसायनका कारण फेवातालको क्षेत्रफल कम हुँदै गएको छ। नापी कार्यालयका अनुसार २०६० देखिको फोहोर जमेमात्रै ११ रोपनी ४ आना क्षेत्र पुरिँदा गैघाट इलाकामा चौर बन्न पुगेको छ। मेयर धनराज आचार्यको फिर्के संरक्षण योजनाः मेयर धनराज आचार्यले फिर्के खोलाको खुल्ला क्षेत्रभित्र बनेका संरचना हटाउन २०८० कात्तिक १० गते ३५ दिने सार्वजनिक सूचना जारी गरेका थिए। तर यो सूचना विरुद्ध फिर्के तमु समाजसहित १३ जना निवेदकले उच्च अदालत पोखरा पुगेर अन्तरिम आदेश पाएका थिए। पछि अदालतले संरचना हटाउन अनुमति दिएपछि मेयरले अभियान बढाउने तयारी गरेका थिए। बालेन शाह नेतृत्वको संघीय सरकारले समेत सरकारी जग्गामा बनेकी संरचना हटाउन निर्देशन दिएपछि मेयर आचार्यलाई थप बल मिल्यो। आचार्यले जेठ ६ गतेबाट फिर्के खोलामा रहेका अवैध संरचना हटाउन छलफल गरे र ९ गतेदेखि डोजर चलाउने अभियान प्रारम्भ भयो। मेयर आचार्य भन्छन् कि खोलाघर भित्रका संरचनालाई खाली गराउनेछ र त्यसपछि फिर्के करिडोर परियोजनाबारे छलफल गरिनेछ। उनले भनेका छन्, ‘पहिलो चरणमा खोलाघर खाली गराएर दोस्रो चरणमा योजनाबद्ध रुपमा विकास गरिनेछ। खोला निजी सम्पत्ति हुन सक्दैन भन्ने कुरालाई सबैले गम्भीरतापूर्वक बुझ्नुपर्छ।’ मेयर आचार्यले दक्षिण कोरियाको सियोलस्थित ‘चेओङ्गग्येचोन स्ट्रिम’ पुनर्जीवन परियोजनाबाट प्रेरणा लिएर फिर्के खोलालाई स्वच्छ, हराभरा, जीवन्त सार्वजनिक करिडोरका रूपमा विकास गर्ने योजना बनाएको बताउँछन्। यो योजना पोखराको दीर्घकालीन शहरी विकास, वातावरण संरक्षण र पर्यटन प्रवर्द्धनसँग जोडिएको महत्वाकांक्षी परियोजना हो। उनी सामाजिक सञ्जालमा फिर्के करिडोरलाई नयाँ शहरी पहिचान दिलाउने लक्ष्यले अघि बढाइने बताएका छन्।
गत ५० वर्षयता विश्वका कतिपय क्षेत्रहरूमा मानिसहरूको खान्की बढिरहेको छ, र त्यससँगै मोटोपनाको दर पनि बढ्दो छ। औद्योगिक खानेकुरा देख्दा हाम्रो मुख रसाउँछ। तर पनि, हामी कसरी अत्यधिक खानबाट बचेर स्वस्थ रहन सक्छौं? बाहिरी खानेकुराले मानिसहरूको खान्की बढाएको ज्वलन्त उदाहरण अमेरिकामा देखिन्छ। त्यहाँ विशेष गरी सन् १९८० को दशकपछि मानिसहरूले घर बाहिर खाने अभ्यास बढाए, र परिकार बेच्ने व्यवसायहरूबीचको प्रतिस्पर्धाले पनि खान्की बढाएको छ। “यदि एउटा पास्ता पाइने ठाउँमा थोरै मात्रामा पास्ता दिइयो भने, अर्कोले त्योभन्दा बढी दिन थाल्यो। अनि मानिसहरू धेरै खाने ठाउँमा जान थाले,” न्यूयोर्क विश्वविद्यालयकी डा. लिस योङले फुड चेन कार्यक्रमसँग बताएकी छिन्। “खानेकुरा पनि निकै सस्तो भएकोले, थप खाना दिँदा अतिरिक्त शुल्क लिई दुबै पक्षलाई फाइदा पुग्छ। तपाईंलाई छुट पाएजस्तो लाग्छ र उनीहरूले पनि थप पैसा पाउँछन्,” उनी भन्छिन्। साओ पाउलो विश्वविद्यालयकी डा. मार्ले अल्भारेङ्ग भन्छिन्, यस्तो प्रचलन ब्राजिलसहित विकासशील देशहरूमा पनि फैलिएको छ। “प्याकेट र प्रशोधित खानेकुरामा यस्तो प्रायः देखिन्छ, तर चामल, गेडागुडी, पिठोजस्ता परम्परागत खानेकुरामा यस्तो छुट पाउन सकिँदैन,” उनी बताउँछिन्। डा. योङ यसलाई खानेकुराको अमेरिकीकरण भन्छिन्। “म्याकडोनल्ड, क्यान्डी बार जस्ता अमेरिकी किसिमका खानेकुराहरू अन्य देशहरूमा पनि आइपुगेका छन् र तिनको आकार पनि बढ्न थालेको छ। जब तपाईं उच्च प्रशोधित खानेकुरा खानुहुन्छ, तपाईंको खान्कीमा अतिरिक्त ५०० क्यालोरी थपिन्छ।” धेरै मात्रामा खानु खान्की बढाउँछ? एक अध्ययनले देखाएको छ कि खानेकुराको मात्रा धेरै दिइएमा मानिसहरूले धेरै नै खान्छन्। एउटा विश्लेषणले दोब्बर खानेकुरा दिँदा मानिसहरूले ३५ प्रतिशत बढी खान्छन्। “यो प्लेटमा दिइएको सबै कुरा खानेसँग सम्बन्धित छैन। तर धेरै खाना दिइएमा मानिसहरूले बढी खाने गर्छन्,” अस्ट्रेलियाको सिड्नीस्थित न्यू साउथ वेल्स विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक लेनी भार्टेनीयन बताउँछन्। तर पेट भरेको नहुनुका कारण कति खानु उपयुक्त हुँदोरहेछ भनेर पत्ता लगाउन सबैभन्दा कठीन हुन्छ। हामी अनिश्चित हुँदाको बेला खानेकुराको मात्रामा ध्यान केन्द्रित गर्ने गर्छौं। “हामी प्रायः पूर्ण भोक नलागेको बेला, तर खाली नभएको अवस्थामा हुन्छौं। यस्तो अवस्थामा हामीलाई प्राप्त हुने सङ्केतहरू बुझ्न सक्दैनौं,” प्राध्यापक भार्टेनीयन भन्छन्। सानो प्लेटको प्रयोग पनि उपाय हो? सानो प्लेटमा खानुले धेरै खानुको समस्याको समाधान हुने आशा गरिएको थियो। साना प्लेटमा कम खाना राख्दा पनि त्यो धेरै जस्तो देखिन्छ र मानिसहरूलाई धेरै खाएको जस्तो लाग्न सक्ने ठानिएको थियो। तर अनुसन्धानले यसको समर्थन गरेको छैन। “मानिसहरूको खानाको मात्रा सानो वा ठूलो प्लेटसँग सम्बन्धित छैन। उपलब्ध खाना धेरै छ कि छैन भन्ने कुराले मात्रै प्रभाव पार्दछ,” खानपान र तौल मनोविज्ञानका विज्ञ प्राध्यापक भार्टेनीयन भन्छन्। अर्थात्, खाना राखिएको भाँडो टेबुलमा छ वा हाम्रो पहुँचमा छ भने, मानिसहरूले प्लेट सानो भए पनि बारम्बार खान्छन्। तसर्थ, खाना पस्किएपछि बाँकी खाना देखिने ठाउँबाट हटाएर राख्नु आवश्यक छ। “टाढा राख्नुहोस्, ताकि यो हाम्रो पहुँचमा नहोस्,” प्राध्यापक भन्छन्। खानेकुराको मात्रा कसरी नियन्त्रण गर्ने? सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा मानिसहरूले आफ्नो भोक सुनेर आफूले के खाइरहेको छु भन्नेमा सजग हुनु हो, विज्ञहरूले बताउँछन्। “मानिसहरू आफ्नो प्लेटमा के राखिएको छ भन्नेमा खासै ध्यान दिँदैनन्। उनीहरू आफ्ना भोकलाई बुझ्दैनन् र आफूलाई कतिवेला पेट भरिएको छ भन्नेमा पनि सचेत हुँदैनन्,” न्यूयोर्क विश्वविद्यालयकी डा. लिस योङ भन्छिन्। त्यससँगै, खानाको मात्रा घटबढ गर्दा, खासगरि धेरै खाना थप्दा अझ बढी सजग हुनुपर्छ। “मेरो सुझाव भनेको ध्यान दिनु हो। मात्रा जाँच्छ, त्यसको आधार बुझ्नुभयो भने उद्योगहरूले प्रचार र विविध कार्यहरूमा के गरिरहेका छन् भन्ने बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ,” डा. मार्ले अल्भारेङ्ग बताउँछिन्। खाजा कसरी खाने? “यदि तपाईंले एउटा सिङ्गो स्याउ वा फलफूलको एक टुक्रा जस्तो प्याकेटमा नभएको खानेकुरा खाँदै हुनुहुन्छ भने त्यसको मात्राले ठूलो फरक पार्दैन किनभने त्यो सेवन स्वास्थ्यवर्धक हुन्छ,” डा. योङ भन्छिन्। तर लेबल लगाइसकेका खानेकुरा खाँदा कति उपयुक्त हुन्छ भन्ने कुरा प्याकेटमा नै लेखिन्छ। त्यसका साथै, प्याकेट खोलेर खानाको स्वरूप र तपाईंले साँच्चिकै के खान लाग्नुभएको छ भन्ने बुझ्न पनि सकिन्छ। “मानिसहरू भन्छन्, ‘म बिहानको खानामा सानो एक बटुका सिरियल मात्रै खान्छु।’ तर यदि उनीहरूलाई एउटा भाँडोमा खन्याएर त्यसपछि प्याकेटमा सिफारिस गरिएका उचित मात्रा हेर्न लगाइयो भने उनीहरूले सिफारिसभन्दा तीन गुणा बढी खाइरहेका हुनसक्छन्,” उनी भन्छिन्। “सिफारिस गरिए अनुसार मात्र खन्याएर खानुहोस्। त्यसले तपाईंलाई राम्रो हुनेछ।”
