लेखक: space4knews

लस एन्जलसको ‘अल-इन समिट’ मा एनभिडियाका सीईओ जेन्सेन ह्वाङ मञ्चमा उपस्थित थिए, त्यही बेला अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फोन गरेर एआई विकासलाई सुस्त पार्ने अभियानलाई ‘होक्स’ भने। ट्रम्पले डेटा सेन्टर निर्माणविरुद्ध बढ्दो विरोधलाई अमेरिकाको आर्थिक वृद्धि संचालन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय ‘साइओप’ (मनोवैज्ञानिक अभियान) भएको भन्दै उद्योग रोक्न नहुने बताए। ह्वाङले ट्रम्पलाई ‘म अहिले ‘बेस्टिज’सँग स्टेजमा छु,’ भने र भीडले त्यसपछि ताली बजाएको थियो।

३० भदौ, काठमाडौं। सोमबार बिहान लस एन्जलसमा भएको ‘अल-इन समिट’ मा एनभिडियाका सीईओ जेन्सेन ह्वाङ स्टेजमा थिए। त्यही बेला उनलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको फोन आयो। ह्वाङले फोन स्पीकरमा राखेर हलका दर्शकहरूले पनि सुन्न सक्ने गरी कुराकानी गराए। ‘म अहिले ‘बेस्टिज’सँग स्टेजमा छु,’ ह्वाङले ट्रम्पलाई भने। उनले ‘बेस्टिज’ भनेर अल-इन पोडकास्ट होस्ट गर्ने भेन्चर क्यापिटलिस्टहरूलाई जनाएका थिए, जसमा क्यामाथ पालिहापिटिया, जेसन क्यालाकानिस, ट्रम्प प्रशासनका परामर्शदाता डेभिड फ्रिडबर्ग र डेभिड स्याक्स थिए।

मञ्चमा त्यतिबेला एन्थ्रोपिकका सीईओ डारियो अमोदेईले ‘एआई विकासको गति सुस्त पार्नुपर्छ’ भन्ने आह्वानबारे छलफल भइरहेको थियो। इलन मस्क र स्याम अल्टम्यानजस्ता केही प्रविधि नेताहरूले अमोदेईको धारणा समर्थन गरेका थिए भने ह्वाङको धारणा फरक थियो।

ट्रम्पले यस्तो अभियानलाई ‘होक्स’ (ढाँट) भन्दै खण्डन गरे, “तिनीहरू त्यस्ता मान्छेहरूको चालमा परेका हुन् जसले यो हुन चाहँदैनन्। त्यो राजनीतिक मान्छे पनि हुन सक्छ, चीन पनि हुन सक्छ। र हामी यो हुन दिन्‍दैनौं। यो एउटा होक्स हो,” ट्रम्पले फोनमा भने।

“तपाईं ठिक हुनुहुन्छ। हामी यो हुन दिँदैनौं, सर,” ह्वाङले जवाफ दिए। भीडले त्यसपछि ताली सोम में बजायो।

ट्रम्प र उनका सहयोगीहरूले डेटा सेन्टर निर्माणविरुद्ध बढ्दो विरोधलाई अमेरिकी आर्थिक वृद्धि कुल्चने अन्तर्राष्ट्रिय ‘साइओप’ को रूपमा चित्रण गरेका छन्। “हामी अलि सावधान हुनुपर्छ… हामीले काम गर्नुपर्छ र सावधानीपूर्वक गर्नुपर्छ, तर त्यसको अर्थ हामी उद्योग रोक्छौं भन्ने होइन,” ट्रम्पले ह्वाङलाई थप भने, “त्यसैले म तपाईंहरूको पक्षमै अन्तिमसम्म छु। मलाई तपाईंको भावना कस्तो छ थाहा थिएन, मलेत आशा मात्र गरेको थिएँ कि तपाईंको भावना मेरो जस्तो नै हुन्छ। हामी नै यसको नेतृत्व गर्नेछौं।”

३० भदौ, काठमाडौं । बंगलादेशको अन्तर्राष्ट्रिय अपराध ट्रीब्युनलले मंगलबार पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिना नेतृत्वको पार्टी अवामी लिगका सात शीर्ष नेताहरूमाथि मृत्युदण्डको फैसला सुनाएको छ। सन् २०२४ को विद्यार्थी आन्दोलनको क्रममा मानवता विरुद्धका अपराध गरेको आरोपमा उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय दिइएको हो। सातै नेतामाथि आन्दोलनका बेला हिंसा भड्काउने, त्यसको निर्देशन गर्ने वा प्रोत्साहन गर्ने आरोप लगाइएको छ। यस मुद्दाका लागि तीन सदस्यीय ट्रीब्युनल (आईसीटी–२)को अध्यक्षमा न्यायाधीश मोहम्मद नजरुल इस्लाम चौधरी नियुक्त थिए।

सातै अभियुक्तविरुद्ध उनीहरूको अनुपस्थितिमा मुद्दा चलाइएको थियो र उनीहरू फरार रहेको बताइएको छ। मृत्युदण्ड सुनाइएका नेतामा अवामी लिगका महासचिव ओबैदुल कादेर, संयुक्त महासचिव एएफएम बहाउद्दिन नसीम र मोहम्मद अली अराफात रहेका छन्। त्यस्तै, जुबो लिगका अध्यक्ष शेख फजले शाम्स पराश, महासचिव मैनुल हुसेन खान निखिल, बंगलादेश छात्र लिगका अध्यक्ष सद्दाम हुसेन र महासचिव शेख वली आसिफ एनान रहेका छन्, जुन बंगलादेशी सञ्चारमाध्यम ढाका ट्रिब्युनले जनाएका छन्। अदालतले सातै अभियुक्तका तर्फबाट सरकारी वकिल नियुक्त गरेको थियो। यसअघि पनि सन् २०२४ कै विद्यार्थी आन्दोलनसँग सम्बन्धित मुद्दामा १० महिनाअघि पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई मृत्युदण्ड सुनाइएको थियो।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स क्षेत्रका सेयर मूल्य घटेपछि मङ्गलबार युरोप, अमेरिका र एसियाका प्रमुख सेयर बजारहरूमा दबाब देखिएको छ। ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानले कम्पनीले वाल स्ट्रिटमा सेयर बिक्री अर्को वर्षसम्म रोक्ने जानकारी दिएपछि एआई बजारमा दबाब थप बढेको हो। मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्व र आपूर्ति अवरोधका कारण विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य करिब २ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल १०३ दशमलव ६१ डलर पुगेको छ। ३० भदौ, टोकियो (रासस/एपी)।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) क्षेत्रका कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा आएको गिरावटसँगै मङ्गलबार विश्वका प्रमुख सेयर बजारहरूमा दबाब देखिएको छ। युरोपको फ्रान्सेली सिएसी ४०, जर्मनीको ड्याक्स र बेलायतको एफटिएसई १०० सूचकांक प्रारम्भिक कारोबारमै करिब शून्य दशमलव आठ प्रतिशतले घटेका छन्। अमेरिकी बजारमा पनि डाउ फ्युचर्स र एस एन्ड पी ५०० फ्युचर्स क्रमशः शून्य दशमलव सात र शून्य दशमलव छ प्रतिशतले घटेका छन्। एसियाली बजारमा पनि दबाब देखिएको छ। जापानको निक्केई २२५ अन्ततः शून्य दशमलव एक प्रतिशतभन्दा कमले घटेर बन्द भएको छ।

अस्ट्रेलियाको एस एन्ड पी/एएसएक्स २००, दक्षिण कोरियाको कोस्पी, हङकङको ह्याङ सेङ र चीनको साङ्घाई कम्पोजिट सूचकांक पनि घटेका छन्। यद्यपि, एआई कम्पनी ओपनएआईमा ठूलो लगानी रहेको जापानको सफ्टबैङ्क समूहको सेयर भने ७ दशमलव ५ प्रतिशतले बढेको छ। ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानले कम्पनीले वाल स्ट्रिटमा सेयर बिक्री गर्न अर्को वर्षसम्म कुर्नुपर्ने बताएपछि एआई क्षेत्रको बजार दबाब थप बढेको हो। यसले सफ्टबैङ्कसहित ओपनएआईका प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरूलाई ठूलो मात्रामा नगद प्राप्त गर्ने सम्भावित अवसरमा ढिलाइ हुने देखिएको छ।

एआई प्रविधिप्रतिको अत्यधिक उत्साहका कारण यस क्षेत्रका कम्पनीहरूको सेयर मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढेको हुनसक्ने चिन्ता पनि लगानीकर्ताबीच बढेको छ। एआई विकासको गति मानव सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै केही सुस्त बनाउनुपर्ने आवाजसमेत उठ्न थालेको छ। यसैबीच, एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डारियो अमोडेईले एआई विकासमा जानाजानी र विश्वव्यापी रूपमा केही सुस्तता ल्याउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। अमेरिकी तथा चिनियाँ कम्पनीबीचको तीव्र प्रतिस्पर्धाका कारण एआई विकासको गति समन्वयात्मक रूपमा सुस्त हुने सम्भावना भने अझै अनिश्चित रहेको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

तेलको मूल्यमा वृद्धि : विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढेको छ। अमेरिकी बेन्चमार्क कच्चा तेलको मूल्य २ दशमलव १९ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल १०३ दशमलव ६१ डलर पुगेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य पनि २ दशमलव १३ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल १०७ दशमलव ९३ डलर पुगेको छ। मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा अवरोध कायम रहँदा मूल्य बढेको हो। साउदी अरबको महत्त्वपूर्ण तेल पाइपलाइन गत साता भएको आक्रमणपछि केहि हप्तासम्म अधिकांश समय बन्द रहने अधिकारीहरूले बताएका छन्। यसैगरी, स्ट्रेट अफ होर्मुजमा इरानी आक्रमणका कारण तेल ट्याङ्करको आवागमन प्रभावित भएसँगै विश्वव्यापी तेल आपूर्तिप्रति थप चिन्ता बढेको छ। मुद्रा बजारमा अमेरिकी डलर १५४ दशमलव ३० येनबाट बढेर १५४ दशमलव ९९ येन पुगेको छ भने युरोको मूल्य १ दशमलव १५५७ डलरबाट घटेर १ दशमलव १५३३ डलरमा झरेको छ।

विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लूटीओ)ले विश्वव्यापी व्यापार प्रणालीलाई आधुनिकीकरण गर्न नसकेमा सन् २०५० सम्म विश्वको कुल घरेलु उत्पादन (जीडीपी) १० प्रतिशतसम्म घट्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। डब्लूटीओले मङ्गलबार सार्वजनिक गरेको ‘विश्व व्यापार प्रतिवेदन २०२६ : विश्व व्यापार प्रणालीका लागि निर्णायक मोड’ मा उल्लेख छ कि व्यापार नीतिले दशकौंदेखिको गम्भीर र निरन्तर चुनौतीहरू सामना गरिरहेको छ। प्रतिवेदनले विगत ८० वर्षमा बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीले हासिल गरेका उपलब्धि तथा वर्तमान चुनौतीहरूको समीक्षा गरेको छ।

“बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीले विगत ८० वर्षमा ठूलो लाभ पुर्‍याएको छ र अझ एकीकृत तथा लचिलो विश्व अर्थतन्त्र निर्माणमा सहयोग गरेको छ,” डब्लूटीओकी महानिर्देशक न्गोजी ओकोन्जो–इवेला भनिन्। उनका अनुसार विश्वव्यापी वस्तु व्यापारको करिब ७२ प्रतिशत हिस्सा अझै पनि डब्लूटीओको ‘मोस्ट–फेभर्ड–नेशन’ (सबैभन्दा बढी प्राथमिकता प्राप्त राष्ट्र) व्यवस्थाअन्तर्गत सञ्चालन हुँदैछ। “विश्वव्यापी व्यापारको परिदृश्यमा उल्लेखनीय परिवर्तन आए पनि, यो प्रणाली स्थापना भएको मूल मर्म – एकपक्षीय रूपमा होइन, सहकार्य गरेर सबै अर्थतन्त्रलाई फाइदा हुने भन्ने मान्यता – आज पनि यथावत् सान्दर्भिक छ,” उनले जोड दिइन्।

डब्लूटीओका सदस्य राष्ट्रहरूले सुधारका विषयमा सक्रिय रूपमा छलफल गरिरहेका छन् र वर्तमान अवस्था कायम राख्नु विकल्प नभएको पनि उनले बताइन्। प्रतिवेदनले विश्व व्यापार प्रणालीको भविष्यका तीन सम्भावित परिदृश्यहरू प्रस्तुत गरेको छ। यदि बलियो बहुपक्षीय प्रणाली कायम रह्यो भने आधारभूत प्रक्षेपणअनुसार सन् २०५० सम्म विश्वको जीडीपी दुई दशमलव नौ प्रतिशत र निर्यात १७ दशमलव नौ प्रतिशतले बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

त्यसैगरी, बहुपक्षीय व्यापार नियम कमजोर हुँदै भू-राजनीतिक गुटमा आधारित व्यापारिक सहकार्य हुने अवस्थामा विश्वको जीडीपी पाँच दशमलव एक प्रतिशत र निर्यात १८ दशमलव छ प्रतिशतले घट्न सक्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। बहुपक्षीय सहकार्यलाई स्वतन्त्र व्यापार सम्झौतासँग प्रतिस्थापन गर्दा भने विश्वको जीडीपी छ दशमलव नौ प्रतिशत र निर्यात २६ दशमलव नौ प्रतिशतले घट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। डब्लूटीओका प्रमुख अर्थशास्त्री रोबर्ट स्टाइगरका अनुसार बलियो बहुपक्षीय सहकार्य र व्यापार प्रणाली कमजोर हुने अवस्थाबीच विश्वको वास्तविक जीडीपीमा १० प्रतिशतसम्म अन्तर पर्न सक्नेछ।

प्रतिवेदनका अनुसार आठ दशकभन्दा लामो अवधिमा बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीले व्यापारिक अवरोधहरू घटाउन, विश्व व्यापारलाई झन्डै ५० गुणाले विस्तार गर्न तथा थप एकीकृत र नियममा आधारित विश्व अर्थतन्त्र निर्माण गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ।

संयुक्त राष्ट्रका वरिष्ठ अधिकारीले सुडान विश्वकै सबैभन्दा ठूलो भोकमरी र विस्थापनको सङ्कट भोगिरहेको बताएका छन्। राष्ट्रसंघका अनुसार सुडानमा दुई करोड मानिस तीव्र भोकमरीको अवस्थामा छन् र एक करोड ४० लाख विस्थापित भएका छन्। डब्ल्यूएफपीका कार्यवाहक निर्देशक ए कार्ल स्काउले पाँच लाखजना मानिस भोकमरीको आपतकालीन अवस्थामा रहेको र कोष अभावले सहायता कार्यमा कमी आउन सक्ने बताएका छन्। ३० भदौ, न्युयोर्क (रासस/क्युएनए)।

सुडानको आठ दिने भ्रमणको अन्त्यमा, संयुक्त राष्ट्र विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्ल्यूएफपी) का कार्यवाहक निर्देशक ए कार्ल स्काउले भन्नुभयो कि करिब पाँच लाख मानिस भोकमरीको आपतकालीन स्तर (आईपीसी चरण ४) भोगिरहेका छन्। उनले मानवतावादीकर्मीहरूले प्रभावित समुदायहरूसम्म पुग्न कठिनाइ हुने कुरा पनि बताएका छन्।

पहिले करिब १० लाख जनसंख्या भएको तथा प्रमुख क्षेत्रीय राजधानीको रूपमा रहेको यो शहरले महामारी र भयानक अत्याचारसहित १८ महिनासम्म घेराबन्दीको सामना गरिरहेको उल्लेख गर्दै, हालको अवस्था अत्यन्त कष्टकर रहेको उहाँले बताउनुभएको छ। वर्षादेखि आफ्ना परिवारलाई जोगाउन महिलाहरूले एउटा तिरपाल प्रदान गरेर राम्रो आश्रयको व्यवस्था गर्नुपरेको र केही सुधार आएको बताएका छन्। डब्ल्यूएफपीले आफ्नो कामकाज विस्तार गरेको छ।

हाल प्रत्येक महिना एल फासेरमा करिब ९ लाख ५० हजार मानिसलाई सहायता पुर्‍याइरहे पनि त्यो अपर्याप्त रहेको जानकारी दिइएको छ। राष्ट्रसंघका अधिकारीहरूका अनुसार, परिवारहरूले आधा मात्र राशन पाउँदैछन् र शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, आश्रय, तथा सुरक्षित खेल मैदानहरूमा गम्भीर खाडलका बीच महिलाहरूले आफ्ना पति वा छोराहरू गुमाएर परिवारको नेतृत्व गरिरहेका छन्। खडेरीले जनसंख्यामाथि थप दबाब पारेको कुरा औंल्याउँदै, स्काउले कृषिमा यसको प्रभावबारे स्थानीय समुदायको चिन्ता रहेको बताएका छन्।

जोखिमहरूबीच पनि डब्ल्यूएफपीले प्रत्येक महिना चारदेखि पाँच लाख मानिसलाई सहायता पुर्‍याउन प्रयास गरिरहेको छ। अतिरिक्त स्रोतहरू सुनिश्चित नगरे आगामी हप्ताहरूमा पर्याप्त सहायता उपलब्ध गराउन एजेन्सी असमर्थ हुन सक्छ भन्ने चेतावनी दिँदै, उनले कोष अभाव नै हालको ठूलो चुनौती भएकोमा जोड दिएका छन्।

अमेरिकाले पृथ्वीको कक्षमा ‘अन्तरिक्ष हतियार’ तैनाथ गरेको तथ्य सार्वजनिक गरेको छ। यो आक्रमक क्षमता खुलस्त रूपमा स्वीकार्ने अमेरिकी इतिहासमा पहिलो अवसर हो। अमेरिकी वायुसेनाका सचिव ट्रोय मेइङ्कले शत्रुहरूको निगरानी गर्न यस्ता हतियार अत्यावश्यक रहेको बताए। सोम्बार आयोजित वायु, अन्तरिक्ष तथा साइबर सम्मेलनमा मेइङ्कले अमेरिका ‘बदलिंदो खतराहरू’ सामना गर्न पूर्णतया तयार रहेको स्पष्ट पारे। तथापि, उनले सो हतियारको क्षमताबारे वा कहिले अन्तरिक्षमा तैनाथ गरिएको हो भनी कुनै विस्तृत जानकारी दिएनन्।

अमेरिकी उच्च सैन्य अधिकारीहरूले पहिले पनि अन्तरिक्षमा आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्ने योजनाबारे संकेत गरिसकेका थिए। तिनीहरूले आगामी सम्भावित द्वन्द्वहरूमा अमेरिकाका भू-उपग्रहहरूमा आक्रमण हुन सक्ने खतरा तथा त्यसमा अवरोध पुर्‍याउने क्षमता विकास गरिरहेको चीन र रूसका कार्यक्रमलाई यस विस्तारको मुख्य कारणको रूपमा उजागर गरेका छन्। मंगलबार चीनले अन्तरिक्षमा ‘हतियारको प्रतिस्पर्धा’ बढाउन नदिन चेतावनी दिँदै अमेरिकाको घोषणाप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ। एएफपीका अनुसार चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले भने, ‘हामी अमेरिकी पक्षलाई आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार रोक्न र अन्तरिक्षमा युद्धको तयारी बन्द गर्न अनुरोध गर्छौं।’

अमेरिकी अधिकारीहरूले सो हतियारको कार्यप्रणालीबारे केहि खुलासा गरेका छैनन्। अमेरिकी स्पेस फोर्सका एक प्रवक्ताले भने, ‘स्पेस कन्ट्रोलअन्तर्गत अन्तरिक्ष क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्ने र नियन्त्रण कायम राख्ने विभिन्न अभियानहरू पर्ने गर्दछ। यसमा विरोधी क्षमतामा अवरोध सिर्जना गर्ने, तिनलाई कमजोर बनाउने र आवश्यक परे नष्ट गर्ने कार्यहरू समावेश हुन्छन्।’ उनले बताए, यी क्षमताहरू लडाकु कमान्डको निर्देशनमा आक्रामक तथा रक्षात्मक दुवै उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

३० भदौ, काठमाडौं। भारतमा सम्पन्न भर्खरैको ब्रिक्स शिखर सम्मेलनको रात्रिभोजमा प्रस्तुत शाकाहारी भोजनलाई लिएर सुरु भएको विवादमा योग गुरु रामदेवले पनि आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका छन्। मंगलबार उनले भने, ‘विश्वले मांसाहारबाट शाकाहारीतर्फ पहिलेदेखि नै झुकाव देखाएको छ र अहिले भिगन जीवनशैलीमा समेत बढ्दो रुचि छ। यस विषयमा प्रश्न उठाउनेहरू बौद्धिक दृष्टिले कमजोर छन् भन्ने मेरो विचार छ।’

रामदेवले थपे, “खानपानको रोजाइ प्रत्येक व्यक्तिको व्यक्तिगत निर्णय हो। यद्यपि विज्ञान र स्वास्थ्यतर्फ हेर्दा शाकाहारी भोजन फाइदाजनक हुन्छ र भिगन भोजन अझ राम्रो मानिन्छ। त्यसैले यसलाई धर्मसँग जोड्नु उचित होइन।” भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारत मण्डपमा आयोजित रात्रिभोजमा विविध किसिमका शाकाहारी परिकारहरू पाहुनाहरूलाई प्रदान गरेका थिए।

यस घटनापछि कांग्रेस सांसद तथा लोकसभामा विपक्षी नेता राहुल गान्धीले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत् ८० प्रतिशत भारतीयहरू मांसाहारी भोजन गर्ने गरेका छन् भन्दै आलोचना गरेका थिए। यो विषयले भारतीय राजनीतिक क्षेत्रमा व्यापक चर्चा पाएको छ।