लेखक: space4knews

रिपब्लिकन सांसद थोमस म्यासीले अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथविरुद्ध शक्तिको दुरुपयोग र नागरिकको बेवास्ताका आरोप लगाउँदै महाभियोग प्रस्ताव पेस गरेका छन्। म्यासीले हेगसेथमाथि कङ्ग्रेसको स्वीकृतिविना युद्ध लडेको, गैरन्यायिक हत्याहरू गरेको र सैन्य कारबाहीमा नागरिक हताहतीलाई बेवास्ता गरेको आरोप लगाए। प्रस्ताव पारित हुने सम्भावना कम भए पनि यसले संसद्मा मतदानको प्रक्रिया सुरु गरेको छ र पेन्टागनले हेगसेथलाई पूर्ण समर्थन जनाएको छ। ३१ भदौ, काठमाडौं।

ट्रम्प प्रशासनले इरानमाथि जारी युद्धका कडा आलोचक र रिपब्लिकन पार्टीका सांसद थोमस म्यासीले अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथविरुद्ध अमेरिकी संसद्मा महाभियोग प्रस्ताव पेश गरेका छन्। यो प्रस्ताव पारित हुने सम्भावना कम भए तापनि यसले संसद्मा मतदानको प्रक्रिया सुरु गर्नेछ। म्यासीले मंगलबार हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिभ्स (तल्लो सदन) मा हेगसेथविरुद्धको महाभियोग प्रस्ताव पढेर सुनाएका थिए। उनीले पेन्टागन प्रमुखमाथि कङ्ग्रेसको अनुमति बिना युद्ध लडाएको, गैरकानुनी हत्याहरू गरेको र सैन्य कारबाहीमा भएका नागरिक चरम हानि बेवास्ता गरेको आरोप लगाए।

शक्तिको दुरुपयोग तथा नागरिकको बेवास्ता गरेको आरोपसहित म्यासीले भने, ‘रक्षामन्त्री हेगसेथले सैन्य बल प्रयोगको संवैधानिक सीमा र युद्ध सञ्चालन गर्ने कानुनहरूलाई आफ्ना नीतिगत उद्देश्यभन्दा तल राखेर आफूलाई सुम्पिएको सत्ता दुरुपयोग गरेका छन्।’ साथै, अमेरिकी सैन्य कारबाहीका कारण सामान्य नागरिकमा पर्ने असरप्रति हेगसेथले गम्भीर बेवास्ता गरेको उनले बताए। इरानमाथि अमेरिका-इजरायल युद्ध र जनसाधारणको हताहती घटाउन बनाइएका नियमहरूबारे हेगसेथका विवादास्पद भनाइले उनलाई आलोचित बनाएको छ।

पेन्टागनले हेगसेथलाई पूर्ण समर्थन दिएको छ तर रिपब्लिकन बहुमत रहेको तल्लो सदनमा महाभियोग प्रस्ताव पारित हुने सम्भावना न्यून छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका प्रेस सेक्रेटरी किंग्सली विल्सनले रोयटर्सलाई पठाएको इमेलमा भनेका छन्, ‘सिङ्गो विभाग मन्त्रीको दृष्टिकोणको पछाडि एकता छ र हामी हाम्रा सैनिक र अमेरिकालार्इ पहिलो प्राथमिकतामा राख्न निरन्तर काम गरिरहेका छौं।’ रिपब्लिकन पार्टीभित्र असन्तुष्टि भएपनि धेरै रिपब्लिकनले इरानमाथिको विवादित युद्धलाई समर्थन गरेका छन्। तर, म्यासी र सञ्चारकर्मी टकर कार्लसनजस्ता दक्षिणपन्थीहरू ट्रम्प प्रशासनको हस्तक्षेपकारी विदेश नीतिको कडा आलोचक बनेका छन्।

समाचार संक्षेप: ट्रम्प प्रशासनले इजरायललाई २.८ अर्ब डलर बराबरका करिब ४० हजार भारी बमसहितको हतियार प्याकेज दिने तयारी गरिरहेको छ। यो प्याकेजमा २० हजार एमके–८४ र २० हजार बीएलयू–११७ बमहरू छन्, र सम्झौता अहिलेसम्म अन्तिम भइसकेको छैन। बाइडेन प्रशासनले सन् २०२४ मा गाजामा मानवीय क्षतिको डरले यी २ हजार पाउन्डका बमहरूको आपूर्ति रोकेको थियो।

३१ भदौ, काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इजरायललाई २.८ अर्ब डलर बराबरका हतियार दिने तयारी गरिरहेको छ। यो प्याकेजमा करिब ४० हजार वटा भारी बमहरू समावेश छन्। प्रत्येक बमको तौल २ हजार पाउन्ड अर्थात् करिब ९०० किलो छ। यी बमहरूको आपूर्ति पूर्वराष्ट्रपति जो बाइडेनले सन् २०२४ मा रोक लगाएका थिए।

प्रस्तावित हतियार प्याकेजमा २० हजार एमके–८४ र २० हजार बीएलयू–११७ बमहरू समावेश छन्। सम्झौता भने अहिलेसम्म अन्तिम भइसकेको छैन। अमेरिकी अधिकारीहरूले यसबारे अमेरिकी कांग्रेसलाई अनौपचारिक रूपमा जानकारी दिइसकेको बताएका छन्।

गाजामा ठूलो मानवीय क्षति हुने डरले आपूर्ति रोकिएको थियो। सन् २०२४ मा बाइडेन प्रशासनले यी २ हजार पाउन्डका बमहरूको एक खेप इजरायलमा पठाउन रोकेको थियो। त्यतिबेला गाजाजस्तो घना बस्ती भएको क्षेत्रहरूमा यी बमहरूको प्रयोग गर्दा ठूलो संख्यामा मानिसहरूको ज्यान जान सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो।

ट्रम्प पुनः राष्ट्रपति बनेपछि उक्त रोक हटाइएको थियो। अहिले उनको प्रशासनले यिनै बमहरूको ठूलो परिमाण समावेश भएको नयाँ हतियार सम्झौताको तयारी गरिरहेको छ। यी करिब ९०० किलोका बमका विभिन्न मोडलहरू छन्। केही जमिनमुनि रहेका संरचनालाई निशाना बनाउन डिजाइन गरिएका छन् भने केही जमिनमाथि विस्फोट भएर ठूलो क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याउन सक्छन्।

विशेषज्ञहरूले गाजामा भएका हमलाका भिडियो तथा घटनास्थलबाट प्राप्त बमका टुक्राहरूको विश्लेषण गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार त्यहाँ अमेरिकी निर्मित बमहरूको प्रयोग भएको देखिन्छ। यीमध्ये केही बमहरू हमासको सुरुङ सञ्जाललाई निशाना बनाउन प्रयोग गरिएको बताइएको छ। तर, घना बस्ती भएका क्षेत्रमा भएका हमलाहरूमा सर्वसाधारणको समेत मृत्यु भएको छ।

ट्रम्पले यसअघि पनि अरबौं डलरका हतियार दिएका थिए। ट्रम्प प्रशासनले गत वर्ष इजरायलका लागि करिब ३ अर्ब डलर बराबरको हतियार बिक्री स्वीकृत गरिसकेको थियो। त्यसमा ३५ हजार ५०० भन्दा बढी भारी बमहरू समावेश थिए। त्यसपछि जनवरीमा इजरायलका लागि थप ६.६७ अर्ब डलर बराबरको हतियार बिक्रीलाई स्वीकृति दिइएको थियो।

७ अक्टोबर २०२३ मा हमासको नेतृत्वमा दक्षिणी इजरायलमा हमला भएको थियो। उक्त हमलामा करिब १,२०० जनाको मृत्यु भएको र २५१ जनालाई बन्धक बनाइएको थियो। त्यसपछि इजरायलले गाजामा सैन्य अभियान सुरु गरेको थियो। गाजाको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार इजरायली सैन्य अभियानमा हालसम्म ७३ हजार २६४ भन्दा बढी प्यालेस्टिनीको मृत्यु भएको छ। यो तथ्याङ्कमा युद्धविरामपछि मारिएका व्यक्तिहरू पनि समावेश छन्।

अमेरिकाको मध्यस्थतामा युद्धविराम भएको भए पनि गाजामा हिंसा पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन। इजरायलतर्फबाट हमला जारी रहँदा हमाससँग सम्बन्धित लडाकु र इजरायली सैनिकहरूबीच पनि हिंसाका घटनाहरू भइरहेका छन्।

(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)

कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विकासलाई क्रमशः केही सुस्त बनाउनुपर्ने चेतावनीपछि सोमबार डाउ जोन्स १५२.०९ अंकले, एस एन्ड पी ५०० ३७ अंकले, र नास्डाक १४६.६२ अंकले गिरावट देखाएको छ। एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डारियो अमोडेई र ओपनएआईका साम अल्टम्यानले एआई विकासमा सुरक्षा जोखिमका कारण सावधानी अपनाउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। मध्यपूर्व तनावले गर्दा ब्रेन्ट कच्चा तेल १.०२ प्रतिशत बढेर १०५.६८ डलर पुगेको छ भने अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर वृद्धि गर्ने सम्भावना ८८ प्रतिशत रहेको छ। ३० भदौ, न्युयोर्क (रासस/सिन्ह्वा)।

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको विकासको गतिलाई क्रमशः सुस्त बनाउनु आवश्यक भएको उद्योगका वरिष्ठ व्यक्तिहरूको चेतावनीपछि सोमबार अमेरिकी सेयर बजारका मुख्य सूचकांकहरूमा गिरावट देखिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्तासँग सम्बन्धित बढ्दो सुरक्षा जोखिमको सम्बन्धमा सार्वजनिक चेतावनी तीव्र व्यावसायीकरण र ठूलो लगानीको अपेक्षा गरिरहेका लगानीकर्ताहरूका लागि अनपेक्षित परेको छ। सोमबारको कारोबारमा डाउ जोन्स औद्योगिक औसत १५२.०९ अंक (०.२९ प्रतिशत)ले घटेर ५२,४२१.२० अंकमा बन्द भयो। एस एन्ड पी ५०० सूचकांक ३७ अंक (०.४८ प्रतिशत)ले घटेर ७,६१९.९८ अंकमा झरेको छ। टेक्नोलोजी क्षेत्रमा बढी केन्द्रित नास्डाक सूचकांक १४६.६२ अंक (०.५६ प्रतिशत)ले घटेर २६,१८६.४१ अंकमा पुगेको छ।

प्रविधि क्षेत्रमा विक्रीको दबाबका कारण एस एन्ड पी ५०० का ११ मुख्य क्षेत्रहरू मध्ये आठ क्षेत्र सोमबार घाटामा बन्द भएका छन्। प्रविधि क्षेत्र १.६७ प्रतिशतले घटेको छ भने औद्योगिक क्षेत्र १.४४ प्रतिशतले तल झरेको छ। यता सञ्चार सेवा क्षेत्र २.७९ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै सबैभन्दा राम्रो प्रदर्शन गर्ने क्षेत्र बन्यो। स्वास्थ्य क्षेत्र पनि १.३५ प्रतिशतले उक्लिएको छ। प्रविधि कम्पनीहरूको सेयरमा आएको विक्रीको मुख्य कारण कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विकास र व्यावसायीकरणसँग सम्बन्धित नयाँ चिन्ता रहेको बताइएको छ।

अमेरिकी रक्षा विभागका महानिरीक्षकले इरानविरुद्धको अभियानले रणनीतिक हतियार भण्डारमा कमी आएको र पुनःआपूर्तिमा औद्योगिक अवरोध आएको बताएका छन्। कङ्ग्रेसलाई बुझाइएको प्रतिवेदनअनुसार ‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ को लागत ३३ अर्ब ४० करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ भने २२ अर्ब ३० करोड डलर खर्च भइसकेको छ। प्रतिवेदनले इरानी आक्रमणले खाडी र मध्यपूर्वका अमेरिकी सैन्य आधारका सयौं संरचनामा क्षति पुगेको र पुनर्निर्माणको खर्च हालको अनुमानमा समावेश नगरिएको जनाएको छ। ३० भदौ, वासिङ्टन (रासस/एएफपी)।

इरानविरुद्धको सैन्य अभियानका कारण अमेरिकी रणनीतिक हतियार भण्डारमा कमी आएको र हतियार पुनःआपूर्तिमा औद्योगिक बाधा देखिएको अमेरिकी रक्षा विभागका महानिरीक्षकले बताएका छन्। कङ्ग्रेसलाई बुझाइएको प्रतिवेदन매 अनुसार ‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ को फेब्रुअरी २८ देखि जुन ३० सम्मको अनुमानित लागत ३३ अर्ब ४० करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ भने २२ अर्ब ३० करोड डलर खर्च भइसकेको छ। प्रतिवेदनले यस अभियानमा ठूलो मात्रामा हतियार प्रयोग हुँदा रणनीतिक भण्डार घटेको उल्लेख गरेको छ।

युद्धका क्रममा चार एफ–१५ विमान र ३० एमक्यू–९ रिपर ड्रोन नष्ट भएका छन् भने एउटा एफ–३५ र सात केसी–१३५ ट्याङ्कर विमान क्षतिग्रस्त भएका छन्। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने हतियार भण्डारमा कमी आएको चिन्ता अस्वीकार गर्दै अमेरिकाका लागि ‘लगभग असीमित’ गोला–बारुद रहेको बताएका छन्। सोमबार उनले अमेरिकाले इतिहासकै सबैभन्दा उत्कृष्ट र ठूलो परिमाणमा हतियार उत्पादन गरिरहेको दाबी गरेका थिए।

यसअघि सिएनएनले लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र र हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीका अवरोधक क्षेप्यास्त्रको अभावले अमेरिकी रणनीतिमा असर परेको जनाएको थियो। अमेरिकी सेनाले थाड प्रणालीका करिब ८० प्रतिशत अवरोधक क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरिसकेको बताइएको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार युद्धको पहिलो २४ घण्टामै अमेरिकी सेनाले एक हजारभन्दा बढी लक्ष्यमा आक्रमण गरेको थियो। प्रतिवेदनले इरानी आक्रमणले कुवेत, बहराइन, कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स, साउदी अरेबिया, इराक, ओमान र जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य आधारका सयौं संरचनामा क्षति पुगेको जनाएको छ। ती संरचनाको पुनर्निर्माण लागत भने हालको खर्च अनुमानमा समावेश छैन।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युक्रेनलाई रुसभित्र रहेका डिजेल रिफाइनरीहरूमा आक्रमण तत्काल रोकिन आग्रह गरेका छन्। ट्रम्पले युक्रेनी आक्रमणले विश्वव्यापी डिजेलको गम्भीर अभाव सिर्जना भएको र यसले अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पारेको दाबी गरेका छन्। रुस र युक्रेनबीच जारी क्षेप्यास्त्र युद्धका क्रममा युक्रेन निरन्तर रूपमा रुसी तेल तथा ग्यास पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै आएको छ। विश्वकै एक प्रमुख तेल उत्पादक रुसले युक्रेनी आक्रमणका कारण आफ्नो इन्धन उत्पादन र प्रशोधन क्षमतामा ठूलो गिरावट भोगिरहेको छ।

आइरिस ओपन कार्यक्रममा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीलाई रुसी डिजेल उत्पादनका मुख्य केन्द्रहरूमा आक्रमण रोक्न आग्रह गरेका छन्। उनले भने, ‘जेलेन्स्कीले एउटा काम गर्नुपर्छ- रुसमा डिजेल इन्धन नष्ट गर्न रोक्नुपर्छ। त्यहाँ आक्रमणका लागि अन्य धेरै लक्ष्यहरू उपलब्ध छन्।’ ट्रम्पले विश्वव्यापी डिजेल अभावको मुख्य कारण रुस–युक्रेन युद्ध नै भएको ठहर गरेका छन्। युक्रेनका अनुसार रुसी तेल र ग्यास उद्योग मस्को युद्धको मुख्य आर्थिक आधार भएकाले त्यसलाई ध्वस्त पार्नु आफ्नो सुरक्षाका लागि आवश्यक छ।

युक्रेनी सेनाले हालै रुसको तातारस्तानमा रहेको प्रमुख तानेको रिफाइनरीमा सफल हमला गरिरहेको थियो, जसमा दुई जना सर्वसाधारणको निधन भएको थियो। बदलामा रुसले पनि युक्रेनका विभिन्न पेट्रोल पम्पहरूमा आक्रमण बढाएको छ। अप्रिलदेखि हालसम्म कम्तीमा २४६ युक्रेनी पेट्रोल पम्पहरू रुसी निशानामा परिसकेका छन्। अमेरिकी डिजेल मूल्य अहिलेसम्मकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ। फेब्रुअरीदेखि अमेरिकी डिजेल मूल्य ६५ प्रतिशतले बढेर प्रति ग्यालन ६.२० डलर पुगेको छ।

विश्लेषक क्रिस बिचम्पले युक्रेनी आक्रमणको उद्देश्यबारे टिप्पणी गर्दै भनेका छन्, ‘अहिलेका लागि यसको मुख्य प्रभाव सर्वसाधारण नागरिकमाथि परेको छ, जुन रुसी राष्ट्रपति माथि आन्तरिक दबाब बढाउनका लागि गरिएको रणनीति हो।’ यद्यपि, विश्वव्यापी ईन्धन संकटको पछाडि युक्रेनी आक्रमण मात्र नभई मध्यपूर्वमा अमेरिकाको सैन्य गतिविधि पनि मुख्य भूमिका खेलेको विश्लेषण गरिएको छ। किङ्स कलेज लन्डनका सुरक्षा मामिलाका वरिष्ठ प्राध्यापक एन्ड्रियास क्रिगले भनेका छन्, ‘इरान युद्ध विश्वव्यापी डिजेल उपलब्धतामा ठूलो प्रणालीगत धक्का हो। युक्रेनको रिफाइनरी अभियान पनि महत्वपूर्ण दबाब हो, तर यो खाडी क्षेत्रमा भएको अवरोधमा थपिएको मात्र हो।’

चीनले मङ्गलबारदेखि आफ्ना नागरिकहरूमा भ्रमण प्रतिबन्ध व्यापक रूपमा लागू गरेको छ। देशको ‘औद्योगिक वा प्रविधि सुरक्षा’ मा खतरा हुने ठानेका व्यक्तिहरूलाई देश छाड्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ। गत जुलाईमा पारित भएका यी नयाँ प्रवेश तथा प्रस्थान नियमहरू विशेष गरी प्रविधि आयात र निर्यातसम्बन्धी नियम उल्लङ्घन गर्ने नागरिकहरूलाई लागू गरिनेछ। आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) क्षेत्रमा नियम उल्लङ्घन गर्नेहरू विशेष रूपमा निशानामा पर्नेछन्। बेइजिङस्थित स्टेट काउन्सिलले नयाँ नियमहरूबारे स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ।

‘राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा र विकासका हितहरूको रक्षा गर्न’ यी नियमहरू बनाइएको हो भनेर स्टेट काउन्सिलले जनाएको छ। यी नियमहरू चीनभित्र रहेका व्यक्तिहरूमा मात्र लागू हुने छैनन्; विदेशमा आपराधिक कार्य गरेको ठहरिएका चिनियाँ नागरिकहरूमा पनि लागू हुनेछन्। यस्ता मामिलामा संलग्न नागरिकलाई चीन फर्किएका मितिबाट निश्चित अवधिसम्म देश छोड्न प्रतिबन्ध लगाइनेछ। स्टेट काउन्सिलले भनेको छ, ‘चीन फर्केको दिनदेखि छ महिनादेखि तीन वर्षसम्म उनीहरूलाई देश छोड्न प्रतिबन्ध लगाउन सकिनेछ।’ चीन र अमेरिकाबीच प्रविधिको प्रतिस्पर्धा तीव्र हुँदै गर्दा यी प्रतिबन्धहरू लागु भएका हुन्। दुवै देशले भर्खरैका महिनाहरूमा एकअर्कामाथि स्थानीय रूपमा विकास भएका एआई मोडेलहरू चोरी गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

रुस–युक्रेन युद्धमा एआई-संचालित मानवरहित ड्रोन, स्वतः लक्ष्य पहिचान सफ्टवेयर र स्वायत्त सैन्य कमान्ड प्रणालीको प्रतिस्पर्धा तीव्र भईरहेको छ। न्युयोर्क टाइम्सको विश्लेषण अनुसार जुलाई ६ मा जापोरिज्जियामा रुसी ड्रोन आक्रमणमा १८ वर्षीया तेतियाना बुबिनेट्ससहित तीन सर्वसाधारणको मृत्यु भएको पहिलो अभिलेखित एआई-स्वायत्त आक्रमण वनेको थियो। विश्लेषकहरूले एआईले लक्ष्य पहिचान र आक्रमण छिटो बनाउने भए पनि नागरिक र सैनिक छुट्याउन कठिनाइले नैतिक र कानुनी प्रश्नहरू उत्पन्न गरेको बताएका छन्। ३० भदौ, काठमाडौं। रुस र युक्रेनबीच जारी द्वन्द्व पुराना सैन्य प्रविधिबाट अघि बढेर आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई)मा आधारित पूर्ण स्वायत्त युद्ध युगमा प्रवेश गरेको छ। दुवै पक्ष एआई-संचालित मानवरहित ड्रोन, स्वतः लक्ष्य पहिचान गर्ने सफ्टवेयर र अत्याधुनिक सैन्य कमान्ड प्रणाली विकास गर्दै तीव्र प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्।

गत जुलाई ६ मा युक्रेनको दक्षिणी शहर जापोरिज्जियास्थित एउटा पेट्रोल पम्पमा रुसी ड्रोन विस्फोट हुँदा १८ वर्षीया लेखाशास्त्रकी छात्रा तेतियाना बुबिनेट्सको मृत्यु भयो। भीषण साउन्डवेभ र ड्रोनका छर्राहरूका कारण उक्त आक्रमणमा बुबिनेट्ससँगै अरु दुई सर्वसाधारणको पनि मृत्यु भएको थियो। न्युयोर्क टाइम्सको विश्लेषण अनुसार यो रुसी एआई-संचालित पूर्ण स्वायत्त ड्रोनद्वारा गरिएको पहिलो अभिलेखित आक्रमण हो। युक्रेनी अधिकारीहरूले ड्रोनका भग्नावशेष परीक्षण गर्दा त्यसमा अमेरिकी प्रविधि कम्पनी एनभिडियाको एआई-संचालित मिनीकम्प्युटर प्रयोग भएको भेटाएका छन्।

युद्धमैदानमा एआईको प्रयोग केवल ड्रोनमा सीमित छैन। किङ्स कलेज लन्डनकी रक्षा अध्ययन अनुसन्धानकर्ता मरिना मिरोनका अनुसार यो प्रणालीलाई ‘रिकोनिसन्स-स्ट्राइक आर्किटेक्चर’ भनिन्छ। मिरोन भन्छिन्, “यो केवल ड्रोनमा एआई हुनु र त्यसले केही देखेर आक्रमण गर्नु मात्र होइन; ड्रोनले देखेको जानकारी सफ्टवेयर कम्प्लेक्समा पठाउन सक्छ, जसले युद्धमैदानको नक्शामा जीपीएस कोडहरू म्याप गर्छ र नजिकको तोपखाना इकाइलाई सूचित गर्छ।” यस्ता प्रणालीहरू केन्द्रीय कमान्ड जत्तिकै काम गर्छन्। एआईले ड्रोन वा अन्य सैन्य उपकरणहरुबाट सङ्कलित विशाल डेटा तुरुन्तै प्रशोधन गर्नेछ।

युक्रेनले आफ्नो एकीकृत कमान्ड प्रणालीलाई ‘डेल्टा’ नाम दिएको छ भने रुसले ‘स्वोड ट्याक्टिकल सिचुएसनल अवेयरनेस कम्प्लेक्स’ नामक कमान्ड प्रणाली सन् २०२५ को अन्त्यतिर सफल परीक्षण गरी युद्ध अगाडि तैनाथ गर्दैछ। दुवै पक्ष भन्छन् कि एआई डेटा प्रशोधनपछि डिभिसन सपोर्ट सिस्टम (डीएसएस) ले कमान्डरलाई विकल्पहरू प्रस्तुत गर्ने र अन्तिम निर्णय मानिसले लिने गरेका छन्। तर मिरोनले यसमा शंका व्यक्त गरेकी छन्, “यो कत्तिको सत्य हो भनेर थाहा पाउन सकिन्न। तनावपूर्ण परिस्थितिमा कमान्डरहरूले प्रायः एआईको सुझाव अनुसार नै निर्णय गर्छन्।”

युक्रेनी रक्षा मन्त्रालयका सल्लाहकार सर्ही बेस्क्रेस्तनोभ (जसलाई ‘फ्ल्याश’ भनिन्छ)ले आफ्नो टेलिग्राम च्यानलमा लेखेका छन्, “सबै कुरा यसमा निर्भर हुनेछ। नेभिगेसन, लक्ष्य खोज र आक्रमणहरू पूर्ण रूपमा स्वायत्त हुनेछन्।” हाल एआई ड्रोनको प्रयोग लामो दूरीको आक्रमणको अन्तिम चरण (लास्ट–माइल अपरेसन्स) मा सीमित छ। युक्रेनको ‘यास्नी ओछी’ ड्रोन स्ट्राइक युनिटका कमान्डर हेओर्घी भोल्कोभका अनुसार फर्स्ट–पर्सन भ्यु (एफपीभी) ड्रोनहरूले इलेक्ट्रोनिक वारफेयर (रेडियो संकेत जाम गर्ने प्रविधि) ले सिग्नल हराउन सक्छ।

यसरी सिग्नल हराउँदा जडान गरिएको एआई मोड्युलले स्वतः नियन्त्रण लिएर लक्ष्यमा सही प्रहार गर्न सक्षम हुन्छ। युक्रेनी प्रविधि कम्पनी ‘द फोर्थ ल’ का संस्थापक यारोस्लाव अझन्युकका अनुसार यो केवल स्वायत्त ड्रोन प्रदर्शनको होड मात्र नभई स्वायत्ततालाई भरपर्दो, सस्तो र ठूलो मात्रामा तैनाथ गर्ने प्रतिस्पर्धा हो। अझन्युक भन्छन्, “इलेक्ट्रोनिक वारफेयर, बढ्दो संलग्नता दूरी र ड्रोन संख्या मानव-नियन्त्रित प्रणालीहरूलाई कम प्रभावकारी बनाउँदैछ। स्वायत्तताले ठ्याक्कै यी सीमाहरूलाई समाधान गर्न सक्छ।” उनका अनुसार आगामी ६ देखि १२ महिनाभित्र यस प्रविधिले युद्धको परिणाम परिवर्तन गर्नेछ।

तर यस द्रुत एआई प्रयोगले गम्भीर नैतिक र कानुनी प्रश्नहरू पनि जन्माएको छ। सेन्टर फर स्ट्र्याटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज (सीएसआईएस) की वरिष्ठ फेलो क्याटरिना बोन्दार भन्छिन्, “एआईले कुनै विवेक प्रयोग गर्दैन। प्रणालीले आफूले के गरिरहेको छ भन्ने बुझ्दैन; यो केवल एल्गोरिदम र मानवीय नियमहरू पालना गर्छ। एआईलाई लक्ष्य पहिचान र ती लक्ष्यमा हस्तक्षेप गर्न तालिम दिनुपर्छ।”

बोन्दारले भनिन्, “बस र ट्याङ्कबीच फरक छुट्याउन सजिलो भए तापनि रुसी र युक्रेनी सैनिक तथा सर्वसाधारण छुट्याउन कठिन हुन्छ। खराब मौसम र कमजोर क्यामेरा अवस्थाले नागरिक र सैनिकबीच छुट्याउन नसक्दा एआईले गलत हमला गर्न सक्छ।” उनले थपिन्, “त्यसैले निर्णय गर्ने को हो र गल्तीहरूको जिम्मेवारी कसको हुन्छ भन्ने विषयमा ठूलो बहस चलिरहेको छ।” यो द्रुत एआई आवेदनले युद्धलाई अझ घातक र अनियन्त्रित बनाउने खतरा पनि बढाएको छ।