लेखक: space4knews

८ वैशाख, काठमाडौं । पोखरा विश्वविद्यालयले स्नातक तहमा एआई र डाटा साइन्स शिक्षण सुरु गरेको छ। यो कार्यक्रम ललितपुरको च्यासलस्थित श्रमिक शान्ति क्याम्पसमा सञ्चालन गरिएको हो, जुन पोखरा विश्वविद्यालयको पहिलो आंगिक क्याम्पस हो। विश्वविद्यालयको विज्ञान तथा प्रविधि संकायका डीन बुद्धि राज जोशीका अनुसार चार वर्षे कार्यक्रमको पहिलो सेमेस्टर पूरा भइसकेको छ। एक सेमेस्टर पूरा भएपछि विश्वविद्यालयले आगामी २ देखि ८ सेमेस्टरसम्मको पाठ्यक्रम समीक्षा गरी तयार पारेको छ।

जोशीका अनुसार यस कार्यक्रममा एआई (कृत्रिम बौद्धिकता) को प्रयोग, एप्लिकेशन विकास, सुरक्षा र जिम्मेवार प्रयोगका विषय समेटिएका छन्। साथै डाटा विश्लेषणको शिक्षण पनि गरिनेछ। चार वर्षे कार्यक्रममा जम्मा १२२ क्रेडिट आवर हुनेछन्, जसमा १०५ सैद्धान्तिक, ३६ मार्गदर्शन (ट्युटोरियल) र ९१ प्रयोगात्मक घण्टा रहनेछन्। विद्यार्थीहरुले पढाइपछि इन्टर्नशिप गर्ने अवसर पाउनेछन् जहाँ उनीहरू एआई प्रयोग गर्ने कम्पनीहरू र नेपाल सरकारका निकायहरूमा डाटा एनालिस्टका रूपमा कार्य गर्ने अवसर पाउनेछन्।

डीन जोशीले भने, स्नातक तहमा एआई र डाटा साइन्सको पढाइ यसै विश्वविद्यालयमा पहिलो हो। यो विषय अध्ययन गर्नका लागि प्लस टु मा विज्ञान विषय अध्ययन अनिवार्य छैन, तर ११ र १२ कक्षा मा गणित वा कम्प्युटर साइन्स लिने शर्त छ। हालसम्म विश्वविद्यालयले ४८ जना विद्यार्थीको कोटा तोकेर भर्ना लिएको छ, जसमा ९ जना छात्रवृत्तिमा छन्। चार वर्षको दौरान अध्ययनका लागि जम्मा ४ लाख ७८ हजार २०० रुपैयाँ खर्च पर्नेछ।

कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन विश्वविद्यालयले विज्ञहरुसहित कार्यशालाहरू पनि आयोजना गर्दै आएको छ। पाठ्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी बनाउनको लागि सम्पन्न कार्यशालामा सूचना प्रविधि क्षेत्रमा ५० भन्दा बढी विज्ञहरुको सुझाव संकलन गरिएको छ। विश्वविद्यालयको करिकुलम डेभलपमेन्ट सेन्टरको आयोजनामा तथा विज्ञान तथा प्रविधि संकायको समन्वयमा भएको कार्यशालामा उपकुलपति प्रा.डा. वेदराज केसी पनि सहभागी थिए जसले कार्यक्रमका लागि शुभकामना व्यक्त गरे।

विभिन्न विश्वविद्यालय र प्रतिष्ठानबाट राजनीतिक दलहरू सम्बद्ध सङ्गठनहरूको संरचना हटाउने ‘निर्णायक चरण’ अब सुरु हुन लागेको छ। कुलपतिको हैसियतले प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले सोमबार उपकुलपतिहरूसँग गरेको बैठकपछि त्यसका लागि बाटो खोलिएको छ। बैठकमा उनले विश्वविद्यालय र स्वास्थ्य शैक्षिक संस्थाहरूमा रहेका दलीय विद्यार्थी तथा कर्मचारी सङ्गठनका संरचनाहरू तत्काल हटाउने निर्णय ‘कुनै पनि हालतमा कार्यान्वयन गर्न’ निर्देशन दिएका थिए।

विद्यार्थी सङ्गठनहरूले ‘सरकारको नियतमाथि शङ्का’ व्यक्त गर्दै विरोध जनाएका छन्। कतिपयले त प्रतिरोध गर्ने चेतावनी पनि दिएका छन्। यसैले खासगरी शैक्षिक संस्थामा झडपको अवस्था आउने आशङ्का देखा परेको छ। बैठकमा सहभागी काठमाडौं विश्वविद्यालयका उपकुलपति अच्युत वाग्लेका अनुसार प्रधानमन्त्री वालेन्द्रले शैक्षिक संस्थामा तालाबन्दी नगर्ने वातावरण बनाउन जोड दिएका छन्।

नियामावलीमा ‘कर्मचारीहरूको पेसागत हकहित एवम् संस्थागत विकासका निम्ति एक मात्र कर्मचारी यूनियन गठन हुन सक्ने’ उल्लेख छ। उपकुलपति दिलीप सुब्बाका अनुसार आन्तरिक छलफल सुरु भइसकेको छ। उनले भने, “सरकारको शासकीय सुधारको योजनानुसार अगाडि बढ्नैपर्छ तर अहिले कुनै ठोस कदम चालिसकिएको छैन।”

सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयका उपकुलपति हेमराज पन्तका अनुसार उक्त विश्वविद्यालयमा कुनै दलको न सङ्गठन छ, न बोर्ड छ, न त कार्यालय नै। उनले भने, “पाँच-सात महिनादेखि राजनीतिक दलहरूको खासै हस्तक्षेप देखिँदैन। अहिले सबै सामान्य छ।” काठमाडौं विश्वविद्यालयमा स्टूडेन्ट वेल्फेअर काउन्सिलको निर्वाचन हुन्छ। उपकुलपतिका अनुसार कुलपतिको हैसियतले प्रधानमन्त्रीले सरकार परिवर्तनसँगै मार्ग प्रशस्त गरिदिने सङ्केत भने दिएका छैनन्।

जापानले दशकोंपछि रक्षा निर्यात नियमहरूमा सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन गर्दै हतियार बिक्रीमा लागेको प्रतिबन्धहरू पूर्ण रूपमा हटाएको छ। प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले रक्षा उपकरण क्षेत्रमा साझेदार देशहरूको आवश्यकतालाई औँल्याएका छन्। चीनले जापानको कदमलाई ‘नयाँ प्रकारको सैन्यीकरण’ भनेको छ र उच्च सतर्कता अपनाउन चेतावनी दिएको छ।

जापानले मंगलबार आफ्नो रक्षा निर्यात नियमहरूमा दशकोंपछि सबैभन्दा ठूलो परिवर्तनको घोषणा गर्दै हतियार बिक्रीमा लागू पुराना प्रतिबन्धहरू पूर्ण रूपमा हटाएको छ। यस निर्णयपछि जापानले युद्धपोत, मिसाइल तथा अन्य उन्नत सैन्य उपकरणहरू विश्व बजारमा निर्यात गर्ने बाटो खोल्न सफल भएको छ। दोस्रो विश्वयुद्धपछिको शान्तिवादी नीतिलाई परिमार्जन गर्दै जापानले आफ्नो रक्षा उद्योगलाई सशक्त बनाउने र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन कायम गर्ने कडा कदम चाल्दैछ।

प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले सामाजिक सञ्जालमार्फत आजको विश्वमा कुनै पनि देशले एक्लैले आफ्नो सुरक्षा सम्भव नरहेको भन्दै रक्षा उपकरण क्षेत्रमा साझेदार देशहरूको सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका छन्। यस रणनीतिक परिवर्तनको पछाडि मुख्य रूपमा एसियामा चीनको बढ्दो सैन्य गतिविधिलाई सन्तुलनमा राख्ने जापानको प्रयास देखिन्छ। साथै युक्रेन र पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्वका कारण अमेरिकी हतियार उत्पादनमा दबाब बढ्दै गएपछि जापानका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नयाँ अवसर पैदा भएको छ।

अमेरिकाका पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नेतृत्वमा अमेरिकी सुरक्षा प्रतिबद्धताहरू अनिश्चित बन्दै गएसँगै युरोप र एसियाका धेरै देशहरूले हतियार आपूर्तिका लागि नयाँ भरपर्दो विकल्प खोज्न थालेका छन्, जसलाई जापानले उपयोग गरेको छ। पहिले जापानले उद्धार, यातायात, चेतावनी, निगरानी र माइन-स्वीपिङजस्ता पाँच सीमित वर्गमा मात्र सैन्य उपकरण निर्यात अनुमति दिने नियम लागू गरेको थियो, तर अब ती सबै प्रतिबन्धहरू पूर्ण रूपमा हटाइएका छन्। जापानले द्वन्द्वरत देशलाई हतियार नबेच्ने र तेस्रो देशमा हस्तान्तरण गर्दा कडा नियन्त्रण गर्ने आफ्नो पुरानो सिद्धान्त कायम राखेको छ, तर राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी आवश्यकताअनुसार अपवाद स्वीकार्ने सरकारको स्पष्ट नीति छ।

संसदमा सांसदहरूले उठाएका प्रश्नहरूको जवाफ सम्बन्धित मन्त्रीहरूले सात दिनभित्रै दिनुपर्ने नियम प्रतिनिधिसभा नियमावलीको नियम १५ मा उल्लेख गरिएको छ। शून्य, विशेष र आकस्मिक समयमा उठेका विषयहरूको जवाफ सात दिनभित्रै सम्बन्धित मन्त्रीले सदनमा दिनुपर्ने व्यवस्था छ। सभामुखले सांसदहरूले पटक पटक समय माग गरेमा आकस्मिक समय प्रदान गर्न सक्ने व्यवस्था पनि छ। ८ वैशाख, काठमाडौं। संसदमा सांसदहरूले उठाएका प्रश्नहरूको जवाफ सम्बन्धित मन्त्रीहरूले ७ दिनभित्र दिनुपर्ने व्यवस्था छ। प्रतिनिधिसभा नियमावलीको नियम १५ मा शून्य र विशेष समयसम्बन्धी प्रावधान समेटिएको छ। शून्य र विशेष समय बाहेक अघिल्लो बैठक र नयाँ बैठकबीचको अवधिमा कुनै गम्भीर घटना वा विषयको सन्दर्भमा सरकारको ध्यानाकर्षण गराउन सांसदहरूले पटक पटक समय माग गरेमा सभामुखले आकस्मिक समय उपलब्ध गराउन सक्नेछ। यसमा भनिएको छ, ‘आकस्मिक, शून्य र विशेष समयमा उठेका विषयहरूको जवाफ सम्बन्धित मन्त्रीले सात दिनभित्र सदनमा दिनुपर्नेछ।’

म्याराथनको अन्तिम निर्णायक क्षणमा हतारमा मनाएको उत्सवले पराजय निम्त्यायो। संयुक्त राज्य अमेरिकामा आयोजना गरिएको डेलावेयर म्याराथनमा ३४ मिनेट अगाडि अग्रस्थानमा दौडिरहेको एक धावकले अन्तिम क्षणमा आफूभन्दा पछि रहेका प्रतिस्पर्धीलाई हार दिनुभयो। कार्सन मेलोले विजयी हुने निश्चित ठानेर आफ्नो दौडने गति कम गरेका थिए। तर पछाडि रहेको जोशुआ ज्याक्सनले गति तीव्र पार्दै कार्सनलाई एक सेकेण्डभन्दा कम समयमा पछि पारेर ट्रफी जित्न सफल भए।

मीनबहादुर शाही/फाइल तस्वीर समाचार सारांश संपादकीय समीक्षा गरिएको। नेकपा एमालेले गृहमन्त्री सुधन गुरुङको राजीनामा माग गरेको छ। एमाले प्रचार विभाग प्रमुख मीनबहादुर शाहीले गृहमन्त्रीसँग सम्बन्धित विषयमा निष्पक्ष र स्वतन्त्र अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाउन आग्रह गरेका छन्। एमालेले उच्चस्तरीय संयन्त्र गठन गरी गृहमन्त्रीको संलग्नता देखिएका सबै विषयहरूको छानबिन गर्न तत्काल अनुसन्धान सुरु गर्न माग गरेको छ। ८ वैशाख, काठमाडौं। नेकपा एमालेले गृहमन्त्री सुधन गुरुङको राजीनामा माग गरेको छ। एमाले प्रचार विभाग प्रमुख मीनबहादुर शाहीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा गृहमन्त्री गुरुङसँग सम्बन्धित विषयमा निष्पक्ष र स्वतन्त्र अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाउन माग गरिएको छ। ‘गृहमन्त्रीसँग सम्बन्धित विषयहरूमा निष्पक्ष र स्वतन्त्र अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढाउन नेकपा (एमाले) जोडदार माग गर्दछ। यसका लागि नेकपा (एमाले) स्पष्ट रूपमा भन्छ–अनुसन्धानलाई कुनै पनि प्रकारको शक्ति वा प्रभावबाट मुक्त राखेर अघि बढाइनु पर्दछ,’ एमालेले आफ्नो विज्ञप्तिमा भनेको छ। गृहमन्त्रीको संलग्नता देखिएका सबै विषयहरूको छानबिन गर्न उच्चस्तरीय संयन्त्र गठन गरी तत्काल अनुसन्धान प्रक्रिया सुरु गर्न पनि एमालेले माग गरेको छ। ‘साथै, गृहमन्त्री स्वयंले ढिलासुस्ती वा ढाकछोप नगरी अनुसन्धान प्रक्रियालाई सहज, निष्पक्ष र प्रभावरहीत बनाउन तुरुन्त मार्गप्रशस्त गर्न हामी माग गर्दछौं,’ एमालेले भनेको छ।

सोलुखुम्बुको नेचासल्यान गाउँपालिकाले गौरीटापमा पहिलोपटक ५५० मिटर लम्बाइको जिपलाइन सञ्चालनमा ल्याएको छ। जिपलाइन सहित पाँच प्रकारका मनोरञ्जनस्थल निर्माणमा ८० लाख रुपैयाँ खर्च भएको गाउँपालिका उपाध्यक्ष बिना राईले बताइन्। गाउँपालिकाले कुल आम्दानीको ७० प्रतिशत स्थानीय तह र ३० प्रतिशत भेडिखोर सामुदायिक वनलाई दिने व्यवस्था गरेको छ।

नेचासल्यान गाउँपालिकाले पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले समुद्री सतहभन्दा करिब तीन हजार मिटर उचाइमा अवस्थित पर्यटकीयस्थल पत्तालेको सिमाना गौरीटापमा जिपलाइन निर्माण गरी सञ्चालनमा ल्याएको हो। आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई जिल्ला भित्र्याई नागरिकको आयआर्जनमा वृद्धि गर्न, छिमेकी जिल्ला र छिमेकी स्थानीय तहमा पर्यटन प्रवर्द्धनमा सघाउ पुर्याई ग्रामीण पर्यटनमा टेवा पुर्याउने उद्देश्यका साथ पर्यटकीय क्षेत्रको पूर्वाधार निर्माण गरिएको नेचासल्यान गाउँपालिकाका अध्यक्ष धनजन राईले जानकारी दिए।

गाउँपालिकाको ८० लाख रुपैयाँ लागतमा साहसिक खेल जिपलाइन, साइक्लिङ, स्वीमिङ, क्लाम्बिङ र भ्यूप्वाइन्ट गरी पाँच प्रकारका मनोरञ्जनस्थल निर्माण गरिएको गाउँपालिका उपाध्यक्ष बिना राईले बताइन्। योजना निर्माणका लागि कालिका निर्माण सेवासँग गाउँपालिकाले २०८२ साउन ११ गते सम्झौता गरेको नेचासल्यान गाउँपालिका पूर्वाधार विकास शाखाका इन्जिनियर सुजन शर्माले जानकारी दिए।

गाउँपालिका अध्यक्ष राईले उद्घाटन गरेको जिपलाइनमा वैशाख १ गते नयाँ वर्षको दिन परीक्षणका लागि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सो दिन एक सय जना बढीले साहसिक खेल जिपलाइन खेलेर मनोरञ्जन लिएका थिए। नेचासल्यान गाउँपालिका–१ गौरीटाप र सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका–८ पत्तालेको सिमानामा पर्ने गौरीटापमा निर्माण गरी वैशाख १ गतेदेखि सञ्चालनमा आएको जिपलाइनलाई नियमित रूपमा सञ्चालन गर्न ठेक्का आह्वान गरी आधिकारिक संस्थालाई जिम्मा दिने गाउँपालिकाले जनाएको छ।

फाइल तस्वीर। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको सचिवालयका अनुसार आज मन्त्रिपरिषद्को बैठक प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा सञ्चालनमा छ। सरकारले प्रवक्ता व्यस्त रहेका कारण बैठकबाट निर्णयहरू मन्त्री प्रतिभा रावलले सार्वजनिक गर्ने सचिवालयले जनाएको छ। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको हलमा बैठक आयोजना गरिएको छ र उपस्थित हुन सचिवालयले आग्रह गरेको छ। ८ वैशाख, काठमाडौं। मन्त्रिपरिषद्को बैठक नियमित रूपमा हुँदै आएको छ। सरकारले प्रवक्ता व्यस्त रहेका कारण आजको बैठकका महत्वपूर्ण निर्णयहरू संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन, भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्री प्रतिभा रावलले जानकारी गराउने प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले जानकारी दिएको छ। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको हलमा उपस्थित हुन प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले आग्रह गरेको छ।

काठमाडौंको कपन क्षेत्रबाट गत चैत ३० गते दिउँसो साढे तीन बजेदेखि युवराज कार्की नामका बालक सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनका बुवा सन्तोष कार्कीले प्रहरी प्रभाग कपनमा छोराको खोजतलासका लागि निवेदन दिएका छन्। प्रहरीले बालकलाई अन्तिम पटक महांकाल ओरालोमा देखिएको उल्लेख गर्दै फेला पार्न नजिकैको प्रहरी चौकी वा दिइएका नम्बरमा सम्पर्क गर्न अनुरोध गरेको छ। ८ वैशाख, काठमाडौं।

काठमाडौंको कपन (मुस्कानचोक) क्षेत्रबाट एक बालक बेपत्ता भएका छन्। उनी गत चैत ३० गते दिउँसो साढे तीन बजेदेखि सम्पर्कविहीन भएको उनका परिवारले बताएका छन्। युवराज कार्की नाम गरेका करिब ५ फिट उचाइ, कालो कपाल र कालो टी-शर्ट लगाएका ती बालक सम्पर्कविहीन भएका छन्।

उनका बुवा सन्तोष कार्कीले प्रहरी प्रभाग कपनमा छोराको खोजका लागि निवेदन दिएका छन्। मातहतका प्रहरी कार्यालयहरूमा खोजी गराउन सर्कुलर पनि गरिएको कपन प्रहरी प्रभागले जनाएको छ। परिवारका अनुसार, बालक कक्षा ८ मा अध्ययनरत थिए। उनलाई अन्तिम पटक महांकाल ओरालो क्षेत्रमा देखिएको प्रहरी जनाएको छ।

उक्त बालकलाई फेला पार्नेले नजिकैको प्रहरी चौकी वा ९८४९११५५२२, ९८५१२४५५२२, ९८४९०६९५५५ मा सम्पर्क गर्न अनुरोध गरिएको छ।