लेखक: space4knews

पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई सर्वोच्च अदालतको आदेश अनुसार जिम्मा जमानीमा छाड्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। उनलाई जेएनयू आन्दोलनको दमन गर्ने आरोपमा चैत १४ गते पक्राउ गरिएको थियो। उनको जटिल स्वास्थ्य अवस्थाका कारण त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा उपचार भइरहेको थियो।

काठमाडौंमा, पूर्व प्रधानमन्त्री तथा नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली आज रिहा हुँदैछन्। प्रहरीले उनलाई जिम्मा जमानीमा छाड्ने तयारी गरिरहेको छ। सर्वोच्च अदालतको आदेश अनुसार सरकारी वकिलको कार्यालयले जिम्मा जमानीमा छाड्ने कागजात पठाएको छ र त्यसै आधारमा छोड्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको हो। काठमाडौं प्रहरी परिसरका एसएसपी रमेश थापाले ओलीलाई छाड्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइरहेको जानकारी दिएका छन्।

जेएनयू आन्दोलनको दमनको आरोपमा उनी चैत १४ गते गुण्डु निवासबाट पक्राउ परेका थिए। उनको जटिल स्वास्थ्य अवस्थाका कारण उनलाई त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा राखिएको थियो। सोही दिन पूर्व गृहमन्त्री रमेश लेखक पनि पक्राउ परेका थिए। लेखकलाई नेपाल प्रहरीले महाराजगञ्जस्थित दुई नम्बर गणमा राखेको छ। उनले पनि छोडिने प्रक्रियामा विज्ञप्ति गरिएको छ।

यसै क्रममा ओलीकी पत्नी राधिका र लेखककी पत्नी यशोदाले आफ्ना पतिलाई गैरकानूनी हिरासतमा राखिएको भन्दै सर्वोच्च अदालतमा बन्दी प्रत्यक्षीकरणको निवेदन दिएका थिए। सर्वोच्च अदालतले चैत २३ गते साँझ पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र तत्कालीन गृहमन्त्री रमेश लेखकविरुद्धको अनुसन्धान चैत २६ गते बिहीबारभित्र टुंग्याउन आदेश दिएको थियो। सर्वोच्चले बिहीबारसम्म अनुसन्धान पूरा नभएमा उनीहरूलाई शर्तसहित छाड्न आदेश दिएको थियो। तर, हिरासतलाई कानुनी ठहर गरी बन्दी प्रत्यक्षीकरणको आदेश दिन अस्विकार गरेको छ।

नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) ले आर्थिक आधार बलियो बनाउन सुरु गरेको नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को दोस्रो सिजनबाट नौ करोड २१ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको जानकारी दिएको छ। यो पहिलो सिजनको आम्दानीभन्दा लगभग सात करोड रुपैयाँ बढी हो। आर्थिक समृद्धि बिना क्रिकेटको विकास सम्भव नहुने भएकाले क्यानले विश्वव्यापी रूपमा आम्दानीको मुख्य स्रोत बनेको फ्रेन्चाइज क्रिकेट एनपीएललाई प्रभावकारीसँग सुरु गरेको र सफलता पाएको देखिन्छ।

क्यानले प्रतियोगिता सुरु गर्नु अघि आम्दानीको कुनै अंश जिल्ला र प्रदेश क्रिकेटलाई सशक्त बनाउन र विभिन्न क्रिकेट विकास कार्यक्रममा खर्च गर्ने बताएका थिए। आईसीसीबाट प्राप्त सहयोग बाहेक क्यानको मुख्य आन्तरिक आर्थिक स्रोत एनपीएल, अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट आयोजक बेलामा उठ्ने टिकट रकम र प्रायोजनहरू हुन्। यसै क्रममा अगाडि बढ्दै क्यानले आगामी संस्करणहरूमा थप आम्दानी गर्ने सम्भावना रहेको छ।

पहिलो संस्करणको एनपीएल आम्दानीबाट क्यानले प्रदेश क्रिकेटलाई ७० लाख रुपैयाँ वितरण गरेको थियो। दोस्रो संस्करणबाट क्यानले ९,२१,२१,३५ रुपैयाँ आम्दानी भएको सार्वजनिक पनि गरिसकेको छ। क्यानका प्रवक्त छुम्बी लामाले भने, “आम्दानी भनेको क्रिकेट विकासमा खर्च हुने उद्देश्यका लागि हो। गत वर्ष प्रदेश क्रिकेटलाई सानो रकम मात्र बाँडियो। यसपालि के गर्ने भन्ने निर्णय भइसकेको छैन। तर क्रिकेट विकासको मुख्य आधार हुने जिल्ला संघहरूलाई पनि आम्दानी बाँड्ने योजना छ,” उनले बताए।

एनपीएलको आम्दानी क्यानले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार, एनपीएल दोस्रो सिजनमा जम्मा ४७ करोड ३६ लाख ५५९ रुपैयाँ सङ्कलन भएको थियो। पहिलो सिजनमा क्यानले कुल २७ करोड ६९ लाख रुपैयाँ आम्दानी हुँदा जानकारी दिएको थियो। दोस्रो संस्करणमा २१ करोड ९६ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ। पहिलो संस्करणमा २० करोड १५ लाख रुपैयाँ खर्च गरिएको थियो। फ्रेन्चाइज टोलीहरूले यस पटक केही राहत महसुस गरेका छन्। विगत वर्ष भाग लिएका आठ टोलीले ५४ लाख बराबरको नाफा पाएको हुँदा यसपटक दुई करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम पाएका छन्।

नेपाल प्रिमियर लिग दोस्रो संस्करणको आयव्ययकुल सङ्कलन: ४७ करोड ३६ लाख ५५९ रुपैयाँ कुल खर्च: २१ करोड ९६ लाख ५,१२३ रुपैँया फ्रेन्चाइज टीमलाई बाँड्नुअघि रकम: २५ करोड ३९ लाख ९५,४३५ रुपैयाँ ८ टोलीलाई नाफाको ५० प्रतिशत वितरण: १६ करोड १८ लाख ७३,५०० रुपैयाँ जम्मा बचत: ९ करोड २१ लाख २१,९३५ रुपैयाँ। बैठकको मुख्य चासो एनपीएलको आम्दानीमा केन्द्रित रहेको थियो। केही दिनअघि शनिबार बोलाइएको बोर्ड बैठकमा आवश्यक कागजात उपलब्ध नभएको भन्दै अधिकांश सदस्य गैरहाजिर हुँदा बैठक स्थगित गरिएको थियो। तर त्यसपछि सोमवार बोलाइएको बैठकमा नौ जना सदस्यको कोरम पुगेपछि बैठक सम्पन्न भएको हो। क्यानमा १७ सदस्यीय कार्यसमिति छ, तर बैठकमा आठ सदस्य अनुपस्थित थिए।

महिला क्रिकेटलाई वार्षिक ७.६ करोड रुपैयाँ एनपीएलको आम्दानीले महिला क्रिकेटलाई पनि खुशीको खबर दियो। अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) ले नेपाली महिला क्रिकेटको विकासका लागि वार्षिक पाँच लाख अमेरिकी डलर, अर्थात् करिब सात करोड ६० लाख रुपैयाँ बराबरको बजेट दिने निर्णय गरेको छ। आईसीसीबाट क्यानलाई प्राप्त बजेटबाट उक्त रकम महिला क्रिकेट विकास कार्यक्रममा खर्च हुनेछ। लामो समय बजेट अभावमा आफ्ना गतिविधिहरूमा पिछडिएको नेपाली महिला क्रिकेटको लागि यो अहिलेसम्मको सबैभन्दा ठूलो लगानी हुनेछ। यसले महिला क्रिकेटको विकासमा महत्वपूर्ण प्रगति हुने अपेक्षा गरिएको छ.

समाचार संक्षेप सम्पादकीय रूपमा समीक्षा गरिएको छ। हैटीमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा फौजको उपस्थितिले आन्तरिक शान्ति र सुरक्षा तहसनहस भएको अवस्थामा केही राहत दिएको छ। सन् १९९४ मा अमेरिकी सेनाले हैटीको राष्ट्रिय सेना विघटन गराएर अरिस्टिडलाई मोहरा बनाएर सत्तारोहण गराएको थियो। हैटीको सेना विघटनपछि सुरक्षा कमजोर भएर गुण्डाराज फैलिएको र स्थानीय उत्पादन शून्यसँग धेरै नजिक पुगेको छ। म नेपाल प्रहरीमा कार्यरत रहँदा संयुक्त राष्ट्रसंघको तर्फबाट शान्ति स्थापनार्थ खटिने सुरक्षाकर्मीको रूपमा सन् २००७-०८ र सन् २०१०-११ मा दुई पटक क्यारेबियन राष्ट्र हैटीमा काम गर्ने मौका पाएको थिएँ। अत्यन्त मनमोहक र सुन्दर समुद्री किनाराले घेरिएको टापु राष्ट्र हैटी भौगोलिक दृष्टिले प्रकृतिको अनुपम उपहार जस्तै छ। भूमध्यरेखीय हावापानी, होचा पहाडी श्रृङ्खला तथा समथर उपत्यकाहरू र पर्याप्त पानीका स्रोतहरूसहित वर्षभरि विभिन्न खेतीबाली गर्न सक्ने हैटीले अमेरिका र क्यानाडाजस्ता समृद्ध राष्ट्रहरू नजिक रहेका कारण पर्यटनमा पनि उच्च सम्भावना बोकेको छ। यी सबै अवस्थाहरूले हैटीलाई समृद्धिको बाटोमा अघि बढ्नुपर्ने देखाउँछन्। तर, हैटीमा भोक, रोग, अशिक्षा र बेरोजगारीले थिलथिलो अवस्था सिर्जना गरेको छ। आन्तरिक शान्ति र सुरक्षा तहसनहस हुँदा संयुक्त राष्ट्रसंघीय सैनिक र प्रहरीले शान्ति कायम गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। यी सबै कुराले मलाई नेपाली परिवेशसँग पनि तुलना गर्न प्रेरित गर्‍यो। व्यवस्थित अध्ययन नहुँदा केही कमीकमजोरीहरू हुन सक्छन् र सुधारका सुझावहरू अपेक्षित छन्। म यहाँ हैटीको स्थापना देखि सेना विघटन र त्यसका प्रभावहरूबारे चर्चा गर्नेछु। ऐतिहासिक पक्षमा, सुरुमा स्पेनिश शासनमा रहेको हैटी सन् १६९७ मा पश्चिमी आधा भाग फ्रान्सलाई हस्तान्तरण भएपछि छुट्टै राष्ट्र बनेको थियो। त्यहाँ उखु र कफी खेती मुख्य उद्योग थिए। १८औं शताब्दीमा ‘क्यारेबियनको मोती’ भनेर चिनिने हैटीले ठूलो मात्रामा चिनी र कफी युरोप निर्यात गर्दथ्यो। यी उत्पादनहरूका लागि अफ्रिकाबाट ल्याइएका लाखौँ दासहरूलाई दमन र शोषण गरिएको थियो। १७८९-१७९९ को फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रभावले हैटीका दासहरू सन् १७९१ मा विद्रोह गरे। टुसेन्ट लभरेतेरको नेतृत्वमा लामो संघर्षपछि सन् १८०४ मा हैटीले स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा गर्यो। यो विश्वकै पहिलो दास विद्रोहबाट स्वतन्त्र राष्ट्र बनेको उदाहरण हो। तर स्वतन्त्रता पछि हैटीले फ्रान्सलाई भारी मुआब्जा तिर्नुप¥यो जसले १२२ वर्ष लाग्यो र देशको पूर्वाधार विकासमा बाधा पुर्‍यायो। अमेरिकाको प्रभाव सन् १९१५-१९३४ सम्म रह्यो, जसमा अमेरिकाले हैटीमा सैन्य हस्तक्षेप र प्रभाव जमायो। अमेरिकाले हैटीको सेना सुदृढ गर्ने प्रयास गर्यो तर असहयोगका कारण १९३४ मा वापसी गर्न बाध्य भयो। त्यसपछि अमेरिकाले बेबी डक शासनलाई समर्थन गर्‍यो। सन् १९९० को राष्ट्रपति चुनावमा चर्चित पादरी जाँ बर्ट्रान्ड अरिस्टिड निर्वाचित भए तर सात महिनामै सेनाले अपदस्थ गरायो। सन् १९९४ मा अमेरिकी सैनिक सहयोगमा अरिस्टिडलाई फर्काइएपछि सेना विघटन गरियो। सेना विघटनपछि हैटी असुरक्षित भयो, गुण्डाराज फैलियो र संरक्षण नहुँदा स्थानीय उत्पादन लगभग ठप्प भयो। हैटीमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति भए पनि पूर्ण सुरक्षाको अवस्था अझै बन्न सकेको छैन। त्यसैगरी, हैटीमा विदेशी रणनीतिको प्रभावले आन्तरिक राजनीतिक अस्थिरता सिर्जना गरेको छ। नेपालसँग तुलना गर्दा पनि यहाँ सेनाको भूमिका, सुरक्षाको आवश्यकता र विदेशी प्रभावबीच सन्तुलन आवश्यक छ। नेपालमा पनि सुरक्षा व्यवस्थाका विषयमा विभाजन र अस्थिरता बढ्न सक्ने खतरा छ। देशको समृद्धि र स्थायित्वको लागि शान्ति र सुरक्षा अति महत्वपूर्ण पक्ष हुन् र विदेशी शक्तिहरूको नीतिलाई चिर्न सक्ने कूटनीतिक चातुर्यता आवश्यक छ। – खापुङ, नेपाल प्रहरीका पूर्व आईजीपी हुन्।

२६ चैत, विराटनगर । कोशी प्रदेशका मुख्यमन्त्री हिक्मतकुमार कार्कीलाई मातृशोक परेको छ। मुख्यमन्त्री कार्कीकी ९१ वर्षीया आमा जानुकादेवी कार्कीको बुधबार साँझ झापा गौरदहस्थित निवासमा निधन भएको छ। मुख्यमन्त्रीका प्रेस सल्लाहकार विक्रम लुइँटेलका अनुसार, एक महिनाअघि जानुकादेवीको खुट्टा भाँँचेपछि विराटनगरस्थित विराट टिचिङ अस्पतालमा शल्यक्रिया गरिएको थियो। स्वर्गीय कार्कीका दुई छोरा र पाँच छोरी रहेका छन्।

२६ चैत, बुटवल । नेकपा एमालेका कार्यवाहक अध्यक्ष एवं संसदीय दलका नेता रामबहादुर थापा बादलका अभिव्यक्तिप्रति पार्टी केन्द्रीय सदस्य खिमलाल भट्टराईले असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै विरोधका स्वर उठाएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत् भनेका छन् कि पार्टी संसदीय दलका नेतासमेत रहेका बादलले प्रयोग गरेको भाषा, शैली र दृष्टिकोण एमालेको नीति र परम्परासँग मेल नखाने छ। भट्टराईले चैत २५ गते पोखरामा जिल्ला कमिटीद्वारा आयोजना गरिएको भेलामा बादलले प्रयोग गरेका ‘कब्जा, आक्रमण, दुश्मन’ जस्ता शब्दहरू एमालेको विचार र अभ्याससँग सँगत नहुने बताएका छन्।

बादलले एमाले उपाध्यक्ष विष्णुप्रसाद पौडेलप्रति कटाक्ष गर्दै पार्टीको नीतिभन्दा बाहिर नगइने र एमालेविरुद्ध पार्टीभित्रैबाटै सकाउने अभ्यास भइरहेको गम्भीर आरोप लगाएका थिए। भट्टराईले भनेका छन्, ‘हाम्रो पार्टी नेकपा एमालेका कार्यवाहक अध्यक्ष एवं प्रतिनिधि सभा दलका नेता कमरेड रामबहादुर थापा ‘‘बादल’’ ले चैत २५ गते पोखरामा जिल्ला कमिटीद्वारा आयोजित भेलामा जेजस्ता भाषा, शैली र दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नुभयो, त्यो पार्टी नीति र एमाले स्कुलिङको विरुद्ध छ।’ उनले जनताको बहुदलीय जनवादको मार्गदर्शनमा आधारित राजनीति गर्ने भन्दै कब्जा र आक्रमणको भाषा पार्टीको नीति नभएको स्पष्ट पारेका छन्।

भट्टराईले भने, ‘कब्जा, आक्रमण, दुश्मन जस्ता शब्दहरू एमालेका होइनन्। जनताको बहुदलीय जनवादको मार्गदर्शन बिलकुल पनि यस्तो होइन। हामी कब्जा गर्ने होइनौं, जनताको मन जितेर प्रतिस्पर्धामा अग्रसर हुन्छौं। कब्जा हाम्रो नीति होइन। हामीले आक्रमण गर्ने होइनौं, शान्तिपूर्ण संघर्षबाट जित सुनिश्चित गर्छौं। हामी प्रतिस्पर्धा गर्छौं, दुश्मनी गर्दैनौं। एमालेको संघर्षको नीति यही हो।’ उनले कार्यवाहक अध्यक्षलाई सिकाउन खोजेको नभए पनि युद्धकालीन शैलीको भाषा एमालेको नीति हुन नसक्ने बताएका छन्।

भट्टराईले भनेका छन्, ‘कार्यवाहक अध्यक्षज्यूलाई सिकाउन खोजेको होइन। उहाँको पुरानो धङधङी एमालेको नीति हुन सक्दैन भन्ने मात्रै भन्न खोजेको हुँ।’ उनले बादलले पार्टीको वर्तमान अवस्था र कार्यकर्तालाई परिचालन गर्ने तरिकासमेत नबुझेको टिप्पणी गरेका छन्। उनले भनेका छन्, ‘उहाँले आज नेकपा एमाले कुन अवस्थामा छ भन्ने मूल्यांकन र कसरी कार्यकर्ता र शुभेच्छुकको पंक्तिलाई परिचालन गर्ने भन्ने तरिका पनि ठम्याउन सक्नु भएन। उहाँमा पूर्ण रूपमा युद्धकालीन भाषा, शैली र चिन्तन प्रवृत्ति देखियो।’

भट्टराईले बादललाई पहिले सैद्धान्तिक चेत भएका, कम बोल्ने र भद्र नेताको रूपमा लिने गरेको तर पछिल्लो अभिव्यक्तिले आफूलाई दुःख लागेको बताए। उनले पार्टीको वर्तमान जटिल अवस्थामा नेतृत्वको भूमिका कमजोर देखिएको भन्दै शीर्ष नेतृत्वलाई समेत ध्यान दिन आग्रह गरेका छन्। एमाले अध्यक्ष केपी ओली निकटस्थ मानिने भट्टराईका यी अभिव्यक्तिपछि एमालेभित्र नेतृत्व शैली र पार्टीको भावी दिशा सम्बन्धी बहस थप तीब्र बन्ने संकेत देखिएको छ। एमालेमा बादललाई काबा अध्यक्ष तथा समानुपातिक सांसद हुँदै दलको नेता बनाउनुको विषयमा आन्तरिक विवाद बढ्दै गएको छ। यसअघि उपाध्यक्ष विष्णु पौडेलले पनि बादलको संसदमा बोलेको अभिव्यक्तिप्रति आलोचना गरिसकेका छन्। पार्टी सचिवालय बैठकमा पनि बादलको अभिव्यक्तिबारे छलफल भई, ती विचार पार्टी सिद्धान्त र नीति विपरीत भएको निष्कर्ष निकालेको थियो।

सर्वोच्च अदालतले निवर्तमान गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याललाई राष्ट्रिय सभा सदस्य बनाउने सिफारिसविरुद्ध परेको रिट निवेदन खारेज गरेको छ। अधिवक्ता मनिषकुमार श्रेष्ठ र बासु खड्काले दायर गरेको उक्त रिट निवेदन संवैधानिक इजलासले खारेज गरेको हो। राष्ट्रपति कार्यालयले रिट निवेदनलाई आधार बनाएर अर्यालको नियुक्ति रोक्दै आएको थियो। साथै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलमाथि छोरीलाई सदस्य बनाउन रुचि देखाएको आरोप लागेको छ।

२६ चैत, काठमाडौं। निवर्तमान गृहमन्त्री तथा अधिवक्ता ओमप्रकाश अर्याललाई राष्ट्रिय सभा सदस्य बनाउने सिफारिसविरुद्ध परेको रिट निवेदन सर्वोच्च अदालतले खारेज गरेको छ। अधिवक्ता मनिषकुमार श्रेष्ठ र बासु खड्काले दायर गरेको रिट निवेदन बुधबार सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासले खारेज गरेको हो। कायम मुकायम प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लको नेतृत्वमा न्यायाधीशहरु कुमार रेग्मी, हरि फुयाल, डा. मनोजकुमार शर्मा र डा. नहकुल सुवेदीको इजलासले प्रारम्भिक सुनुवाइपछि रिट निवेदन खारेज गर्‍यो।

१ चैतको मन्त्रिपरिषद बैठकले तत्कालीन गृहमन्त्री अर्याललाई राष्ट्रिय सभा सदस्यमा नियुक्ति गर्न राष्ट्रपतिको समक्ष सिफारिस गर्ने निर्णय गरेको थियो। त्यसको विरुद्ध सर्वोच्चमा रिट परेको थियो। तर राष्ट्रपति कार्यालयले समेत अदालतमा प्रस्तुत रिट निवेदनलाई आधार बनाएर अर्यालको नियुक्ति रोक्दै आएको थियो। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलमाथि छोरीलाई राष्ट्रिय सभा सदस्य बनाउने रुचि भएको आरोप लागेर अर्यालको नियुक्ति रोकिएको आक्षेप गर्दै आएका छन्।

अमेरिका र इरानबीच दुई साता युद्धविरामको सहमति भए तापनि इजरायल लेबननमा लगातार आक्रमण जारी राख्दै आएको छ। हिज्बुल्लाहलाई लक्षित गरी इजरायली आक्रमणमा १८२ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। बुधबार इजरायलले लेबननमा दश मिनेटसम्म ठूलो मात्रामा गोला बारुद प्रहार गरेको थियो। लेबननबाट सञ्चालित लडाकु समूह हिज्बुल्लाहले पनि इजरायलतर्फ जबाफी रकेट प्रहार गरेको जनाएको छ। सामाजिक सञ्जालमा जारी विज्ञप्तिमा हिज्बुल्लाहले युद्धविराम उल्लंघनको जवाफमा उत्तरी इजरायलमा प्रहार गरिएको उल्लेख गरेको छ।

इजरायलले लेबननमा आक्रमण रोक्न नसकेको अवस्थामा विरोधमा उत्रिने चेतावनी इरानी सेनाले दिएको छ। इरानको इस्लामिक रिभोल्युशनरी गार्ड कोरले इजरायलबाट आक्रमण जारी रहने हो भने “निशाना लगाएर जबाफी आक्रमण” गरिने चेतावनी दिएको छ। अमेरिका र इजरायलले युद्धविराम सम्झौतामा लेबननलाई समावेश नगरिएको बताएका छन्। पछिल्लो घटनाक्रमले अमेरिका र इरानबीच कमजोर मानिएको युद्धविराममा थप जोखिम थपिएको विश्लेषण गरिएको छ।

अमेरिका र इरानबीच दीर्घकालीन समाधान खोज्न पाकिस्तानमा आगामी वार्ताका लागि अमेरिकी उपराष्ट्रपति ज्युसियन भान्स नेतृत्वको प्रतिनिधिमण्डल आउने भएका छन्। वार्ता टोलीमा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका विशेष दूत स्टीभ विट्कोफ र ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुश्नर पनि समावेश छन्। युद्धविरामको मध्यस्थता गरेका पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले दुई पक्षबीच शुक्रबार इस्लामाबादमा वार्ता हुने जानकारी दिएका थिए।

तर कुवेतले आफ्नो मुलुकमा बुधबार विहानसम्म पनि इजरायली ड्रोनबाट आक्रमण भएको बताएको छ। अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम घोषणामा होर्मुज स्ट्रेट पनि खुला गर्ने सहमति भएको उल्लेख छ। तर यो साँघुरो समुद्री मार्गबाट जहाजहरूले आवतजावत गर्नका लागि इरानको अनुमति लिनुपर्ने अडान छ। इरानले अनुमति बिना मार्ग प्रयोग गर्ने जलयानहरूलाई “निशाना बनाइने र नष्ट गरिने” चेतावनी दिएको छ।

पेरिस सेन्ट जर्मेन (पीएसजी) ले युरोपियन च्याम्पियन्स लिग क्वार्टरफाइनलको पहिलो लेगमा लिभरपुललाई २–० को निर्णायक अन्तरले पराजित गरी महत्वपूर्ण अग्रता कायम गरेको छ। घरेलु मैदानमा भएको खेलको ११औं मिनेटमा डिजायर डोकोको गोलले पीएसजीले अघि बढ्यो। लिभरपुलले खेलभर आफूलाई स्थिर राख्न नसक्दा गोल गर्ने अवसरहरू निकै कम बनाउन सक्यो। ६५औं मिनेटमा भिचा भरतस्खेलियाले आफ्नो व्यक्तिगत उत्कृष्ट कौशल प्रदर्शन गर्दै टोलीको अग्रतालाई दोब्बर गरे। अब, लिभरपुललाई दोस्रो लेगमा कम्तीमा दुई गोलले जित्नुपर्ने दबाब छ।

नेपालमा २६ चैतलाई प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएको दिनको रुपमा जनआन्दोलन दिवस मनाइँदै छ। विह.ศ. २०४६ चैत २६ गते ३० वर्षे पञ्चायती शासन व्यवस्थाको अन्त्य गर्दै बहुदलीय शासन व्यवस्था पुनःस्थापित गरिएको थियो। नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा वाममोर्चासहितको संयुक्त जनआन्दोलनपछि राजा वीरेन्द्रले २६ चैतमा बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनाको घोषणा गरेका थिए।

आज विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरी जनआन्दोलन दिवस मनाइँदै छ। विह.ศ. २०१७ पुस १ गते राजा महेन्द्रले सुरु गरेका पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य २०४६ चैत २६ गते भएको थियो। नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा वाममोर्चासहितको संयुक्त जनआन्दोलनले ३० वर्षे पञ्चायती व्यवस्थालाई समाप्त पारेको थियो। सोही दिनदेखि नेपालमा बहुदलीय शासन व्यवस्था पुनःस्थापित भएको छ।

कांग्रेस नेता गणेशमान सिंहको नेतृत्वमा भएको जनआन्दोलन ५० दिनसम्म चल्यो। २००७ साल फागुन ७ गते नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएको अवसरमा २०४६ फागुन ७ गतेदेखि जनआन्दोलन सुरु भएको थियो। तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले देशवासीलाई सम्बोधन गर्दै २६ गते बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनाको घोषणा गरेका थिए।

अन्ततः शान्तिकै पक्षमा रहेका व्यक्तिहरू विजयी भएका छन् – कम्तीमा अहिलेसम्मका लागि। वाशिङ्टनको स्थानीय समयअनुसार मङ्गलवार साँझ ६:३२ बजे राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा अमेरिका र इरानबीच “निर्णायक” शान्ति सम्झौता गर्न धेरै अघिनै अघि बढिसकेको जानकारी दिँदै, ती वार्ताहरू अगाडि बढाउन दुई साताका लागि युद्धविराममा सहमति जनाएका छन्। अन्तिम समयमा नपरे पनि ट्रम्पले इरानी ऊर्जा र यातायात संरचनामा व्यापक आक्रमण गर्ने तोकेको समयसीमामा निकै नजिक पुगेको बेला उक्त पोस्ट गरेका थिए। तर उक्त सहमति इरानले आक्रमण रोकेकोमा मात्र लागू हुनेछ र व्यापारी पानीजहाजहरूका लागि होर्मुज जलमार्ग पूर्णरूपमा खोल्नुपर्ने छ। इरानले ती सर्तहरू मान्ने जनाए पनि होर्मुज जलमार्गमाथि आफ्नो भौगोलिक अधिकार अझै कायम रहेको पुनः जोड दिएको छ।

त्यसैले यस सहमतिले ट्रम्पलाई दुई विकल्प रहेका जटिल अवस्थाबाट बाहिर निस्कन मद्दत पुर्याएको छ। अर्कोतर्फ, उनले आफ्नो वचनअनुसार “सम्पूर्ण सभ्यताका लागि आज मृत्यु हुने” भनाइ मध्येको युद्ध अझ बढाउने वा अन्य विकल्प पूरा नगरी आफ्नो विश्वसनीयतामा प्रश्न उठाउन दिने बीच रोज्नुपर्ने थियो। हालको सहमतिले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई अस्थायी मात्र राहत दिन सक्छ। अमेरिका र इरान आगामी दुई सातासम्म स्थायी समाधान खोज्ने उद्देश्यले थप समय लिनेछन् र वार्तामा सहभागी हुनेछन्। त्यो प्रक्रिया कठिन हुन सक्छ, तर सहमतिपछि धेरै दिनपछि एक ब्यारल तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा तल झरेको छ र अमेरिकी स्टक फ्युचर्सको मूल्य पनि बढेको छ। यसले सबैभन्दा खराब अवस्थाबाट उक्लिएको आशा दिएको देखिन्छ।

ट्रम्पले फेरि कहिल्यै फर्केर नआउने गरी इरानी सभ्यता नष्ट गर्ने धम्की दिएका कारण मङ्गलवार बिहानसम्म अवस्था यस्तो प्रगति हुने सोच्न कठिन थियो। अमेरिकी राष्ट्रपतिले दिएका ती धम्कीका कारण पहिले युद्धविराम गर्न अनिच्छुक रहेका इरानले अब सहमति जनाएको हो कि होइन स्पष्ट छैन। तर ट्रम्पले दुई दिनअघि अश्लील र उत्तेजक भाषा प्रयोग गर्दै राखेका माग र सभ्यताको अन्त्य हुने धम्की आधुनिक अमेरिकी राष्ट्रपतिका लागि असामान्य शैलीका थिए। यदि दुई साताको युद्धविराम स्थायी शान्तिमा परिणत भयो भने पनि इरान युद्ध र ट्रम्पका पछिल्ला अभिव्यक्तिहरूले विश्वले अमेरिकालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको हुनसक्छ।

समाचार सारांश फागुन २१ को चुनावले नेपाली कांग्रेसलाई चुनौतीपूर्ण अवस्थामा राखेको छ र नयाँ उदारवादी दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने परिस्थिति सिर्जना भएको छ। कम्युनिष्ट विचारधाराको प्रभाव कम हुँदै गइरहेकामा मतदाताले उदारवादी र लोकतन्त्रवादी विकल्पलाई प्राथमिकता दिएका छन्, जसले नेपालको राजनीतिक परिवर्तनलाई दर्शाउँछ। कांग्रेसले नयाँ दलहरूलाई लोकतन्त्रतर्फ मार्गदर्शन गर्ने मेन्टरिङ भूमिका निर्वाह गरी उदारवादी वर्चस्वलाई बलियो बनाउन आवश्यक छ। नेपाली राजनीतिमा फागुन २१ ले दिएको परिणाम वा सत्ता समीकरणमा आएको परिवर्तन एउटा सामान्य राजनीतिक घटना मात्र होइन, सात दशक लामो परम्परागत राजनीतिक परिदृश्यलाई नै तहसनहस पार्ने घटना हो। यसको प्रभाव कम्तिमा २० वर्षसम्म रहनेछ। यो परिणामले मुलुकको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक शक्ति नेपाली कांग्रेसलाई इतिहासकै चुनौतीपूर्ण र समीक्षा गर्नुपर्ने मोडमा उभाएको छ। संसद् भवनको एउटा कुनामा अल्पसंख्यक बनेको अवस्थामा कांग्रेस भित्र सुरु भएको चर्को बहस र दबाबले नेपालको आगामी राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछ।

नेता डा. शेखर कोइरालाले हालै व्यक्त गरेको विचार “हिजो वामपन्थीहरूसँगको लडाइँ सजिलो थियो, अहिलेका उदारवादी डेमोक्रेटहरूसँग प्रतिस्पर्धा चुनौतीपूर्ण छ” ले न केवल कांग्रेसको, अपितु समग्र नेपालको राजनीतिक समाजशास्त्रमा आएको परिवर्तनलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको छ। कांग्रेसले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई प्रतिस्पर्धी दलको रूपमा लिन थालेको देखिन्छ। यो केवल चुनावी पराजय होइन, नेपालको राजनीतिले अब विचारधाराको युद्धबाट कार्यकुशलताको प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गरेको सङ्केत हो। यसैलाई ध्यानमा राख्दै कांग्रेसले आफ्नो घट्दो मतलाई नकारात्मक रूपमा हेर्नुभन्दा देशमा बढिरहेको उदारवादी वर्चस्वलाई कसरी सुरक्षित र सशक्त बनाउन सकिन्छ भनेर सोच्नुपर्छ। कम्युनिस्ट जडताबाट मुक्तिको संकेत नेपालको राजनीतिक इतिहासमा वर्ग र सामूहिक चेतना लामो समयदेखि कम्युनिस्टहरूले निर्देशित ‘एण्टी–इस्टाब्लिस्मेन्ट’ भावनामा आधारित थियो।

अन्याय र विभेदविरुद्धको आक्रोश वामपन्थी नाराहरूसम्म सीमित थियो। मतदानमा कम्युनिस्टहरूले उच्च मत पाएका कारण समाजको ठूलो हिस्सा वाम विचारधाराबाट प्रभावित रहेको मानिन्थ्यो। तर भर्खरै सम्पन्न चुनावले त्यो परम्परागत वामपन्थी प्रभाव कमजोर बनाएको छ। समाजशास्त्री फ्रान्सिस फुकुयामाको “इतिहासको अन्त्य र अन्तिम मान्छे” नामक पुस्तकमा उल्लेख गरेझैं उदार लोकतन्त्र मानव जातिको वैचारिक विकासको अन्तिम मोड हो भन्ने कुराले सार्थकता पाएको छ। यसपटक मतदाताले कम्युनिस्टहरूको उग्रता होइन, नयाँ प्रविधिमैत्री र गतिशील उदारवादी पार्टीलाई रोजेको देखिन्छ। कांग्रेसबाट मत स्विङ वा सिफ्ट भएर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी जस्ता उदारवादी दलहरूको उदय लोकतन्त्रको ठूलो उपलब्धि हो।

जुम्लाबाट नेपालगञ्जतर्फ जाँदै गरेको एम्बुलेन्स कालीकोटमा दुर्घटना हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ। कालीकोटका प्रहरी नायब उपरीक्षक हिमबहादुर खत्रीका अनुसार दुर्घटनामा भीमबहादुर अधिकारी र चालक शक्तिबहादुर शाहीको मृत्यु भएको हो। घाइते भएका कलबहादुर अधिकारी र लोकेन्द्र शाहीको कालीकोट जिल्ला अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

दुर्घटना जुम्लाको हिमा गाउँपालिकाको ना ०१००१ झ ००२४ नम्बरको एम्बुलेन्स खाँडाचक्र नगरपालिका–२ स्थित मेयरखोला नजिकै सडकबाट करिब २५ मिटर तल खसेर भएको हो। ३२ वर्षीय भीमबहादुर अधिकारी र २६ वर्षीय चालक शक्तिबहादुर शाहीको मृत्यु भएको जानकारी प्राप्त भएको छ। कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानबाट थप उपचारका लागि ७१ वर्षीय बुबा कलबहादुर अधिकारीलाई नेपालगञ्ज लैजाने क्रममा छोरा भीमबहादुरको सोही दुर्घटनामा मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ।

दुर्घटनामा घाइते भएका कलबहादुर अधिकारीको खुट्टामा चोट लागेको छ भने लोकेन्द्र शाहीको कान र पेटमा सामान्य चोट लागेको छ। दुवै जनाको हाल कालीकोट जिल्ला अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। प्रहरी प्रमुख खत्रीका अनुसार सडकमा लागेको बाक्लो हुस्सुका कारण दुर्घटना भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।